Skip to main content

Full text of "Scriptores rerum Silesiacarum"

See other formats


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scannod  by  Google  as  pari  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  online. 

It  has  survived  long  enough  for  the  Copyright  to  expire  and  the  book  to  enter  the  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subject 

to  Copyright  or  whose  legal  Copyright  term  has  expired.  Whether  a  book  is  in  the  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discover. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  the 

publisher  to  a  library  and  finally  to  you. 

Usage  guidelines 

Google  is  proud  to  partner  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  the 
public  and  we  are  merely  their  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  have  taken  Steps  to 
prcvcnt  abuse  by  commercial  parties,  including  placing  lechnical  restrictions  on  automated  querying. 
We  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  We  designed  Google  Book  Search  for  use  by  individuals,  and  we  request  that  you  use  these  files  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrain  fivm  automated  querying  Do  not  send  automated  queries  of  any  sort  to  Google's  System:  If  you  are  conducting  research  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laige  amount  of  text  is  helpful,  please  contact  us.  We  encouragc  the 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark"  you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  this  projcct  and  hclping  them  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatever  your  use,  remember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
because  we  believe  a  book  is  in  the  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countries.  Whether  a  book  is  still  in  Copyright  varies  from  country  to  country,  and  we  can'l  offer  guidance  on  whether  any  speciflc  use  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearance  in  Google  Book  Search  mcans  it  can  bc  used  in  any  manner 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  severe. 

Äbout  Google  Book  Search 

Google's  mission  is  to  organizc  the  world's  Information  and  to  make  it  univcrsally  accessible  and  uscful.   Google  Book  Search  hclps  rcadcrs 
discover  the  world's  books  while  hclping  authors  and  publishers  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  search  through  the  füll  icxi  of  ihis  book  on  the  web 

at|http: //books.  google  .com/l 


Google 


IJber  dieses  Buch 

Dies  ist  ein  digitales  Exemplar  eines  Buches,  das  seit  Generationen  in  den  Realen  der  Bibliotheken  aufbewahrt  wurde,  bevor  es  von  Google  im 
Rahmen  eines  Projekts,  mit  dem  die  Bücher  dieser  Welt  online  verfugbar  gemacht  werden  sollen,  sorgfältig  gescannt  wurde. 
Das  Buch  hat  das  Uiheberrecht  überdauert  und  kann  nun  öffentlich  zugänglich  gemacht  werden.  Ein  öffentlich  zugängliches  Buch  ist  ein  Buch, 
das  niemals  Urheberrechten  unterlag  oder  bei  dem  die  Schutzfrist  des  Urheberrechts  abgelaufen  ist.  Ob  ein  Buch  öffentlich  zugänglich  ist,  kann 
von  Land  zu  Land  unterschiedlich  sein.  Öffentlich  zugängliche  Bücher  sind  unser  Tor  zur  Vergangenheit  und  stellen  ein  geschichtliches,  kulturelles 
und  wissenschaftliches  Vermögen  dar,  das  häufig  nur  schwierig  zu  entdecken  ist. 

Gebrauchsspuren,  Anmerkungen  und  andere  Randbemerkungen,  die  im  Originalband  enthalten  sind,  finden  sich  auch  in  dieser  Datei  -  eine  Erin- 
nerung an  die  lange  Reise,  die  das  Buch  vom  Verleger  zu  einer  Bibliothek  und  weiter  zu  Ihnen  hinter  sich  gebracht  hat. 

Nu  tzungsrichtlinien 

Google  ist  stolz,  mit  Bibliotheken  in  Partnerschaft  lieber  Zusammenarbeit  öffentlich  zugängliches  Material  zu  digitalisieren  und  einer  breiten  Masse 
zugänglich  zu  machen.     Öffentlich  zugängliche  Bücher  gehören  der  Öffentlichkeit,  und  wir  sind  nur  ihre  Hüter.     Nie htsdesto trotz  ist  diese 
Arbeit  kostspielig.  Um  diese  Ressource  weiterhin  zur  Verfügung  stellen  zu  können,  haben  wir  Schritte  unternommen,  um  den  Missbrauch  durch 
kommerzielle  Parteien  zu  veihindem.  Dazu  gehören  technische  Einschränkungen  für  automatisierte  Abfragen. 
Wir  bitten  Sie  um  Einhaltung  folgender  Richtlinien: 

+  Nutzung  der  Dateien  zu  nichtkommerziellen  Zwecken  Wir  haben  Google  Buchsuche  Tür  Endanwender  konzipiert  und  möchten,  dass  Sie  diese 
Dateien  nur  für  persönliche,  nichtkommerzielle  Zwecke  verwenden. 

+  Keine  automatisierten  Abfragen  Senden  Sie  keine  automatisierten  Abfragen  irgendwelcher  Art  an  das  Google-System.  Wenn  Sie  Recherchen 
über  maschinelle  Übersetzung,  optische  Zeichenerkennung  oder  andere  Bereiche  durchführen,  in  denen  der  Zugang  zu  Text  in  großen  Mengen 
nützlich  ist,  wenden  Sie  sich  bitte  an  uns.  Wir  fördern  die  Nutzung  des  öffentlich  zugänglichen  Materials  fürdieseZwecke  und  können  Ihnen 
unter  Umständen  helfen. 

+  Beibehaltung  von  Google-MarkenelementenDas  "Wasserzeichen"  von  Google,  das  Sie  in  jeder  Datei  finden,  ist  wichtig  zur  Information  über 
dieses  Projekt  und  hilft  den  Anwendern  weiteres  Material  über  Google  Buchsuche  zu  finden.  Bitte  entfernen  Sie  das  Wasserzeichen  nicht. 

+  Bewegen  Sie  sich  innerhalb  der  Legalität  Unabhängig  von  Ihrem  Verwendungszweck  müssen  Sie  sich  Ihrer  Verantwortung  bewusst  sein, 
sicherzustellen,  dass  Ihre  Nutzung  legal  ist.  Gehen  Sie  nicht  davon  aus,  dass  ein  Buch,  das  nach  unserem  Dafürhalten  für  Nutzer  in  den  USA 
öffentlich  zugänglich  ist,  auch  für  Nutzer  in  anderen  Ländern  öffentlich  zugänglich  ist.  Ob  ein  Buch  noch  dem  Urheberrecht  unterliegt,  ist 
von  Land  zu  Land  verschieden.  Wir  können  keine  Beratung  leisten,  ob  eine  bestimmte  Nutzung  eines  bestimmten  Buches  gesetzlich  zulässig 
ist.  Gehen  Sie  nicht  davon  aus,  dass  das  Erscheinen  eines  Buchs  in  Google  Buchsuche  bedeutet,  dass  es  in  jeder  Form  und  überall  auf  der 
Welt  verwendet  werden  kann.  Eine  Urheberrechtsverletzung  kann  schwerwiegende  Folgen  haben. 

Über  Google  Buchsuche 

Das  Ziel  von  Google  besteht  darin,  die  weltweiten  Informationen  zu  organisieren  und  allgemein  nutzbar  und  zugänglich  zu  machen.  Google 
Buchsuche  hilft  Lesern  dabei,  die  Bücher  dieser  Welt  zu  entdecken,  und  unterstützt  Autoren  und  Verleger  dabei,  neue  Zielgruppcn  zu  erreichen. 
Den  gesamten  Buchtext  können  Sie  im  Internet  unter|http:  //books  .  google  .coiril  durchsuchen. 


|^C?«6>v^ 


\ 


r'-^' 


-;».•• 


« 


S^- 1 1 


s-    • 


/ 


^ 


SCRIPTORES 

RERÜM    SILESIAGARÜM 


ODER 


8A1II9ILUN6  SCHLESISCHER  GESCHICHTSCHREIBER, 


NAMENS    DER 


laCBiJBSXSiCHEBi  GiESEMJMJSCSUUeT  VtWL  TATESBMJklUUBCMKE  CIJIiTirB 


HERAUSGEGEBEN 


VON 


K6NWUCH  PiffiCSSISCIffilll  GEHEIMEN. ARCHIV -RATBE  UND  ORDENTL.  PROF.  DER  GESCHICHTE  AN  DER  IINIVERSITÄT  BRESLAU. 
ORDENTL.  MITGUBI»  DER  KÖNIOL.  DEUTSCHEN  GESELLSCHAFT  IN  KÖNIGSBERG,     DER  FRANKFURTER  GESELLSCHAFT 

FÜR  Altere  deutsche  geschichtskundb    und  der  historisch  theologiscr  gesellsciuft  zu  leipzig; 

KBRSNMITGL.  DER  OPTTSCHEN   GESELLSCHAFT  ZUR  ERFORSCHUNG  DER  VATERL.  SPRACHE  UND  ALTERTHÜ- 
HER  IN  LEIPZIG,    DER  NA'HJRFORSCH.- GESELLSCHAFT  UND  DER  OBFRLAUSITZSCHEN  GESELLSCHAFT  DER 
WISSENSCHAFTEN  ZU  GÖRLITZ  UND  DES  VEREINS  FÜR  GESCHICHl^  DER  STADT  GLOGAU,  CORRESP. 
MITGLIED  DER  KÖN16L.  BAIERISCHEN  ACADEMIE  DER  WIKeNSCHAFICN  IN  Mt^CHEN  UND  DER 
SCHLESWIG-HOLSTBIN-LAUEMRIRGISCHEN  GESELLSCHAFT  FCr  VATERLAND.  GESCHICHTE} 
Z.  Z.  SBCRBTAIR  DER  HISTORISCH -GEOGRAPHISCHEN  SECTION  DER  SCHLESISCHEN  GE- 
SELLSCHAFT FÜR  VATERLAND.   CULTUR. 


KSSTSa     BAND, 


c^j^ä-Ai 


BRKfilXlAV: 

josI:f    maxakomp. 


K.S.  V|^gC)^x\/) 


i' 


X'    « 


I        -1 


""     i      Si  . 


.1  r 


^1    t ,     a    i    I 


;    ■  t    r  -. «  -1 


•    fc.  ►  -. 


BTANFaRO  UNJVEüaJTY 
UiSRAI^lCI*. 

V^Tq  1972 

V.  I 


"V     .V 


Drack  von  BI.  Friealänder  in  Breslau. 


STamems  -  Veraetehntss 


der  Herren,    welche  durch  ihre  patriotische  Theilnahme  die  Herausgabe 

Vaterlfindisclieii  Geschichtsquellen  möglich  gemacht  haben. 


Adelsdorf: 
Herr  Knndt,   Pastor. 

Ober  •  Adelsdorf: 

-  Reichs -Freiherr  t.  Sanerma-Jellsch. 

^     Altendorf: 

-  Jauemik,  Pfsrrer. 

Alzenan: 
•    Müller^  Pastor« 

Arnsdorf: 

-  Eckert  9    Pfarrer. 

Berlin: 

-  Tsschoppe,    Geh.  Ober-Reg;ier.-Rath. 

Berthelsdorf: 

-  Maliske,  Pfarrer. 

Bersdorf : 

-  Friir.  T.  Richthofen,  R.  Landrath. 

Bentheii  in  O.  S.: 

H.  Ffiedlander^  Raufinann* 

T.  GaUwitz,  Lieutenant  a.  D. 

Gramer  9   Ober -Lehrer. 

A.  Gronow^  Gapellan. 

Gsell^  Rftmmerer. 

Heilbom ,    Ratbmaon. 

Herbst,   Bürgermeister. 

T.  Hochberg^  Pr.  Lieutenant  a.  D. 

S.  Löwi,   Radimann. 

Luchs  9   Stadtrichter. 


Benthen  in  O.  S.: 

Herr  Markefka,  Lehrer. 

•  Meisselbach,    Dr.  med. 

-  Nayrath,    Sudt-PCurer. 

•  Nenmann,    Pastor. 

-  Padiera,   Dr.  med. 
-*  Potjka»    Ranfioann. 

-  S.  A.  Schnlsy   ApothdLer. 

-  A.  H.  Scholz,     —    — 

-  M.  Soraner^  Ranfinano. 

-  T.  Thiel,   Major  y.  d.  Armee. 

Langen-Bielan: 

•  Ganpp,   Pastor  Pr. 

•  Heeee ,    Jostitiarins. 

•  Jaschke  nnd  Straube,    Negozianten. 

-  Liehr,    Gerichts -Registrator. 

•  Rosemann,  Jostitiarins. 

•  SejiTert,   Pastor. 

•  Woche  ^   Apotheker. 

Blnmenan: 

•  Mfinzcr^   Enq^riester. 

Bösdorf: 
Sachanke,   Pfarrer. 

BollTenhayn: 

-  Efiaerl,    Copist. 

•  Fanstmann,   Pfarrer. 

-  Richüng,   Cappellaa. 

Brecheishof: 

-  Friir»  T.  Richthofen,  R.  Landrath. 


IV. 


Breslavt 

Herr  Alexander ,   Dr.  med. 

•  Amstetter,   Justizrath. 

•  y.  Beaufort,    OLG.  Aascolutor. 

•  Beinlinge    Maler. 

-  Gebr.  Bergmann  ^   Kaaileate. 

•  Bemdt ,    Senior. 
Bibliothelfi ,  Künigl.  and  üniversiUl. 
Bibliothelsy  des  katl^ql^  frYTHIMrilll 
Herr  BiUcr,  Stadtrat!». 

•  Binmenihal,   OLG.  Rath. 

-  Y.  BoigualawsH]',    I|aaptmaiin  a»  D.   i|iid 

CoBsenrator.  ^ 

-  Borbbeim .    Or.  mi^ 

•  Braniaa,    Dr.  und  ProTessor. 

•  Biilow^    Apotheker. 

-  Cador,   Dr.  und  Regiment« -Arzt. 

-  C leemann,   Stadt- Wund -ArzU    . 
Dom  -Bibliotbek. 

Herr  Graf  Dyhrn ,  General-Landseliafts-Direktor. 

Ebers  •  Dr«  nnd  Medizinal -Rath. 

▼•  Fienig,   Obrist-Lleatenant  a.  D. 

Francolm ,   Dr.  und  Inspektor 

Froböss,   Apotheker. 

Gad,  Kaufmann. 

Gebaaer,   Ober -Lehrer. 

Gelineck ,    Jastiz»CiomaMon»-llatk. 

Gerlacb^  Medbinal-Assessor  und  4|^€ker. 

Gosoborsky,   Buchhändler, 
»ert,  Dr.  nnd  Pkx>fessor. 
idi  y    Curatas. 

Grötzner,   |)r,  med* 

Gnttentag,   Dr.  med. 

Habicbt,   Dr.  und  Professor. 

Hancke,  Dr.  und  Mediainal-Ralh. 

T*  Hangwitz,   OLG.  Ratb. 

Henschel,  Dr.  med. 

Hentze,   BuehhSndler.    5  Exemplare. 

'Herber,   Dr.  Ganomcus  und  PGurer« 

Hildebrand,   Stud.  phil. 

Hoffmann,    Dr.  und  Hrofessor. 

Kahlert,   OLG.  Befependariqs. 

Kalkstein,   Dr.  med. 

T*  Keltscb,  Justiz -Rath  and  Landsdiafts« 
Syndicus. 

Riessling»  Kanfiwaan. 

Kletscbke^  Jtistiz-R^. 

Knie,  Oher-Lehrfir. 

Knispel,  Dr.  und  Regimentß«A¥9l. 

Knorr»  Baurath. 
Fhitt  Kny,  Liqueur- Fabrikant.  , 


Breslau: 
Herr  Koch»  Justiz -Rath. 
Köhler,    Dr.  med. 
Koschate.   Dr.  med. 
Frbr.  y.  Kottwitz,  Geh.  Ober «Regierimgs- 

Rath  und  Regierungs-ViceoPrSsident. 
Kraker  y.  Schwarzenfeld,    Geh.   Regie- 
rangs-Rath. 

Knns«,  Qc#mM. 

Krebs,   Apotheker. 

Kroker,    Dr.  med. 

Kroll,   Stud,  phil. 

Krnmteicb,    Dr.  med. 

Knittge,   Dr»  und  Mediainal-Rath. 

Kunisch,    Dr.  nnd  Professor. 

Lampe,   Dr.  und  General- Arzt. 

Lanbe,'  Dr.  und  Medizinal -Rath. 

Leistner,   Glöckner  zu  St.  Dorothea. 

J.  J.  Lewaldy   Kaufmann. 

Lndwie,   Geh.  Justiz^  iwid  OLG.  Rath. 

Mehwald,   Redakteur. 

Menzel,   Consistorial-Rath. 

Menzel ,    Ober  -  Bargermeislsr. 

y.  Merkel ,  Dr.  und  Wii^  Geb.  Rftth  und 

Ober -Präsidetat.    Excell. 
Middeldorpf,  Dr.  Professor  u.Consist.-Rath. 
Milde ,    Kaufmann« 
Mor^enbesser ,  Rektor« 
Maate,    Magister. 
Nagel,    Dr.  med. 
Nees-y.  Esenbeck,    Dr.  und  Plrofessor, 

Präsident  der  K.  K.  Leop.  Akademie. 
Nenbourg,   Buchhändler. 
Neuland,   Ingenieur -Lieutenant. 
Neamann ,  Dr.  und  Geh«  R^enugs-Rath. 
Nitschke,   Gapellaa. 
Nösselt,   Professor*. 
Oebner,    Geh.  Commerzien-Rath. 
Oelsner,    Sudt- Wund -Arzt. 
Olearina ,  Medizinal-Assess.  und  Apotheker. 
Otto^    Dr.  Professor  und  Medizinal -Rath. 
Paritins,   Dr.  nnd  Stadt-Rath« 
Petzold,   Stud.  phiL 
Preise,    Dr.  med. 

Graf  y.  Püekler,   Ober-Commissarios. 
Pnrkinge,  Dr.  und  Professor. 
Regenbrecht,  Dr.  und  Professor* 
Reichardt,    Gand.  phil. 
Reiche,   Rektor  und  Professor. 
y.  Reinbaben,  Dr.  Referendar. 
Ribbeck,  Dr.  und  Generaji^uperinteadent. 


V, 


-   JBresUns 

Herr  Rotermniid,  Inspektor  d«  aa^vbte.  üpsfoii« 
-    Frhr.  T.  Rothkirch^    General  ~CoiDDiis8ar« 
Sasse  ^  Kaufmann* 
Saoer  •  Dr.  and  Caratns. 
Scherfy   Seminar-Direktors 
M.  Sehleainger,  Partikolier. 
SiihBeidlcTji   Bfofer, 
SfsMs)    jBstiz-lUtt«irad  GeneraNLand- 

Schafts  -  Svndicns, 
E*  J.  Scholz,   Dr.  nnd  Professor* 
T.  Schabert,  «Weihbiscbof« 
Schnlz,   Dr.  aied« 

A*  Schob  u.  Comp.^  BncUlailcf. 
Schammel ,    Lehrer. 

Graf  T.  Sedlnicky,  Dompropst  n.  Adaüidslr« 

generalis. 
Sinaon,    Dr.  med» 
Solir,   Oker-Regierangs-Ratii. 
Spiller,   Gandidat. 
Springer,   Dr.  med. 
Steinhanoser ,    Form.  Mag.^RaBdaal. 
Stenzely    Religions-Ldbrer.  • 
T.  StvaiiS)   CMbrist-LientOBant. 
Suckow,   Dp.  wd  ProlBSsor. 
SüsaCBgntii ,  Jaslizratb* 
Thiel,    Guratus. 
Tobisch,   Professor. 
Frhr.  t.  Vaerst,   Haaptmami  a«  D. 
Frhr«  T.  Vincke,  Haoptm«  im  fiea.-Slaake» 
Wa^er,   Sind,  phii. 
Weidner,   Dr.  med. 
F.  A.  Wentzely  Ranfmami. 
Wentzke,   Dr.  and  Professor. 
Wihard,   Student. 
Wimmer,   Ober -Lehrer. 
Zemplin ,   Dr.  Hofrath.  ^  ' ' 

Brieg  s 

Döring ,    Gymnasial  •  Lehrer. 
GraiT,    Obcr-Ber^ralh« 
Raiser,    Professor. 
Langner,   Kreis -Secretair. 
y.  Prittwitz,    K.  Landrath. 
Schmieder,  Dir.  Gyniaas. 
Schön  Wälder,   Gymnasial -Lehrer. 
Schuck,    Insp.  des  K.  Arbeitshauses« 
Steinbeck  ^    Ober  -  Bergrath. 
Trost ,    Sudt  -  Syndicos« 

Briesnitz  s 
Bartsch,   Pfarrer. 


1 

Bnnzlan : 

Bibliothek  des  Wabenhanseo. 
Herr  Boden,    Ober- Lehrer. 

•  Kaweran,   Seminar-Direktor. 

•  Meissner  9  Pastor« 

Canth: 

•  Rliche^  Erzpriester  und  Stadt-Pfarrer. 

Garlsrnh : 

•  Rmdler^   Caratns. 

Gattern  t 

•  Lamgcniehely  Pfisrrer. 

Gharlotteilbergt 

•  Boro  9   FürstL  Hegemeister. 

Co  sei  t 

•  Blök,    HaoptmaBO  und  Ingen,  v.  PI« 

•  ▼.  Dobschutz^   Hauptmann« 

-  Gitzlar,  Pfarrer. 

•  Grnner.    Bfirgermeister. 

.  -  V.  Knonelsdoff,   Major. 

•  Raäbe,    Garn. -Vene. '-Inspektor.. 

•  Schliwa,   Apotheker. 

•  Weltz ,    Lazareth  -  Inspektor. 

•  Winderlieh»   Rentmeister. 

Cracan  t 

•  Helcd,    Dr.  juris. 

Crenzendorft 

•  Wnnuy    Erzpriester  und  PGurer. 

Dambitseh: 

-  Nepmannj   Gatsbesitzer. 

Domanse: 

•  Helfer,    Superintendent. 

Dromsdorfs 

•  Fihr.  ▼*  Tschammer,  Ciotsbesilzer. 

Dyhrnfnrth  s 

•  Bonke,    Schul -Ldirer. 

Elsdorfs 

•  Unrerricht,    Gutsbesitzer. 

RL    Elgntt 

•  Schreiner,  Pastor. 

Falkenan: 

-  Schatle,  PIhrrer. 


VI. 


Falkenberg  : 

Herr  Degotsekon,    SteiDgat-Fabrilumt. 

Dnttke,   Schul -Rektor« 

Ender,    Lehrer* 

Fischer ,    Schal  -  Chor  -  Rektor. 

Förster,    Kaofmann. 

Franke,   Farhermeister. 

GlediUeb,   Pastor. 

Gorke,   Jostitiarios* 

Hoffmann,    Lehrer* 

Jackel^    Dr.  med/ 

T.  Kalinowskiy   K.  Landrath. 

Krantwnnt,   Unter -Steuer -Einnehmer. 

Lange,    Cand.  theol. 

Lindaa ,   Stadt-  Gerichts- Actnarios. 

A*  Mende,    Kanfmann.' 

Meriedies ,   S.tadtrichter. 

Most ,    Kreis  -  Secretair. 

Neamann,    Torwerksbesitzer* 

Philipp',    Kreis -Chinirgiis. 

Graf  y.  Praschma,  K*  Major  und  Majo- 
ratsherr. 

Rostentscher  ,  Hauptmann  mid  Kreis-Stener- 
Einnehmer. 

Saner,    Lehrer. 

Schmidt,    Capellan. 

Schönfelder ,   Lohgerber, 

Siegmond ,   Stadt  -  Pfarrer. 

Siegmnnd,   Dr.  und  Kreis -Physicos. 

▼•  Strans,   Major  a.  D. 

Falkenhayn: 

•  Neukirch,  Pfarrer. 

•  Rabitsch,   Pastor. 

Freistadt: 

-  Mende,   Rektor. 

Freiwaldan  : 

-  Paul,   Pbrrer. 

Friedland  ufciter  Fnrstensteln: 

Derks,   Pastor. 
Ebert.   Sudt- Wund -Arzt. 
Riedel,   Mittags -Prediger. 
A.  G.  Schmitt,   Kaufmann. 
G.  Schmitt,   Kaufmann. 
G.  Wieland,  Kaufinann. 
Wolf,    Pfarrer. 

Gabersdorfs 

•  Frhr.  T.  Richthofen,  Gutsbesitzer. 


Hohen- Giersdorf: 
HOtr-Rbsenberger,  Pfarrer. 

Glatz: 

-  Bachj    Prof.  emer. 

-  Heinisch,   Professor. 

•  Klingberg,    Salz -Faktor. 

-  Langer»    Professor  und  Reg«-Convict. 
Lehrer -Bibliothek  des  K.  Gpnnasiem. 
Herr  Schorn,    Dr.  med. 

-  Steiner  ^    Wund  -  Arzt. 

-  Welzel^    Dr.  und  Medlzioal-Rath. 

Gleiwitz: 

-  Rabath,  Dir.  Gymnas.  für  d.  Gymnas. 

Gross -Gloiran : 

-  T.  Bönigk,    OLG.  Assessor. 

-  Dietrich,  Dr.  und  Gek.  Medizinal -Raul. 

-  Graf  zu  Dohna,   OLG.  Assessor. 

•  T.  Ekartsberg,    K.  Landrath. 
Gieringsche  Bibliothek.    . 

d.  K.  kath.  Gymnasium.    . 
Herr  Jnngel,  .  Justiz -Contmissarius. 

-  Klamt,   Canon,  und  Stadt  *  Pfarrer. 

•  Klopsch,    Dir.  Gymnas. 

Land-  und  Sudt- Gerichts -Bibliothek. 
Lehrer- Bibliothek  des  erang.  Gymnasium. 
Herr  Minsberg,    Ober -Lehrer. 
Ober-  Landes  -  Gerichts  -  Bibliothek. 
Herr  T.  Saliseh,    OLG.  Rath. 

-  Y.  Wangenheim  ^    OLG.  Rath. 

-  Zieknsch  ,    Justiz  -  Rath. 

Ober-Glogau! 

•  Hoffmann  ^   Vicar  -  Curatus« 

•  Rack,   Yicar-Curatus. 

-  Ronge,   Seminar -Direktor. 

-  Ruske ,  Vicar  -  Curatus, 
kath.  Schullehrer -Seminar. 
Herr  Titz,    Seminar -Lehrer. 

-  Weidlich ,   Musik  -  Lehrer. 

Gnadenberg : 

-  Bauer,   Dr.  med. 

Gnadenfrei  i 

•  T.  Lindeiner,   Major  a.  D. 

-  Reibnitz,  Major  a.  D. 

•  Zembsch,   Dr.  med. 

Görlitz: 
der  Magistrat. 
Herr  MathAi,   Gymnasial -Lehrer^ 


.vn. 


Gottlngen.: 

Herr  Frlir«T.  i.  Kncsebek,  K»Gro$«bi!wWirU. 
Justiz -Rath, 

Goldberg: 
der  Magistrat« 
Herr  Pohl,    Ranfmano. 

-  Postel,   Saperintendeiit*  .    .  i    . 

Gorkfta  s 
.-    Maracliner,   Pfiurer* 

Graaae: 

-  Maller,   Pastor. 

Graben  : 

-  Sckolc,   Pastor*      ... 

Kl..    Griditz: 

-  Jagwiz,    Hauptmann  a«  D^ 

Grämsckiitz: 
•    Graf  Henkel  y.  Donnersmark,  Gotsbesitzer» 

Grotkaa : 
«    Förster,   Capellan. 

Alt -Grotkaa: 

-  Knietaeb,    Pforrer. 

Grünberg : 
J.  F*  Effner,   Kaufmann» 
Fr;  Förster,    Kaufmann. 
Hellwiff,    Apotheker. 
Kasebel,   Erapriester  und  Stadt-Pfarrer. 
Mearer,    Pastor  prim. 
T.  Niekiscb,    K.  Landrath. 
Otto ,   Senator. 
Posner,   Cand.  tlieol. 
L.  Hostel,    Kaufmann. 
Welmann ,    Apotheker* 
T.  Wiese,   Kflmmerer. 
B.  Winkler,    Dr.  und  Kreis -Physikus. 
Wolf,    Pastor. 

Grüssau  : 
«    Tbamm,   K*  Ober -Amtmann. 

Gublaa  : 

-  Häbner,    Erbscholtisei-Besiuer* 

Gakraa  : 

-  Gattwein,   Dr.  und  Kreis -Physikus. 

Güjitbersdorf : 

-  Friseb,   Pastor. 


Gnttentag  t 
Her r.  Janiacb ,   Justiz  *Ralh. 

Habelschwerdt  8 

-  Andera,    K.  Justiz -Rath. 

-  Höreeof  t ,    Kreis  -  Wund  •  ArzU 

-  Jäscbke  ,   Kreis  -  Steuer  -  Einnehmer. 

-  Klein,    Jnstitiarins. 

-  Lengfeld  2   Dr.  und  Stadt -Physikus*    - 

-  y.  Prittwitz,   K.  Landrath. 

-  Wacbler,    evangel.  Pfarrer. 

Habendorf: 

•  Frbr.  y.  Seidliz,    Gutsbesitzer. 

Harpersdorf: 

-  Alscber,    Curatns« 

-  Kitscbke,    Pastor. 

Hartliebs 

•  Frbr.  y.  Lattwitz ,   Gutsbesitzer. 

Heidersdorf : 

-  Streitb,    Curatus. 

Alt^'Heinricbaa: 

-  Göbel,  Pfarrer*    * 

Stift  Heinricban: 

-  Hellmann,    Pfarrer. 

Hermsdorf: 

-  Klenner^   Pfarrer. 

Hirscbberg: 

Frbr.  y.  Biberstein,    Rittergutsbesitzer. 

Crasias ,    Stadt  -  Synucus. 

Gicssel,   Hauptmann. 

Halscbner,  Justiz« Gommiss. -Rath. 

Haasleatner,    Dr.  und  Hofirath. 

Kleemann,    Rreis-Physikns  und  Dr. 

Maller,  BOrgermebter. 

R.  Münzer,   Capellan. 

Renscb,    Pastor  emer.  und  Gutsbesitzer« 

Robe ,   Justiz  -  Commissarius. 

Scbäffer,    Dr.  med. 

Frbr.  C.  y.  StiUfried. 

y.  Uecbtritz,    K.  Reg.-Refer. 

Woit ,   Justiz  -  Commissarius. 

Hoebkirchf 

-  Vangerow,  Pastor. 

Hoben  •'Friedeberg : 
•    Braekner ,    GerichU  -  Actuar. 


vm. 


Hoheii-Friedleberg: 
Herr  Frhr,  t.  Seherr-ThiM«,  IL  LuinA* 

Hohen-Liebettthal : 

-  Graf  T.  Balow ,   Gutsbesitzer. 

-  .Santo,   Pastor* 

Hundafeld: 

-  Matern^   Pfarrer  und  Schul -»Iifipektpr, 

V  ^  Hüaern  s 

-  Sabiscb,  Cnratos* 

Jiriacban  : 

-  Wagner,  Pfttrrer. 

« 

-  Frey  er  >   Superinbendent. 

« 

Ingramsdorf . 

-  Scholz,   Erzpriester  und  Schul -laspektor, 

Kaltenbrnnn: 

-  Beider,   Pfarrer« 

Deatacb-rKamit«: 

-  Kranz,   Capelian» 

Kataebers 

-  Lanffer,   Erzpriester  «nd  Comniss. 

Koberwitz: 

-  Graf  V.  Königsdorf,  K.  Landrath. 

Kochanowin: 

-  V.  Anlok.  Landes -Aeb*  uod  Kr«*Oep* 

Kodlewet 

-  Linke  ^   Gand.  theo!. 

•  T.  Plotbo,   Gutsbesitzer. 

Költseben: 

-  Hübner,    Erapriester, 

RSnigabiltte: 

•  Bannertb,  Dr.  Knappsch.-Arzt. 

•  Breslau ,    HQttea  -  Baumeister. 

•  Bucbbacb ,   Ob*  -  Berg  -  Geschw. 

•  Gabriel,   Wege -Baumeister. 

•  Gütler,   Markscheider. 

-  Kalide ,    Hatten  -  Inspektor, 

-  Martini^    Oker-Hütten-Iaspektor. 

•  Mende,   Rendant. 

-  Nagel,   Maschinen -Meister. 

-  Naglo,    Htttleii- Meister. 

-  Tluele,   Gastrirth. 


Kolbnlfzt 
Herr  ▼•  Ctettritz^   Laadea- Adtestef . 

Kescbentin  : 
Prinz  Adolph  za  Hobenlobe.    Dnrcblancbt. 

Koaliz  i 
HerrSebwarz,  Polizei- Distrikt- Cmaniss. 

Kottwitz  : 
Hübaeb,    Schul -Lehrer. 

Kotzerba: 
Zimmermann  j    Curatns* 

Kraaebeow  t 
Sebnabenberg ,   Fabrik -Unternehmer.  . 

Kratzkaat 
Gröbling,   Wirthsdiafts-Inspaktar. 

Kreideiwiz  t 
Scbänbom ,    Pr.  -  Lieoteaaat. 

Kreppelbof: 
Graf  Anton  zu  Staiberg- Wernigerode, 
K.  Obrist.     2  Exempl. 

Kncbelberg ; 
¥•  Nibiacby   Landes -geltester. 

Knbnern : 
Zabn^   Pfiurer* 

Knbacbmalz  s 
Altmann ,    Pfarrer* 

Knnerns 
T.  Gaffron,   Landes -Aeltester* 

Knneradorf : 
Nengebaner,  P&rrer» 

Knpferberg  : 
Marks,   Pastor. 

Laaaan : 
Graf  ▼•  Bnrgbana  ,   Majoratsherr. 

L  a  e  b  n  : 

PatacboTaky,   Pfarrer. 
Robleder,   Pastor. 

Lamperadorfi 

-  T,  Tbielan,   GoUbeiitzer* 

Landeck  s 

-  Nessel;    Bürgermeister. 


EL 


\ 


LandesLnt: 

Herr  Bande,   Rektor. 

-  ▼»  Berger,   Regierongs-Referendariiu. 

•  Falk  y   SnperinteBdent. 

•  Förster,    Stadt -Pfarrer. 

-  Hartmann ,    Kaufmaui. 
Frau  Sophie  Hasenclerer. 
Herr  Meister^  Dr.  med. 

•  Oberländer,    Apotheker. 

•  Perachke,   BOrgermeister. 
,•    C.  Pohl,  Kaufmann. 

•  Schrötter^  Land-  n.  Sudt-Gerichts-Direktor. 

-  Straneh,    Dr.  nnd  Kreis -Physikns. 
▼on  Wallenbergache  Bibliothek. 

Langeniriilda  : 
Herr  Balthasar,  Pastor. 

Langewieset 

-  Tschötseher  ^    Pfarr  -  Administrator* 

•  i 

Lanban  : 

-  A.  Bnttner,  Kanfmann. 

•  Ranuning,   Studios. 
die  Stodt-Bibliothek. 

Ober-Mittel-Leipe: 

Herr  Frhr.  t.  Stillfried-Rattoniz,  R.  Rammerh. 
und  Kr.-Dep* 

Leobschnz  i 

die  Bibliothek  des  GymnasuL 
Herr  Lantner,  Jnstizrath  und  Land*  und  Stadt- 
Gerichts-Direktor. 

-  Sehramm,   Professor. 

-  Spek,    Apotheker« 

Lieban : 

•  Fischer,   Capellan. 

-  Steiner,  Hfllfs- Lehrer. 

Liegnits  : 

•  Arnold,  Dr.  med. 

•  Assmann ,   Gymnasial  -  Lehrer. 

-  Becher  9    Stnd.  Direktor. 

-  Becker ,    Regier.  -  Sopenium . 
die  Bibliothek  der  Ritter- Academie. 

Herr  t.  Briesen»  Direktor  der  Ritter-Aeademie. 

•  Cröger,    Gymnasial -Lehrer. 

-  Dönch,    Hof- Gerichts -Assessor. 

•  Pocke,    Ober-Regierungs-Rath. 

-  GoU,  Regiemngs  » Secreuir. 

-  HaTcnstein ,  Regierongs  -  und  Coasbt.-Rath* 


LiegnitBs 

Herr  Hering,  Inspektor  der  Ritt^-Academie. 

-  Hertel,    Gymnasial -Lehrer. 

-  Jochmann ,  Bargermebter  u.  Jnstiz-*Direkt6r* 

•  Kanmann,  Professor  der  Ritter-Aeademie. 
die  Kirchen-Bibliothek  zn  St  Peter"  nnd  Panl. 
Herr  M.  Köhler,   Prorektor» 

•  Liebig,   Regierongs -Secretalr. 
der  Magistrat 

Herr  Matthäi,   Obeir  Diaconus. 
Micke ,   Regierungs  -  Rath. 
Malier,    Inspektor  der  Ritter-Aeademie. 
Pinzger,  Gymn.-Direktor  für  das  Gynmasinm. 
Schneider,   Gymoas.- Lehrer. 
Schohmacher,  LieuteBant  und  Sopemnm. 
.  Graf  F.  zu  Stolberg-jWernigerode^  Reg. 

Chef-Praisid^nt. 
Tenzer,    Salz-FakW. 
Frhr.  t*  Thermo,  Regierungs -Rath. 
Uhse ,    Regierungs  •  Secret|ir. 
Werner ,   Conrektor.. 

LobriBis: 
-,    Ott,   Rentmeister. 

Löwenberg: 

Banmert,    Pastor* 

Bergemann ,    Historiograph  • 

Bobertagy    Dr.  med. 

Ehrmann,    BOrgermeister. 

Franzki,    Justiz -Commissarias. 

Gebaner,   Erzpriester  und  Stadt-Pfarrer» 

Georgi,    Pastor  und  Superintendent. 

Hoffmann,    Apotheker. 

Kahl,   Schnl- College. 

Kenhl,    Cantor. 

Krischke,   Schul -College. 

Panl,    Prorektor. 

Reimann ,    Bezirks  -  Vorsteher. 

Scheer,   Cantor. 

Schittler  ^   Stadt  -yeiN>rdneten  -Vorsteher. 

Lohe  : 

-  Graf  F.  y.  Königsdorf^   Majoratsherr. 

Londznik: 

-  Rinke,  Erzpriester. 

Lorenzberg: 

•  Gerlaeh,    Pastor. 

Lossen  i 

-  BIsner,   Pbrrer. 


STf  Biurlmuiui  ^   Pa^tojr  piiiiiu 

-  paasel,   Rektor. 
lertroinpf,   Bfirgerni^eislcsr. 
lo^vupp ,    Ka«fm«iui. 
f^ogUng,    (Sastwirth. 

•  Krause,    Kr.  Jastia^aih. 

-  Kunzeadorf^    Pastor* 

-  Lan|;e .    Prem.  -  Lieatenant* 

•  V.  luiaiger,    Post -Direktor. 

-  T.  Schweinitz ,    K.  La^drath* 

•  Tklea,    KaofmaoD. 

-  Walter  y    Kreis  •  Secretair » 

•  Werft,    Kr.-St.-Rea4a]it. 

•  WattkC)    Land*  und  Stadt- Geriehts- Act. 

Lublinitz: 

-  Fritsch,  Dr.  nod  Kreis -Physikos. 

-  Padiera^   Jnstitiarios. 

Malters: 

-  Jiekel,    Pastor. 

Malitaeli: 

-  T.  Götz,    K.  Bayr«  Ober -Administrator. 

Malkwitzs 
0    Dürr ,    Kr.  -  Seh«  -  Inspektor. 

Margaretli: 

•  Andenr,   Pfarrer. 

-  Wolf,    Capellan. 

Mas.sel: 

-  Frkr.  y.  Kloch,   Qntsbesit^er. 

MicheUdorf  t 

•  Bellmann,   Pastor. 

•  Hemnann ,    Sdral  -  Lehrer. 

Mi^ehowitz: 

-  WinUer,   Gatsbesitzer. 

Militscli: 

•  ▼•  Baaae,   Landes  •  Aehester. 

-  Cieinow,  Jostiz-Ralh. 

•  Dierbach,   Dr.  and  Kreis* Physikns. 

•  Dietricb,   Pastor  second. 

•  Grande,   Kaufmann. 

•  Gakr^   Kantor. 

•  Lentz,   Kreis  -  Chimrgus. 

-  Postler,    Prediger. 

•  Ricliter,    Snperintendent« 

•  T*  Usedom,  PoIiz.-Distr.^Conaissarins. 


Miaben: 
Herr  Hanscbke,    Coratns. 

Modcladarf: 

•  Preass,  Pastor« 

Obep-Neys  i 

-  Nenmann ,    Schnl  -  Lehref . 

•  Springer^   Pfarrer. 

Deataob-Mii.llinetts 

•  Gitzler,   Pfarrer. 

Blünsterberg : 

•  Scbnster,    Dr*  nnd.^reia'tphysikns. 

ffa^niedel: 

•  Kalaza,   Professor  and  Pfarrer* 

Neia^e: 

die  Bibliotliek  des  K.  Gymiuiiiv 
Herr  Friedrieb,   Religions- Lehrer. 

•  Frölicb,    Dr.  and  Professor. 

-  Heyde ,    Magister. 

-  Jungnickelj   Dr.  and  Regim.»Arzt. 

-  Krömer,    Gymnasial -Lehrer» 

-  Otto»   ^Caadidat. 

•  Petiscus ,    Di v.^  Auditeor« 

•  Baron  t»  Plotbo,   Stadt- Pfarrer. 

•  Poppelak»   Professor; 

•  Sebick,    Dr.  med* 

•  Sehober,   Dr*  and  Ober -Lehrer. 

•  Sohoilz.,  Jfsti2('*(;;QBwwMiiu- 

•  Scbolz,   Dir.  Gymaas«. 

•  Scbüeke,  Ober-CapeUaf.  , 

•  Ziegler,    Aascnltatqr. 

N«iidoipf: 

•  Kern,  Pastor« 

Nenen: 

•  Kranse ,    Schol  -  Lehrer. 

Nenkircb: 

-  Lange,   Kreis -Schal -Inspektor. 

Nenini^rkt: 

•  GSrlMn,   Pastor. 

-  Jaueobi»    Snpjerintendent. 

Nenwaldau: 

•  Worezky,   Pfarrer. 

Nimmersatt: 

•  Ftommer,    Sehnl-Lehrer. 


XI 


Mimptscht 
Herr  Sdiolt«,  Can^M  lud  Ktf.-£Mi<-Iitfpditoh 

Nippern: 

•  Fvbnntiui  y    Erzpriester« 

Ober-Streits 

-  ▼•  Okeimb^   GntsleeHaer. 

Oels: 

-  Qeinow,   Ffir8t.-Gericli(8-IV95Meiit. 

•  C.  6.  Fisclier.    Kreis -Physicos.  Dr. 

•  RomejT^   Direktdr  für  das  Gymnasiaiii* 
der  Blagutrat^  f.  d.  Rathbaas*BibIietIiek, 
Herr  Rösner^   Curatns. 

-  Seeliger  9    SoperinteDdeot. 

Ohlan: 

•  Beilsehmied ,   Apotiieker* 

-  Bemeker  ^    l^enl  «>  CMamkä^ 
.  -  Beyer  9    Regln.  «Arzt. 

-  Cimander^   Jasta-AsiesiMir. 

•  Drabiseh ,    Tabak  -  FafatfalnU 

-  Goldberg.,   Krenr-Cliirrirgits. 

-  Maller,    Sojperiaielident. 

•  PfennigkamBT^    Dftmate. 

-  Prüfer^    (iuratiiSb 

-  Seholz^   DK  med. 

-  Scbott,   Jastiüariits* 

•  Seidel ,   Escadron  -  Oiirtxrgiis. 

•  Sponer,    Kanfmaim. 

-  TschentsclMr ,    GoidULtBa#« 

-  Winter  9    Bfirgermeuler* 

Oppeln: 

-  Franke  9  Regierongs-Baa^-Candäktear. 
^  •  Friedender  9    Dr.  med. 

-  Frölick ,    Apotheker. 

-  Giemer*,   Pastor. 

-<   Grabawsky,    Apodiekef' 

-  Rranae^   Regiemar^*  «*>*  laii-Rath. 

•  Linke  9    Regieniogs-Bau-Goadakteiir* 

-  Lorinser,  Regiemogs-  il.  Medizinal -Rath. 

-  T.  Mantenffel,   Geh.  Regierung». Rath. 

•  Rampold ,    Bau  -  Inspektor. 

-  Zedier,    Kreis -Physika^  Dr. 

Oppersd'orf : 

-  Böniscb,   P&rter. 

Osaig: 

•  Grötoekd,    I^ihrrer. 

Ostrog: 

-  Kobiczek ,  Erzpriesler.  and  PhrM*. 


Oawits: 
Herr  Fnlmnana,    Sehid  -  Lditeir. 

Ottmacban: 

•  HSrtel,   Dr.  med. 

•  T.  Mntaebefahl  y  Land-  aad  Stadt«Geriebts- 

Assessor. 
-    Welzel,    Apotheker. 

•  Zucker^    Mahlenbesifzer. 

Parcbwlts: 

•  Hobler  9    Superintendent. 

f^atacbkan: 

•  Ba^er,   Cantor. 
der  Manatrat. 

Herr  Schaar,   Pastor.      .  ._ 

Weber ^  Canon,  und  Erapriester. 

Pavonkan: 
T.  Crörne,    Gutsbesitzer. 

Peieherwiz : 
Elaner  9  Pfunrer. 

Pelplitt: 

▼.  Sebmakowaky,  Dr.d.  Rechte u. Lehrer 

d.  Kirchenrechts. 
Sedlag  I   Bischof  von  Ciilm. 

Peterwiz: 

Gebelj  K.  Regiemngs- Direktor  a.  D,  ^^ 
Landes-  A^l^ster. 

Pe»I«o- 
Beaaer,   Pastor. 

Dentscb-f^iekar : 
Fietzek ,    Erzpriester. 

Pilgramadorf: 

T.  Elsner,  Kr.-Deput.  und'  Landes- Aeltester. 
Hoppe  9    Pastor. 

Pitacben: 

Galanaky,  Garatus. 
Scholz ,  Apotheker. 
Sebnlz  y    Sudt  -  Richter. 

Poblanowis: 
Aaamann ,   Schul  -  Lehrer. 

Polgaen : 
Henad ,    Pastor. 

Polni8cb.Sdb#eiiiii^: 
Engel,    Pfarrer. 


xn 


PottdäehtQ: 

Herr  t.   KoBciekki,.  -Haoptmaui  a«  D«  und 
Gutsbesitzer. 

*  • 

Praass: 

•  Gtlisch,    LocäliBt. 

Pransnitz: 

•  finnke,    Dr.  med. 

-  Batzky  ^    Post  -  Commissarins  • 

•  Donixy    Cantor. 

•  Keiser ,    Lehrer. 

•  Köhler,    Mitugs- Prediger. 

•  Wagner,   Bargermeister. 

Prieborn: 

•  Onirrier,   Ptotor. 

Prietzen  : 

-  Jaling,    Pastor* 

Primkenau: 

•  Graf,  Pfarrer» 

•  Hopf  ^    Ober  -  Förster. 

•  Scnmid,    Rentmeister. 

Priaaelwis: 

-  Brand,   Pfarrer. 

Prittag: 

•  FrohbusB,    Pastor. 

PokUii; 
,    .    Fielaclie»>   Lehrer. 

Pnachkaiftt 

-  Rudolph,   Pfarrer. 

Raake. 

•  Flacker^    Pastor. 

Radzinnz: 

-  Braner,  Rendant. 

•  Breuer ,   Lehrer. 

•  E.  Frisonj    Lehrer. 

-  Preaaa ,    Gerichts  -  Scholz. 

-  Stanke ,   Pfarrer. 

Rankan : 

-  Schobert,    Pastor. 

Ratibor: 

-  Born,    OLG.  Rath. 

•  Delioa,    OLG.  Rath. 

-  Flögel,    OLG.  Rath. 

-  ▼.  Götz,    OLG.  Assessor. 


Ratibor: 
Herr  Hiniseh,   Air.  Gymaasii. 

-  Heide ,    Kreis  -  Schul  -  Inspektor. 

-  Jonaa,    LanJischaifts-Secretair. 

•  Klapper,    OLG.  Justiz- Commissarins. 

•  Lange,   Herzogl.  Kammer -Direktor. 
^-    Leipper,    OLG.  Rath.  .  .   , 

die  Magistrataal -Bibliothek. 
Herr  Maller,    Prorektolri 

-  Poppe,    Religions- Lehrer.  .      ' 

•  Schalscha  v.  Ehrenfels,    OLG.  Rath. 

•  Scheller , .  Gib.  Justiz  -  Rath.. 

-  Skeyde,   Aptitheker.  ^ 

•  Weidmann ,    Justiz  -  Commissarins. 

Reeaewitz : 

-  Konrad  Graf  Dyhrn,    Gutsbesitzer. 

Alt-Reichenan : 

.  -  Engler,    Garn.  «Händler. 

•  Hüttel ,    Schul  -  Lehrer. 

•  Rother,    Pfarrer.-      • 

•  Scholz ,     Erb  -  Brauermeister. 

-  G.  Scholz,    CapeUaa. 

•  Schobert,  Gericht •> Schreiber. 

Reichenbach: 

•  Ernst,    Dr.  Medizinal -Ralh. 

-  ▼.  Netz,    Msyor  a.  D. 

-  Weinhold,   Pastor  prim. 

Reichenatein: 

•  Schnater,   Pastor. 

Rengersdorf: 

•  Freiherr  ▼.  Haaibracht,    Gutsbesitzer. 

2  Exempl,   > 

Rit'eeradorf,  Nenstadter  Kreises: 

•  Hofimani^^   Erzpriester. 

Riegeradorf^  Strehlener  Kreiaea. 

-  Bretachneider,    Pasior. 

Ri^merzheyde : 

•  Lax,    Pfarrer. 

Rietachiitz: 
FVan  Gräfin  y.  Räder,   Stift -Seaiorin. 

Roaenberg: 

Herr  Dzinha,    Kreis- Justiz -Commiss. 

-  Hühner,    Dr.  Kreis -Physikus. 

Roateradorf : 
,    Pastor. 


xm 


Rothenbnrg  a*  O* 
Herr  Schmidt,    Pastor. 

Rollischloat: 
.    •    Kravae,    Curatns. 

Radeladorf: 

•  Gogol  9    Pfarrer. 

Saabor: 

•  Sehede ,   Pastor. 

Sagan: 

-  Adam ,    Erzpriester. 

-  Becker,  Stadt -Gericht«- Assessor. 

•  Gerlach,    Ffirstl.   Commissi 

-  Heamann,   pens.  BOrgermeister* 

-  Hosenfelder,   Hflttea-Iaspektor. 

•  Kallenbach,    Pastor* 

•  Knothe ,    Justiz  -  Rath< 

•  Lauterbach,    FOrstl.  Gerichts -Direktor. 

•  Meinhof,    B&rgermeister. 

-  Metzke  L,    Kreis -Justiz -Ralh* 

•  Metzke  H.,    Jostiz-Rath. 

•  Michael,    Cantor. 

•  Nehmiz,    Saperintendent  and  Pastor  prini. 

•  Obst,    Registrator. 

•  Ritter,    Conrektor. 

-  Schwenderling^    Pfiurer. 

-  Tachakert^    Rektor. 

-  Walther ,    Stadt  -  Syndiciis. 

-  Wonach,    Justiz -Rath. 

Scbawoyne: 

•  Beckers    Cnratas. 

Schlawa : 

-  Frölich,   Pastor. 

Schmiedeberg : 

-  'fiieaaler,    Conrektor. 

-  Meister,    Schal -Lehrer. 

-  Pachaly,    Cantor. 

•  Schumann  9  Rektor. 

-  Süsaenbach»    Pastor  prim. 

Schmitsch: 

•  Brinsa^   Pfarrer. 

Schmogran: 

-  Funke,    Pfarr-Admia. 

Schmollen: 

-  T«aler:    Pastor. 


Schmotaeifen: 
Herr  Linke,   Enpriester  and  Schul  «Inspektor. 

Schöbitz : 

•  Heller,    Pfarrer. 

Schömbcrg: 

-  Bärbel,   Capellan. 

•  Ullrich,    Erzpriester. 

Schönbrunn,  Görlitzer  Kreiaea: 

-  Caratedt^    Pastor. 

Schönbrunn,  Strehlf^ner  Kreiaea: 

•  Zander,    Pastor. 

Schreibendorf: 

-  ▼.  Thielau^     Pr.   Lieatenani  a.  D«    and 

Kreis -Dep. 

Ober-Schreibendorf : 

•  Heller,    Gutsbesitzer. 

Mittel- Schreibendorf: 

-  V*  €raffron,    Landes -Aeltester. 

Schweidnitz: 

•  Berlin ,    Bargermeister. 

-  Brückner,    Conrektor. 

•  J,  Graupe,    Stadt -Pfarrer. 

-  A.  Hauch,    Exconventnal. 

•  Kunowsky,    Syndicus. 

-  Rolfs,    Diaconus. 

KL  Schwein : 

-  Fartbmann ,  Hauptmann  a.  D.  und  Gutsbes. 

Schweiniz : 

•  Albrecht,    Pastor  und  Superiat.-Verw. 

Seichau: 

-  Jentach ,    Gutsbesitzer. 

Seifferadorf,  Guhrauer  Kreisea: 

-  Bischof,    Schul -Lehrer. 

Seifferadorf,  Liegnitzer  Kreiaea : 

-  Adam,    Pastor. 

Seitach: 

•  Steckd,    Pfarrer* 

Senitz : 

-  Oelamnller,   Pastor. 

Skohl: 

-  Ludwig ,    Gutsbesitzer. 


XIV 


Sprottau: 

Herr  Bwtscliy    Verm.  Revisor» 

•  Braanstein  ^   Stadt  -  Pfarrer. 
«    Conrad  j    Assessor» 

•  Greppert  Jan»,   Apotheker. 
^    Honmann  j   Hftifs -Lehrer. 

-  Keller^    Soperintendent. 

-  Klose,    evang.  Rektor. 

-  G«  Lobiach,    evang.  Lehrer. 

-  Mattern  9    kath.  Conrektor. 

•  Maller^    Kaufmann. 
,-  ▼•  Röder.    Assessor. 

-  Stranwald,   evang.  Ckmrektor. 

-  Ullrich,    Pastor. 

-  Werner ,    Gassen  -  Reodaot . 

•  ZimmcnMum »   Registrator. 

.  Stampen : 

-  Schneider ,   Pastor. 

Steinan  in  O.  S. 

-  Preoas,   Pfarrer. 

Mi  ttel- Steins  dorf: 
«    T.  Axleben,    Rittmeister  a.  D« 

-  Y.  Johnston,   Landschafts -Direktor. 

Stepkanskayn : 

-  T.  Lieres,    Gntsbesitser. 

Sterzendorf: 

-  Frhr.  E.  y.  Sauerma. 

^   Streliz: 

-  Klose,    Gutsbesitzer. 

-  Vogel,    Pfarrer. 

Striegan : 

•  Bartsch^  Leder -Fabrikant. 

-  Gottschiid,  Manrer- Meister. 

-  Langscli ,   Apotheker. 

-  Ledwig,   Dr.  med. 

-  Mänzer,    Dr.  Kreis-  und  Stadt- Physkns. 

-  Poser,    Land-  nnd  Stadt- Ger. -Actoartus. 

-  Rejmann ,    Kaufmann. 

Sarehen : 

-  T.  Köekritz,   Landes -Aeltestar. 

Tarnan : 

-  Prinz ,   Commiss.  -  Rath. 

Tarnowitz  :. 

-  J.  Bannerth,   Kaufmann. 


Tarnowitz: 

Herr  Cochler,    Apotheker« 
H.  Freund,   Kaufmann« 
Klanaa ,    Kämmerer. 
Krihende ,    Berg  -Justiz  -  Rath. 
J.  Sedlazek,   Kanfmaan. 
J.  Ullrich,  Stadt-Riditer. 
J.  Wallizek,    Kaufmann. 
Wiq;mann ,    Berg-HQtlen  -  Arzt. 

Tentsehel: 

-  Feige,   Pastor. 

Tkamm: 

-  ▼.  Sydow,   Kreis- Deput. 

Gross-Tinz . 

-  Härte! ,    Erzpriester. 

-  Wolf,    CapelUn. 

Kletn-Tinz: 

-  Rother,   Pfarrer. 

Tirpitz: 

-  Fnclis,    Cand.  theol. 

-  Kemer,    Superintendent. 

-  T.  Rosdienbalir,  Landes- geltester. 

Trachenberg: 

-  Engelmann,   Post-Commissar. 

-  Krause,    Oecon.-Commissar. 

-  Michaelis,   Kammer -Ratk. 

-  ▼.  Prittwitz,   Justiz -Rath. 
•  ▼.  Rosenberg,  Kanzler. 

-  Sckolz ,   Curatns. 

Trebnitz: 

V«  Blankensee,   OLG.  Assessor. 

Gmner,    Registrator. 

Hühner ,    Registrator. 

Möller,    Capellan. 

Nengebaner ,    Steuer  -  Einnehmer. 

Peters,   Cand.  theol. 

Ressd,  Land-  und  Stadt-Gericht- Assessor. 

Scbönitz,   Pfarrer. 

Schutz ,     Justiz  -  Rath. 

Stephan ,    Capellan*  ^ 

Weniger,   OLG^  Assessor. 

Trembataebaa: 

-  Giemsa,  Pfarrer. 


XV 


Ticliileseii : 
Herr  Kriebel^   Pastor, 

Ulbersdorf: 
•    Reiminn,    Pastor» 

Ulbersdorf : 

-  Hemnana  Graf  Dyhrn ,  Gotsbesitzer. 

Urackhao: 

-  Wirtby   Pastor. 

Waldenbarg; 
Alberü»   Raofmann. 
Bäreufda,  Justiz -Commissar. 
Berger.   Kaufinann« 
Berthold^   Kanfaiaim. 
Bokacli,    Markscheider« 
V.  Ciriacy,   Pr.  Lienteaant  a.  D. 
Enke,   HaaptmaBi»  a.  D.  und  Berg-Zehnter. 
Erdmenger,   Berg-Heister. 
Gramach,   Cand.  theol. 
J.  R.  Hayn,  Kaofmamu 
T*  Kommer,   Ober-Ein&hrer. 
Lorenz  9   Dr.  med. 
Maoffer^   Stadtrichter. 
▼.  Bfiel^ky,   Ober-Berg-Rath. 
Ran  9   Dr.  Kreis -Physiens. 
Treutier  9   Commiss.-Rath. 

Wallendorf: 

•  GoltadiaUB,  Pfarr-Admin; 

Groas- Wandria: 

-  Conrad,   Pastor. 

Warmbrnnn: 

-  Bendler,    Pfarrer. 

-  Mommert,    Capellaa. 

PoIniacb^Warteaberg: 

-  Hofriehter,    Dr.  Kreis -Physiens. 

•  Röni^k,   FOrstl*  Hoiprediger. 

•  Leaaing,   Kanzler. 

Wartha: 

-  Emat,   CapeHaii. 

•  Miller,  PCurer. 

Wa  r  Ik a ,  Bnndaaer  Rreiaea : 

-  Gilge,  Erzpriester. 


Grosa-Wetgclgdorf: 
Herr  Hanaaer,   Pastor. 

r 

Nieder- Wieaas 

-  Bömer,   Soperiatendeot. 

•  Heiaalg,   Pastor. 

Wilbelmsdorf : 

•  UebetachAr»    Pastor. 

Winxigt 

•  Fiaeher,   Pastor  prim* 

Wirachkowitz: 

-  Dalibor,   Psstor. 

Wirwiz  : 

•  Habn»   Pfarr-Admin. 

Wittgendorf: 

-  Jnng,   Pfarrer* 

Wobian: 

•  Becker»    Apotheker. 

-  Göppert,  Assessor. 

•  Wagner »   Stadtrichter. 

All-Woklan: 

-  Rotbe ,  Pastor. 

Woiaaeiadorf : 

-  Hoflhunn,   Caplan. 

Wolfabayn: 

•  T.  Scbikfnaa,    Landes- Aeltester. 

Würben: 

-  Uerrmann,  Pfarrer. 

Zedlits: 

•  Hering,    Superintendent. 

Zeaael: 
•*    Lippert,    Pastor. 

Ziegenbala: 

-  Peacbke,   CapeUan. 

Zirkwiz; 

-  Heinke,   Erzpriester. 


XVI 


Zobten  am  Berges 
Herr  Fromd,   Pfarrer. 

Zobten  lim  Bober: 
-    Reiner,    Probst» 


Gross-Zollnig 
Herr  Adler ,   Erzpriester. 

Alt«Znls: 
y  Pbrrer* 


Nachtrag, 

(wahrend  des  Dmcks  noch^  hinzngekoiiiiiieii.) 


Böbmiscbdorf : 
Herr  Scbnlz,  Pastor. 

Gr.  Jenkwis : 

-  Lindner ,    Pastor. 

Rreieewiz: 

-  Froscb,    Pastor. 


angsebiits: 
Herr  Kellner ,    Pastor. 

Miebelan: 

-  Baron  9    Soperintendent. 

Oppeln: 

-  V.  Anloky   Regiemiigs-Rath. 


Pogarell :     Herr  Reimann,    Pastor. 


T    O   R   R   S    D 


Ciben  waren  hundert  Jalire  verflossen^  seitdem  Friedrich  Wilhelm  v.  Sommers« 
|)erg  in  den  Jahren  1729  bis  92  eine  Sammlung  von  Geschichtsphreibem^  Ur- 
kunden und  genealogischen  Abhandlungen  in  drei  Foliobänden  unter  dem  Titel: 
Scriphret  verum  SileHaearum  herausgegeben  hatte,  seit  vielen  Jahren  war  keine 
die  Geschichtschreiber  einer  Provinz  umfassende  Sammlung  in  Deutschland  erschie« 
nen,  als  ich,  begünstigt  durch  meine  Stellung  an  der  Universität  und  am  Pro«* 
vinzial- Archive,  gewissermassen  darauf  hingewiesen  durch  meine  wissenschaftli- 
chen Bestrebungen,  den  Beschluss  fasste,  eine  Sammlung  entweder  sehr  fehlerhaft 
gedruckter  oder  noch  ungedruckter  Schlesischer  Geschichtschreiber  herauszugeben^ 
wenn  ich  auch  kaum  hoffen  durfte,  in  mancher  Beziehung  so  viel  als  mein  be- 
rühmter Vorgänger  zu  leisten.  Die  wohlwollende  Au&ahme,  welche  die  von 
dem  jetzigen  Director  des  Königlichen  Geheimen  Staats -Archivs  und  mir  heraus- 
gegebene Urkunden -Sammlung  zur  Geschichte  des  Ursprungs  der  Siädte  und  der 
Einführung  und  Verbreitung  Deutscher  Kolonisten  und  Rechte  in  Schlesien  und  der 
Ober  -  Lausitz  ([Hamburg  bei  Fr.  Perthes  1832.  4.}^  fand,  konnte  mich  in  der 
Au$fiihrung  des  gefassten  Beschlusses  nur  bestärken.  Um  unterdessen  den  Ge- 
genstand des  Unternehmens  bekannt  zu  machen  und  zugleich  zur  Ausfuhrung  des-* 
selben  anzuregen,  thcilte  ich  im  J.  1833  in  den  Provinzial- Blattern  (TL  97. 
p.  1.  und  p.  95  f.3  einen  in  der  Gesellschaft  fiir  vaterlandische  Cultur  gehaltenen 
Vortrag:  über  das  Wesen  und  die  Behandlung  der  Schlesischen 
Geschichte  mit,  und  knüpfte  daran  (Trov.  Bl.  TL  97.  p.  191.3  einen  andern 
Aufsatz,  in  welchem  ich  die  Frage  zu  beantworten  suchte:  anf  welche  Weise 


IV  Vorrede. 

• 

STchlesische  Oeschicbtskunde  zweckmässig  befördert  werden  könne. 
Bs  wurde  hier  besonders  darauf  gedrungen,  dass  die  iltesten,  zwar  von  Son- 
mersberg  bereits  doch  sehr  mangelhaft  mitgetheilten ,  Gesehichtschreiber  aas  Hand- 
schriften verbessert,  dann,  dass  bei  dem  grossen  Mangel  an  gedruckten  Quellen, 
die  noch  angedruckten  wichtigeren  Chroniken ,  und  zwar ,  so  viel  es  sich  Ann  Hesse, 
von  den  älteren  zu  den  neueren  fortschreitend,  bekannt  gemacht  würden.  Damit 
aber  ein  so  schwieriges  und  umfassendes,  dem  Lande  gewiss  nützliches  und,  sollte 
ich  denken,  auch  ehrenvolles  Unternehmen  nicht  durch  das  auf  mehr  als  eine 
Weise  so  leicht  mögliche  Scheiden  des  ersten  Begründers  in  Stocken  geriethe, 
ersuchte  ich  die  Gesellschaft  für  vaterlandische  Cultur,  dasselbe  in  ihren  Schutz 
zu  nehmen ,  und  ich  kann  nicht  umhin  dabei  zunächst  dankbar  der  eifrigai  Ermun- 
terung zu  gedenken,  welche  ich  von  Seiten  des  Vice -Präsidenten  derselben,,  des 
auch  um  die  Geschichte  Schlesiens  vielfach  verdienten  Reiche,  erfuhr.  Die  Ge- 
sellschaft genehmigte  meine  Bitte.  Ich  erliess  darauf  am  20.  September  1833 
eine  Aufforderung  zur  Unterstützung  der  Herausgabe  einer  Sammlung  von  QuelleQ^ 
sclMoften  der  Schlesischea  Geschichte,  mit  deutlicher  und  ausfuhrlicher  Angabe  dM 
Plans,  und  der  Schriftsteller,  welche  in  den  ersten  Bänden  enthalten  seyn  würden« 
Es  sollten  demgemäss  jähr&ch  etwa  30  Bogen  in  4to  erscheinen  und  den  tJnter- 
zeiohnem  der  Bogen  mit  einem  Silbergroschen  berechnet  werden,  zwei  Theile  mit 
fortlaufender  Seitenzahl  einen  Band  ausmachen ,  und  zu  jedem  derselben  Rechenschaft 
über  die  benutzten  Handschriften,  endlich  Innhaltsverzeichnisse  gegeben  werden.  Die 
vaterländische  Gesellschaft  unterstützte  das  durch  ein  die  Unterzeichnung  anempfeh- 
lendes Rundschreiben  vom  23.  Novemb.  d^  J.  und  die  Buchhandlung  von  Joseph 
Bf  ax  und  Komp.  in  Breslau  übernahm  den  Verlag  des  ersten  Bandes.  Die  Theü- 
nähme  war  überraschend  gross,  denn  anstatt  300  Unterzeichner,  welche  gewünscht 
wurden,  fanden  sich  über  800.  Es  wurde  darauf  in  den  ersten  Monaten  des  lau- 
fenden Jahres  die  erste  Lieferung,  welche  31  Bogen  enthielt,  für  das  Jahr  1834 
ausgegeben.  Zwar  wurde  von  mehr  als  200  Unterzeichnern  theils  die  Annahme 
der  ersten  Abtheilung,  theils  die  Annahme  ^^r  Fortsetzung,  meistens  aus  dem 
Grunde  verweigert,  weil  das  Buch  Lateinisch  geschrieben  sey,  obgleich  die  Auf- 
forderung das  deutlich  so  angegeben  hatte,  es  sind  indessen  doch  noch  gegen  800 
Unterzeichner  geblieben,  durch  welche  nun  die  Fortsetzung  des  Werks  möglich 
werdra  kann,  insofern  die  jetzigen  Theilnehmer  mehr  Liebe  für  vaterländische 
Geschichte  zeigen  als  jene,  und  ich  darf  hoffen,  nach  Vollendung  des  zweiten 
Bandes,  ihnen  auch  Deutsche  Chromken  mitdieilen  zu  können. 

Die  Grundsätze  der  Herausgabe  nnd  diejenigen,    welche  jetzt  wohl  allge- 
mein von  wissenschaftlich  gebadeten  Männern  verlangt  und  auch  von  den  Heraas- 


Vorrede. 


gebeni  der  Mmutmenät  Qermaniäe  kUtorüHB  Tiedbadiiet  werden«  Zavörderrt 
wurde  ier  Abdmck  der  SchrMItstdUier  irad  Urkuaden  genau  nteh  den  voduttdenet 
Origmaleii  oder  Absehiiften  besorgt  luid  nur:  die  biterpoiiktioii  umL  die  Setxinig 
grosser  Anfangsbachstaben  der  Gewohnheit  neua^er  Zeit  gemäss  veFÜndert.  Wo 
mehrere  Bandschriften  vorhanden  waren,  ist  <Se  beste  zum  Grande  gelegt  nnd  jede 
irgend  wichtige  Abweichung  der  anderen  angegeben»  Hatte  der  Schriftstdler  aua 
ilteren  Qaelioi  geschöpft,  so  wurden  diese  nachgewiesen  und  zur  Kritik  des  Textes 
benutzt,  wie  spatere  Abschreiber,  welche  dann  gewissermassen  die  Stelle  von 
Pandschrift^i  vertraten.  Sriintert  wurden  in  den  Anmerknngen,  erstens  diejenigen 
Ausdrücke  und  Bezeichnungen ,  w;elehe  als  dem  Latein  oder  den  Einriclitnngen  des 
Mittelalters  Überhaupt  angehörig,  wemger  allgemein  bekannt  zu  seyn  schienen; 
zweitens,^  Gegenstände  der  Schlesischen  Fürsten-^  Orts-*  und  Fandlien-C^chichte, 
welche  an  sidi  dunkel  war»,  oder  fiber  welche  och  doch  aus  Urkimdcii  oder 
HandschitEien  ein  neues  Licht  verbreiten  liess^;  Wittens  wurde  gelegaidich  «ei  dior* 
jenigen  Werke  verwiesen,  m  wekhai  sich  ausfiArlidiere  Nachrichten  ttber  dte 
von  den  Schrifistellem  berührten  Gegenst&ide  befinden,  weil  es  bei  der  Wsa^» 
gelhafiigkeit  geschichtUchw  Studien  in  Schlesien  nicht  unng^nessen  schien,  be- 
sonders die  jungen  Männer,  welche  sich  mit  den  Quellen  der  Geschichte  der 
Provinz  beschäftigen  wölken,  zugieidi  mit  manchem  Werke  bekannt  zu  mache% 
welches  ihnen  für  ihre  weiteren  Bestrebungen  nützlich  s^^  könnte.  Bs  wurde 
dadurch  zugleich  ein  Fingerzeig  gegeben^  mit  welchen  Hülfstmitteln  einzelne  Anr^ 
gaben  und  dann  der  Werth  des  Geschicfatschreibers  selbst  zu  prüft»  seyn  würda 
Dieser  Gesichtspunkt  wird  bei  Beurtheilungra  nicht  zu  übersehäi  seyn,  wie  denn 
bei  Orts  *•  Chroniken  noch  mehr  als  bei  eigentlidien  Provinzial  •  GescUchten  eben 
alles  lokal  seyn  soll,  und  ich  den  Zustand  des  hiesigen  Geschicht3s»tudiams  na 
Auge  hatte.  Künfäg  werde  ich  mich  in  solchen  Erteuterungen  imd  Machweisun* 
gen  auf  dasjenige  beschränk»,  was  unmittelbar  mit  der  GeschiiAte  Schlesiens 
zusammenhängt,  aber  auch  hier  manches  Einzelne  aus  Archiven  und  BUmdschriftiett* 
Sammlungen  ndttlieilen,  denn  gerade  diese  ausftthrlidien  Nachrichten  ttber  einzelne 
Städte,  Dörfer,  ja  Gebäude  und  Familien  haben  für  die  Orts-Chronik  hohen  WertL 

Durdi  die  Einrichtung  des  Drucks  ist  auch  ohne  die  beigegdienen  innhalts^ 
Verzeichnisse  die  Auffindung  der  versdiiedenai  Gegenstände  erldcktert  und  dlo 
Vergleichung  der  Handschrift  wie  die  der  Correktur  mit  Sorgfalt  bewttrkt  wordei^ 
wobei  die  Aufineiksamkeit  des  Gustos  am  KönigL  Provinzial«*Ardiivey  Hem 
Beinlings,  anerkennende  Erwähnung  verdient 

Wenn  man  endlich  rücksichtKch  dessen,  was  überadKU  worden  s^n  mag, 
oder  wfta  besser  hatte  eingerichtet  werden  k3UB»,   in  Ansdilag  bringt^   daas  der 


VI 


Y  9  r  r  9  d  9, 


Herausgeber  dnrcli  drei  Ämter,  welcjie  er  sicher  nidit  vemadilassigt ,  vnd  dnrdi 
«nderwdtige  literariselie  Bestrebungen  vielfiach  beschäftigt  ist,  dass  er  dieses  Werk 
fem  vom  Bigamutze,  daasu  von  Gebart  und  Bndebung  Schlesien  fremd  und  diesem 
Lande  vielleicht  nicht  für  immer  imgehörig,  unternommen  hat,  so  wird  man  we« 
mgstens  seinem  gut»  Willen  wie  seinem  Fldsse  Gerechtigkdt  widerfahren  lassen 
und  gestehen,  er  hätte  sich  vieles  Idchter  machen  könnra* 
In  diesem  ersten  Bande  sind  nun  enthalten: 


%.    Cliromlca  PoIOHomnit 

von  p.  1 — 33« 

Ww  der  Ver&sser  dieser  Chronik  gewesen,  ISsst  ädi  nicht  mit  Sicherheit 
bestimmen,  noch  weniger  zu  welcher  2eit  und  wo  er  geleBt  und  geschrieben  und 
iirie  er  geheissen.      Füldener  in  seiner  Schlesischen  Bibliothek:   Repositar.  L 
Vol:  1.  p.  57.  sagt,  er  sey  ein  Schlesischer  Geistlicher  oder  doch  ein  Geistlicher 
inSchlesden  gewesen,  was  allerdings  sehr  wahrsdieinlich  ist    Unstreitig  war  er  ein 
Deutschen     Zwar  lässt  sich  das  aus  der  Uebersetzung  von  .Listig  ([Leschek  oder 
Leslko,  Lesco3  in  Mttäui  p.  4#  nicht  bestimmt  schliessen,  da  er  das  aus  Kadlubkq 
p.  110  wörtlich  entlehnt  hat,    wohl  aber  daraus,    dass  er  die   Slavische  Form 
Lestko  in  das  Deutsche  Listig  verwandelt  hat,  was  dem  aslutus  ebenfalls  wie  das 
Alt -Polnische  Lestko  entspricht      Femer  übersetzt  er  den  ihm  wahrscheinlich 
unverständliche,  auch  in  der  von  ihm  benutzten  Handschrift,    wohl  falsch  gelese- 
nen Alt*- Polnischen  Beinamen  Boleslaus  I.  Chrobri,    der  Tapfere,   bei  ihm  p.  9. 
Traba,    in.  mirabUis   vel  bibühu^    qui   sie  dicitur  Traghir.    Endlich   hat  schon 
Semler:    animadcersUmes  ad  antiquos  rerum  Polonicarum  scriptaree  in  den  actis 
^iwietatis  JabUmovianae  p.  4S.  sehr  richtig  bemerkt,  dass  schwerlich  ein  Pole,  ja 
ein  anderer  ab  ein  Deutscher,    wie  hier  p.  9.  gesagt  haben  würde,    der  Herzog 
von  Polen  habe  sich  selbst  gegen  Otto  UL  zum  Lehnsmanne  des  Reichs  bekannt, 
Es  ist  bisher  allgemein  angenommen,  der  Name  des  Verfassers  sey  Johannes  ge^ 
wesen  und  er  habe  sein  Werk  im  J.  1359  geschrieben,  doch  ist  das  .jsIb.  Irrthun^ 
wie  eine  genaue  Betraditung  der  einzigen  Handschrift  zeigt,   welche  upch;vorhan* 
den  oder  wenigätmis  zugänglich  gewesen  ist  und  sich  in  der  Handschriften  7  SaxQiEH 
lung  der  berühmten  Rhedigerischen  Bibliothek  befindet,    von  woh^  ich  sij^.  dure^ 
die  Geneigtheit  des  Breslaper  Miagistrats  und  die  Gefälligkeit  des   Copsistorialr: 
Raths  Adolph  Menzel  zum  Gebrauche .  erlialten  habe«      Sie  ist  auf  Pergament  19 
fckin  Folio -Format  in  gespaltenen  Column^ ,  fnit  gemahlten  An&n^s^^li^       in 
•diöner  JMUnuakel  sehr  sauber;  geschrieben  und  ^ehaltep.   .  Aus^r  Ufiserer  Chronik 


V  BT  r  9  4  ^  '      VU 

auf  13^  BIfttem  endiJilt  sie  auf  noch  30  BlSitem:  AuetorUaki  UM  «etoyiiUito<% 
prktd  UM  phüosapkiearumj  UM  de  codo  et  mundoj  tanii  de  generalbme  el  cor» 
rupUfme  ms  Aristoteles,  Poipkyrius,  Seneca^  Boettios  nnd  Theophrast,  und  endet 
ndt  den  Worten:  ExpUckmt  prwerbia  Seneee.  Ajmo  damM  MCCCLIX. 
Tl.  ydM  JiM.  Vom  auf  den  Einband  ist  von  ziemlich  alter  Hand  geschrieben: 
Mee  eit  krmiea  pclonarum.  Item^  auetarUates  pküosafarunu  Hüne  Ubrvm  eqm^ 
paratU  dux  Laduieue  damtnui  Bregensis  atmo  dombii  MCCCLX.  Darauf  folgt 
von  anderer  Hand:  Hie  Über  est  eceUele  eanete  Hedwigis  in  Brega.  Oldkh  am 
Ende  der  Chraniea  Polanotum^  bei  uns  p.  33,  stehn  die  Wojrte,  welche  dort 
folgen:  Finita  earonlea  LedMarwm  per  manu»  Johamiis  sub  aamo  demtni  MCCO 
qutnquageetmo  nofno^  in  sabbato  ante  dominieam  qua  eanttur:  Cantate  damino. 
Da  non  auch  die  Handschrift  alle  Zeichen  einer  Schrift  ans  der  Uitte  des  14.  Jahr- 
himderts  trSgt,  so  wird  wohl  jeder  ttbensengt  sejn,  dass  der  Name  Johannes  nicht 
den  Verbsser  der  Chronik^  sondern  den  Sdreiber  bezeichne,  welcher  dieselbe  am 
18.  Mai  18S9,  nnd  was  er  anf  die  noch^übrigen  30  Bliitter  schrieb,  am  10.  JnK 
1390  vollendete,  woraof  Herzog  Ludwig  L  von  Brieg  im  X  1360  die  Handschrift 
kanfie  imd  sie  dem  von  ihm  im  Jahre  1371  gegründeten  Gollegiatsdfte  in  Brieg 
sdienlcte.  Dass  aber  dieser  Johannes  ein  unwissender  Schreiber  und  durchaus 
iddit  Verfasser  der  Chronik  war,  ergiebi  sich,  ausser  dem  oben  bereits  Angeführ- 
ten, aus  der  grossen  Nachlässigkeit,  mit  welcher  er  die  Handsdirift  abschrieb, 
welche  er  vor  sich  hatte,  z.  B.  p.  2.  Z.  3.  wo'  er  dum  für  dleUj  Z.  12.  wo  er 
nemini  für  memint^  p.  27.  Z.  3.  muUerwm  für  mdnerum  schrieb,  und  unzählige 
andere  Fehler,  deren  v|ele,  wie  die  obigm  Beispiele  zeigen,  ihre.  Ouelle.  lediglicb 
der  Unwissenheit  des  Schreibers  verdanken,  der  sdne  Handschrift  niclA  riditjg  zu 
lesen  wussto  und  eben  so  wenig  den  Text  verstsmd.  Diese  Handschrift,  welche 
man  allgemein  auch  noch  Bunge  (naUHa  hUUurieer.  el  Met  gemUe  Süesiaeae  p*  !• 
p.  00.3  ftir  das  Autographon  des  Verfassers  gehalten  zu  haben  scheint,  besaaz 
Martin  Hancke  (de  SüeHorum  rdme  praef.  p.  15.^,  der  sie  beschrieb  und  über- 
haupt zuerst  Nachricht  von  dieser  Chronik  gab,  denn -nach  den  gemachten  Be- 
adureibungen  zweifle  ich  sehr,  dass  er  sollte  v(m  einer  blosse»  Abschrift  derselben 
reden.  Nach  Martin  Hanclce's  Tode  kam  sie  mit  seinem  tlbrigen  Nachlasse  an 
seinen  einzigen  Sohn  Gottfried,  Pastor  zu  Maria  Magdalena  in  Breslau,  welket 
sie  dem  v.  Sommersberg  zum  Drucke  gab,  der  sie  im  ersten  Thefle  der  teriptKk^ 
nun  rerum  SHesiaearum  p.  1 — 13,  dem  einzigen  bisher  vorhandenen  Abdrucke, 
mittheilte,  und  in  der  Vorrede  im  AnCemge  angiebt,  auch  wie  Sachs  v..Loweoheim 
zur  Historie  und  Genealogie  von  SiUesieD,  St  L  p.  7.  bezeugt,  in  seinem  BKcmr 
plan  eigeDhändig  bemerkte;    Hie  Über  iOe  e$t  eedeHae  ß.  HeÜwigls  i^  Brega. 


Vm  F  ü  r  r  c  il  & 


Wie  sie  dann  an  die  Bhed^erisdie  ittbio^k^'gQkdlnii^f^  kteb  ieb  «Miflu^ßbiiii. 
Sollte  Htm  Hancke  steh  -vriirkliok  »ckt  die  «Bifegtf  flaidMbnft,  MB^eni  Mr  .^iw» 
Absehrifi  derselben  beseasen  itabin,  m  iVlirde  dMw  ttn  «o  ^rMifgtrm  Betmohl 
konnnen,    als  wir  deren  Original  irar  ims 'llab«»« 

Von  einer  zweiten  Handackrift  ^b  Sdbt*dia^  In  dar  %ienritt(k^n^tmi0f. 
nsn  Schlesien  anf  das  Jabr  17S7,  Sükek  Ift.  pur^flB  1  Naebvtobt  ^Sr  fiibiie  «[( 
sie  sey  bii  J.  14^  gesdiriibta,  ^beMfarieb  «ie  -AeE^tiMigtes  niobl,  tbeäte  jedoch, 
um  die  Vorzäglichkeit  dersdben  za  beweisen,  einige  Abweichnngen  vom  jSom- 
mersbergschen  Abdracke  mit,  welcke.wir  andi  benatzt  haben.  Alle  Privatbelnä* 
hangen  über  das  noch  Vorhandenseyn  dieser  Abschrift  Aisk«^  am  «rhallen,  aibd 
eben  so  erfolglos  gewesen,  als  eine  dffentlidie  AftffMderoqg  dam  in  den  Pravin«t 
2ial- Blattern,  was  sehr  beklagt  werden  mnas. 

Hätte  ich  früher  dte  Verinteusse  iks  SoBtaüfettbevgMan  AbdrtMks  sn  de« 
Handschrift  so  genau,  wie  später  eingeseilen,  sowtede  idi  vicflfei^  SoM>w^rf>qrga 
Correctoi^m,  obwohl  Bie  meiMens  tdfenlffdre  Vetböaacnmgcm -sfad;,  afeht  d»  Qft  li 
den  Tett  aufgenommen  haben,  doch  «nd  die  Abweiohaigen  der  Haidhdritfl*  etei-^ 
frUs  genau  angegeben,  weshalb  dabei  w<enig  vtesehien  st}«  därfip,  \epiI  so  4tehr, 
da  die  Chronica  pHnci/mm  Pokniae  für  die  krilbbhe  Hetastelttiog^  detsi  Teil»  ^r 
Chnrntda  Polonortan  von  wesentlicher  Widhti{|keit*  fewöbden  ist,  Sier  YeHfant^p 
endet  Seine  Chronik  p.  32.  mit  dem  Tode  BoläslM»  iL,  des  Kayen,  y<Ai  Idegnii^ 
welcher  im  J.  1278  starb,  giebt  aber  ziigläich  p.  ^SL  an,  dass  'dessen  Toldlter 
Eofrosyna  als  Äbtissin  von  Trebmtz  gestorben  sey.  Vieäe  f tthi-t  Semmer sberg  3\ifr« 
geneal.  L  N.46,  nach  Dlngoss  toter  den  Namen  Anna  aik,  allein  Bofrosyna,  die 
Tochter  Boleslans  H.,  Schwester  Bolesbos  I«  ran  Ffestenberg,  erschemt  urkund«- 
lieh  als  Äbtissin  von  Trebnitz  in  den  Jahren  1287  bis  1297,  ohne  dass  ihr  To-» 
desjahr  bekannt  wäre.  Endlieh  p;  22  «igt  är  ansdrfldklich;  Le^eo  sc^y  nrndi 
Krakau  sorttckgekehrt  und  habe  diese  Stadt  In  Augost  des  Jahres  1285  befestigt» 
IMe  von  ihm  p.  23  angeftihrten  Söhne  ^des  Wl*dislatta,  der  bereits  im  J.  12SI 
nicht  mein-  lebte,  nehmlich  Miecisdans  von  Ratibor,  Kasnnir  von  Beathen,  -Bidesn 
laus  von  Oppeln  und  PrzenisUus  von  Ausohwit«  lebten  noch  im  AirfaQge  des 
14.  Jahrhunders.  S(mach  kann  der  Verlasser  nicht  vor  dem  Ansgai^ge  .des  Idleii 
oder  dem  Anfange  des  14.  Jahrhunderts  gelebt  haben,  denn,  dass  eir  lüeht  viei 
später  scluieb,  macht  das  Ende  seiner  ^eschidiäichen  Nachrichten  glaublich,  wel- 
che nicht  weiter  reichen,  obwdbl  das  keinen  l&dangliclien  Beweis  ftfa-  #ein  Alter 
giebt.  Da  indessen  seine  CSuronik,  wie  wi^  bewfesen  haben,  bereits  im  J,  IWO 
abgeschiiebm  wurde,  so  dürfte  man  wohl  amieUflieii,  m  sejr  gegen  das^  Endo  des 
13tea  oder  itt  Au&nge  des  14  Jahrhndeiis  abgeftsst,  wobei  allerdings  auffatterfd 


y  o  r  r  e  d  ۥ  K 

ist,  dads  er  sickta'  vta  4er  HeSigsprecliliiig  der  Herzoj^  Hedwig  ersählt,  welche 
doQh  bereits  im  J.  1267 .  eiloJgte.      In  den  froheren  Zelten,   bis  p.  19,  folgt  er 
dm  Kadlubko,  den  er  p.  2  nur  als  eioen:    cronograpkiu  der  Polen  bezeichnet, 
johnie  s^en  Namen^lffu  nennen,    oft  wörtlich,   obwohl  er  dessen  Nachrichten  ab- 
kürzt^ 'wa&  ich  Überall  genau  .angegeben  habe.      Von  seinen  iU>rigen  Quellen  Ver^ 
miag  ich  keine  knit  Sicherheit:  adongeben,    da  ich  fast  ilehr  bezweifeln  mufiiS,   dass 
.erBoguphal  und  dessen < Nachfolger  Base o  gekannt  haben  sollte,  indem  er  diese 
sonst  wohl  fleissiger  und  sichtbarer  benutzt  haben  lyurde ,  als  dieses  p.  27  gesdie- 
hen  seyn  möchte,  wo  er  eine  mU  Boguphal  ganeinschaftliche  Quelle  gehabt  haben 
könnte.      Übrigiens  sind  die  über  die  Geschichte  Schlesiens  von  ihm  gegebenen 
Nachrichten  glaubwürdig  und  als  des  älteste  Geschichtsehreibers  und.  der  Quelle 
aller  übrigen  von  hoher  Wichtigkeit    Sie  widersprechen  auch  dan,  was  wir  sonst 
wissen,   im  Wesentlichen  nicht,    und  dass  ihn  später  der  Ver&sser  der  Chronica 
prineipvm  Poloniae  am   Hofe  Heizog  Ludw^s  I.  von   Brieg  ausschrieb,    dürfte 
eher  für  seine  Zuverlässigkeit  als  dagegen  sprechen.      Ausserdem  hat  er  auch  in 
früherer  Zeit  einige  eigene  Schlesische  Nachrichten^  z.  B.  p.  13.  von  dem  Zwei«- 
kämpfe  zwischen  Sbignens.  und  einem  Kämpfer  der  Parthei  seines  Brgders  bei 
Sandoweil;  p.  15  t  vbn  .de^*,  Brbauung  der  Burgen  Groditz  und  Nimptsch  durch 
Wladislaus  II.  und  von  p.  U9  an  mit  der  Geschichte  Heinrichs  I.  von  Schlesien 
im  Anfange  des  13.  Jahrhunderts  wird  er  eigentlich  Quelle  für  Schlesische  Ge- 
schichte.     Freilich  ist  er  übrigens   eben  kein  vorzüglicher  oder  gar  kritischer 
Schriftsteller,    obwohl  viele  Vorwürfe,  welche  ilmi  Füld^ier  a«  a.  O.  macht,  bei 
genauerer  Betrachtung  des  Textes  wegfallen.    Die  auffallende  Wiederholung  dessen, 
was  p«  20  bis  21  steht,  auf  p.  26  und  27  könnte  leicht  dem  Abschreiber  zur  Last 
fallen.     Ob  ihn  Dlugoss  benutzt  habe,  wage  ich  nicht  zu  entscheiden,  da  dieser 
sicher  die  Chronica  principum  Poloniae  vor  sich  hatte,  welche  unsem  Verfasser 
meistens  wörtlich  ausschrieb, 

« 

II«     Breve  Cliroiiicoii  Sllesiaet 

von  p.  33—37. 

Sommersberg  gab  T.II.  p.  17  und  18  ein:  C/uronici  Silesiae  vetusttsHmi 
fragmentumy  angeblich  aus  dem  ISten,  sicher  erst  aus  dem  14.  Jahrhunderte,  her- 
'  mis.  Bs  enthält  einzelne  abgerissene  Nachrichten,  welche  theils  ungenau,  theils 
woU  hauptsachlich  durch  die  Beschaffenheit  der  von  Sommersberg  benutzten  Hand- 
schrift sehr  mangelhaft  sind,  wie  Füldenerin  seiner  Schlesischen  Bibliothek  p.  226  ff. 
geaseigt  hat«    So  schfttzenswerth  und  zuverlässig  auch  einige  Angaben  dieses  Frag- 


Vorrede. 

aeniB  sind,  «o  koimte  docfc,  da  Sonmeisberg  über  die  Sandsclnift  gar  keine  ni* 
liere  Auskunft  giebt,  mir  audi  kdne  zu  Gebote  stand,  der  abeimalige  nnveibes«» 
vierte  Abdmck  nur  überflüssig  erscheinen,  weshalb  nnter  N.  11.  eine  korse  Clironik 
unter  d^n  Titel:  Breve  chronteon  SUesiae  gegeben  wnrde,  weil  der  Titele 
-Cfrentea  PoUmerum  xa  Verwimmgffl  Veranlaasong  gegeben  habm  würde,  die 
Chronä  auch  der  Hauptsache  nach  SkUesisdi,  ond,  so  Tid  wir  wissen,  nächst  te 
N.  L  gegebenen  Chranlea  Pokmarum  wohl  daa  älteste  noch  vorhandene  Fragment 
-^er  {Schlesischen  Chromk  ist 

tnber  die  Handschriften  and  den  vom  Professor  H*  Hof  f  mann  in  der  Monats^ 
sdirift  von  und  ftir  Schlesien  aus  einer  derselben  mitgetheäten  Abdrack  ^ebt  p.  33. 
Anmerk/l.^  über  die  Glaubwürdigkeit  und  das  für  uns  Neue  ihr»  Nadurichten 
geben  die  übrigen  Anmerkung^  Auskunft. 

III«    Cltronica  principnm  Polonlaet 

von  p.  38— 172. 


^  Ans  Aet  Vorrede,    in  welcher  der  Verbsser  dieser  Chrmik  sein  W^ 
sefaieniPalronen,  Johannes  dem  Täufer^  Johannes  dem  JSvang^sten  imd  der  hei- 
'Ug/m  Hedwig,  ferner  dem  Herzoge  Wenzel  Bischöfe  von  Breslau,  dessen  Bruder, 
-  dem  Herzoge  Rupert  und  beider  Fürsten  Oheime  Ludwig  L  von  Brieg  widmete, 
darf  man  wohl  mit  einigem  Grunde  schliessen,  dass  er  ein  Mitglied  des  den  oben 
genatairten  Heiligen  vom  Herzoge  Ludwig  I.  geweiheten  CoUegiatstifts  zu  Brieg 
war^  dessen  Stiftung  ^er  Verfasser  p.  145  f.  erzählt    Da  Herzog  Wenzel  mi  J. 
1362  Bisehof  von  Breslau  wurde,   Herzog  Ludwig  aber  im  J.  1368  starb,   so 
ergiebt  sieh,  dass  er  zwischen  diesen  Jahren  geschrieben  haben  muss.    Wir  kön- 
nen indessen  aus  den  zahlreichen  chronologischen  Angaben  des  Verfassers  die  Zeit, 
in  welcher  er  sein  Werk  abfasstä,  noch  genauer  angeben.    Erführt,  (umniditdie 
vielen  Fürsten  zu  erwähnen,   welche  erst  im  Anfange  des  15.  Jahrhunderts  Star« 
ben,  wie  BolkoUL  von  Mlinsterberg  ([st/ 1410),  Konrad  II.  von  Öls  C^t.  1413), 
La^slaus  von  Oppeln  (^st.  1417}  u.  A.  m.3  p»  151,    die  Herzoge  Heinrich  den 
Jüngern  (st.  1398},  Heinrich  den  Mittlern  (^st.  1394},  .und  Heinrich  den  Altem 
von  Glogau  C^t.  1393},  feroer  p.  135  die  Kaiserin  Elisabeth  (st  1393},  p.  123 
-die  Herzogin  Agnes  von  Scbweidnitz  (^st.  2.  Febr.  1392^,    p.  145  Märgaretlis, 
'  iToehter  Herzog  liudwigs,    Gemalin  Alberts  von  Baiem    Grafens   von  HoUand 
'(st.  13853,    sämmlich  als  noch  lebend^,    dagegen- p.  155  den  König  hoAwig  von 
Ungarn  und  Polen  (st  14.  Sept  1382},   und  p.  145  den  Herzog  Boledaus  von 
Qppeln  Qst.  21.  Sept.  1382}  als  bereits  verstorben  an.      Endüoh  p^  169  enäUt 


Vorrede^'  XI 

er,  Hedwig^  Ludwigs  L  jüngere  Tochter,  scy  nach  Krakaa  gekomnen  und  nocl| 
aniFerbeirathet  Da  nun  Hedwig  im  X  13S4  nach  Krakan,  kam  und  im  J.  1386 
den  Wladislaus  Jagiello  helratjiete  (^Dlagoss  üb.  X.  col.  95  u.  103.}^  so  ist  dar^ 
|;;oÜian,  dass  die  Chronik  }3$4  bis  1383  verfasst  worden  seyn  muss«  In  deni 
p.  137.  Anmerk  6,  angeführten  gleichzeitigen  Urkunden  -  oder  eigentlich  Lehnbuchq 
Ludwigs  I.^  ist  unter  den  gelegentlich  angeführten  Ausgaben  vermerkt  z.  X  1395: 
--  9criptori  de  hUtoria  6  Gr.  Pro  pergameno  ad  historiam  3  Gr.,  z.  J.  1397 :  xcriptort 
Historie  6  Gr.  Es  wäre  wohl  möglich,  dass  der  Herzog  eine  Reinschrift  dic^se^ 
Werks  fiir  sich  hätte  verfertigen  lassen. 

Darf  man  aus  dem  Zusätze :  qui  Ahnanice  Bahoen  dicuntur ,  welchen  der 
Verfasser  p.  69  zu  den  übrigens  aus  Martinus  Gallus,  und  p,  92:  eampus  canum^ 
Theotonipe  Hundisfelt  zu  den  übrigen  aus  der  Chronica  Polonorum  entlehnten 
Worten  macht,  sohliessen,  so  möchte  er  wohl  ein^  deutscher  gewesen  seyn,  wa^ 
überhaupt  nicht  unwahrscheinlich  ist,  indem  zu  dieser  Zeit  in  Nieder-  und  MittelT 
Schlesien  Deutsche  Bildung  schon  allgemein  vei*breitet  und  von*  den  Fürsten  und  der 
Geistlichkeit  begünstigt  war.  Dass  schwerlich  ein  anderer  als  ei^Deutscjberp..^^ 
so  ehrenvoll  von  der  Königin  Richenza,  und  p.  62  üb^r  die  Aana^ime  des  König^r 
liehen  Titels  durch  Boleslaus  II.  geschrieben  haben  würde,  bemerkte  sehen  Sem* 
1er  in  den  angeführten  animadverHonibus  p.  51.  Als  Pole  würde,  er  auck 
wohl  p.  4S  kaum  Chabri  für  Chrobry  gesagt  habe4\,  wenn  das  nicht  Scjbuld  der 
Abschreiber  ist 

Er  benutzte  mehrere  ältere  Werke,  wie  er  auch  p.  39  angiebt:  ^wt  em 
diversis  conscripta  codicibus  cronicarum  reperiy  doch  meistens  ohne  sie  näher  ZQ 
bezeichnen,  was  er  doch,  obwohl  nur  ziemlich  im  Allgemeinen  thut,  wenn  er  von 
einander  abweichende  Erzählungen  mittheilt.  Seine  Hauptquellen  für  die  altera 
Geschichte  sind:  1}  die  Chronica  Polonorum  von  p.  39,  ihrem  Anfange  bis  WQf 
sie  endet  p.  111.  Was  daher  mit  Kadlubko  übereinstimmt,  hat  der  Verfasser^ 
meiner  Meinung  nach,  nicht  aus  diesem,  soodem  aus  der  Chronica  Polonorum 
entlehnt.  Es  ist  auch  an  sich  nicht  unwahrscheinlich,  dass  diese  Chronik  den^ 
Verfasser  voQi  Herzoge  Ludwig  L  gegeben  worden,  wie  man  annimmt,  doch 
schreibt  er  viel  besser,  als  der  ältere  Vorgänger.  2}  Von  p.  45  an  benutzt  er 
Martinus  Gallus,  den  er  doch  nur  als:  Chronica  anführt,  bis  n*  92.  wo  diesei; 
endet  Zu  diesem  fügt  er  die  Angabe  der  Jahre  der  Ereignisse,  welche  Martinuai 
Gallus  fehlen ,  der  aus  ihm ,  wie  p.  75  verbessert  werden  kann ,  was  sein-  neu^ 
ster  Herausgeber  übersehen  hat.  Aus  beiden  Schriftstellern  hat  er  sehr  viel  entlehvl^ 
Aq  einzelnen  Stellen  hat  er  ausserdem  benutzt,  p.  40,  wohl  Pulkawa,  indem  er 
allgemein  Böhmische  Chroniken  nennt,  p«48  und  49  Martinus  Polonus«  dener 


Xil  Vorrede. 

tiennt  nnd  wörtlich  anfahrt;  p.  49  die  Vita  s.  AdalberHy  p.  45,  56  and  5S  eine 
unbekannte  alte  Polnische  Chronilc;  p.  70  Cosnuu  Pragensis^  wenn  die  Stelle  nicht 
aas  Polkawa  genommen  ist ;  p.  105  verweist  er  auf  die  L e g e  n d e  und  das  Leben  der 
heiligen  Hedwig,  und  entlehnt  p.  108  einiges  aus  ihr,  und  p.  57  und  58  scheint 
er  die  Vüa  s.  StanUlai  benutzt  zu  haben.  Von  p.  112,  wo  des  V^fassers  Ei« 
genthum  beginnt ,  mit  dem  Ende  des  13.  Jahrhunderts  führt  er  an :  Heut  fide  dignorum 
tenet  relatio;  p.  121  ferhur  de  eodem  principe y  narratur  etiam  de  eodem,  nehmlich 
von  Boleslaus  I.  von  Schweidnitz;  p.  123:  et  Heut  audivi  pluHmorum  relaUbus 
von  Boleslaus  II.  von  Bfünsterberg;  p.  124:  Heul  muUi  refenmty  vom  Angriffe 
Karls  Q^O  ^^  Frankenstein;  p.  136:  et  quemadmodum  inteUexi  a  quodam  anU-* 
quo  fraJtre  dicH  nunuuteriij  (^der  Predigermönche  zu  St.  Clemens  zu  Prag)  qui 
iune  aneruU  se  tixisse  (1341)  Hbique  factum  bene  constare,  nehmlich  die  Erraor* 
düng  Schwenkfelds,  und  über  die  SchwenldTeldische  Sache  p.  138  beruft  er  sich 
auf  Urkunden ,  von  denen  er  Nachricht  erhalten ,  dass  sie  vorhanden  seyen ,  p.  148 
auf  Urkunden  Heinrichs  III.  von  Glogau,  [die  er  selbst  gesehen,  p.  146,  dass  er 
die  Genealogie  der  Herzoge  von  Breslau,  Liegnitz,  Schweidnitz  und  Münsterberg 
Bus  Chroniken  und  anderen  Schriften,  und  aus  Nachrichten  glaubwürdiger  Män- 
ner geschrieben,  denen  dieselben  besser  als  ihm  bekannt  gewesen,  p.  152,  er 
habe  über  die  Herzoge  von  Oppeln  nichts  Zuverlässiges  auffinden  können,  und  p.  166 
beldagt  er  eben  so,  nichts  Wichtiges  weiter  von  Fürsten  und  Bischöfen  in  Schriften 
und  Chroniken  gefunden  zu  haben,  als  was  er  mitgetheilt.  Er  fülirt  p.  157  die 
Sage,  dass  der  Sitz  der  Breslauer  Kirche  ehemals  in  Schmograu,  dann  inRützen 
gewesen,  vorsichtig  mit:  Heut  fertur  an,  und  giebt  z.  B.  p.  84  die  von  einander 
abweichenden  Kachrichten  über  den  Feldzag  Heinrichs  V.  gegen  Polen  aus  M  a  r  t  i  n  u  s 
6  all  US  und  der  Chronica  Polonarum.  Aus  der  früheren  Geschichte  Schlesiens  theilt 
er  wenig  mit,  was mcht  vorzüglich  aus  Martinus  Gallus  und  der  Chronica  Polo-- 
norum  entleimt  wäre.  Ausser  einigen  moralischen  Betrachtangen ,  welche  er  hin  und 
wieder  einflicht,  z.  B.  p.  53  am  Ende  bis  p.  55,  p.  61,  62  und  93,  theilt  er  p.  56  eine 
eigene  Nacluricht  von  fünf  Eremiten  in  Kasimir  in  Ober-Schlesien  mit,  p.  81  eine 
Bemerkupg  über  Beuthen  und  Gross-Glogau  im  J.  1109,  p.  94  einiges  über  Peter. 
Wlast,  p.  99  über  den  Ursprung  von  Leubus  und  die  Stiftung  des  Klosters  daselbst, 
p.  105  über  die  Stiftung  des  Klosters  Heinrichau,  p.  107  und  112  einige  Nachrichten 
zur  Gescliichte  Boleslaus  n«  von  Liegnitz,  p.  109  genealogische  Naclirichten ,  p.  111 
über  Boleslaus  den  Scimellen.  Alles  das  ist  in  den  Anmerkungen  zu  den  ange- 
führten Stellen  genau  angegeben  worden.  Von  p.  112  und  113  an,  wo  er  Qaelle 
ist,  giebt  er,  so  weit  wir  das  noch  jetzt  beurtheilen  können,  wenn  auch  nicht  überall 
völlig  genaue,  doch  im  allgemeinen  nicht  nur  glaubwürdige,   sondern  zuverlässige 


Nachrichten,  welche  er  sich  auch  unschwer  hatte  verschaffen  können  und  die  mit  den 
noch  vorhandenen  Urkunden  im  Wesentlichen  iiberefmstimmen  oder  iimeä  dock 
nicht  widersprechen.  Für  die  Geöchicttfe  der  Bischöfe  ist  er  *e,  aua&er  den 
Urkunden,  älteste  vorhandene  O^eU^ 'uiitd  auch  hier  mit  geriiige»  'AnsMhflictt 
durchaus  zuverlässig.  '  '  . ;  >  A^ 

Handschriften  dieser  Chronik  bind  mehrere  vorhanden  und  von  uns  henatak 
worden.  Die  erste,  in  Gross^olio-Format,  jetzt  im  König).  Provinzial- Archive 
in  Breslau,  ist  auf  Papier,  mit  einzelnen  dazwischen  gehefteten  PergamentblätterB,  mi 
E!nde  des  ISten  und  im  Anfänge  des  16.  Jahrhunderts  von  Nicolaus  I^iebe^nthal^ 
einem  Mönche  des  Prämonstratenser-^Klosters  zu  St.  VinceBÜl'Vor  Breslau  gesebrifibefl| 
welcher  in  den  J.  1497  bis  1515  in  UVkundto,  erst  als  Kornmeister,  dann  als  Probat 
in  Beufhen,  nachher  als  Pfarrer  in  Hundsfeld  und' endlich  als  Gustos  des  Klosters 
erscheint  Der  Verfasser,  welcher  sein  Werk  dem  Abte  seines  Stifts,  Johann 
Lopschotz  (y.  1480 — 1505}  widmete,  legte  eigentlich  eine  geordnete  Abschriften«* 
Sammlung  aller  wichtigeren  Urkunden  des  Klosters  unter  dem  Titel  einer  Malriea 
an,  und  erklärte  in  der  Vorrede,  welche  p.89  in  der  Anmerlaing  d  mitgetheilt  ist, 
er  wolle  die  Geschichte  der  Schlesischen  Ffirsten,  der  Breslaner  Bisdiöfe,  iet 
Könige  von  Böhmen  und  der  Abte  sdnes  Stifts  scln'eiben.  Dies  führte  er  auch  mit 
vielem  Fleisse  aus,  indem  er  dann  die  Urkunden  des  Stifts  folgen  liess,  so  daas 
das  gesammte  Werk  zwei  sehr  starke  Bände,  fast  im  grossesten  Formate,  ausmaeht 
Die  von  ihm  gegebenen  Geschichtswerke  bestehen  nun  I3  aus  unserer  Chronica 
pHnctpum  Polaniacj  für  deren  Verfasser  sich  der  AbschraWer  ausgab;  2y  aus  der 
dazu  gehörigen  Geschichte  der  Bischöfe;  3}  aus  dem  sogenannten  Pulka^ra ;  bn4 
43  aus  einer  kurzen  Chronik  der  Äbte  zu  St.  Vincenz  in  Breslau.  Bs  ist  sehr 
zu  bedauern,  dass  leichtsinniger  Frevel  oder  böswillige  Rohheit  mehrere  einzelne 
Blätter  des  schätzbaren  Werks  ausgeschnitten  hat,  was  auch  bei  dem  Abdrucke 
genau  angegeben  worden  ist.  So  wenig  Nicblaus  Xiiefbenthal  auch  eine  eigentUch 
gute  und  ganz  zuverlässige  Abschrift  geliefert  hat,  so  Srt^  Si^  doch  Im  Allgemeinen 
besser  als  die  übrigen  tms  bekannten ,  daher  im  Wesentlichen  unserm  Abdrucke  zum 
Grunde  gelegt  worden.  Die  Geschichte  der  Bischöfe  ist,  wie  ^.  156.  Anmerk.  if, 
angeftihrt  worden,  walirscheinlich  von  dem  Verfasser  selbst  auf  Grundlage  dessen, 
was  der  Verfasser  der  Chronik  gab,  und  mit  Zuziehung  anderer  Nachrichten  so 
umgearbeitet  worden,  dass  sie  ein  eigenes  Werk  ausmachte ,  dahei*  konnten  die  zu 
bedeutenden  Abweichungen  bis  p.  163.  N.  jT nicht  mltgeflieilt  werden;  von  da  stimmt 
die  Abschrift  mit  dem  Werke  wieder  wesentlich  "fibereih^  Mit  einigen  Zusätzen, 
welche  'T)ei  uns  in  den  Noten  stehen.  Audk  die  Fortsetzung  döi'  Chronik  von  p.  166 
bis  p.  171  N>tf,  hat  diese  Handschrift.  •      '-^  •'     '  T^     -    •  '     ■ 


iilMeiBweite  Handsi^hri^i.m  Klem<-Folio*Fonnat,  zaE^ 
InmAeRtotaMf  Papier  in  gespaltraeQOolaiimeq  ges^^eben,  gehörte  eheiqals  denMjQoriten 
m^  8t  DocothM)  in,  Breslau  npäheüi^t  .^jfk  jetzt  in  der  HandsG]^|^epßaIKl]]Di^flg  der 
BiieBlMK3r;r«iv4»if^iits^f)>U^^^  ,  ^ie  fwthält  foJ;  1—^Vk.\  ilf^fl»  ifominf  jrori;*^ 
Pauli  de  VeneciU  de  condicionibus  et  eonsuetudinibus  crientaUufn-  regnarum  eff?.'  fo}^ 
OS^t^tt'lAlvond^M^boftJHiwMl;  ^o^  Ofo^fmim' pfrtnisipum  PoUrniae^  die  Gi^s^chifhte  der 
SiaAö/e-liildi.den  Z^lsatK  >  167  bis:  no^e  /titor^  habitationis  hospftem  habeamuu. 
Hiermf^  folglli  von  jwgorer  Hand,  w^  P-  ß7  uad  68  vom  AnstriUe  der  Oder  im  J.  1501 
^tyt\niiiänM.iVfii' dleiWorisßtm^^  der  Bisehofe  von  p.  168 bis  ^71. 

Jfvii^iidarauliiifteivi»pqw«»ei,ifriB^e9  sp^eii^v  fil.epc^f^tiger  JBlftqd.,  die.Gewlnfkte,  der 
JliidflfaJJiirf»»m^aBura«Hiiwl  Ja^pl^  ypn  ,{^te^  p.' 171  wd  J;7;2f  An  ijji^erth,  atqht 
dieaeoAndbckrii^ider  erstem  et^fa»^  uchj .  atimint.  mit  ihr  jedoch  meistens  über- 
dn  trid  i3t  •  4tf  vielen  Sti|l)en  au^h  besser  und  dahef  ,sehr  nützlich  .,gewese]L ;  Für 
die  ThbU€$9  welpbe.  in  der.^e^^en  ^fu^dscbrift  ganz  fefalte^i,  ^nte  sie  d^  Abdroicke 

nr-€)mndlage.  •:;•:'  r .  ;.  •   ^t .  >r)<u^y     l  -l-.-..  ..     ,  ";;  ^ , 

,1  ;    i'.iMe  driitre,rHA{idschrKi^i  .in  .^/eui-FoIio^F^  9111  Mq, des  :f5ten 

odbr  im  Afif^ngfri/^IG.  Jahrhanderts-  /auf  Papier  geschrjebeny  mit  gemfiUen  An^ 
faBgäbnchatab^n V  ^ ^nrde  von .  J.  C  ThebesiiJ^s  25.  August  1703  d^m  Abte 
Ludwig  s^iil^eubusgescltenkt  und  befindet  sich  jetzt  ebenfalls: in  der  Handschriften- 
Samoftlung  der  Universitätsbibliothek.  Sie  enthält  ausser  der  Chronica  principuim 
PokmUte  npcii  die:  ^erifs  ducum  et  regum  Bohenäae^  welche  Dobqer  Monpmi 
TXlDi:  p.j32r^.4S(i;))^£^4  gefiacht^hat j .  i^a^Chronicon  ^ffonymi  bei  demselben 
^4:43-7—^2^,  nit  YAfikiiV^t^wßichu^gen,  endlich  4en  sogenannten  Pulkawa  daseibat 
pc  72rrf390.  Sic  s<^mt  grösstentheiis  mit  Sommersbergs  Abdrucke  überein  und 
rührt  Von  eiaem  unglaublich  unwisseqd^n  Abschreiber  her.  Von  diesen  drei  Hand-r 
sdffiften  bs^  J<^1^  schon  im  J.  1820  in  dem  vom  Professor  Unterholzner  bei  Gele-r 
genheit  seiner  ÜI^ei;g4l)f()4Qf^/^9tqi^;^n,^ea;  Professor  Steffens  herausgegebene!^ 
Programipo  Mpter  Jtf.  Jlfir^  Nachricht  gegeben  j  wo  doch  dL?,  Angabe  von  einer 
Bmegi^cbeii  Haud^hrift  sich  durch  eijien. Irrthum  auf  die  von  Sachs. v«  Löwen* 
heim  mitgetheilteg  verschiedenen  Lesarten  bezieht 

Eine  vierte  Handschrift  hat  Sommersberg  besessen,  ohne  dass  er  in  der 
Vorrede  zu  semenjS!r^tori6t»  rerumSHesiacarum.  T.  1.  eine  nähere  Nachricht  über  diq 
Beadiaffenheit  derselben  gegeben  hatte.  Aus  ihr  stammt  sein  sehr  fehlerhafter  Abdruck. 
Kr  hatte  nach  seiner  Angabe  dazu  noch  benutzt  eine 

fünfte  Handschrift,  welche  sich  in  der  Bibliothek  der  gräflich  Schj^J^otschi«^ 
achen  FamiHe  in  Hermsdorf  am  Kynaste  Qetzt  nach  Warmbrunn  bei  Hirs<£berg  ver* 
legt}  be&nd,  dort  aber,  nach  der  mir  durch  den  Professor  Dr.  Kutzen,  dem  Ordner 


Vorrede.  XV 

dieser  BibBottek  gefifiOtgst  gegebenen  Nachricht  nicht  neiir  vorhanden  9eyii  soll.  Ihr 
Werth  kann  nicht  gross  gewesen  seyp^  denn,  sonst  würde  sein  Abdjrbd&tiefifser  haben 
«QgfaUen  nvüssen.  *  Es  fährt nm  Saohs  von  IxöwenheiAsiirJHist^IrJiä^pqdCr/^ea«* 
logie  TOD  Schlesien  9  erstes  {Stock  |l  7^.«n:  bei  Zasanmenhakung  desjlfiavaciqrflp^it» 
•  Von  der  €%raiiica  fninei^^um  P^iioniäe  ani  dmn  gedraekleof  /T^te  hahien  sich  folg^d» 
Teischiedene  Lesarten  gefiuiden,  weleke  er  dann  von  p«7-^T-32  nüttheiltnnd  dadordi 
viele  HttlGBmittel  zor  Verbeasem^g  des  Textes  Ue&rt,  ohne  dock  anzngebeo,  ob  er 
die  Handschrift,  des  v.  (Somiirar^berg:  oder  viell^itfht  .^ie  Abweicbtingen  der  HLexfpg^ 
dorftt,  oder  welcher  äddetn. HiOiidsehrift.er  meine)  'denn.aoitüiia9€Mtiacl|lQ€iht,,iu^ 
auch  doiich  DMdcfeUefTentflteUt/Sekmerabei^Text  ist^tso  läißt^fMh  doph  ]f^iiin 
denken y  dass  er  ganze  Zeilen,  ja  Salze  aas  blosser  Ntf<diläa^igk^(*;;soUte  Sff^SPr 
lassen  haben ^  .wie  ae. Sachs:  von  LiöVenkßiAi  nachträgt  A\k^  hat  die  Hand- 
'schiift,  welcl^  Sachs  v.;Lfi1^enheini:aIs  die  S^mmersbergschQ  angie)^,  nach  dem 
a.  (X  p.dO  ff«,  was  bei  iins  p.  166  von  sdmdxm  bis!  p.  167  Ji^ffeqifim  steht^  dif- 
gegen  bei  Sommardb^ig  fehlt  .Daher  därfbn^  närod^ssQO'u^W^Jk^^gen  a^,,die 
tfaer  seehsien/Handeckrifl  an^dbeo^  )vi^he..lnfe]e  gfiteil^e^aM^MA  g^9  .f^^4p^ 
fifters' nicht  riebtig  gelesen  wordbn  an -aeyn  3diejfit    :  «iuif  n.v  rU  ii>;/. 

Von  einer  £1 16 beulen  Hand^<ehrift^^ebt  KU^iJo- )Sblnep  /ßrißfi^n  über 
•BredauL  p.48,  an,  dass.der  Ck4e!x  obngefähr  v;.  J.1420  siii^ind^r.]^^ 
'  Grosskänzler  v.  Canaer  befinde,  worüber  kh  mrgends  weiter  Auskiinit.erkaltep  habe^ 

Von  demYorhandenseyn.einey.^a&htlQfl;  Haodschciit  im  g^heim^n  Archive 
in  Königsberg  I^na^hdchligt  iaic|i  ^dben)iiieuLiFjreaiid  <<MiabnM/yoigfc; ,  ec  fhft  |S^e 
in  seiner  Geschichte. Prenssdris  X  SiSOSitiAMderk.  L  ladgqftthrC^Miras  iDhei^^^^^ 
tbersehen  oder,  wegen  des  allgemeinen  Titels,  nicht  auf  «ittsejre  Chronik  bezeigen 
habe.    Leider  war  es  su.spat.,  aie.ea  benntzen. 

Einige  Thtfle  der  GlurMik  liait  anch  nennt  ens  der  ia  der  Liegwtzer  Geschicl||te 

bekumte.  AmWrbisius  Bits.clien.in/8eihi  Mer < ceaMtaEÜA  an^gwomDA^ ,  welches 

erimJ.  1446. als  SAidtalhieiber; «teiLiegnttz. verfertigte;  . tBhientfaalt.eiri Ver^e^ch- 

-  idss  aller  Zinsen,  mit  jwelchai  die  Stadt/ an^eisetzt,.  und  wefeheüachmals  anf  di^ 

selbe  gekommen.  ^  FoL  138<skgtert<  QuxmkLm  ktc  tractatwr  de  oemikm  w^er,  dcüate 

vendtHs  *  ffnpter  dactas  ef  ^j^lauotmes  damifUs  htyus  cMiatU  porrecybia  ^t  *oUitas^ 

•  eotniDenit'^  habeatdr  imithU^  dtminorum  torukiem-  ipianda  ^regv^^        etquando 

deeeaeroftty  4id  dt^cemdim^  MtMem  iet  oy- 

ftüd^DT^ cmajtl^id^iktt$  wt^ipeiUMitiii^tMäi^^  i%ikt,  tfisfA  Vß9  ß^ 

-Hoftum^Ujfvk^iki'^^^^  AlUgmieiDenhrait<.d6it  M^1|idMi)^)ipn 

Worten  desOi^igiiials.doQbiabhP  abgeklil^^  C3ktcm(^)P^lfmmm 

p.  40.  Z.  9;  bis  p«  14d.  JZi:3y^acbmitIWeg|«ssmig  da^  «Adttren^lttr^ 


XVI  V  o  r  TT^  i. 


liehen  Häuser,  ausser  dem  Liegoitadschen,  ai^ebt;'; 'Hi^-asu^Uüt'ca;  AQihBiifljges  sUr 
Liegnitzer  Gescbichie  gehörige  tod Herzog Ruperta Tode  mi X  140B,  bia  limTif^ 
Herzog  Ludwigls  H«  im  J.  1436  faiiizugefiigt^  .;va9<  gelegeirtKofa  in  dieser  'SmUaibing 
seinen  Platz  finden  Wird.  Georg  TJiebeaiq^  hyt  diesös  Wtvk.sehr  benutzt  «uattti 
seinen  liegnitzischen  Jahrbäehern.)öfier8als0ßBiiacheiis^j^bc.  von  1446  ang^ühot 
Dbrigens  ist  es  zur  Ki*i(ik  des  Textes  wenig 'zu  ^«nutzen/geiiiresen  ,*  und^s.zßigt 
sich,  dass  gewisse  Lüdken  imd  Flecken  ältär;jds  alle  Imasem  Handschriften  sind. 
Bunge  (nottt.  hisL  :S^9.  f.  99)  sagt  ndch;. ;  Operis  ^e»mplitm  fortane  ptimlim 
antiquo  charoctere  hl' fjtembrana  extaratum'in  IHUidiheea^ßist^ctemHim  Leuj^^ 
aitim  custodthtr yohie  anzugeben^  woher  eir  dar ^tlssfial./iWfdu^heJiilich  hat  of  die 
IfifendschrihNr.  3.  gemeint.  '  :     .  i\  .  v^;M  o   .  :* 

Bndlich  'Zehntens,  ist  noch  die  Ül^ersetzdug*  des  Werks  zu  erwvifaneli« 
Klose  (Breslau  I;  p.  4S.  Anmerk.  i7i3' sagt:  Und  eine  alte -Datsche  t}berseitfisüQg 
dieser  Chronik  ist  auf  der  hiesigen  Maria  MagdaleqenbibliothdC;  ohne  dass  .er  sie 
n&her  beschrieben  ^itte.  (Sie  ist  auf  Papier  in  Folio^Foipat  gesoluiebeo,  und  im 
J.  lÖO^voudiftlM',  Wie  es  scheint,  w^dergelehrtea  hoch  durch  wesentlich  bess^e 
Handschriften  als  wir  unterstützten  Manne  lum*  Lkgnitzer^lHpfe  Verfertigt  worden, 
auüh  ohne  wesentlichen  Werth  für:  4ie  Kritik ^  ausser  jdass  «^  zur  Ausfüllung  eini- 
ger fehlenden  Jahreszahlen  gedient  hat,  obgHdi  auch  ilir  deren  mehrere  fehlQi. 
Der  Übersetzer  hat  das  Werk  in  Kapitel  getheilt  und  diese  mit  Cberschriflen  ver- 
sehen. Die  Ordnung  ist  sehr  verändert  worden»  Hinter  dem,  was  in  der  Urscliri& 
(l)ef  uns}  p.4i2  von  LescoU.  steht,  folgt  was  p.*  153^/ Z.  8  bis  p.  156.  Z,  3,  dann 
was  p.  146  bis  153  von  den  Herzogen  von  Glogau,  hierauf  was  p.  146  von  St&movi^ 
und  darauf  was  p.  42  bis 46  von  Lesdhek  H.  in..und  Popiel  steht'  Man  sollte 
kaum  glauben,  dass. eine  so  fetilerhafite  Abtheilung  Sclmld  des  Üebersetzers  seyn 
könnte,  wie  sollte  sie  aber  Schuld  de&Schreiliws  seyn?  Bei  dem  Ende  Ludwigs  L 
imd  zugleich  der  Übersetzung  dieser  Chronik,  d«n  did  Geschichte  der  Bischöfe 
ist  ausgelassen  worden,  steht:  dteser  Fürst  hau  gelebt 'bei. den  Gezeittäa.da  die^ 
Cronika  ist  in  Latteiniseber :  Sprach  beachriebenn^  die  iFordeütschtt  ist*ne<^h  Gijsti 
geburtt  tausend  fünfhundert  und  inn  dem  sechstenn  Jahre ,  darump  albie  nichts  von 
seynem  ennde.  Dann  folgt  der  Schluss  der  Chronik  p*  166.  Z.  lO-r-17«  mit  der 
Erklärung,  der  Übersetzer  habe  nach  der  F.ürsten  Cunslreitig  Friedrichs  U.  u.  GeorgsL 
%^Liegnitzu.  Brieg)  Willen,  soviel  er  «über  dieiNachkommeaa  der  Herzoge  Wendel 
und  Ludwig  erfaliren  können  aus  .gkuhwfttdigebBüc^em  oüdvfirkundigttngf  n  g^aa^i- 
meltundzur:  Vorendnngljder  alden  CMnioi('>bttichriäb^nRi>  Hierauf  f^gt  eine  F^ct- 
setzuiig  der  Chronik  bi^zur  Theilun^'der  Söhne  Friedrichs  I.,  Georg  und  FnMHeh-II. 
im  J.  1507,    Von  dieser  Übersola»u<g  imd  Fortsetzung  befindet  sich  einelAbsclurift 


\- 


y  f^tr^ie,  XVR 

vom  J.  1549  im  ArfeUve:  des  Hf i^isti^  ^m  Liegmte^  der  s&f  toir^  gfiß^^i  mSMIieHte. 
Sie  stinimt  im  Wesendicliev  roOig  mit  der  Birfealaiier  Attsolirift  mMreiii,  hat  die^ 
selbe  fehleibafie  AnordoRing,  le^e;Bl$ttet  mit  Üüersehrifien  zii  Ustonselien  Ab^ 
bUdangen,  welche  aber  nicht  aiägefahrt  sind  9  dami  auch  die  Foiitsetzang  bisl606li 
ifftfyn  sind  9  Blätter  ansgeschrnttea^  welcj^  aber,  Mie  die  Überreste  edgen,  ausser 
einem  derselben,  von  daer  andern:  Hand  besehrieben  worden  wareiL  Dann  folgen 
von  anderer  Hand  mdstens  Inm^e  NadMcirten.  ab/  Ftiirtsetzniig  dfer  CUroiiik  vom 
X  1506  Ms  1630,  endlich  eiii  Aiisng;  Aus-  Krenzheims  Chrtinologi^y  £e  flbi^ 
söge  von  Liegnitz  betreffend,  Js^etzt  ^ind  wieder  vidie {Seiten  liasgescfamtten.  Die-» 
sesEIxeraplar  hat  Georg.  Thebe&ibs  td^«^  benntzst  liod  id  seinen  Liegniteisehen 
Jahrbttchem  als  Mse.  iHjfuUienie  Veto  X  1870  angefahrt  Bine  Pk^be  der  Cber^ 
Setzung  wird  ausser  den  in  den  Noten  gi^bcaien  genilgei.  Es  ist  die  Stelle 
p.  39«  Z.  2  V.  n;  1^:  tfus  wdicheb  Ursach •  me  ahn  keinen^  gforatami  gennegen 
l^aben  wolden,  niehM^  Ijeiw.  wefnantieii  über  mdkr  allraUhaibeli  in  »solo,  manch- 
ftddig  viel  gescUechtt  .der  mensdbfep  dieurtbarkeitt  nnderwailiuiii  gefenglMi  eible» 
gende  Mite  kimige« 

'  '  '. 

IV.     Catttlegrttd  <l1>lkatiim  Sagrimenisliim« 

Die  einrage  vürhandemj  JBaadhchrifi  ist  bis  auf  wenige  Blätter  des  vorletzten 
imd  letzten  Theils  anf  Pergaii^itJn  O^art- Format  in  verschiedenen  Zeitai  ge- 
schrieben, wie  die  Clnronik  versdnedene  Varftsser  hat  Der  Verfuser  des'  errten 
Theils^  von  p.  173  bis  248  des  Abdrucks;  ist  der  ausgezeiduiete  wd  geldate  Abt' 
Ladolf  gewesen,  welcher  der  Abtei  v;J.  IdOd  bis  an  seinen  Tod  IdSS  rorektmL 
Dass  er  die  Chronik  pieht  selbst  gesdil-ieben  halle,  ist  schon  ps  174.  Amnerk.  1; 
angeführt  wordw,  da  er  aekr  imlesorU^  sdirieb,  die  iUndadrift  dagegen  doch 
derlich  genug  geschrieben  ist,  wenn  gleich  leider  von  eMna;  (d>wol^.  j^efaiiU. 
C^tigP9>9  doch  Qjigelehrt^  Schxeibef.  Pia  2Me  d^r- Abftrimm^  ward  an*  versdue* 
denen  SteHen  mehr  oder  weniger  bestimmt  bezekhnet,  z.  B«  p;v210,  218^  SM 
find  236.  Endlich  giebt  er  p.  348  an,  dass  er  das  Werk  9.  Mm  ld08  geendet 
habe.  Dass  Ladolf  selbst  Verfiftsser  dieses  ersten  Theils  wai*^  sagt  neck  beson^ 
ders  ansdritt^ch  der  Fortsetzer  oAttV^tüaser  des  zwdten  Tlieüs  p.24ft»  Die^ 
8er*^weite  Theil  reicht  von  p«  249  bte  426,  md  filhrt  die  Geschilskte  von 
1^  bis  1Ö07  ftit  Er  ist  in  zwei  verschiedenen  AbsIXzen  gesehrieben.  Dte' 
Verfasser  giebt  an^  p*  9d9,  die  Abte  Martin  (sU  1489^  ond  Pail  Cat  VMBy 
hSttea  Ihn  zar  Fortpetem^  der  Chienik  ermlmtert.  Br  ai^  p*  3Q94md^'a90  m»^ 
dtüfttM«.  <r  to^  i»  J^.yW  «iMfbriebcmy  was  doch -ndlr  auf  die  «iste  Al>thei^ 


/ 


XVm  V  or  f  §  de. 

long  adaeA  WeHks  bis  za  diesem  Jahre,  p.  403,  m  beziehen  ist,  dam  Bsdi 
p,  d97  SS«  X  1488  und  1489  spricht  er  von  Johanil  dem  Grausamen ,  der  1801 
fitarby  als  einem  Lebenden.  Von  p.  403,  d.  L  vom  J.  1489  bis  p.  426  z.  J. 
1607  hat  er  das  Leben  des  Abts  Panl  anf  Veranlassong  des  Nachfo%ers  dessel-» 
heiky  des  Abts  Jodocos  (seit  1507  bis  13J143  me  wir  sehen  werden,  im  J.  1508 
geschrieben.  Br  spricht  p.  328  von  sich  als  Prior  zur  Zeit  des  Abts  Simon  (sU  1468), 
etwa  um  d.  J.  1465,  ds  ihn  dieser  absetzte;  p.  369  als  ein  zor  Zeit  des  Ate 
Martin  L  im  Kloster  lebender  Mönch;  femer  p.  384,  er  sey  im  J.  1*480  vom 
Abte  Martin  nach  Breslau  geschickt  worden.  Br  war  1486  wieder  Prior,  als 
er  Cp*  390*3  ^^^  ^^^  Brande  des  Klosters  die  Bibliothelc  rettete,  auch  nach  p.  405 
im  J.  1489  als  Theilnehmer  an  der  Wahl  des  Abts  Panl  thatig,  wo  er  seinen  IVamen 
Peter  nennt.  Er  fahrt  p.  414  an,  seit  einem  von  ihm  erzählten  Ereignisse  des  J.  1492 
laufe  nun  das  debzehnte  Jahr;  also  muss  er  das  im  J.  1608,  sicher  nicht  firtiier, 
da  er  p.  416  ein  allgemeines  Capitel  der  Breslaner  Kirciie  vom  J.  1508  Snfilhr^ 
geschrieben  haben,  wozu  auch  alle  übrigen  Angaben,  z*  B.  p.  418,  sehr  gut 
passen.  Er  muss  nach  p.  417  auch  1501  Prior  gewesen  seyn.  Hieraus  ergebt  Ädhy 
dass  der  Verfissser,  der  p.  371.  Anmerk.  1-,  im  J.  1484  als  Subprior  genannte 
Peter  Waynknecht,  nach  Urkunden  auch  im  J.  1488  Probst  des  Stifts  und 
dann  Probst  des  Hospitals  war.  Er  zeigt  sich  nicht  so  gelehrt  als  sein  Yorgan* 
ger,  doch  hat  er,  ausser  vielen  Uriomden  des  Klosters,  benutzt  p.  397  die 
Ckr^ynica  pHneifnim Poloniaey  undp.332bis340des  Aeneas  Sylvius  Geschichte 
Böhmens,  übrigens,  wie  auch  der  spätere  Fortsetzer,  sich  nicht  nur  auf  einhdfl^ 
sehe  Klostemachrichten  besclurfinkt,  welche  er  zum  Theile  aus  dem  Archive  enl- 
Idhnte,  sondern  auch  auswärtige  gleichzdtige  Ereignisse  mitgetheilt,  welche  fttr 
uns  freilich  .nichts  eben  Neues  enthalten.  Wegen  der  vielen  Schreibfehler  ist  es 
kaum  glaublidi,  dass  der  Verüasser  die  Chronik  auch  selbst  sollte  in  ^e  Stifts-* 
CShronik  angetragen  haben. 

Der  dritte  Theil  von  p.436  bis  p.440  enthält  die  Geschichte  derAbtd 
Wkiesr  dem  Abte  Jodocus  vom  X  1507  bis  1514.  Der  YerCBisser  zeigt  sich  p.  439 
ab  einen  nicht  uneinsichtsvoUen  im  J.  1507  lebenden,  und  p«  436  als  einen  der 
bemnteten  Mönche  des  Klosters.    Weiter  wissen  wir  nichte. 

Der  vierte  Theil,  p.  440—487,  fuhrt  die  Geschichte  vom  J.  1514  bis 
1839  fort    Der  Verfasser  lebte  wohl  nicht  lange  nachher.    Br  nennt  p.  480  den 
Abt  Simon  IL  (st.  1544}  als  noch  lebend.    Da  er  nun  p.  484  auch  die  Verp£Sn« 
dmig  des  Fnrstenthums  Sagan  an  ffieronymus  von  Biberstein  nnt  Besoignissen  ftr 
/  das  Kloster  anftflurt,   diese  Pfandschaft  aber  schon  1540  aufliö'rte,   so  muss  er 

iat  Jm  1539  diesen  Theil  verfiasst  haben.      Meluere  zu  auifidlende  Fehler  und 


Vorrede.  XßC 

BTacUteigkeiteii;  c  B.  p«  483  imd  464  n.  a.  v.  lasseo  venmÜMaj  ißä 
auch  dieser  vierte  Thdl  aicbt  vom  Vei&sser  sondern  von .  dnem  andfim  ge« 
fidirieben  aey^ 

Der  fünfte  Theil,  von  p.487-— 522,  setzt  die  Gesdnehte  des  Stifits  vom 
J.1539  bis  z:J.1605  fort^  nnd  ist,  m^sieh  p.488  and492  zeigt,  inden Jahren 
1606  ver&sst,  denn  p.  497  erwihnt  er  Kaiser  Radolf  IL  als  regierend,  während 
er  doch  den  letzte  Abschnitt,  p.  522,  im  J.  1615  vollendete^  als  Kaiser  Bndolf 
bereits  im  J.  1612  gestorben  war«  Geschriebin  möchte  auch  dieser  Theil,  wie 
ich  schon  p.  488.  AnmerL  1.  angefahrt  habe,  schwerlich  vom  Verfasser  seyn," 
denn  obwohl  wir  zahlreiche  Crknnden  ans  dieser  Zeit,  nnd  nicht  nur  ein  Yer^ 
zeichniss  aller  damals  znm  Kloster  gehörigen  Mitglieder,  nnter  denen  sich  der 
Ver£asser  be&nden  Iiaben  mnss,  sondern  auch  eigenhändige  Unterschrifien  der- 
selben besitzen,  so  ist  es  dodi  nicht  möglich  gewesen  auf  einen  dieser  zahl« 
feidien  Namen  den  Namenszag  des  {Schreibers  zn  denten. 

Der  sechste  Thdl,  von  p.522,  welcher  die  Chronik  bis  161  |6fortsetzt  isi 
unstreitig  ebenfdls  von  einem  Mönche  des  Stifis,  etwa  gegen  die  BCtte  des  17.  Jahr» 
honderts  verfosst  nnd  wohl  wenig  später  geschrieben^  doch  von  einer  etwas  jün- 
geren Hand  mehrfoch  corrigirt,  so  dass  man  sieht ,  der  Ver&sser  habe  nicht  selbst 
merst  geschrieben.  Er  erwähnt  p.  524  des  Gregor  Pripetias,  der  sich  der 
Seelsorge  in  der  ISchwedenzeit  thätig  angenommen^  also  firfihestens  sdt  dem  Jahre 
1632^  spricht  von  Thomas  Mars,  der  erst  Probst  von  Naombarg,  dann  Prior 
geworden,  nnd  dieser  war  nrknndlich  noch  Probst  im  J.  1637.  Worbs  konnie 
ea  Keiner  €reschicht^  Sagans  die  ihm  ihrer  Existenz  nach  bekannt  gewordene 
Ghromk  nicht  benatzen.  M.  J.  Fiebiger  erhielt  za  seiner  Ausgabe  der  £bfe- 
eiograpkta  des  Henelius-  T.  1.  p.  447,  ans  dem  Saganer  Archive  Mitthdbmgra 
eor  Geschichte  der  Äbte,  welche  grossentheils  ans  unserer  Cluronik  genommea 
sind,  ausserdem  weiss  ich  nicht,  dass  dieses  für  die  Geschichte  der  an  bcj^annten 
Quellen  so  armra  Fürstenthümer  Glogan  und  Sagan  und  auch  der  Nieder-Lausifz 
wichtige  Werk  je  benutzt  worden  wäre. 

So  übergebe  ich  denn  diese  neue  Sammlung  alter  Schlesischer  GescUchts» 
gellen  den  Freunden  des  Landes  mit  den  besten  Wünschen  für  dasselbe.  Möclil« 
de  manche  erloschene,  unverständliche  Innschrift  auffrischen  und  deuten,  manche 
wdthin  schauende  Trümmer  wieder  stattlich  aufbauen,  die  verunstalteten  Hallen 
wieder  ausschmücken,  die  öden  Räume  beleben,  die  entweiheten  Plätze  hdligeui 
damit  alte  schlummernde  Erinnerungen  wach  würden,  veriiallte  Töne,  wieder  er- 
klängen, die  Liebe  zum  Lande  mit  der  Bekanntschaft  desselben  wüdise,  damit 
das  Herz  immer  höher  bei  dem  Namen  Vaterland  schlüge,   denn  die  Geschidite, 


XX 


V  o  f  t  e  d  €. 


ifie  DafsteUong  der  ftttirSIiveiidBn.  Entirickohng,  das  E^iM  dtes  Lebau^  ^wUl  die 
Vergpoigeiikeit  an  die  Gegaiwaft  knttiifisii^  die  G^nwart  as  die  Znkonft.  Der 
Stillstand  ist  der  Tod,  der  hat  keine  Geschichte,  denn  diese  niBsa:  alles  nSt 
Leben  erfüllen,  weil  Leben  ihr  Elemenl  Ist;  dmr  auch  dib  INddiigescldedenen, 
welche  wir  ipodte  nennen,  leben  nnr:  n^eli^  dnncE  rfe^  and;  wer  &  Geschichte 
sein»  VJitef  Tecadiirt,  d^  iai  dn  wAlechtar  Sohn. 

RreslaV)    26;  Ai^giat  1S39. 


CtnstaT  Jidalf  ^tenvelt 


•»    ;  i 


J  .  «.Sil  •"'' 


1.    Chrofiiea  Polonornm.  0 


'.h 


iSecundiiiii  opinionem  multormn  quidam  mstoTiographi  sen  coronicanun  ^  coAscripto- 
red  ^  penes  duo  suam  eielrcu^ re  intenciönem ,  videlicet  secii$  ostebtacionem  sae  U- 
feralis  seiende  et  seeos  pFdjprie  geiitis  seu  proprie^  commendacioneiii  alianunque 
gencium  sive  terraram  detestaefonexn.  Primiim  in  gravedine  stfli  connititur,  ^  qua 
tarn  sciolis  qaam  ineciis  aBqaid  *  apperiri  nisi  sunt  ^  et  non  ^m  suonun  quam  suam 
in  suis  posteris  memoriam  commeudare,  licet  nonnuUa  tarn  dictorum  auam  gesta- 
nun,  virtalum  üti£tatem  videantor  imitari  volentibus  annotasse.  Secundum  peipen« 
ditur  in  eo^.quod*  sue  gentis  alii  prospera  facta  onmi  verbomm^  lumine  deciara« 
verunt,  infortunata  vero  ^  seu  exsecranda  vel  suppresserunt  ^  silencip  sive  quorun- 
dam  verboram  velleribus  obtexerunt,  ^  et  que  ad  alterius  genüs  decommendacionem 
esse  poterant,  non  tamquam  zelo  utifitatis^  ^  sed  velut  odii  gladio  persequi  stadue-« 


)  Sommersbcrg.  Script»  rer.  SUesiaear.  T.  I.  p.i.  kat  diesen,  später  ron Geschiehto« 
forschem  ofk  SDgefnhrfen^  nicht  unpassenden^  daher  yon  uns  beibehaltenen  Titel,  ob- 
.wohl  er  In  unserer  Handschrifl  nicnt  ist.  Der  Schreiber  derselben  nennt  das  Weris  am 
JEnde  desselben:  Chronica  XecAilamm»  Wir  bexeichnen  mit  den  Abkiinnngen:  Cod. 
unsere  Handschrlü,  iilier  welche  m  der  Vorrede  ausführlichere  Nachrieht  gegeben 
werden  wird;  Sch^  ochiiidler,  in  seiner  Nachricht  von  einer  Torgcfundenen  Umschrift 
der  bekannten  Chronica  Polonormn  des  Johannes»  in  der  litterarischen  Chronä  yon 
Schlesien«  Dec*  1787.  S*  353  ff*^  S.  bez.  Somjnersbergs  Abdmdi  der  Chronik; 
K.  die  Chronik  des  Vincentlns  Kadiubbonis,  deren  beste,  obwohl  nicht  vöÜig 
genipgende  Aasgabe,  unter  dem  Titel:  Res  gestae  priueiptun  ei  rcgum  Polonia  per 
flneeniium  (Kadtubkonem)  saeeulo  XII.  et  XJII.  enarratae^  edUio  repetitm  md  ßdem 
codicumf  gut  äervaninr  in  tahnlario  societatiM  rcjpae  philomatieae  l^aromfienms.  Pars 
I-^II.  t^armuie  18S4,*  Jf.  6.  Martini  GalLi  Chronieon  adßdem  codicum  —  re- 
t^isuit  J^  V^'  Bandike,  Farsauiae  18S4;  Chr^pr.  Po^Qii. .  Chr^ca  prineipum  Polo^ 
ntae  bei  Sommersberg  a.  a.  O.  p«  13 — 63*  |ie|  U9s..afttc9r  Nr»'!].^  St  Stenzels 
Vermnthnngen  zor  Verbesserung  des  Textes« 


2  /.     Chronlea  'Pdonorum. 

riint,  sue  rel  suomm  in  hoc^invidie  servientes,  propter  qood  de  CTonids*  Lechi- 
tanun  sive  Polononun,  ad  solam  principom  ipsonim  genealogiam  pandendam,  (Xeclii 
autem  dicti^  fderunt  Poloni,  eo  quod  magis  decepeionibus  et  calliditate  in  bellis 
ntebantur  quam  viribus}  ad  noticiam  sunplidum  quedam,  secundum  estimacionem 
plurimorum'^  sive  autumacionem  fide  digna  excerpere  studui  ac  sine  propria  ad- 
jeccione  noscere  volentibus  simplici  calamo  breviuscolo'  perorare. 

Unde  sciendum,  quod  4|ua  geas  Lecbitioa  sive  Polonica,  dudmn  ad  fidem 
conversa,  tempore  gentilitatis  literarum  ignara  fuit  nee  aliqua  originis  sue  primor- 
dia  paginis  commendare  potuit,  idcirco  ipsius  cronographus  ^3  ea,  que  seripsit,  non 
se  legisse  dicit^  sed  quommdam  collacione  se  didicisse  ac  ideo  modo  dyalbyco  * 
descripsisse. 

-}  Memini '  siquidem,  inquit,  coUoencionis  mutue  viromm  illnsirium,  ^3  quo» 
nun  tanto  fidelior  est  recordaclo  qiiantum  celebrior  viget  auctorita^,  Disputabant 
namqi^ie  ambo  grandevi,  ambo  sentenciis  graves  de  hujqs  reipublice  origine^  i|ii;o* 
gressu  et 4H>nsumacione9  com  unus,  queso,  inquit,  mi  carei  sub  quonam  eonceptam* 
estimabimus  nostrarum  cOQstitucionum  inbnciam?  Nqs  enim  hodierni  sumus  pec  uUa 
hesternitatis  est  in  nabis  cana  sciencia.  Ad  quem  alter:  scis,  quod*"  in  antiauis 
viget  sapienoia  et  Jn  multo  tempore  prudenma,  me  vero  in  hac  parte  infuitufum 
fateor;  utrum  e^iam  bujus  instantis  simplex  aliqua  in  nie  sit  ^  porciuncula  prorsus 
non.novi,  quod*"  tamen  veridica  majonua  narradone  condidid  '  non  silebo«* 

^}N5rrabat  itaque  ^andis  natu  quidam,  infinitissime.  numerositatia  manum  in 
Polonia  viguisse,.  quam  man  dominandi  ambido,  non  habendi  urgebaf  libido,  sed 
robur  animositatis  exercebat  in  occupan£s  regnis  aUorum,  ut  preter  magnimitatem 
niebil  magnum  estimarent  et  ideo  suanim  accesiones  virtutnm  nuUis  usquam  termi* 

a)  Ood;  «V  S.  croBieli  LIX.  SA^  hmat  rUMf;*  h)  St.  dum.  S;  &•  Cod.  okae  Sin«.  Ver|fl.  Cfarmi.  prin- 
cipttm-  PoloBUie  eap*  I.  im  AnAiii|;e.  c)  SU  pluniii  C«d.«*  S.  d)  S*  brerimutevlo  Cod.  e)  Cod*  dialogico  S. 
.1)8.  Neraiiki  Cod.  g)  oeceptem  K«  p*  8»  sab  eoBecptan  qnirnam  Cod.  u.  S*  li)  S.  «.  K.  qvot  Cod« 
i)  S«  iomisit  Cod»  k)  S.  o*  R*  quo!  Cod.  1)  S»  addkiy  R»  condid  Cod«  ■)  Hie  indipit  namcio  de 
Polonis*    Randbemerkoag  im  Cod»        n)  Cod.  Tigdiat  S, 


')  Viacentiaa  Kadlnbkonis  (neboiKch  liliiis)  der  ricbtige  Name  eines  der  iltesten 
Polnischen  Geschiclitsehreiber,  Bisehofs*  Ton«  Kndcau  seit  1907.  Er  sdirieb  auf  Befehl 
Röntg  Kasimirs  II.  eine  Chronica  principum  Poloniae  nnd  starb  1283.  S.  nber 
ihn  nnd  sein  Werk  Torziiglieb:  Vineent  Kadtnbek^  ein  bistoriseb- kritischer  Beitrag 
£nr  SlaTischen  Litleratur,  ans  dem  Polnischen  des  Grafen*  losef  Maximilian  Ossolinski 
von  Samuel  Gottlicb  Linde,  nebst  den  dazu  ^hörigen  Schriften  des  Bischofb  Praz- 
raoffski,  Starost  Czattki,  der  Herren  Kownatzki  und  Lelewd*  Warschan  f839. 
Aus  Kadlnbko  hat  fmser*  Chronist  einen  grossen  Theil  seines  Werkes  entlehnt^ 
doch  abgdriirzt. 

«)    Das  Folgende  ans  Kadlnbko*  T.  L  p*  8. 

'),  Johannes,  ehemal»  Bischof  tob  Breslau^  dann  Brzblschof  Ton  Gneseit' starb  IlSif  nnd 
Matthans,  Bischof  Ton  Krakau  starb  1165.  YergL  Ossolinski  im^  angef.  Werke 
p.  113  und  Lelewel  das.  p.  437  ff. 

♦)    K.  p.  9. 


A^Uesfe  S^en.    Kruk.  3 

I0S  JimUareii^  nee  essent  virtates,  siullis  digwrentMr  Uptdtfm.^ilga»^  indiidi/} 
ut  Jioji  salum  citiraiiiarinas  .ondiqM  aaciones  sed  §t  Daaemaleidcas  *'  inmrias  sue 
conjecerant  ^  diciQiu,^3  inhabitwuGium  eas  sibi  clientela  vmdicando,  rege  ip- 
sormn  Canufo  ^  in  viucula  eoiyecto.  Hü  sunt  Gidathe  et  «ciam  Lcnigibardi;  ^3« 
Fama  est,  tvjiie  Gal^os  tQcius  regna  orbis '^  occupasfie;  pwn  fvibas  jEedas  hoc 
solidum  pepigere  ,tunc  scilicet  Poloni,  ut  ai  quid  "^  eia  .ant  aorte  avt  virtate  apud 
extraneos  accidiaaet  sea  acceasi^et  eqoa  utriqua  '  cont»igewt  parcio*  ^3  *  Wallis  ita- 
que  univeraa  eessit  Grecja.  uaque  ad  Uanabianii  LecbitM.  v^ro  naque  ad  ParAiam, ' 
Bulgariam  ^  et  Garmtbiam  crevit  acceasia,  ubi  poat  mnlta  beUonvn  discrimina  emn 
Bomanis,  urbea  occapant,  prefectos  conatitaiuit  et  qoendam  oomijie  Graccom  ^3  pnn-* 
cipem  sqper  ae  creant '  Sed  tarnen  illius  gentis  luxu  aegniter  diasolati,  mulierum 
paolatim  emolltti  lascivia,  primi  quidem  veneiio  extiagimtar,  ceteri  jugo  mdigenanun  ^ 
subatemimtur.  ^3  Hujus  facti  Trogos  eronograpbua  vieiiiint,  dicena^  GaUi,  i.  e. 
Germani,  cum  eoa  jiatria^ .  i.  e.  totos  occideoa,  non  cäp^ret  pre  nmltHlniduie  trecenta 
milia  vironun  pugnatonim  ad  aedea  n<^vaa  querentlaa,  v^lut  ver  aaomm ' '  miaeniiit 
£x  eis  porcio  in  Ytalia  consediti  que  Romam  captam  incejndit,  alia,  per  atragea 
bai'barorum  penetrans,  in  Pannonia  reaedit,  ubi  vietis  Pannoniia  cum  fimtinds  oiuita 
bella  gesserunt  Lechitis.     Extonc  nonnuUi  doom^vam  Üporire  'cepeanrnt  porcio- 

nem  "  '3* 

Igitur  ^3  Gracctts  jura  instituit,  ieges  promvlgat^'  et  Lecbite,  per  eum  feljcibua 
aucti  succeaaibus,  statue/runt  ejus  prQlem  regni  auccessi<«e  dignissimani,  nisi  alte-' 
nun  filiorum  ejus  fratricidii  fadaaset  piaculum» ""  ^\Er9Lt  enim  in  cuiusdam  spelunce 
anfractibus  monstnun  atrocitatis  "^  iomanissime ,  quod  quidam  olofiigum  dicunt 
^^3  Hujus  voracitatii*  accole  singulis  epta  diebus^  eertum  armenloram  numerum, 
quasi  pro  victimis  offerebant,  alioquin  totidem  humanis  capitibus  aliis  ab  eodem 

a)  S*  m.  R.  Donamurchicas  Cod«  h)  K.  snae  conjeccrint  S.  conicerunt  Cod.  ■  e)  K,  m  S.  Ciialtii  Cod. 
d)  R«  n*  S.  «rbit  Cod«  e)  R*  «•  S.  qml  Cod»  f)  Cod.  «triusqite  R.  utrisque  S*  9)  R.  n,  S.  proTiftciaai  Cod» 
h)  H.  «•  S.  Bolgniuft  Cod*  i)  Am  Roade  de«  Cod.  NMa  piiaMt  PoIommtvib  prineept  fnit  Grackiu. ;  k)  R. 
««  S.  udigMncB  Cod«  1)  Jiiftin»XXIV*  4*  So  R«  «Itn  Ittnm  et  dtn  S«  idtio  rer  Mcnim  et  eitn  Cod*  mit 
der  Spar  der  richtigen ,  tob  den  Abtelireiheni  nickt  yerttaiideBeii  Lesart«  m)  R.  nowiiiUi  ligBa|>ii  rccjnermitx 
p;  Cod*  n*  Li|riiriae  reeepemnt  p«  S«  n)  Nota  de  quodarn  monttro  quod  erat  circa  cracoTiam«  Randbemerkvw 
1»  Cod*      o)  R«  V*  S*  trodtaaa  Cod.        p)  R.  ti«  S*  Toracitate  Cod.        q)  R«  diekut  Cod«  kepta  ditkvi  ^, 


)  K.  p*  10*    Vergl.  Lelewel  bei  Ossolinski  p.  457,  ff.  a.  Ossolinski  p«  1S8  ff. 

)  K.  p.  U.  '^ 

)  K*  p*  Ifi.    VergL  Lelewel  a.  a.  O.  p.  468*  ff* 

)  K.  p-  15* 

)  VergL  Lelewel  p*  472  ff*  und  Ossoliiiaki  p.  151  ff. 

)  K*  p*  14. 

)  Lelewel  p*  479  erUärt  das:  Es  Itam  im  Slayenlande  ^iejifaicbi  Atf  Ueiaeft  Herr* 

scher,  der  Panen,  Sopanen^  wieder  empor. 

)  K.  p.  15.  .       •        .  r  •     I  *       : 

)    K.  p.  16.    Lelewel  p.  487  ff. 
•)   K*  p*  17* 

1* 


I 

I 


liiQttiteo  plectebantor.  ^}  Quan  Graceus,  jam  denex,  nonterena  perniciemj  dam 
filiis  jjMicenatis  dirigit  propositum  et  pandit  consilfam,  dicena^^}:  tos  itaque,  o  fiUi^ 
quDs  ad  regm  *  hujos  giAernaeola  edacavi,  inqait,  ob  glorie  triiimphiiiii  in  hujiis 
moQstii  peniciem  armäri  convenit  Cai  illi;  in  te  est  pt^dpiendi  auctoritas,  in 
nobis  autem  obsequendi  vobuitas.  Non  igitur  virinm  suanun  sed  indostrie  fnniten- 
tes  snfiragio  eoram  olofiige  armentomm  corpora  sulphnre  ^  et  igne  repleta  loco  so« 
lito  ponnnt  Que  dum  airidissime  glutit  olofi^s,  exalantibus  flaonnis  saffocatar'3 
mo^^que  iktfiior  draccus,  non  quasi  TJeforiQ*  aut  >regni  consortem  sed  enuluin  fra- 
trem  occupat  ac  tracidat.  Quem  quasi  erocodillus'  prosequens  lacrlmis,  ab  olo- 
fago  mentitur  occisom  a  patre  tarnen  gratolanter  tamqaam  victor  exceptas.  *  ^3  ^^^ 
minor  Graceos  patemo  saccedit  imperio,  heres  nepharios,  sed  diacius  firatriddio 
fiiit  sordidns,  quam  imperio  incngnis,  nam  paulo  post,  dolo  deprehenso, '  piacnll 
deputatur  suppUcio,  exlut  perpetuitate  dampnatus. 

^3  Sed  ne  antiqui  Gracd  emorerentur  benefida  et  ut  tanti  patrisf  snperesset 
insigne,  in  scopnla,  L  e.  antro  olofsgi  fundata  est  nrbs  sollempnis,  a  nomine 
Gracd  dicta  Graccovia,  ut  per  eam  etema  Gracci  viveret  memoria,  quam  quidam,  ^ 
a  crocitadone  ^  corvorum,  qin  eo  ad  eadaver  monstri  eonfluxerant,  Vracoviam  di- 
zerunt  ^3  ^^^^^^^  ▼^fO  amor  lUHTersos  eirca  mortuum  principem  devinxerat,  ^  ut 
umcam  filiam  ejus,  virgunculam,  patris  imperio  subrogarent,  que  Wanda  ^  dicebatur, 
^3  8  qua  fiuvius,  regni  eentpo  preterfluens,  Wandalus  dictus,  que  nunc  Wyzla  vo- 
catur  e£  populns  Wendali  nuncupatur,  ^3  4^^  disciso  pars  ejus  Huni  dicti  sunt, 
quorum  rex  fuit  Atyla,  rex  Waadalorum^  quibus  multe  inmixte  fuerunt  gentes  tarn 
ritu  quam  üngua."^  ^3^^^^'^  Wanda  multa  fabulosa  dicuntur,  que,  quod  om- 
nia*^  sprevit  eonnubia,  sine  prolis  successione  decessit  dinque""  post  eam  claudi- 
cavit  Wandalicum  imperium. 

^®3^A  tempestate  famosus  Ule-Allexander,  rex  Macedonum,  vectigales  pen- 
srones  a  LecUtis  exigere  temptavit  Cujus  legatis  ajunt:  legati  tantum  estis,  an 
Aüexandri  regia  censua  questores?  Qui  responderunt:  et  legati  svmus  et  questo- 
res.    Ad  bec  illi:  prius,  inquiunt.     Ergo  intemerata  legatis.  exhibenda  religio,  ut 

■ 

a)  S^  w^Ml  Cod^  h)  R.  «.  S.  tiüpkiiraitar  Co^.  c)  Cod.  TictorU  S*  4)  S.  coeodrOlot  C«d.  c)  aUm 
ticeplui  seUt  Cöd*  Kinia,  f)  aliat  eognito  setzt  Cod.  biasa»  g)  Cod.  «.  R.  prinetpif  S.  k)  Cpd,  v« 
R.  qitfde«i*S«  i)  R«  n,  S«  erocttate  Cod.  k)  R.  u.  S*  derizerat  Cod»  1)  R.  «,  S.  Wcnda  Cod.  m)  S. 
Itfwa  Cod.        b)  R.  V.  S»  oHina  Cod«        o)  R.  «•  S»  tic^e  Cod» 


}  K»  p«   vO^ 

)  K.  p.  19. 

)  K.  p.  90. 

)  K.  p.  21. 

)  K.  p.  23.    Leieyrel  p.  492 C 

)  K.  p.  SU.    Lelewel  p.  494  C 

)  K»  p«  2B* 

)  Das  snnZdist  Folgeode  atelit  niclit  im  R*     VergL  Otaolintki  p.  19S  t: 

9\  VC    ft    Q7 

>•)  K.  p.  29*.  a.  30.    Lelewel  p.  MKS  ff    OstolinsM  p.  fSO  £ 


Krakau.     Wandä.    AU^eändet  von  Macedonlen.  S 

ittagnifice  suseeptos  **  magnificis^  veneremitr  donariis,  qaestoribus  deinde  ^estas 
exsolvatur    censoalis;       Legatonim   Itaque   pruni  prios  vivi   excöriantur   deiode 
.  cutes    eomm   partim  aaro   et  partim   alga   vilissinia   sarcinantor.  ^       Quo   facto 
fai  remittontur '  Allexandro,   dicentes:   ^3^^^^  ^^üs  imperat,    qui   sibi   imperare 
noQ  novit.     Licet  insaeiabile  tue  voracitatis  ingluviem  mondus  saciare  roh  pos- 
Sit,    taoram*   tarnen,    quoa   misisti,  utcunque  refocillavimas  ^  esuriem.     Nee  te 
lateat,  locmn  apod  nos  non  esae  loculi»,  ideo  preaencia  xeniola'  tibi  transiniä-* 
must     Nos  nbn  opibus  sef  animi  virtate  et  corporis  doricie''  censeri  sdas.     Ad 
que  commotos  Allexander  regem  quendam  contra  ipsos  dirigit  com  exerdtu,  ad  eos 
stirpitus^  evallendos.^     Quo  rege  capto,  exercita  saperato,  Allexander,  Panno-* 
nionun  dactu,  per  ^  Moraviam  in  mana  gravi  pervaait  Lechiam,  concta  solo  proster- 
nit,  opida  redigit  in  üetvillam^  urbes  et  Gracoviam  jubet  sale  conspergi.    Omnibus  ita- 
qne  de  salute  aesperantibus  quidam  pictor  maltos  clypeos,  ad  instar  clypeoram '  bo- 
stiÜnm  format, ""  ^^  V^^^  ^^^>™  similibos  galeis  astate  jubet  in  quodam  coUe  rupis  et 
arboribns  a[^endi.    O^ibus  Allexaiidrite  conspectis,  putantes  exercitum  esse,  pro- 
perati  *  in  prelium  Uli  occurrunt ""   Sed  pictor,  concito  hoc  tolli  jubens, '  girat  Alle* 
xandrilas  occulte«    Quibus  ml  inveniratibus  sed  quasi  fugientes  insequentibus,  Lechite 
admiscentur,  tamquam  sui,  et  sie  per  contencionem  intestinam  suscitant  stragem  per- 
validam ,  ita  ut  tota  exercitüs  AUexandri  succumberet  fortitudo»  ^3    Deinde  liechitis 
contra  castra  hostium  revertentibus  occunrit  ille  Allexander,  tamquam  suis  victoriose 
revertentibus,  sed  dolo  deprehenso  vix  cum  pauds  eväsit  ^3    ^^^  ^^S^  ^^^  efHsto-* 
lairum  Alexandri,  ducentas  pene  continens  epistolas,  in  quamm  una  scribit  magistro 
suo  Aristoteli^  sie  inquiens:'   ne  de  nostro  statu  te  semper  dubia  suspendat  besi- 
tado,  ttoyeris  nos  apud  Lechitas  peramplisame  prosperari.     Est  urbs  funosa  Le- 
chitarum  septentrionali  Pannonie  lateri  eonjoneta,  quam  Carantas '  dicunt,  i.  e.  Gra* 
coviam,  plus  viribus  ^  quam  opibus,  plus  arte  quam  dtu  munitissima ,  de  bac  et  con- 
tiguis  pro  voto  *  triumpfaavimus.    b  epistola  vero^  quam  scribit  Aristoteles,  de  ha- 
betur.    Fama  est,  *  de  Garantis ""  Lecnitarum  ^3  te  cum  tuis  triumphasse,  sed  hujus 

•)  R.  tt»  S.  swecpfu  Coa«  h)  R.  «»  S.  magniaciis  Cod.  e)  R.  fkronaiitar  S.  MreUmtw  CodL  d)  fiiclS 
U  caittent  S.  femittaQt  Cod*  rcmittvnfor  R»  e)  R.  u.  S.  ta  tooram  God.  f)  R.  refocSnaw  S.  icfbcil- 
lafBOt  Cod,  f)  R.  prftcgeatia  tibi  S»  priBctpanui  ilmoU  Cod*  h)  R«  v«  S.  diTidc  C«d.  i)  R«  itiapit— 
cycUeBdoi  S.  Btrepidns  eot  Cod^  k)  St.  per  fehlt  bei  S«  n.  im  €od*  R«  ka :  per  pottievoi  iagreditiir  Mtm- 
▼toc,        I)  R.   ««  S.  clipiiM  ^  dipioruM  Cod*         m)  S*  formafi  God.         u)  S»  was  sit  dee  R.  praMipitfli  • . 

CMtrU  erolant  itutBif ;  prcpamti  Cod»       tf)  S,  aceeMcmat  Cod.        p)  pietor kpc  coUi  J«  S.        ^)  R«  «• 

S*  Aristotili  inner  Cod.  r)  S*  iaqoieti«  Cod.  a)  R.  Carealkot  S.  Cawacai  Cod.  t)  So,  S,  m.  Cod.  vi- 
ria  R.        m)  R.  a.  S*  tolo  Cod.       t)  R.  cat  c|«od  S,  «.  Cod.       w)  R.  Carcntkif  S.  Cau-acia  Cod. 


M  K.  p.  3f. 

*)  K.  p«  33.  u.  34* 

V  K.  p.  3». 

«>  K.  p.  36.  a.  37. 

*)  K.  p.  38. 

»>  Lefewel  p.  3SI7i. 


6  I.    ChnmUa  Pohmrum. 

gloria  tnompld  utinam  tds  titoBa '  niiaquam  accessisset  ^3  Bx  quo  enim  (ribtttam 
ignomime  ^  tuomin  iitfasum  est  intestiiiis,  ex  quo  Lechitas  expertas  es  ^  Argyraapidas 
tili  ratUancia  soüs  apud  multos  deferbuit,  imo  toi  visiu  est  mutasse  diadena  imperiL 
Ex  boc  jam '  prima  Gorinthiis '  dausit  ab  Allexandro  portas  /  et  noncios  ejus  cnici 
affixertrat.  ^3  Tandem  iUe  tarn  saloberrine  magister  artis,  patrie,  quam  salvaverat, 
princeps  constitoitiir  dietosque  est  Listig  ^3  ^  ®*  astatos^  eo  quod  astucia  plures  ho- 
stiüm  interfecerit  quam  viribus. 

^3  Quo  mortad  fiüt  et  alias  Listig,  sed  alio  pacto  sie  mmeapatus«  Orbata  si^ 
quidem  terra,  de  snccessione  singolis  primormn  contendentibos,  *  sedicionis  subrüitar 
tempestate.  Tandem  post  ^  nimiam  suorum  s^agem  duobus  simplicioribos  de  vulgo 
eUgendi  prineipem  deferant  ^  arbitrium.  Qui  habita  secum  ddiberadone ,  at  nuUi  ^ 
parti  eoBsentire  videantnr  sie  arbitrantur,  dicentes:  ^3  ^Hgatar  Stadium,  ^  figatur"  meta 
et  cujus  equus,  macaÜs"  distinetos,  primus  omniom  metam  contigerit,  princeps  ha- 
beatur.  Stat  fixa  sentmcia ,  sed  pro  qaerendis  equis  maculosis  dies  prorogatur.  Et 
dum  medio  tempore  quidam  illorum  ad  hoc  opas  se  cottidie  "*  exercitarent,  onus  ip- 
soram ,  versata  nisus  astocia,  omnem  stadii '  planiciem  clavis  ferreis  ^  consent  exigo* 
ms,  modicam  intercapedinem  pro  semita  sibi  depotans  seo  denotans.  Sed  dolos  non 
latjiit^  ^3  ^^  ^^'^  jovenes,  fortuna  tenues,  condicione  homiles,  de  pedum  celeritate 
altercwtes  pignoribus  se  obligant, '  at  victos  vincentem  non  sdai,  principis  nomine  au- 
deat  appellare,  et  sie  jocantes :  deäet,  inqoiunt,  pro  nostra  Corona  victorie  non  nisi  in 
stadio  regii  certaminis  exerceri. 

^3  Qui  dorn  plantas  in  exigonis  ossetenus '  volnerassent ,  insidias  repertas 
prorsas  dissimulant,  semitam,  quam  callide  ^  deprehenderont,  alias  exigonis  sobiatis  *" 
conspergvnt,  et  iivle  redeontes  singoli  pro  se  secom  tacite  cogitantes.  Postera 
die,  com  omnes  corso  ad  spectacolom  convenissent  et  omnes  simul  conmitterent, "" 
onus^  predictorom  corsorom,  ^3  4^  ^V^  ^^  calcem  integre  ferri^  monierat  sob« 
tegmine  ^  prior  reete  *  pertingit  tramite.    Alter  vero  per  alta^  sospiria  sive  longa, 

a)  K«  u.  S.  tau  tilnliu  Cod«  b)  R*  tt«  S»  ignomine  CoiL  c)  K,  n.  S.  et  €od*  d)  S.  Um  Cod.  e)  R,  n.  S. 
C^rintof  Cod.  I)  R.  V*  S*  poftermi  Cod*  g)  S.  naeli  R»  contrudentibiu  Cod.  h)  Cbr*  pr,  Pol»  poit  fehlt 
S.  «•  Cod.  i)  R»  defecenmt  S,  n»  Cod»  k)  St.  nttUui  parte  Cod«  nnlU  parte  S«  1)  R.  a.  Cod.  •tudinm  S. 
m)  R.  «•  S.  Sgnra  Cod*  n)  R*  «.  S«  macvloi  Cod«  o)  Cod.  qnotidie  S*  p)  Cod«  stndii  S»  q)  R*  o«  S.  clan 
foreu  Cad*  r)  R.  a*S«  obligaTit  Cod.  a)  R.  n.  S,  olereana  Cod.  t)  S.  calide  Cod.  «)  St.  sablatas 
S.  «•  Cod.  ▼)  Cod.  eonaitereiit  S.  y/f)  S.  vaittf  Cod.  x)  Cod.  Ileri  S»  y)  R.  tabtegumiiie  Cod.  v.  S. 
s)  reetoY  St.        aa)  St.  wie  Ckroa,  prfaie.  PoIob.  alia  S.  n.  Cod*    Er  lief  nebmlicb  nacb  Radlobko  tn  Fasse. 


Y)  K.  p*  30. 

t)  K.  p*  40. 

3)  LeBtk«  K.  Lelewel  p.  517  ff.  o.  830 ff.  o.  Ossoiinski  p.  iStfff. 

«)  K.  p.  48.    Lelewel  p.  840  ff. 

s)  K.  43.  n.  44.  ' 

«)  K*  p.  48. 

')  K.  p.  46. 

•  )  K.  p.  47. 


.  • 


Leteo  I.  11.  HL    Poptel  7 

non  siae  distandam  ^  ri£eidMO  conclamamiiie,  transverso  nqptas  cnrsa  girando,  se- 
cundiis  ad  metam  p^trenii  Alii  vero,  exigoBorom  vulneribus  prostrati,  indigiiaii^ 
tes  primi  eqanai  cmisiierant  babutaque^  Bituentes,  doli  magiatnim^  pütantes,  pe^ 
rinrant;^}  aliuni,  qua  ridiculosus^  fiierat,  regem  proclamant.  *  Huic  qaoque,  cum 
tantiim  ^  iaesset  aninM)sitafis  stadhiar,  ut  in  propria  persona  plerisque  hostiom  indi'- 
eeret  certamina,  a  qtdbos  non  solnm  vitas  imo  et  regna  pleromque  extorsit,  cum 
hostis  deloit  contra  auM  dänicaturas  <^  primns  comnisit''  Qxn  com  eciam  summe 
Uberatitati»  et  tempenmeie  ([esset  in} '  cibo  et  in  pota  -3  ^  se  et  suis  maxime 
qve''  in  n^ali  ftsta  Iramilitatis,  ita  ut  non  tbrono  sed  scabello  se  insideret,  suis 
plariilium  caras  obiit.  Hie  eeiam  saper  regalia  ^  vestimenta  semper  sue  pauper- 
tatis  saperinduebatur  vestibus« 
**  ^}0(ijw  fiUus,  item  Listig  teräos,  patri  succedens,  non  tarn  patris  impeiio 

?iiam  patiis  mnlta  adjecit  virtutibus.  Qm  Julium  Cesarem  tribus  fudit  preliis  et 
Jrassam^  apod  Pardos '  com  suis  delerit  #  Tandem  Julii  sororem  ducens  affi- 
nitate  bella  eonpescoit,  que  Julia  dicebatur.  Huic  super  jure  dotis  Bavariam, 
flUHritus  vero,  racione  nupciarum,  Surbiensem  tradidit  provinciam;  ^3  unde  Romani 
eontra  Julium  indignati  sunt,  quod  equales  fecisset  eos,  qui  eis  subesse  debue- 
rant  Gumque  JuUa  duas  fondasset  urbes,  unam  nomine  fratris  Julius  **  que  dici- 
tor  Lubus,  aliam  nomine  suo,  que  nunc  Lublin  vocatur '3?  J^i^  Barariam  rece- 
pit,  propter  quod  Listig  sororem  ejus  repudiavit,  juvene  filio  secum  retento,  eui 
ttomen  Pompino.  Pellex  autem  ejus,  que  presentem  emulata  eciam  füerat  re^am, ' 
loco  regine  succedit  et  ii^  odium  predictarum  ,urbium  nomina  inmutavit.  Ex  hac 
et  aliis  concubinis  Listig  filios  viginti  suseepit,  quibus  totidem  assignavit  prinei- 
patus,  alies  duces,  aUos  marohiones,  alios  eomites  constituens,  Pompilium  vero 
p^em  omnium  statuit 

^3Hunc^  post  oMtum  patris  firatres  tanto  affectu  coluere,  ut  post  mortem 

a)  SU  tiTe  4isteiiciani  S*  a*  Cod,  olme  Skn ;  boa  tiiie  qiMdim  Tnlgi  ri<Uciilo  R.  Titileic&t  itl  Besser  tiketm- 
tivB  nit  Didenwa  s«  lesen;  D.  hat:  non  slae  »agao  Tdl^i  specSatttis  ndlcnlo,  b)  SL  babatav»  das  Hnfeisett* 
Da  Caage,  Bataqve  S*  n«  God*  Vergl.  Chr*  prine»  Polen»  e)  Cod,  in|^atiani  S»  doli  aatborem  Daierswa» 
d)  SU  ridicalose  S»  ridicoloso  God*  e)  p«  oouae  infausto*    S»  n*  God*      Allein  ans  K«  CT|^ebt  sieb«   dnst 

diese  Worte  anf  den  JBrsten  an  beaieben  sind ,  welcher  das  Ziel  erreichte  vnd  anm  Kdni^  ansg^ernlett  wnrde  i 
omine  infanstissimo ,  da'  ihn  das  Volh  als  einen  Betri|per  sogldch  daranf  ermordete.  I)  R.  n*  S«  fandem  G* 
^)  St*  dimieatnros.  God«  diaodeatores  S»  h)  Der  Sinn  ergiebt  sidi  ans  R*  cni  enm  hostis  deemt  extnttens 
snos  ant  contra  se  ant  inTicem  dimieatnros  premiis  inTitabat.  Wahrscheinlich  ninss  oben  gelesen  werden  i  snos 
eontra  se  ant  inTicem  dimieatnros*  1)  St*  h)  St«  qni  S*  God.  1)  regali  S»  n.  God.  m)  R.  n*  S.  Geraunm 
God*        n)  God.  Parthos  S.        o)  R*  n«  God.  JaUi  S.        p)  B«  «•  God.  regionem  S*        i|)  S.  nunc  God. 


0  K.  p.  48. 

»)  K.  p.  »I  ff. 

*)  K.  p.  SS  ff.    Leieirel  p.  IM7. 

*)  K.  p.  8»  ff. 

•)  Leiewel  p.  tfSSff« 

*)  K.  p.  i$7ff     Leiewel  p.  tf70ff. 


J.    Chrmiea  PoUmarum. 


3*Qs  et  parvulum  filium  ejus,   Pompilium,  paterno  somini  .et  regno*  preieereni 
ic  postmodam ,  gobsüio  ^  veneficis  coniiigis  sue  eosdem  patraos  saos  iotoxicavity 
mala  pro  bonis  restituens.     Hie  se  infinnum  simnlans  patniM  tarnqnam  ad  suas 
exeqoias  conyocat  ^3     Quibns  deosculatis  post  maltas  eorum  kerimas  potam  sibi 
dari  peciit  et  quasi  ultimo  amoris  indicio  totum  ebibit^  eos  ad  similia  adorans.^} 
Ottibu9  illa  vilis  mulier  propinans  euilibet  calicem  venatid  potos  obtullt    Quo  bi- 
bito  rex  tamquam  pausativos  eos  exire  jubet.    Qui  Yeneiio  infeeti  tamquam  ebrii, 
foras  älii  cadeiido,  alii  volutando  prosiliunt,  ^3  quorom  funaribus  iUe  edam  tyramiOB 
sepulturam  prohibuit,  probans  celeati  *^  extinctos^  uicione,  qm  amicum,  qui  n^potem, 
qui  regem  hestemis  exequiis  lacrimamm  vivum  sepelire  iotenderini  ^3     ®^^  patrie 
syderibus  extinctis  omne  Lechitarum  decus  contabuit  et  Pompilius,  per  omma  vilis^ 
uitimu3  in  prelio,  primus  in  fnga  semper  fuit     Hunc  ultio  divina  sie  insecuta  est, 
qnod  ex  cadaveribus  fratrum  mures  ebulÜentes  eum  trans  ignem^  trans  flumina,  frans 
paludes,  trans  lacus  insectati  sunt,  donec  cum  uxore  et  duobus  filiis  in  CmsvideBsi 
insula  eum  amarissimis  morsibus  corr()senmt,  et  yaeavit  principatus  multo  tempore 
^3^^^^^^  Pompilü  turpiter  exciaa  nova  principum  orta   est  successio,  quo» 
mm  celsitudo  tanto  *  crevit  sublimior  quanto  stirps  creditur  fuisse  depression    Fuit 
enim  quidam  pauperculus  Ohosciseonis  ^  fiBus,  nomine  Poeazt,'  cujus  uxor  diee- 
batur  Ripiza,  ambo  natura  infimi,  ambo  rebus  exigui,  estimacione  nulli,  qui  filium 
genuerunt ,  quem  Zemovit  ^3  nunQupaverunt,     Quibus  propter  hospitaÜtatis  pietatem 
dicitur  hie  ^  iilius  natus,  qui  cum  adolevit  strenmiitatem  iiMiuit,  pareiitatur  virtatibus» 
Hie  suis  suffultus  meritis  priug  magister  efficitur  militum,  tandem  principali  inngi» 
tur  majestate  et  non  eas  solum,  quas  Pompiliana  ignavia  deseruerat  naciones  re- 
rocavU,  ^3  ^^  ^^  ^^^^  ^^  conjedt  imperio,  quibus  decanos,  quinquagenarios/  cen« 
turiones,  cpllegiatos  ^  tribunos,  chiliarchos  et  magistros  mUitum,  urbium  prefectos, 
preside^  pmnesque  potestates  instituit«  ^3  Huic  Zemovitp  successit  filius  ejtts  Listig, 
Listiconi  vero   filius  ejus  Zemomizl,  bornm  utrumque  ^  animi  generositas,    robur 
corporis,  feliees  ad  omnia  successus,  adeo  reddidere  insignes,  ut  omnium  suorum 
predecessorum  excelse  virtutes,  ^3  s^s  antecessenmt  virtutibus,  *   De  Zemomislone 

a)  besfer  wfire  mit  R«  ni  leteiit  Bomne,  re^o*  b)  St«  eoBsUinm  S,  n«  Cod*  c)  R»  «.  Cod.  tceletfi  S» 
d)  R.  extlactat  S*  «,  Cod.  c)  S*  tanU  Cod.  f)  R*  Cokiancionia  S.  «.  Cod.  VergU  Mort.  Galt  pag.  19. 
Anaeili.  8.  g)  S«  «.  Cod.  I^astk.  R.  h)  S.  kiii  Cod.  i)  R.  «.  S»  ^aquae^aot  Cod*  h)  R«  n.  S» 
eoUefponei  Cod*        1)  R.  v.  S»  «trommle  Cod.        n)  R.  «»  S.  twis  ••  ▼«  fekU  im  Cod» 


t^ 


') 
) 
) 
) 

) 
) 
) 
) 


R.  p.  63  ff. 
K.  p.  67  ff. 

K.  p.  70. 

K.  p.  74 ff.    Vetgl.  Oa«oHii*ki  p.  S34ff. 

VereL  Ossolinski  p.  837  ff. 

K.  p.  78  ff. 

K.  p.  88. 

K»  p*  89« 


\ 


PUut.    SSiemawU.    Lenö  IV.    Zte$B0myslaus.    Mi^cMam  L    Boleslatu  L    9 

funosos  nie  Mesco  eecas  generatur,  *  floi  septeonio^  cecus  educatur,  qaibns  finitis, 
Visa  recepto ,  etatem  vicit  indastria.  Qui  dum  procaretor  ^  Dubrancam, '  filiam  du- 
ds  Boemie,*  illa  coBsensam  napciis  prebere  noluit,  quousque  repadiaret  Septem  pel- 
liees^'  quibas  vicissim  comniscebatiir  et  christiaDain  fidem  soscipiens  baptizaretur. 

^3  Primus  itaque  Polonoram  princeps  et  rex  Mesco  baptismi  graciam  sascepit 
amio  domini  DCCCCLXVI  ^3  tempore  Ottonis  primi  imperatoris  et  dictiis  est  Me-  oee. 
sico,  L  e.  turbaoio,  quia  in  ejus  ortu  propter  cecitatem  ejas  tiirbati  sunt  parentes 
iUios,  vel  poeins  in  illominacione  ejus  cordis^  in  fide  kathoÜca  torbati  sunt  hostes 
ammaram,  videlicet  dyaboli.    Iste  Mesico  Ottonem  imperatorem  tereium,  aui  dietus 
est  rafos^  seu  miracula  mundi,  cum  exercitu  ad  se  venieiitem^  honorifice  illi  occnr- 
rens  com  magna  gloria  et  triduano  convivio  adeo  decenter  peitractavit,  quod  im-  . 
perator,  liberalitate  illius  delectatos,  eum  infra  prandium  in  mensa  residens  corona- 
vit  suo   dyademate^3   ^^  ^^^  imperii   feudalem  fecit.     Iste ^ Mesico^  epiacopatus 
Polonie  instituit  et  dotavit,   quorum  prior  fuit  Poznani,  qui  locus  ideo  sie  dietus. 
quia '  ibi  recognovit  ipse  sc  imperii  feudalem.    Alias  sie  dicitur  et  legi  in  alia  ^ 
coronica,  ^3  9^^^  Polonia  in  Poznania  primo  fidem  recepit  unde  dicitur  Poznan, 
quasi  se  recognoscras  fidelem.    Anno  autem  domini  MI.  Mesico"  primus  rex  Po-  looi. 
looorum  christianus  obHt^3*  (OM.) 

Huic  successit  filius  ejus,  Boleslaus  primus,  qui  dietus  est  Traba,  i.  e.  mi- 
rabilis  vel  bibulus,  qui  didtur  sie  Tragbir^3*  ^^^  P^^^  multa  prelia,  que  conti*a 
Panonios,  Ruthenos,  Getas,*"  i.  e.  Lithwanos,  Pomeranos,  Danos,  Bohemos  et 
S^xones  (^commisit3 ""  ab  imperatore  Heinrico  primo  ^,  sancto,  ^  coronam  accepit  et 
fiUo  suo  Mesiconi  secundo  sororem  Ottonis  tercii  in  conjugium  copulavit,  Juditam 

a)  Cod.  generatiu  S.         b)  R.  n.  S*  septemtrio  Cod*         e)  S*  pMcarftretiir  Cod.  d)  R*  DoLniicam  Cod« 

Dobnmcom  S.  e)  S.  Boimie  Cod«         I)  S*  KpIcMplicet  Cod*         g)  cordii  feUt  bei  S.         b)  S«  Mesieos 

€od«        i)  St.  Mfn  S«  «•  Cod.        k)  Cod.  aK^iu  S.         I)  Cod.  Posnuiia  S»        n)  S.  Metieui  Cod.        m)  S. 
Geras  Cod«        o)  Dieses  oder  eia  äbnliebes  Wort  nmss  eiagesdiobea  werdea»        p)  Cod«  secvado  S« 


re  Geschichte  Polens. 


')    K.  p.  90f*    Hier  b^nnt  nmi  die  eigentlieh  elaubwurdigi 

2)    Vergl.  Dobrowski's  Eritischen  Yeraiiä ,  die  iltere  Böhmische  Geschiehte  tob  Erdich- 


tuDgen  SU  reinigen  9  in  den  Abhandlungen  der  Böhmtsehen  Gesellschaft  der  Wissen- 
schaften, T.  Vf.,  wo  gezeigt  wird,  dass  Dnbmwea  965  nach  Polen  harn  nnd  Mie- 
cislaos  966  das  Christenthdm  annahm. 

')  Dass  dieses  nicht  mit  Mieeblaüs,  sondern  mit  B<4eslans  L  geschah,  beseugen  Marl« 
Gallus  p.  38,  K.  p.  99.  Boenphal  p.  2S1  n.  Torcnglieh  Ditmar.  Herseb.  p.357 
ed*  L^ibnit.  In  unserm  Schriftsteller  erscheint  also  gegen  das  Endo  des  ISten  Jahrb. 
diese,  die  Chronologie  verwirrende  Angabe,  welche  sich  auch,  obwohl  anders  in  der 
Yita  S.  Stanislai  bei  Bandthes  Chronican  Jfarfmt  GaUi  p.  322  findet,  aber  die 
Chrcn.  prineip.  Polon.  besweifelt. 

*)    In  welcher?  ist  nicht  behannt. 

*)  Nach  Ditmar  p.  360  starb  er  im  J.  992.  VergL  Ossolinshl  p^  248  n.  Leng- 
nich  hisiaria  Polona  p.  2  n.  Narnssew.  II.  p.  60. 

*)    Behanntllch  Chrobry. 

^)  Nehmllch  Yon  Heinrich  II.  Könige,  wie  ihn  die  Dentschen  nennen,  als  Kaiser  Hein« 
ridi  I.    Die  Nachridit  ist  iibrigens  nicht  wahr. 

2 


10 


I,    ChtmUea  Polonarumt 


nomise^}.  Hie  primus  sedeiii  ducalem  Präge  eoBstitirit  et  eecleiiMn  HA  h^ 
edificavit^  et  Rozciaiif  usqUe  Kiwe*  peirasit  et  ibi  signam  tieCoriaM^  j^tdü  ür: 
porta*,  que  diditor  aurea,  dereüquit,  deflorata  prios  filia  regia  RuEde,  quam  ip^ivr 
conjagio  negaverat  ^3.  Deihde  dacens  filfani  regia  Ungarie  sedem  regni^  in  Craeo^* 
via  constitoit  in  medio  tenninorum  abtentonim.  Ailtea  foit  in  Gderaa«  postea  in 
Poznani.  Eijas  ^niiiiii  fuerunt  ab  Oriente  Bäte,  ^  ab  occidente  Sais*  flaviuä^  *"'  te: 
quo  defixit  palim  ferreuiki',  a  meridie  Damml^,  ab  aqnilonld  mare^  oeceaimni;^ 
loass.  sicque  aimo  domini  MXXY.  obiit 

^3Cui  saccessit  filias  ejus  Mesieo  ü^,  qai  nanqHam  aliena  invadere  t^old^ 
(lOMo  sed  proprios  termiiios  stacHose  servavit,  non  sine  preuo  tarnen  morttns  est.  In- 
terim proceres  Polononim,  pro  regni  gabemacalo  invicem  dissidentes,  pene  tottun^ 
regnnm  cladibns  et  spoliis  sabmnnt  et  qniqae  finitimorom  eos  pervaganted  et  a 
dientela  redetintes,^  ünrites  pristinos  repetnnt^}.  Tandem  ex  necessitate  pericuB 
dondnun  sunm  requiront  et  monacbnm  factom*  tum  sibi  ab  Heinrico  secmido  impe- 
ratore,*  sibi  restittii  postnlant  Quem  com  professum  et  ad  sacros  ordines  pro- 
motom  eis  dare  non  posait  tum  ipsos  nnncios  suos  ad  ipsum  dementem  seeondmn 
direxit,  qid  prina  episcopns  Bambergeilais  ^  Snidegeras  dicebatur,  '^^  coram  quo,  pro- 
positis  terre  periculis,  circumquaque  et  novellam  fidei  plantacionem,  dominum  sam 
obtinuerunt  et  reduxemnt  tali  pacto,*  nt  vfdelieet  babitum  non  mutaret  sed  uxore 
daeta  bereden  terre  graeraret,  et  ut  ipsi  Poloni,  dominum  suum  in  tonsura  et  in 
imiplitadine  vestinm  inmitantes  semper  a  dominica-  septuagesime  usque  in  pasdia 
ab  esa  eamium  abstinerfent  et  ut«  iringulis  amiis  de  singulis  famiÜis  mmm  denarium 
cum  inpressione  capitis  saneti  Jobmnis  vel  duas  mensnras  ayene  darent  sancto 
Petro  Rome  pro  lumine.     Sicque  Gazmirus  monachus,^}  ^^  Heinrico  imperatore 

m)  Cod*  Kiow  S«        h>  CoiU  nehmlicli  Riow.  RWe  S.        e)  So  Ckron*  prine*  Polon.  flommU  God«  flumiBA  S, 

d)  Cod»  ^ifjne  iiimnionini  eos  penuadentes  et  in  cUenteUm  redientes  S*  olme  Sinn ;  «{»  fiuninomni  etc.  Cod«  Das 
Chron*  princ»  Polon»,  welches  unsere  Gliron,  Aftefs  ansschreibt,  g^iebt  die  Torbergegang^enen  Worte  wesent- 
Ucb  wie  obennnd  fibrt  forts  (regnnm)  ab  biis  qni  üierunt  in  drenitn  graTissimam  snstincns  molestiam.  Radi, 
p,  liO  spricht  audk  Ton  Yerbeertogeii  dorcb  dieNacbbsoroi/  ebenso  Afartians  GaUus  p.  90.  Der  Cod.  bat  in  fn* 
minotnm  eine  Spar  f&r  finitimotnu ;   das  fiebrige  araute  sieb  ans  dem  Sinn^  der  SieUe  im  Ganzen  ergeben, 

e)  S.  imperatomm  Cod.        I)  $•  Babemgensis  Cod,.     ,.  g)  S.  peracto  Cod. 


') 


) 
) 
) 
) 
) 
) 
) 


VHa  S.  Stmlslat  ä.  «;  O.  f».  SfiS  n.  Mart.  6a U.  p.  85.     Yiclthclir  war  die  Gemah- 

lia  Mieeülam  U.',  -Ricfaeim,  Tochter  des  Pfkbgnfea  Em  bei  Rhein.    Ihre  Mutter, 

Madrilde,  rnt  OHoa  III.  Schwestetr.    S.  Köhler  Tab.  II.  AagusUe  Famaiae  Saxo- 

nicae  N:  21. 

Verel.  Mart  Gall.  p.  36  n.  R.  6.  90.    Rttssla  tat  Renasen,  Roth  —  Rassland. 

Vergl.  Mart.  Gall.  p.  44  —  46. 

Yergl   Mart.  Gall.  p.  37  u.  K.  p.  99. 

Yergl.  R.  p.  106. 

Vergl.  Mart.  Gall.  p.  89. 

Pabst  T.  2S.  Dec.  1046  b.  9.  Oct.  1047. 

Vergl.  über  diese  Fabel  Praimowski  bei  Ossolinshi  p.  30if,    Schon  Mabillon 

beeweifelte  die  Wahrheit  der  Angabe.    Seine  Matter  kehrte  schwerlich,  sicher  nicht 


Boleilaui  L    Afi^ctslam  IL    4^a$lmir  L     Bokilatis  IL 


pie  coTMiAtaa,  com  iipttre  reversus  doif^t  ipcor^m,  nomiiie  DobrQgnevaiQ  *  ^tge*- 
luiit  ex  ea  duo^  jilios,  .Bole8lal^n  secundum)  Wlodislaum  priiaym;  et  claostniBi  sui 
iMrdinis  in  monte  Tine^  3ibi  et  mf tri  et  conjugi  juxta  Gracoviayi  qonstraxi^  voeatis 
et  fratribus  ex  conventa  de  lieodio,  et  omnibus  regalibus  possessiombus,  ad  Gra- 
^vie  provindam  pertinentibus,  dotavit  propter  posaessiooes  oläcialium  r^gni.  Tan- 
dem per  ofnolta  bella  pristinos  terminos  obtinena,  ]na;dnie  contra  queadam  Maslapni, 
ex  ignobili  prosapia,  qui  ducem  Mazevionim  se  fecerat,  quem  binis^  prelüs  com 
moltitadine  Danonun,  Maritimorom,  Getanun,  ^3  I\utenonmi  ac  ]M[|UM)viQnim  pro- 
atravit.  Qui  inde  ad  jGretas  confogiens,  licet  priQceps^  ipsorom  £Bcta8|  illoram^^^ 
atrage'^  alto  patibulo  ab  iUis  suspenditur  et  sie  Gazmiras  monachus  anno  domini 
JULVin.  defunctus  est.  t058. 

^3  Gui  successit  fiüos  illius  Boleslaus  secondus ,  qui  cum  vivente  adhuc  patre 
pfobua  ac  überaus  existeret,  mortuo  patre  omni  in  circuitu  regna  p^rvasit  ^prelüs  ^3 
et  cum  aput  Getas,  Butenos  et  Ungaros  aliquot  "^  annorum  moram  traherei;,  '  uxo- 
res  nobilium  et  infortomi  rumoribus  (^attditis3 '  ac  longa  exspectacione  timentes 
terram  rapi  ab  hostibus,  permiserunt  et  proprüs  servis  nupserunt,  ne  posteritate 
carerent^  Quo  audito  Boleslaus  cum  furore  revertitur^  municiones  capit,  servos 
pertmit  et  uxores  a  mensa  maritorum  et  a  thoro  {Hrohibet  et  nobiliores,  occisis  ^ 
parvulis  nuper  natis  a  servis,  catulos  lactare  conpellit,  et  flagiciosus  cum  eqaa 
contra  naturam  effectus,  sanctum  Stanislaum,  antistitem  Gracovie  se  ob  scelera 
obiurgantem  et  tandem  excomunic^ntem,  propria  onanu  ad  altare  intra  missaruRi 
solempnia  sacra  in  die  sancti  Michaelis,  in  capella  trans  Wislam,  gladio  in  frosta^ 
concidens  perimili  anno  domini  MLXXIX,  ^  tempore  Gregorii  pape  VII  ^3*  Sipque  1079, 
Omnibus  odiosus  effectus  in  Ungariam  ad  sanctum  Wladislaom  regem,  quem  prius 

a)  Dobro(^enain  S.  Oebrogncrain  Cod»  b)  S«  principii  Cod»  c)  Cod.  ipsoram  S«  4)  S«  stragem  Cod* 
Vielleicbt  mnss  mit  dem  Cbroo*  princ«  Polon,  propter  illorujn  stragem  gelesen  werden.  e)  S.  aliquod  Cod* 
f)  Cod.  tqne  bneret  S«          g)  St.  rainoribus  at  S«  u«  Cod.   obne   Sinn,     Vergl.  -Gbron,   princ.   Polon.   p,  Sd. 

b)  carerent  feblt  bei  S.  u,  im  Cod.  Vergl,  Cbron.  princ.  Polon,  p.  98»  i)  S.  ocdsut  Cod,  k)  S.  froitra 
Cod,      1)  MXXXIX  Cod.  «.  S, 


(ur  ioinier  nach  Polen  zurück.  YcrgL  Maseov»  eomment  ad  res  Conradi  Tl.  an» 
not.  S7.  Vergl.  über  Richenza  deren  Urk.  t.  J.  10S7  und  die  in  SchnU^s  JK* 
reciorium  /.  p.  170  dazu  angeführten  Werke^  TorzfigUch  Schulte  a  Coburg.  Liin- 
desgeschichte.  Doch  achcint  Frazmowski  zu  irren ,  indem  er  diese  alte  Stige  (ilr 
eine  Erfindung  nach  der  Mitte  des  i4ten  Jahrhunderts  hält.  Aus  Mart«  Gall.  p«  ^ 
muss  man  schlleBscn,  dass  er  In  einem  Kloster  erzogen  worden,  ytellelcht  Mitglied 
einer  geistlichen  Brüderschaft,  doch  nicht  Mönch  geworden,  wovon  Mart.  Gall.  auch 
nichts  sa^.  Vergl.  K.  p.  IQÜB  ff.^  wo  man  sieht,  wie  ungewiss  ihm  die  Geschichte 
dieser  Zeit  war.    Boguphal  p.  96  en^ählt  es  schon  als  gewiss« 

)    K.  p.  in  ff. 

)     Prussen,  Preussen  bei  K.    Vergl.  Lelewel  p.  5S6  Oben  LIthaner. 

)    Vergl.  K.  p.  131. 

)    Vergl.  ViU  S.  Stanisl.  p.  346  u.  349. 

)     Vergl.  Vita  S'.  Stanisl.  p.  351  ff.  nnd  die  Anmerk.  zu  Mart.  GalL  p.  110 ff. 

2* 


12  1.    Chronica  PoUmanm. 

pedester  cursa  obviantem  contempsemty  eonfii^t,  miilia  meneiens,  saäcto  presoli/ 
quem  tracidaverat,  crimina  inpingens,  tibi  inaudito  eorrqitiis  langwore  miser  misere 
interiit,  ^3  sed  et  nnicos  filius  ejus  Meaico  in  ipso  javentatis  flore  reneno  emar- 
cuit^  anno  domini  •  .  .  .' 

^3  Post  hunc  itaque  repavit  firater  illius,  minw  Gasmirides,  WLidiskas,  non 
minus  strennuitate  miücie  iUustris,  quam  religionis  devocione  insignis.  Hie  eeclesüs 
Polonie  ob  mortem  sancti  Stanislai  omnem  libertatem  dedit.  De  humana  nil  estimatwii 
est  (liuic3  defoisse  felicitate  (sei  quod  sine  prole  esset)'  tristabatur.  Sed  tan«* 
dem,  instigante  Francone  episcopo,  in  Provincia  ad  abbatem  et  conventum  saneti 
Galli  ymaginem  auream  infantuli  cum  aliis  xeniis,  *  i.  e.  donis  a  longinquis  parti- 
bus  ac  precibus  transmisit,  rogans  ut  a  domino  et  sancto  Bgidio  sibi  prolis  fecun- 
ditatem  inpetrarent  ^3^  Quod  triduano  jejunio  et  multis  precum  celebratis  solempniis 
factum  est  et  tercius  tunc  nascitur  Boleslaus,  cujus  ex  partu  langwore  suscepto ' 
mater  defuncta  est  Fuit  gaudium  merore  temperatum  et  meror  dulcore  nati  filii 
interceptus. '  Sed  ne  patre  diu  molesta  esset  conjugalis  viduitas  regis  Ungarie  Sa- 
lomonis  relicte,  tercii  Heinrici  imperatoris  sorori,  conjngatur,  item  Judite,  de  qua 
tantum  tres  filias  suscepit.  Uec  ^  Judita  multa  donaria  ecclesiis  contulit.  ^3^^'* 
buit  autem  iste  Wladislaus  filium  ex  concubina,  qui  ob  odium  in  suam  novercam 
in  desertis  educatus,  dictus  est  Zbigneus.  Hie  de  eonsilio  profugarum  ex  consensu 
comitis  ^  Magni  Wratislaviensis,  ^  dum  Setech ,  princeps  exereitus,  nimia  tenacitatis 
avarida  salaria  miÜtum  accepta  a  rege  sibi  reservaret,  convocato  exercitu  regis 
Ungarie,  sui  nomine^  sive  Zbiguevi*  Moravis  quoque*^  Bohemis,  regnum  patris 
decrepiti  ac  fratris  tenelli  pervasit  ^3^^^  pater,  astute  infirmitatem  assimulans, 
cum  filÜo  ad  se  vocato  pacificatur  et  construccione  convivalis  leticie  omnes  Wra- 
tislavienses  sibi  reconciBat,  ^3  ^^^^  ^^^  grassancins  "*  in  patrem  consurgens,  de 
Wratislavia  fiigiens,  in  Crusbiciami*  se  recepit  et  Pomeranorum  non  parva  ^  con- 
gregans  subsidia  cum  patre  congreditur  et  captus  carceri  mancipatus.      (^Tantum 

a)  Co^  de  saneto  pnicfule  S«  b)  S.  «•  R*  enanuit  Cod»  e)  Dai  Jalir  feUl  in  S.  «•  Cad.  d)  Cod«  (t •  q .  •«  p*  e.) 
fehlt  ]»ei  S«  iu  God«  Semmler*  «nimadTertiones  ad  aaÜqaM  Poloaor*  fcript  p.  48*  Kadi*  p*  144 :  koe  excepto, 
q«od  «xore  tterili  di«  foUieitam  prolU  legitimae  eareatia  anziebat,  e)  S,  Zeaiu  Cod.  f)  laaipaore  «ater  S« 
0)  S.  iatereeptis  Cod*  h)  Cod.  Nee*  S»  i)  Maiiinot  GaUaf  p,  140  a*  Ckroa»  priae«  Paloa.  p»  SS  praeiet 
Kadi«  p«  155  episeopi  S«  n»  Cod*  falsch.  k)  S»  VraelaTiensis  Cod.  1)  Cod.  aoaunii  S»  m)  Cod.  inmer 
Zbignei  S.  immer*  n)  S.  qaomm  Cod*  Diese  Stelle  des  Mart»  Gall.  p.  148  «.  i45,  and  des  Kadi.  p.  1116 
hat  schon  Dsierswa  p,  1K6  wie  nnser  Chronist  falsch  Tcistanden»  als  wenn  der  Kdni(r  Toa  Uni^am  Wladislans» 
wetchea  der  König  Ton  Polen  'Wladislans  (daher  eoeqniTocas  bei  R.)  am  Hülfe  gebeten,  Tom  Zbignens  nm  Bei- 
stand angegangen  worden  wAre,  woher  dann  das  t  sni  nominis  sire  Zbignei  bei  S.  entstanden ,  i|ber  fidsch 
ist,  weil  kein  U»igneas  König  Ton  Ungarn  war*    0)  S»  u*  K*  crassancias  Cod.    p)  $•  CrosbiciaC*  q)  C.patenaS. 


>)  Verffh  Mart.  Gali.  p.  113  ff*  u.  K*  p.  137  ff.  u.  Hl. 

«)  K.  p.  144  ff.    Yergl.  Mart.  Galt.  p.  119  ff. 

«)  K.  p.  148ff. 

«)  K.  p*181ff.    Vergl.  Mart.  GalL  p.  138  £ 

»)  K.  p.  156. 

•)  K.  p.  189. 


Boleslaus  IL     WtaäUlaus  L    Bokslaus  HL  13 


ibi  cniorid  hnmaiii  fasani  est},  *  ut  lacabns  et  flaminibus  repletis  multo  post  tem-^ 
pore  nee  piscibus  ibi  uti  Cq^O  a^s^  foerit.  Tandem  Zbignevo  de  carceree  mfsm 
Setech,  timens  juvenem  Boleslamii,  adherens  Zbignevo  cnm  fratre  reconcijyato,  ^Bs« 
cordie  malum  sascitat  Unde  exilio  propulsas  fuit  Sethech ,  patre  cmn  filüs  recoiw 
dliatis;  pater  vero  Zbignevo  contolit  provinciam  Glogovie  et  mortans  est  ^3«  (UM.) 

Gm  dum  filins  ejus  Boleslaus  successit.  qui  dictus  est  curvus,  frater  ejus 
Zbigneus  quatuoir  vicibus  contra  ipsum  multiplicem  omnium  vieinorum  exercitum 
induxit  et  maxime  ^  Bohemorom,  per  quos  Slesia  tunc  temporis  sepius  Vastata  foit, 
Zbignevo  in  habitu  simulato  utrorumque  castra,  ut  Boleslaum  traderet^  *"  frequen-» 
tante.  Unde  adversus  iUum,  dum  quadam  vice  hostes  advoeaverat  ante  currens' 
(ei)  deprehensus  fuisset,  ille  vero  causa  custodie  se  nocte  castra  exisse  assereret, 
ut  *  visis  hostibus  eos  nunciare  festinar^t,  quidam  magnatorum  adversus  eum  con- 
surgens  querimonias  detulit  et  regem  pro  judicio  interpellavit  ^}.  Cum  quo,  dum 
multis  legibus  contendisset,  tandem  pugne  probacione  eum  superavjt  et  sie  perpetuo 
exilio  dampnatur  et  victori  totum  teiritorium,  quod  Ponez  ^3  dicitur,  cdm  omni  iure 
principali  libere  donatnr  et  locus  judicii  ac  pugne  a  re  nomen  suscepit  sciMeet 
Sandueli^3'  Igitur  dum  imperator  Heinricus  IHI.  cum  exercitu  Ungariam  ingres« 
sus  fiiisset^  Boleslaus,  rogatu  regis  Ungarie,  Moraviam  et  Bohemiam,  que  jam  ad 
Imperium  devolute  erant  invadens,  imperatorem  redire  conpellit,  ^3  ^^^^  imperator 
omne  robur  suum  contra'  Boleslaum  excitans  Poloniam  intravit  et  eonmittens  in 
prelio  '  Boleslaum  cepit  ^3«  Quem  cum  secum  reducere  ^  vellet,  ille  multam  pecu- 
niam  se  daturum  spendet  et  termino  obtento,  tanquam  pro  thezauro  mittit  pro  ad** 
jutorio  in  omnes  Getarum,  Rutenoram  et  Ungarorum  provincias.  Hostes  in  nocte 
in  curribus  adducti  et  in  medio  castrorum  positi  cum  duce  suo  imperatorem  rapiunt 
et  in  Golnberc,^  castrum  maritimum,  ^  dedueunt,  ubi  detento  per  sex^menses,  li* 

a)  Die  dngetclioboieB  Worte  (T.  i*  e,  h.  f*  €•)  mii4  darauf  (^t)  tind  aat  den  Chroii.  piine.  Poloa«  p*  att 
enÜeluit  und  ttiaimen  mit  R.,  wihread  sie  bei  S*  «•  im  Cod.  fehlen,  b)  S.  moxiflüf  Cod.  c)  Cod.  trft> 
dcrent  S.        d)  Cod.  ciimf  S»        e)  St.  et  S.  «.  Cod,        f)  S.  eoatra  feblt  im  Cod*       g)  Cod.  proeüom  S» 

b)  S,  redimete  Cod»  i)  Cod.  «.  S.  Rolbei|r  ^dk*  fc)  S.  morilui«m  Cod.  1)  CbrOft«  prf»e.  Poloa.  pcv 
Septem.  Scb,  per  meases  S.  «•  CodL 


^)     K.  p.  163  80  wie  Mart.  Call.  p.  181,  doch  ohne  Glonu  zu  nennen.      . 

')  Da«  Yorhereehende  hat  K.  p  lo3  ff.,  das  Folgende  niät  und  scheint  eine  einheimi* 
sehe  Sehlesische  Nachricht  zu  seyn,  da  sie  anch  Marl  Galt,  nicht  hat. 

^)  Das  Chron«  princ.  Polen*  p.  29  nennt  est  oopidiim  PonitE,  welches  an  der  Schlo- 
sischen  Grenze  in  Polen  bei  Bojaiiowo  und  Reisen  liegt,  auch  in  der  Thrilungs-Ur» 
künde  der  Söhne  Heinrichs  III.  von  Glogau  L  J*  1318  erwähnt  wird.  Sommers- 
berg L  p.  868. 

«)  Jetzt  Sandewalde  S.  O.  \  Meilen  Ton  Gnhrau,  eine  im  13ten  Jahrhunderte  oft  in  Ur- 
kunden erwähnte  CastclUnei*  Tzschoppes  und  Stenzels  Urkundenbud  p.  3391, 
537  u.  401. 

s)  VergL  über  den  Zusammenhaue  dieser  Ereignisse  Stenzels  Geschichte  Deutschlands 
unter  den  Fiünkischen  Kaisem  l.  p.  tf&O  ff. 

<)    K»  p«  214  bestreitet  mit  Recht  die  Wahrheit  dieser  Nachricht. 


14  /•     Chronica  Pata^arum. 

bectotom  piJ3tinam*  ^  eo  extcrquens,  quiit  ipspin  ß^  fl^sywim  ifH)il|iAB  ,4S99i>^ 
lose.icoopulerat,  Jusjoper  filio  suo  primogi^iifta  Vlad^alao^  filiani'  fy)W>  >Ch^inffH  * 
Aomüie,  Ob.perpetue  pacüs  ac  amicicierobur  ipa^jjpawialiter  obtii^  Ät.^ic  iffpflr^- 
tarem  lusqae  ßd  proprios  temiinos  coodueens  dimittit,  ^3^^^^  ^  ^leslao ,  *  Goipii  in 
regem  coriHiaii  (l^^'^t?  angelus  ^ironam  de  e^pite  ilUus  c9puÄt  .«c-tUf^«  ü|igMie 

Mesiconem,    HeinriQuin  et  Casmii-am;  qaat^u/^  er^o  ^ioiis  p^r  idoc^^ep«  terram 
dfonisit,  ^  seniori  Slesiam  et  ad  preea^c^ndum.  ^  aliis  Or^covi^m  diapooU,  e|t  post  il- 
kiia  seniori  seinper   duoum  Cra^ ovie   gubeniaQH^  f^opaigpat,   siqqiip  japifo  .donuDi 
1159.  HOXXXIX.  defttactos  est. 

^3^^^*"  pretereimdam/  ut  «jupt  Cronice,  ^  io^eratpr  Heinricjus  peqiesse  ia- 
Hirie  noo  ünmemor  ^  primo  Bytuqi  et  Glpgoyiapi  occj^t, "  d^d^  u  cafope^ttribos 
lüV^ratisdavie  BolesjiaaHi  cppit  (]et  prQpter3°  induciii^  d^nd^""  poiHipie  pn  Ipco,  qoi^ 
dieitor  Psi  pole,  i.  ß.  4;«B)pus  canum,  0  ^^V^ria  castr^rv^n  ^it.  ^Ubi  dum  per 
dveepciwQlli  captias  faisset  et  /nulti  ^uorqip  ,Gprraissent,.'Polo;ii  ob  Qdiuv)  ^  .oecisO"- 
ntm.ibi  6t  eastrorum  loconqpien'  preiqissfun  iodiderunt,  T^lieotca^cos '  canes  «{ifiel- 
IftOteSi.  tiste  Boles^aus  ipym  Qipnibiis  ixun  finitimis,  ultra  omiißs  «predeee^prc^  snos 
iaexpUcabilia  g^Bsit  piselia,  nee  omnibus  suis  diebus  quievit  appplius.  .Cumqpe  fi- 
-liis  ;pcf3sessaonem  diviideret^  ut  predfctum  est,  seniori,  scilicet  yiadialao,  Slesa^,  ^3 
BeüuiM  iSaftdom^ciAiu,  i]M[esiHU|ii  Gneanam  ^t  Pomeraqiani,  Boleslao.  Qi^A^am*  et 
Masoviam  deputevit,  jimtöri  ,v^q,  Qa^miro,  nihU  del^avit,  qua^  propbeti^ns,  :quod 
HBnafora  *  sibi  :debereRt. 

.,,  Acd^slao  2i\Ktßm  .cprvo  d^i&flcttQ,  YMcUsiaus,  primQgenitus  qjus,  )mffnirrch]ain 
Jtaiäiit.  :{0iii  cum  quodam  .tempore  hyemali  v^pacloni ""  deditus  esset,  quiilßm  major 
-natu  et  principi  pro^ipiior "''  Petrus  Vlostides,  ^  seeum  perrejtei:at.  Iste  (Pptrus  ^3 
tempore  Boleslai    curvi   regem  Ruzcie  in  dolo  adierat   et  cum   illo  conmessans 

.•);S.  pfiat&micem.iQfd«  :>^).  flo^.  ipmcr.  .W^A^is^n  $*,in9^e^.  c)  Chr.  princ.  Polon.  ChristMUiaiii  Ctd.  ■•  S. 
.a)i.(4l«4*afl^n4  9)  :ic)  S*.flfl|^wi  ,€|j4,  ,  f).  S.  tt.  Cflkd.»  T^Ucickl  ist  diYiiit  mi  Chr.  priac.  )?olon.  mn  lesen. 
i9>  C»d.  9ra«ßA^4WF..ß*    .   k)  S.  N«^  ^f^*   .        i).  S.  pji^pMvciwdimt  Cod,.        Ij)  Seh.  v.qhr«  pr.  Pol.  Cm- 

cOTite  S.  a.  Cod.       1)  S.  raemor  Cod.        m)  Cod.  a.  Chr.  pr.  Pol.  oppugnat  S*        o)  C]\|f..^r.  Po|.  capit  in* 

dvcias  dandas  Cod.  c.  i.  dandis  S.  o)  S.  qne  Cod.  p)  S.  tngii  Cod.  q)  S.  obediam'Cod«  r)  S. 

nomine  Cod.  •)  S,  Thetonicos  Cod.  t)  Chr.  pr.   Pol.   Cracoyiam  S.  «,  Cod*  n)  S.  resationc  Cod. 

t)  S.  proximor«        w)  Cod.  Wlastides  -S.     ' 


Yon  Ungarn  erhalten  babe.   £inen  König  Michael  von  Ungarn  gab  es  auch  gar  nicht. 
1  j     K.  p.  8Q5  ff.  '  r   :    .  ' 

•)  .  K*  p. ^4a»    »HüpddfeW  N.  jQ.  i-   AI.  yfui.ißreslaa*    VergL  über  diese  Sage  Sten- 

zels  Gesch.  Deutschi,  unter  den  Fränkischen  Kaisern  I.  S.  o23.  Anmerh»  So. 
*)    m  ^.Sltisf^i  €vtL^iYifkW$^,  pm^iBclfi^t  prln^ipat^^  ^  dpch  gehörte  ScIUesien  daxu. 
«)    S.  über  die  Geschichte  Peter  Wlastsj^  .TorsBii^lich  l^loae^s  Jftirlefe  über  Breslan  1.  S. 

199  IT.,  wo  das  Beilt^  gfji|ldljM^.Jef<^^lpdt»>n4:.er^  VcrgV  Worbs  ncoeu 


c^rafr  00111  et  vinctom  BolMlao  mMokit  et  eimi  ille  se  pecttnla  UberJBscft^»  äiniB 
doio  per  ^BMSidam^  Panonianini  Küfciani  ^  urbem  delevi^^}  oiiiti  nagim-  stnijge 
Pdonorom  ao  eaptiviiate.  Fropter  ^od  idem  Petras,  injuneta  sibi  peaStenoia^ ^ 
cenobia  et  septaaginta  liqfrfdeas  cotötnudt  ecclesias.  Qui,  ut  prediotmn  est,  com 
principe  novo,  Bigntente  nocte,  soltm  in  venatu  remansisset,  ftliis,  neseio  ^o  castt 
aberrantib09,  ipae  de  venacüone  assaturam,  igai  apposuit  et  cum  principe  suo  sbM 
vino  convivnvit  filis  priy  vino  nivem  eongestam  in  globam  sugmtibMi  pnnceps| 
qnadi  jocando,  aSt:  eccef  ^le  prfncqpis  conviviam,  forte  conmodius*  nxoi*  tua  a^m 
abbate  tuo  nunc  convivatur.  Pdtjrus,  pro  joco,  licet  non  jocose  receperit,  ^  Uc  se 
solom  cum  solo  seiens,  sie  respotodit:  uixor  mea  pro  se,  ait,  cum  abbate»  meo'  sic^ 
ut  et  tun  cum  milMie  TKeotoifioo,  te  absente,  suo  amasio;  Que  verba  priiiciqisiy* 
licet  gravit^r  reciperet,^  cum  joco  pertransüt  et  domum  rediens,  com  cnuaanf  top** 
bulenti  ai^i  ejus  conjux  blandiciis  extorsisset,  insidias  Petro  parans,  cum  eKd^ 
ddari  fecit  Quod  fiictum  in  ejus  ac  mariti  exterminium  redühdavi«  si^dew^ 
tota  Polonia  adversus  Vladislaum  armatur  cum  fratribus,  quos  trino  preUo  fudit^' 
ita  ut  nil  preter-  solum  opidum  Poznan  haberent  ^3.  Quod  cum  vallasset  ^  et  insi- 
djas  non  praecaveret,  inter  praudium  liostes  irruunt,  aliis  trucidatis,  aliis  submer« 
sis  ^  Viadiskus  fiigam  ^  iniit  et  ad'  imperatorem  Heinricum  quartum ,  fratrem  uxoris  ^3 
pergens  adjntefhim  expetit  et  obtinet^}.  Q\A  cum  multo  exercitu  veniensr  castnnrf 
Grodis  etNem^  construii^},  sed  Polonr,  loco  ejus-Böleslao  institnto,  cmmr*  miil-^ 
tis  beUis  eonflig^ent,   Viadiskus  dtefunctus'"  est,   qu^n  quidam  dicunt  Pigavie*^ 

a)  S.  ^uandam  Cod.  b)  St  Kilicia  Cod»  RUcnia  S«  Kelciiam  n*  KdcUm  Chr.  pr»  Polon«  VislicU  FfildcDer* 
r)  S.  peeunia*  d)  Cod.  rcgerit  S,  e^  Chr«  pr,  Poloa»  principis  S.  «•  Cod«  f)  Clir.  pr.  Polon.  rt- 

dperit  Cod«  receperit  S» '       g)  S.  sicqaidein  Cod.  h)  Cod»  Tallatsent  S.         i)  Cod.  sabmenii  fehlt  bei  S. 

lubmusu.  Scb*  '  k)  Seh.  Vlad«  ioit.  Cod»  Wiad.  et  ad.  S.  1)  S,  eun  Cod.  n)  Cod. .  definictiu  est  S. 
n)  Piguiiie  Cod» 


.) 


Versuch  die  Geschichte  Peters  des  Danen  ao&nkliren,  in  dessen  nenem  Afchivc  IL 
S.  38*  Nach  einer  Urkunde,  welche  Stenzel  in  den  Provinzial- Blattern^  Band  85 
S»  6  anfuhrt,  war  Peter  ein  Schlesier  oder  doch  dort  mit  seinen  Vorfahven  begütert! 
Boguphal  bezeugt  p.  42,  dass  die  Geschichte  Peters  besonders  niedeiffeschriebm sey* 

>)    Boguphal  p.  37  hat  Wislicia. 

0    Vergl.  K.  p.  285  ff. 

^)  Aenes,  Cremahlin  des  Wladislaus,  wai*  Tochter  der  Agnes ,  der  Schwester  U^fielisV. 
Oder  als  Kaiser  Heinrichs  IV.  und  Leopolds  von  Oesterreich,  ihres  zweiten  Gemahls; 
der  erste  Gemahl  war  Friedrich  von  Höhenstaufen^  der  mit  ihr  KÖnis'  Konrad  III.  ^ 
nnd^  Friedrich  Ton  Schwaben,  den  V^ter  Kaiser  Friedrichs  I.  zeugte.  TJnoMe  Agnes 
in  Schlesien  war  also  Stiefschwester  Könie:  Koncads  III.  S.  Böhms  diplomat*  Bei- 
träge IV.  p.  188. 

•)    K.  p.  291  If. 

^)  Dieses  ist  eine  Schlesische  Nachricht ,  welche  die  Polen  nicht  haben.  Grodis  isl  nn- 
streitig  dar  Gröditzberg  W.  N.  W.  ST  Meilen  ron  Goldberp;;  an  Gr»tz  im  Troppaui^ 
sehen  ist  sicher  nicht  zu  denhen,  da  dieses  damals  gar  nidit  zu  Sehlesieu  g|M6rte. 
Nemsch^  ist  Nimptsch.  S.  S.  W.  7  M.  t.  Breslau  nna  schon  weit  frühem  bcfestigi  zur 
Zeit  Kaiser  Heinrichs  II. 


{iiß$.) 


16  .  I.     ChrMka  Polimarum. 

sepultojn,  alü^3  in  Plozen,  et  Cracoviam  imimpeiites  ooniitteBimiw,  qm^  et- 
stnun  tenebat^  cum  tribus  filiis  propelloot,  ^}  videlicet  Boteuao,  Mescone*  Con« 
rado  loripede,  pro  quibus  non  bello  imperator  sed  predbus  lüstat,  ut  si  noB  »on- 
archia,  saltem  aliqua  terre  porcione  donentor.  Oaoniin  matre  defiucta  et  in 
Porta  ^  sepulta,  ^3  Boleslaus  monarchius ""  oi|Aanos  eollegit  et  eis  Patrimonium  Slem 
eoncedit^}.    Tandem  hü  duo  fratres,  Boleslaus  et  Mesico,  mumdpia  ^  .oecupantes' 


oxorem,^}  filio,  fratre  et  patruo  conspirantihus  propellitur.  ^Tandem  Boleslaus 
monarebus^  contra  Getas  proficiscens,  multis  suorum  perditis,  fiHosuo  jimioriLez- 
coni  terram  Mazovie  et  Cuyavie  legans ,  primogenito  suo  Boleslao  jam  defoncto,  ^ 
(im.)  et  post  Lezconem  fratri  suo  Gasmiro,  si  sine  sobole  decederet,  ipse  defimQtus  est. 
Oui^Casmirus"'  fratri  suoHeynrico  defimcto  in  ducatu  Sendomirie  *  wnili  testamento 
jam  ante  successerat 

^}  Defimcto  itaque  Boleslao  successit  ei  frater  ejus  Mesco,  qui  sicut  erat 
natu  fratri  proximus  sie  in  regno  fiiit  contiguus.  Huic  ubique ""  fortuna  favens 
multorum  natorum  patrem  fecerat.  Habuit  enim  filios  Ottonem,  Stephapum,  Boles* 
laum,  Mesiconem  et  Vladislaum,  quomm  duos  ex  filia  regis  Ungarorum ,  tres  '  ex 
filia  regis  Ruzcie  susceperat.  Plures  eciam  filias  habuit,  ex  quibus  multorum 
cognacionem^  et  amiciciam  contraxit;  dux  Bohemorum  Sobeslaus  gener  ejus, 
dux  Saxonie  Bemardus  gener   ejus,  dux  Lotaringie  Fridericus,   nepos  Freoiici 

a)  Cod.  qnae  S»  b)  S*  tenebant  Cod.'  c)  S*  Meseoni  Cod«  d)  S.  PorUU.  Cod.  e)  Cod.  monareb«  S. 
f)  S»  macipia  Cod.  g}  K.  p,  9196  preparantei  Cod.  u*  S*  b)  St  Yerg^i.  Cbr*  pr»  Pol,  allec;areat  S,  v.  Cod, 
i)  S.  luldentnr  Cod..  b)  Cod.  monarcba  S,  1)  St.  nacb  K.  p,  301.  dicto  S«  n.  Cod*         m)  SU  ▼er^K 

R*  f»  SOa  Canmiro  S.  v.  Cod.  o)  S*  dacato  SodaBiirie  Cod.  o)  Cod.  «ti^ve  S,  p)  Cod.  fmi  S. 

q)  S»  congnacioaem  Cod» 


1)    Boenpkal  p*  45  der  Pegau  nicht  nennt  und  TOn  der  Mutter  aogiebt,  sie  sey  in  Al- 

tenbUK  begraben, 
s)    Zum  Folgenden  vei^l.  K.  p*  294.  u*  Boguph.  p.  43* 
*)    Ans  dem  Kloster  Piorte  bei  Naumburg  a.  d.  Saale  kamen  die  Ciatercienaer-Mönche, 

mit  welchen  ibr  Sohn  Bolealans  I.  das  von  ibm  i*  J*  1175  ^  eesliftete .  Kloster  Leubus 

besetzte«  daher  ist  die  obige  Nacbricbt  nicht  unwahrscheinlira* 
^)    Es  ist  bekannt,  wie  sehr  die  Deutschen  Zeitgenossen  in  ihren  Nachrichten  Ton  den  Po« 

len  abweichen*     S.  die  angeführten  Quellen  in  Hahns  Deutscher  Reichshistorie  IIL 

p.  251  ff*    Man  sieht  aus  dem  Folgenden^  dass  Schlesien  nicht  von  Polen  getrennt, 

sondern  wie  die  den  übrieen  Theafiirsten  zugehörigen   Länder   gewissermasscn  un- 

ter  dem  Herzoge  von  Krahau,  als  Monarchen   des  gesammten  Reichs  stehen  9oUtc. 

Vergl.  K.  p.  294  ff. 
*)    Also  schon  damals  wurden  Deutsche  nafh  Schlesien  gezogen*     Vergl.  Tzscboppe's 

und  Stenzels  Urkundensammlung  p.  117  ff*  u*  134  ff* 

Adelheid  Ton  Suizbach.     Sommersn.  p.  306* 

K.  p.  297  ff. 
•)    K*  Pars  U*  p*  1  fi. 


•ä 


Bokslaus  IV.    MUdOaui  ill.    Cäümit  U.     Boieslaus  L    MieeUlaui  L    17 


]^l«Mtoris  fMCT  ejus,  dut  Maräuote  Bogä^läusgenerrejiid^  ejmdeiii  iatis  fifinä 
gODttr  girs,  du  Gattide  äocer  ejna  filiiV  dvx  PoneFtiiie  sooer  akerinsy  doxIUigid 
fiMr  terdi,*.  alii  fiUi  bcoiqwad  decesseraiit  Htc  omni  gloria  sue  conünsionem 
M9«rdiüat  pw.  caloBpidas  et  iniqiia  judieia,  q«e  sab  eo  snrrexenuit  per  miqHiuD 

Ssidem,  dietum  de  Kethelizc,^  cujus  predium  adhic  ert  k  terra  Bwleaan  ejus«« 
i  HotDlAis  et  posteritas  ejaä  hk  eoden  loco^3*  Qui  cvni  dnee  confnsiis,  nam 
6im  «eanes  vemiAcps^Ji  ad  calmapiiias  straendas^^.eos,  qui  Shucebaiczy'  dicuntori 
faatittdaaCit  ideal  KitheHcz  et  tota  teira  sub  eorum  morsibüs  evigilareiujr,  presid 
Grttcevfe,  dietas  Gedeoa,  timore  dei  ductos,  haad  napietatem  redai^ere  eepit,  unde 
plurea  colli  prkvdpe  em  huic  alüsque  de  hoc  malo  dolentibus  perseawkmnm  ten«** 
ticutoa  uMque  paraut;''  Uli  ergo  ad  Casmimm'^  fogientes  eum  in  presidium  €ra- 
<Mn4f^  ifitrodttcimt'^  nonarddum'  coii8ti(mDit)^3^  Qvioi  ccraens  Odo,  fiiius  Me^ 
Itomid^'  tma  cuHi  aMte  patrm  Inv^idMS  proft^^  qui  cnm',  et  predicttt»  e^t,  in 
airttebtum^lgopilt  licet  iiui4>>i^  otntuuja  tamea  datitatua  ^  adjutörio^  quod  valide  que*^ 
febat)  Vis  ^Uoideai  J^aiMieiiaeAi  prövindalani  eum  oaunbus  fiäs  4e  gracia  fratria 
obtfanäfc 

IVmc  dennm  dux  de  Opul,  Jaroalaus,^  fiiius  Boleslai^  fimdateoris  Labensls 
tMeMi)^  Ifi  odimn  noverce,  doaüne  Adiihddid,  qae  fuit  sorov 'inqperatricis,  axnriq 
iiBpeMfdris  Chimradi  Hm^I'  <Hun  patvao  laao  Medeoni  patrem  propulsant,  qai  pam 
iiliperiitw&  pei^ehs  Medqplanum  ibiqae  qoeaÜam^Mnun  gygantetmr  proBtemens  tum 
vaüdo  exercitu  rediit  ad  castrum  Len  et  Lejgnicz  adificavit  Quod  videns  dasmi^ 
Mb,  M  ttterpoeniit  et  firaibri  Bbksid^  MQdc^/iteiram  llatiboigiänaem  xond^avit^ 
ii  ^0  dttoea  Rattburgensea*  sarrexerunt,  et  Jaroslao"  qnscopo  evdiiiato  tenito-« 
fiMii  Niaense  a  patre  ebtinidt  ac  teuere  vite  aue  ducatdm  Opolie,  ^3  et  Conndo 

ft)  Oicie  atfette  Ut  ür  aXkjf  Handfckrtflen  »«dl  4ft;  ^)uM*  prii^.  Polofi*  tfdbr  Tcrtdnede»  «nd  itaMnt  idock  «nf 
Kadi«  T.  !!•  p»  8»  wo  sie  am  sa^rUssigaten  nni  daher  Toa  «M  angenonmtn  ist.  Dnser  Cod*  Hidit«  dnx 
llolieiftttrui  Boleslaus  (siclid^  faUc)i)  gener  (jiis>  dnx  Saxl^ikte  getter  ejns ,  im'  Lötoliligi%  genw  e{vs  /^^edrleiU, 
acpoa  Fredrici  imperatoris ,  dnx  maritime  Bognilans  gener  e|«t ,  ejasdem  filins  gencr  ejnt «  dns  Glaeie  soeer 
^os,  d&k  iPokntfraikie  soeer  AterinB,  dux  Rngie  ibeer  teitl^»  tSoarnltervberg  liat:  dm  adhciiionim  B«Aedntt. 
g.  e«,  d.  S»  B«mliardiiB  g.  e,  d.  L»  t^reMcvs  nepoi  T.  itep«  g*  ««  d.  M.  B.  g.  e.  dnds  ^videm  f.  g.  e.  d« 
fiaUicIäe  i.  llUi!,  ü;  6.  s,  dt^rins,  d/ll.  if»  terfii.  Sebon  Bognplial  p*  44  «.  Bsitertwa  haften  hftigi  BolÄ* 
Uns  für  S6l»eslatts.  %)  €od«  IUthell^e  5.  httnier.  «)  €nd.  stidindai  S.  d)  Slvsni<ise*Cba«  S*  Im  €3ir.  pr.  M», 
Stmohnid,  Slttsdifüei,  SMsehniee,  SMdinllt  ^eteht,  Diteer,  «i^HittMer  AnklAger/IiiiMe  SUwnik  T.  RI»  809; 
e)  St.  panit  &'  A'/'Cdd«  i)  «dd*  lialfililMt  hnHiiv  S.  g)  ^God.  hMoiichim  S«  h)  S«ditetrltlü  ikd.  i)  8.  Je- 
roslani  Cod.      k)  S.  eentfMalil  Cod«      1)  iS;  gfgantem  äid).      M)'Cod«  lUtUioilenset  S.      n)  ä.  ierillao  Cod» 


A^ 


"•— I- 


') 


•) 


DlogOBB.  p.  524.    De  Kletlie  Till«  prope  Budrysin.  KltÜitz   S.  O.  3  M.  ron  Bän«' 
,tzen.     S.   aber  diese  alte  freUierrliebe  Familie  Stinapias,  Schlesisehe  Cariosititten  I^ 
p.  492  ff.        Kadlnbek,  Boeapbal  n.  DziersTra  aennen  iba  nicht. 
R.  p.  8  setzt  dazu:  id  est  officiales  tracnleatissimos. 

Yergl.  K.  p.  35.    Bbf  a^b»!  p.  W^gtibt  dis  Jdbr  li77  tuid.  dass  «k  «ich  t*cb;  Ra* 
tibor  eeflucbtet.  '    !  '^        •■'■':■'■. 

Conrads  U.  Gemalin  war  Gertradis,  Tocbter  JBerengars  Von  Sulzbaefc. 
Yergl.  K.  II.  p.  40. 


18    .1  \       \  L  .  Chkhnita  Pohnaf^uia.  -  .  ,     '.  '    i 

ladpedi*  inarcliiam  Glogovirasem  dedit,  Beet  aliaSsi  dioator  mmiadas  factasj^^i 
Hoc  tandem  defüncto.  Glogoviensis'iiiaixhia.in.  Boleslai  dicienem  jredüt,  .qv^-  deoer» 
deiis^  fratri  sao  Mesicom  terram  Opolie  delegävil^  quam  Heinricvs  barbataa,  filiw 
ejus/ifem  sibi  assumpsit*^  et  decedens  Gasmiro/  fiuo  Bolealai..iiiOQA]:elu  defiuBUC^ 
hereditas  ad  Casminim  devolviiur.  i  .      >,,  ..  .  > 

•  ?30iii'^  demHM  misericordie  mota,  quasi  facti  ignaros,  featrem  suUni.tMesiodfi 
nem.  per  tradicioneiii .  Gneznam,  .M^trc^oliia  todiis  Polonie^-^poasidar&.^peimaitf 
Sed  cum  imlUissiaiit^^  ]}rofectiis  (fiiisset  ad  restituendam  primdgenitanlisMpriS'ißUQ 
nomine  Romanum,  patrem  Danielis^.iqHem  fratre»  pepulerant,  et  longo  ImbUmkdi 
mpta  occnparetor,  septniaginta  de  magnatibüs  Gracovie  Mesiconem  adieront^;  et  fili« 
um  ejus  Odonem  cum  exercitii  adducentes,  Gl'acoviam,  ejus  tradicione  pteaenttfve-r 
rant.^'.  Quo  Gasmirus  cenperto^  Gnicoivaani  lUFadit  et  i^e  consumit,  ItOistibtts^iC^ptiPf 
quos' tarnen  post  solempnem  refectioAen  fi-atii'  motu  pietatis  r^nisit  (Undß  wter 
^sqs  tempore  Gasmid  plana  facta:  est  ttnieieia«.  lUum  traditorem  et  ,calumpfii^»]tfti( 
rem  infusorem*  Ipresidemi  ac  pre&ctum .  Gractivie*  Ketlicz  la  ecdesia> .  in  quR  .'^g^rfkty 
deprehensum  Ungariam  eterno  exilio  dampnavit.  Item  dum  Gasmirus  a  stragß.Cre^ 
tärum  maxima,  'cum  triumpho  ad  propria  remeaaset  ii|  solempnitate  sancti  Flor{an]:^3 
p'ost  prandia,  cum  iia  medio  residfisret  pontifictun,  bausto  poculo  hnmi  prolabitw  e$ 
(1I87J  exspirai,  incerfanpraftonbow iiy  ^  v^enentf  exstinottts^  De  hoc  Gasmiro  tanteireejUan^ 
tur^  'Virtutes  nfiturales,  quod  .siiÜtncitoa  fuij»set  utique  pkilosopbua  magnus  Cre-<^ 
deretdr.  '     ;••/'.!    i  ':■'    .\'>  •  :-•    .  r  .  :     \.:\  \.     ..r 

,'■  ;>3Hoc^!'deiuncto  statim  - FulcOy  ^  epiäj^ophs  Gracovie,  pmcJpmn  foronunci»^ 
Lezconem,  fifiim  ejus  primogenitum^  monarchum  Gracovie,  aliis  aedamantibtts,  alii« 
pi^pter  ttticiohem''  jttventutis  renitentibus,  Bed  pars  episcopi  prevaluit.  Fidt  4tuh 
tem  alter  filius  Gasmiri,  Gunradus"  nomine,  cui  cessit  in  sorte  Guyavia  et  Maso- 
Via.  ^  ^3'O^b^*  küditts*  coüsteMtur'Wöip'm^  senex  Mesico  et  indignanti '^  anfinö 
biimi^  p^'O^eri^tur,:  §it|  enirn^  non  tarn  ^u^.  se  apud  jplos  dolere  contemptum,  ^..4^^^ 

9l)S.  kv^idc  Cod„|]>)  S«  ^edficeiisCL  c)  Dji^^f^lfseadf^  jS^Ue  gid»^- .kdnen  Sinn«  Vieneiclitut  m  leseni  el  ced^ns 
(nehmlick^  tertam  Opo4io)  Cnsmiro,  lUio  Miedslai,  (Ralibpricfisiii  «eil«)  Boksli^  nonarclii  defuncü  kereditat  ad 
Cafminim  Oiecivptdiim  regem  Polon^)  deTolTitot.  VcrjgL  (^  ^*  ff  t^^^  Odfr:  et  decedente  Lestheone«  filio  Bo- 
lefllai  monarekiy,  defii||cli  (seil.  LcsUiconis) , kpr^ditaa  a4  (asn^ir^  deTolntur*  d)  $•  qui  Cod*  e)  Russiam 
vfi^m  fi»  Pfusiain  (^gem  .tfie.  Handfclurill^ii  ai^ph^^Pf,  ^lir,.  p.r.^Pi^lr  geleten  trerdeii » ,.wie  der  ZiM«nneaIian^ 
«nd  ßnt^  R».Il»  j«  ß^,^  ^*t  l>»eK0wa  Jsel^j^t-  < ,  :)0  ^^  perle^tayernnt  ^»  'YvgU  Ckr..pr«  Pol*  .  %)  St. 
fem  S,*a,  €od«  VergU  GV*  pr*  Pol-  /  .  Mß'  ^.!^4»  •.  ^)  ^<^*  ^  Clir.  pr»  PoL;  ti^itc i  ieuitan^  God* 
Casmiro  cante  •  *  •  •  Tirtatea  S»  h)  S.  Nee  God.  1)  StJ  nacli  R«  Snlci»  God.  u,  S.  immer»  m)  St.'  p. 
toeionem  j*  God*  propter  **«•  jurentutis  S.  p.  annoi;  Fiüdener.  n)  Gad.  Gonrados  S«  immer»  •)  S,  miditnr 
God.    p)  S.  iadlgnantcr  God.      q)  S.  u«  R«  dolU  eontemptU  God. 


«)  K.  I.  p.  S94.  a.  II.  41.  .r- i    • 

»)  K.  n.  p:mjffi  «:  74r  VSögv^k»!  p^  47  «dit  d«  JAt  iI81. 

*)  D.  4.  Mt^.    Bognphal  p.  90.  giebt  das  Jahr  lld4. 

*)  K.  II.  p.  »8tf. 

*)  K.  p.  106  ff. 


Coiimir  IL    Lern  I>    Mifcishius  .111.  19 

e:fcplJen^iea^:^  ^Bte^digmtat^p  i»iffle^tem,[  Ma»«»  >  gubcrnmine^  proatrat^  lu* 

seiiioifeiil  ^tate  acprimogenitiurQ  principe^  »agiioscwt,  zfdioqda  glftdio^ 
neii|i,li4be«^  .jSetL^wni  ^  proficeret,  c^ie  a  n^e  ptteromm  dolosia  suaäom- 
bus/  obtinet,  ut*  sa)tem  tamquai^  iutor  papälomm  ad  lionestatem  ipsios.  aemi^  sibi 
ipfljpfiffjiirj^if/  CTbqjypfiQ^.yypd^jbHr  pt  ^,  bow  'iroloptate  ^.  Leztom  honoireni.  primati» 
jjfjptejt    ,JBm^  »Borum  aftqni^scaisy  ibb 

fSEtja J^'^e€m^  ^fjm . tCidetiu^  pr4)]^smii.  a  ]H[Q9ieQne  «ixigitor  tociens  dewga»f 
tafv  et  .eonir«'  jüsj|^^iiii]^  et  iji^o  quocieqa  ff^btimatiir  .toelens  proptertt^pniQi».^  avaj 
ricie  impetos  dejicitur,  et  lioc  non  absque  belloniin  eoUisione,  quoruin  primiim'fiat 
in  MuBcava  circa  Aqidreou^  claustnun,  ^3  üi  quo  Mesico  volneratus  filiiun  Ba«n 
BoleslauiD,  cuspide  occisuin ,' fii^ens  domnm  reportat.  Ex  parte  vero  Cracovien- 
901181  iJi^nitid  prQst^atis^  dnx  Ratenomoi  BonmiMs,  post  inniunerain  saoram  stragem 
gratiter.teOMiatts  Tnlneribii^,  läge  f>ites!£iiiii  quesivit,'  Vladislaide  **  solo  MesicOfie  ^ 
videUcet  et  Jarozlao,  filio  Boleslai/  campom  victorie  tenentibos  ^\  Govoricium^ 
priacipem  beUi  Cracoviensis  palatinum  Sendomirie,  ^  captivam  inde  secnm  abda« 
centibus«  Falco  vero  episcopus,  casum  snonun  aadiens,  Cracoviam  occupat"^  ac 
lieeconeni' r-eivocfft  ^3^^^^  postmodüm  ab  expedicionö ,  quam  m  Rnsziam  et 
GWtabHttn'ibcerät,  üost  procerum  Rnscie  moltiphariam  neceiq  ae  Galacie  profitiere 
re^f^Ds^  .^pn^  d]a,f Q^  v4o;ie  ^3;  Giiecznensi,  "^  ciyias  cäusa^tuno  agc^atur,  ac  diice  Hem^ 
ijicp.,b^)U^J|'a%^  Üwru^o,  dttce<Cuyaidp  acMazovie  m  Nake^cöntra 

PomeraDÖs  proficiscitur  et  a  Pomeranis  in  balneo  occiditiir,  ,^3  ^^  ^^^  ,Heinri(Ai(ß  in  (19970 
lecio  <*  ^'wkfkää  vulneriMis   affectns  ^eä  obfeehl  ^  Peregriiü  ae  WysiobnröH^'^  qni 
snp^r  eum  occisus  fait,  '^  Bberatur  a  morte  et  accorsa  suorum  tandetpi  erutuß  et 


a)  ä.  ViL  Vpllnite  Cbl.        B)' S»  faiüU.  Cq^I    '  c)  f»  j|(euam  Cod«        d)  s/r 
p,  tött*' .    "^  ,t!od*' propter'» .  •  araritiae  S»       ^1)  (Iqcl»  .^dre^ro'  S.    .    g).St«  ifa 
li)  S.^MfÄlcoiicm^toa:      j    i)  S,  alii  Cp^rf,'*'*   iJ)  Cod^  u-.^jSj^'  N«     '       " 
oeci»pfM  C6d.".j     9)  St.  GBeczneii|  bodt  GiUmin  S.  ^<  ,  o)  Sf 


WyslÄbntA'S: 


olyvifaAl  Cod.    Vcigl«  li.  ü. 

ifacii  ^»  yUdiahii«  S«i.«.rCod* 

rConidom  S*       1)  S.  Si^oniric  God*'i    ^  jli)  S. 

lectu  Cod«       f^.  S«;«lije^ttt  ^i^d,   -  ^^)iCod« 


,1       .    .      •  .  .     "  I.      -•»! 


#     .  '••) 


t  '  •  '.  •  ■    ' 

')l  .-.jK.  31.  lUviiEctriin'  CrMO«wnilpnyfätdä''lo<«ai'V  if  to^iae  flnrif'Hozkara  dlelos'i  ab 

|AlMlrBeJQHeMii;eaeiiabio.nöii  lM||e  diataliä.    • 'Atifdiiclktftir  f  Mi  O.  Yttli  iKentf.'ftwa 

...  iS.V' S>  W<^^  T«o  KnbnJ  >  Oer  Flass'^dfirfte  die  Ska^ra  ieja.  yMcht  biii  Zafö^'I'iiidie 

.1  .TJVpieUeL-mesU..  Bal^aphdl  p.  <lf(K  gl«bt  d.  J.  11«».  '.    •  '.'  "^  '  1 

*>^.  .NkcIi  Kadlnblitt  pv  10B,lial<e  MiecisUoa  der' At«r  die  Herzöge  BöT^hüs  nÄilm^cis. 

.    .]ab*':TOa  Schlesien  .um  Hälfe  gebeten,  dieser  und  Jaroslans,  der  Sokn  d^s  BbtesUu 

,  ,wa|W|L  Jidck  bingezegen.    Vena.  K.p.  113. 

•)  K.||^.ft.,«»>-.  1.  •..•...:.••-••    a'.: ..'■-■■.:  i^.  !■ 

'),.J^l{nc{är  .Wladiakh»,  Minn».pia^«Mg}  d;  ivBiinnbein  >       '  >  >        >'  ■       ><•'«"• 


*iii  ^^4»fli:*V«rrtbi«kJbeM.E^äMig  l>ä  BoKlapbillU'.  8r,wor^tlB'tlüb"^lt!«bt'"V|l{kb)die 
^.nsammeokaiift  dw.FüAfm.W  JAiMJ^it^^iÜM^,  «  M.  S]  YoH.l^alel  41 '^n  , 
lau4til%li|iiK<34-VMkiTAeaMsnM:befAGinMiil9lMt<!fttf».'->'   ^- ••    «ivj  -  "  •  !  ' '     ^ -V* 
^)    S.  über  dieae  FamUie  Sinäpins  I.  p.  .1038.  yon"di«Mn'yorfiiM «Hi^  itt^'^dbll^t'biäits. 

3* 


/ 


90  >/;    CkmtUi 


k.  • 


«dB  pra|ni«  redaeitar  H  titonm  äkpedicio  per  Odoman  ptbdiäoDeM  s\irh  ht^ 
«osem  cenfaiidltur«  ^yiäkoMsm^  igltiir  üt  nMtempt6  Cmtääti  fräfer  fmis'/  fitxk 
Cii^aTie  fet^MAMvie,   i|N»^  Crftc^rü^nseiii  deeupare  üHebMoi',   sea  i^bÜtti 

Lecomris^  ^ratinide^  iUtts  CMSiderate,  ^wtt  coliifilio  äe  toiaeüs/a  [tfttetirttb  pidtt 
pkincipeni  Heifiricaai  SSeaie^  äietiOB  l^afbatuni,  ttaritm  satide  fifedii^ris,  ie^wfääk 
88  SQOsque  parvulo»  itaoB  illiw  tatele  MiunisÜt  ac  ttonar^ifciii  iQi'^  Ura^^rifie  tÜ^ 


«otthim*  preaidia  ae   atiosijiie   reeeperat       Taiheü  qtda  pffelsüitii 

a  aae  perlbaeve  propoaito  itesiBre   et  ^om  jraä  princeb^  HCTnicdi 


I  • 


4).  Cod.  Stdbi  S^       e)  S^  «B  fcUtlf  Cod.        ^  ^W-M'  MAfr  U»  S.  •«  Gfd«        t)  9.  f«littW.G«d«        k}r  ft» 
CÄFO  Cod»  t  1 


l.V^'^l 


]j'  Vielm<;JMr  Wlajdi«hni  Otteim  (SUiib)  dabar  ancb  WL  Oddoite  goiMuiif  IieniO|;  ^r^il 
Posen»  .  Vensl*  über  Um  Bandtbe  in  den  ErgiiuEilnfni-ßogen  sa  Stri^itjr  ProvinsUl^ 
Buttern  fSÄ  Stiiek  VI:  S.  IWIT.  .  V  /  \  :    ',     *         -     ; 

^>i  Bus  Polg«ttde  bl»  p.  21  detd^uU  ^  Wird  fart  gaM  wlfirtliclk^  Winter  mtä  i4i^i^ioii. 

in  iiyiii^^ivrigenfl  Bo|fm|»b«l  p^ Mv  Nidi  dieietti Mbattt  Au  lioHk i.  JJ  Il2f7 g^ttelieliei^ 

^0    Heinridil«  nennt  ßuik  nocb.  14k  Sept  193M)JIen«e  toH  ScUeaien»  deck  dtbon  inllr-f 


kntiä 


eh    dieses   Jabrs   obne   Angabe   des    Tag«   HenDor   TOn  Schleaicnj,  Polen. nal 
ni^^  datev  wiedür  Herzag  von   Sebleaie'n  nnd  seit  1233  fast  regeTmissie  Herzog 


Ton  Schlesien  und  Krakau.     Vergl.  Klose  L  p»  349)  n.  Txscboppe's  u.  StenaEela 

..   UikauäeiisaniMttiigS  Urk.  XIV.-     Im  iaKrfs  «34  6.  T.  steUt«  Heinriebt;,  H^rko^ 

>    ^T«!».  Schlesien  «nd'Kra^a«  zu  CzarnoWait«  (Cimolofuil)  in  Gegenwart  ^eler  Grossen. 

.      lur  dak  RlMtel>'Czaniowani  eine  Urknndie  UM,  in  Welcber  er  Sagt:  als  Vorm«nd  und 

RKent!  Dir''d{'ef'S5h«te  seines  Biiiders  (Vi^tters)  Rerfeog  Casimirs,  nabmiieb  .tur  Mfie», 

cisfaus  nnd  \yiadislaus,  sey  er  ans  Krakau  zurnck^kebrt  von  der  Zusammenkunft  mit 

seinem  Oheime  ^  dem  Herzoge  Konrad  (von  MasoTien)  u«  s.  w»    Er  erwähnt  dasselbe 

in  einer  Urkunde  t.  dems.   J.  o.  T.  und  in  einer  IJrk.  o.  J.  n.  T.  1235  fuhrt  Qer* 

zog  Miecislaus  von  Oppeln  an,  als  Heinrieb  der  Aeltere,  von  Krakau  xMlebllebMnd' 

f    in  Gros^owitz  gei^esen ,  9^d  er  (M.)  diil^  seifcieii-  Bwmtat  wni>  seinte  Mutte^  sieh* Stack 

l^'^i^kselbat  lefupdeii  M>f,  ,pßj  voi«/ Grafen  ZbrosÜM«  die  Stndt  Steina«  (In  ObiMfcU.) 

'  .  an- das,.1l^ist}iüip'fi^         gescbeuJit  worden>.    Verj;!.  Tsieh>ojpp«'«  ».  Sted ki^lr  Ur* 

^  *  kundensamml.  p.  300.    Am  iSi  fluni  1233  bestätig  Palmt  Gregor  IX.  in  cäniiir'noeh 

^-  im  Q|rijpi|lp , vorhandenen  Uri^uadt  auf  Bittenf  Hemriebi^  Herzogt  von  SdiJerfen  und 

'"]  Krakau  und  dessea  ^ohns  Qeinricbs  des  Jungavii  den  von'  ihnea  mit  dMlr*H^noge 

'  Konrad  von  Masovien  und  dessen  Sob^tan  abgeaablosacnen  Friedeu  wie  dieaai^  iki  Mr 

darüber  abg^fassten  Urkunde  enüialten  sej.     Diese  sdieint  veriohreli  flli  '^7^ 

^)    Henricus  vero  —  duas  novia.mwiilione^V  apai  prd^n  oppsduas Scalka  ki  MUe.  qbam 

0hifi;oss  p*  039  setzt  noch  binwr  brnt  DosCa  Waoteisvfscw  -  Gramer  p^'J^  nbint 
Ä^^*^fW\}"^  "^1^  If iiroairissum.  pagfon. 


Leseo  I.    emm    ^m^nm  l    ^etnrUh  IL  D 

800  ad  propria  remisso,  .ultra  Gracoviam  ad  secreciora  löeä*')  iÜ  56£iitt31fi6£ ' 
eom  bärooibtlit  Cräcovfö  die  mm  ibite  öHSiäiilral  te^eäsii;  STed  mi  Gm- 
fidtieiäsfdii  floloä «  kt.  hMdd  üAiipbii  d^mini  <M  Ibi'  p!^  ^^M  lÜlä^aftii^ 
ibleitiimii  d^hrbcH»  W^töri^,'  eöM  >l)!to  ItS^^'  frhi&ij  i^ciirtnk-  f^ij»' 
viäddf»  bibctöiit  iii  no^efi!:'  ^äiiM'  Masövf^,'  d^dtfcm/t^  Qub  ÜBtiä  In^'  i&si 
p^   ber   bi^a  in  filclbiidb  ü  i^iirik  mMädheiii'  exkmms  6^  ptkmk 

mm  ikxmi  ktm  p^tbifa  JtSrsoim'  irrdnmiAi  a£it  duäsdu^  fifiäiü  filii  bHUhem 
h)baf  ^{<ds  fiBfä  üüah^  in  eonjiigitin  iraditfÜ,  Bolteiaö  rnkmi  et  Cäsd^ij.  Aid*«: 
mm  tarnen  prior,  com  conjuge  saa  sine  prole  obüt,  alter  duos  ttllbi^,  Leb^icbneav  dl 
SeAdSiämaä  kim^i  mqae  düi  Höinridüs  mTSitik '  i  ÜhhiM  mnirciStA  jam 
iiaiiM^,  Mü"  post  .btfitaih  s^onm  fn  üBö  IkMiCo  buintteitä  Lubficetisi  f  kd  pGrä} 
mmi  ^  its«^  B  War&lü  ^  flnvium  et  oBrä  %ae  In  Gesclik  ^1  eamm  dr^ 
Glimm  tm  iotä  Slesfa  tenendam  dürelipt.'«^*  tfi^  piaä  jii^e^k  ad  inf<^riof(H{ 
^aüKeä  ]^rfntn[)aiiiä  std  bi'ofi^ctti^,  &  Orösawi '^  beütüin  tite  fineib'  ildejilftds.  ad.  cefib- 
ter  äolenipifä  mboiäatiin  in  Trebnieü,  qnod  ij^scf  >  d'evotns  pribdbü  6i^  ^WüER  _ 
taißsrr^stadio  öobstnä^rat  sefidlreiidd^  üimo  donflni  ]!rCC;iOQmtI.  -  d^ifö^f^  &(:'*   ^^^ 

neyttiicdä*'i^tiSif,  Städ  Hos,  boiAlilÖ  ae  omni  tiriütoin'  decoAfb  pktri  cöüäiihilis « 
lüoiD^ähie^  cü^idn  «deptns. «}'  cbni  Sind  ä  bvMpm  felici^te  gdbMal^e^däf^ 
^bito  geiis  tiuct^riear:  VeMa  Tartftris  ebittlienä^  ihfötnalilin^ ,  t«v^*c<i  in'  öWiS 
feghüm  ÜAgi^^  -afd  Pbrbnt^  ^c^'  s^aged^  fld^nin  Cfafist^  ^  inVOmanö  de^eW 
(^e'  cudk  in  Chtcö^ain  ei  {SfendomiHanf  döpnlata  Mh^eL  f&  Sle^ätt^  piifkcid  äV 
ipso  principb  fieitudco  seciufdo  invaditur,  ädä  ^'er^tt^lfte  deb  ^iMctp^  iüäf'  ^s* 

*  '  .  ♦  ,  ♦  •  I 

a)  Cod.  fjeeto  $.  derieto  Glir*.  pr.  Pof*     .    Ji)  Cod.  v,  Chr.  pc»  PoL  Spiateniti  S*  e)  S^  1I0I09  Cod. 

d)  Gdd*  Plc^iedl'  1^«         e)  St^  nach  l^lür»  pri  Pö^  conVoaieioDem  S«  «';  Cod^  dimfi  miUste  ad  vaiiiB  cdaTOca> 
tühiaem  ßAien  werAea.         I)  Cod;  üieraW  S»  g)  S.  LoI^aeeaicCocC         h)  S.  ^a^nli  Cod.   ,     i)  S/ 

ddTqaid  Cod.      k)  S;  Crbxnani  Cod.      I).  Sf.  tempore  Cojf«      m)  &  ^eHatSi  Coi.      &)  S*  MCCXX!XVn.  C^oct*' 
Vcr|^.  Ghr»  pr.  Pol»,  wo  aaeh  alle  Haadscluriflea  d*  J»  I9S7»  obwoU  irrig  geben.  o)  S.  deJanetaa  eil  V 

ydoe  Apprilit,  f epaltoa  ad  fratret  aünoret  WratiBlaTie  Cod.  irrig  da  dieee  Worte  1«  Heiarich  11«  geboren ,  wo 
sie  aneb  weiter  nnten  gana  ricbtig  wiederbolt  werden*  p)  Cod«  Abrigeng  iauner  Heinricnf«    S«  last  ubfrall 

Hcnieu,        q)  S.  eoafius  Cod«       r;  S*  ebalieni  Cod,  ^ 


.    ■■■•■■ i>  - 


*  ■ 

')    DFngtfBS  p;  699  Spytkoniw^  ^eKÜi:«  W.  1  Meli',  tob  Stator  n':  |'  sieile  S.  von  det 

Weichsd  uegt. 
*>    HetUrichll.  nannt«  aleb  dabei*  Uittoe  Ton  ScUea!«n.  KraKaä  und  PöW.   JBtuii'ncLI.. 


Een  der  Ton  diesem  der  GeUtllcIibelt  gegebenen  grossen 
.  „      fttle^  Eom  Hensoge  angenommen.    Boguphal  p.  i$9. 
*)    Glecx^  gegen  4  Meli.  S.  O.  t.  Posen  nnd  dben  so  weit  S«  W»  toh  OneSieir. 
*^    Heinrich,  Herzog  von  Schlesien  und  Knduin  nennt  seinen  Sohn  Hieinrifek  H.  scftoi^ 
i.  J.  1237  Herzog  von  Schlesien  nnd  Polen.     Dieser  nennt  s^ch  selbst  fortwäh^nd 
seit  seines  Vaters  Tode:  Herzog  von  Schlesien,  Krakau  und  Pofen. 


•) 


/ 


./ 


22  L    Chronica  PoUmarun^ 

iMi.    ^'^.P^^  '^^  sternitar,  amiQ  ;doiii^u  MCCXJA^  v.  y^os  ^pi^ ^ , s^polti^  ^^.^ajbres 
O.April*  nunores  Wratislavie.O  ,      •    ,,i;   h;  i    .-. 

Cumque  tempestate  semota  terra  Slesie  rBspirare  deboisset^  ecce  seiüor  filitts 
ejus  Boleslaus,  per  quem  oumia  mala  tone  orta  sunty  contra  fratres  iiuqs  parvulos 
iBSorgens,.  terram  Lubucensem  mi^rchioni  Bra^enbiurgensi  ^  bi  saiiii).^Q  saj^^j^fQ.  dir 
scrimea  "^  tradidit  ^3  ^^  Poloniam  perdidit,  ^3  ej; .Gracoysenses  Boleslaifm,./' 


coms  occisii^^  ^  monarchiuin  constttuüni^^  |qui  taadem,  dupta  uxore  Goim^gibfde, 
Cßgi3  Ungarie,  sipe  prol^  tarnen  del^unctas  esf^:  Huji^  -tempbribuay  ifcet  f4i¥>^iinl^": 
nun  virus  p^  omnia  loca  sui  pnncipatus  vigeret/modico  muhere  tanueQ .  plsecfjtfißj 
ip  partem  quamlibet  trahebatur  et  majdme  canuin , .,  quorum  amator,  et«  |o^r  toti 
terre  inportabilis  fuit.       .         :  .       .      ^  .    .  ,  n  i 

€m^  successit  Lesco^  fiUus.Gafmij;!  i^^^^  Gqhradi^  .q^  seva  .b^ejla,j^tri  G^^ 
tarum  insultuß.  victar  exjercint,  jUMi^dei^^  ioj|delittm' Grac(^ 

et  .Qunradus,^  ^üus  3^o>riti'^!  ducla^  Gasmii-i,.  jäduQfq 

tur.    Oui  cum  infidelibuß  ßuis  adjutoribus  ^  in  pellp  per  Leaforns  validofii.  .e:;i:erc^ 
tum^  exusta  Gracovia^  confusus  aufugit. '   In^de  Lescacum  triumpho  ad  suos  fidele^ 
(ives  Gracovie,    qui   ipsum  castrum  sibi  strennue  aervaverant  redüt  et  fidelitaitei 
iWk    älorumlnspecta.  civitatem  m'univitjc  aqpo  ^domi^i  MGGLXX^^      nt^n^e  Augusü)^ 

ViadiJMws^ ' pri»(jßeniti^s  BelesJ^V  .cw^^^^^ 
proviuQi^^  a  patre  .  dec^eojip  l^p  •  te9ta^l€^tl j^dep^^  est    Iste ,  ]ß^  0i  iBtejm^ii 
impei^atoriq  pil.  *)  tr?;9.  ffl^.Qs  bahuit, ;  Ä^Cj^l^icet  B(4^^  aitun),  ^\  MesJ- 

conem  et  Gwradum' loripe^ejm. '  ^Quopropti^r  '^cec^pi^  Pein  t^ostonis  "^prp-. 


S;  Dui  Cod.    '       g)  S;  fcsmovite'toÄ  "    .    KVs/aductoriH^u^.Cod/      .  i)  Cod.  ÜracoTla  ^öfugit  S, 


»)  S.  CCLtL 

Cod.        *)  S  ^,  ,  ^       .   ,  ,         ,     ,.   ,  ,  ^  ..    .  ^       . 

k)  S.  CCLXXXV/Cod.         1)  S.  iOiüm  Cod.;    '  iii)^t/ excicacionem  Cod.  excitationem  sV   '   .n)'  Cod.  Vlo9C<i> 
nb  S.        o)  Cod.  Rathbar  S.    . 


«  •  '  »  ; 


')  S.  Klose  L  p.  442  ff.  Das  im  Jahre  lä23  Von  der  arsprünglickeA  Stelle  in  der 
jetzigen  Yinccnzkirehe  versefzte  Grabmal  wurde  Im  J.  1832  wieder  an  die  erstere 
stelle  znräek?ebracht.      S.  Konisch,  Herzog  Heinrich  IL     Breslaa  1834.  4to. 

0  Vergl.  Wohlbriicks  Geschichte  des  Bisthums  Lebus- I.  S.  ^  ffi-^u.  S.  t72ff.^iind. 
die  nicrkwiirdige  Crkunde  Heinrichs  III.  V.  20.  April  1249  in  v.  Ledebnrs  AroLive 
VJI.       -^^    '         '  •       " *.    ,      5  ^.  .  ,      ,      ,  « 

oder 

»)  Vergl.  Bognphal  p.jjCl. 

«)  S.  obe^  S.  18.  Ann^^,:^.  * 

»)  S.  oben  S.   16.  !  • 

•)  Vielmehr :  Friderici  I»  St. 


lie  nlcrkwurdige  tlrkunde  Heinrichs  lil.  y.  20.  April  1249  m  v.  Ledebnrs  Archive 
/ll..p.  61.  in  welcher  Heinrich. HL  dem  Markgrafen  von  Meissen  das  Land  Kroasen 
ider  den  Strich  Landes  zwischen  Qnei^  nbd  Bober  abzu^*eten  verspricht  ^  |im  fi[üife 
[ceen.  seinen  Bradeir  Boi^sWüs  Ü'.  zii  prlUlteni  '  ..,  '     *     .„  x    „ 


i    I ,        II  .  .        I  I  i » .  i  ■  -        •  k  »',..•♦■. 


li 

• 

• 

•i»n. 

t    • 

1' 

>   ! 

11    • 

!•• 

,    . 

1 

.  ..  '  . 


Boleslaui  IL     WUfdtafi.w  Jf,    ScUfHiehe  PiMten.  23 

jDwradns  Glogoviain  adepti  sunt.  .  Giurado  defiincto  Boleslaus  Glogoviam  s(n> 
tittts  est^)^  .  ^ 

De  Mesicone.  Gasmiras,  de  Casmiro  Mesico  crassus  et  Yladislans  duces  Ra« 
tiburgenses  ^  nati|saiit  Mesicone  sine  berede  defancto  Heinricus  •  tef cius  Wratis^ 
lavienses  relictadn^illius,  filiam  ducisCuyavie  et  Mazoyie  Gunradi,  duxit  uxorem 
et  gemiit  ex  ea  ^^liain  et  filium  HeiDr^^om  quartam  Wratislaviensem  dacem^3* 
Vladislau^,  Irater  MesiconiS;.  ej;^.filia  dacis  Gneznensis  Vladislai'  filii  Odoius^ 
Kenuit  pU'^^fillos,,  Mesiconeni.  J^tiborgensejn,  *  Gasnüriun  Bitiuniensem/  Boles« 
hwß  Ooulienßepi^^et  Primzlo^om^  Osweatinen^em  ^   ducaj3^3« 

Boxeslaus  altus,  ^  primogenitus  Vladislai  monarcbii  ^  de  primä  conjoge  sua  ^3  g^r 
Unit  JarosIaunL"'  filium  et  Algam  filiam.  Qua  defimcta  duxit  dominam  Adllheidam; 
aorprem  imperatricis  conjugis  Gum'adi  secundi  imperatoris,  et  genidt  fiUos  Boles- 
laum  et  Heim-icum  dictum  "  cum  barba,  Qui  cum  monarchiam  a  patruo  Boleslao 
repfiteret,  filios, .  ejus  Jaroslaus ""  et  fratior  Mesico]  Ratiburgensis  ^  cum  Boleslao 
i^p^iarcbio  adyersus  eum  ob  odium^  uxoris  illius  oonsurgentes^  una  cvm  uxore  pro- 
palenmt  t|t  cum  fiiliis.  ^  £o  expeiendi  adjutorU  ^acia  ad  imperator^m  perrexit,  ]S^d 
cum  Imperator  copgregato  exercitu  contra  Lbnu^ardos  proficiscens  sibi  adjutonum 
parare  nequiret,  una  cum  imperatore  in  Lombardiam  profectus  est,  uxore  et  pueris 
ferfoi'die  j:e]ictis«  Obsidente  igitur  imperatore  Mediolanum '  quidam  vir  ^ganteus 
cott^e^  4^  civitate  armatus  et  eqnes  egrediebakr  exprobrando  castra  *  imperatoris 
et  ^  singulare  certamen  pro  tocius  civitatis  triumpho  indicendo.  Quevi  cum  nemo 
inyadere  p^'esumeret,^  ßolesjaus,  audiei^s  lugubrem  famam  egestatis  magne*  uxoris 
et  filiorum  sugriim  concepit  animo  vel  pugnandö  viriliter  vitam  finire  aut  obsidioni 
diutarqe  et  suo  exilio,  triumphando  de  Loc  exprobratore,  finem  imponere.  Gaptans 
ergo  iempus  et  horam  egressionis  iUiua,  secundum  consuetudinem  paratus  in  pre- 


a)  Ga4.  fUtikoricBses  S.       h)  St*  reUcU  CoiL  iu  S«        e)  S»  et  Cod.  .     a)  St*  Lonlu  Cod.  Jorzlai  S,  woU 
VlodsUi»        e)  Cod*  Ratiboriensca  S»        I)  S*  Batmüentem  Go4*        g}- Cod«  Opoliensem  ^p       ik)  Cod.  Pnd« 
misUnem  S*         i)  S»  OstiensomCod*         k)  S«.  aHaf  Cod«         1)  St*  moBardiie  Cod.  monarclM^  S^        m)  S 
JorosUna  Cod*         n)  S*  demam  Cod.  o)  S»  JerösUiis  Cod«         p)  S.  Rataburgenlia  Cod*    '  .  ^  S.  )>dii 

Cod«  r)  S*  uipentoTeni  Cod.         t)  S*  MedioUnensi  Cod*         t)  God,  ^otidie.S*      ' '«)  S/ Castros  Cbd* 

t)  Cod.  ad  S,       ir)  S«  picsvmet  Cod.        x)  Cod«  aiagna  S* 


*)    Ve«^.  ob^n  S.  17  u.  18. 

*)    S,  ^ommersbergs  Tab.  L-aenealeeica  TJ  I.  pae.  298» 
^)     S*  Soinmer8berg.8  Tab.  Ylt  ffcneaf.  T.  I.  p.  6wi, 

«3     Böhme  in  seinen  diplomat.  Beiträgen  IV.  p.  190  glaubt  diese  Worte  anf  W^adislaus 

beziehen  zu  müssen ,  dessen  mwette  Gemskn,  eine  Tochter  Albrechts  des  Bären^  er 

nachweisen  will,   allein  er  Irrt  augenscheinlich ^   denn  hier  ist  yon  den  %^ei  Gema- 

linncn  Boleslaus  I.  die  Rede.     Uebrigens   irrt  er  noch  mit  Dobner  Monum.  bist. 

Behem  •  I.  p.  41  ^  indem  Beide  eine  Stelle  ans  der  Chronik  des  Vincentiiis  anf  im* 

,  Sern  Wladislans  beziehen^  der  doch  immer  Dnz  Poloniae  genannt  vrird,  tvähr^nd  hier 

,  Wladislans  Yon  Böhmen  gemeint  ist.    Die  nun  sicher  als  untergeschoben  anerhmnnte 

•  Stiftiines- Urkunde  des  Klosters  licubiis  t.  J.  1178  hei  Sommersberg  I.  p.  894« 

kann  die  Genealogie  nicht  weiter  Tcrwirrcn. 


c/ 


-       ^1  f.    t!hnfnka  PoMMim. 

Küm,  l^MeiAb^  c&ätrli  fe^sMiä,  fao&töm  UitftA  agred^  sdo  plftKiÜ^hÜt  ftt  aitaptrtMö 
ca^te  illius  tanqaam  alter  David  victor  ad.  castra  revertitor.  Vociferdsb  te  \itit 
tumuba  in  «dätrö  fe^tatitflni!^  bxorto,  iiil|)erator  fitfeto;  conpferto  Böteslaufli  asci- 
scens  SIC  älloquidur :  Ue»  ^atulan&uiii  dit  nofUs  Ab  tao  triumplio  ^  Mneft  ob^t<i^ 
scimus  aö  döl^nt^s  de  tue  presaftipdonis  pejticulö  te^fmriiiitis  cur  ianfö  diserimi^ 
ihcoBsulto  nöblä  te  dare  volübii,  iinde  castnid  toiMsi  *extoid|ttii(i  et  tibbti  cdlSuis^ofil 
Snallum  pöterat  e^orid,  et  tfanto  äitipfeis  qüaftto  ex  nobifiiatb  prdsaj[Aa  "^Mrtldtjit  ik 
iotimiörem  iidpörätörte  "^  ttajestäti.  Ouö  äx  ^  lioinifdi^  exilii  et  laorti»  b^feii- 
da*  animi  perturbacitmetoi  oätendentä/  imperator  cum  ttia]güo  Veruiü  'üt  ttStfeitSMl 
j[opidencia3 '  iUuin,  ad  proprfa  i'öquirenda  reihbit,  etvehiens  e£ficävft  tüilsti^  iLen  ^ 
et  Legnicz.  ^  ^Mb  toupefto,  jsi&vet^arti  ejus  tiltteitteft  dibi  et  onmi  Pdoxde,  fl^tfgiiS 
expetunt,  mönärchiam  post  obituni  ISoles^lai  pi'oinittuiit  et  Mesdico.  frater  ^xüj  ^* 
teutus  ^  de  dolö  tlatiborgensl^  tetHtori^,  i^oüAtkS^  tbuÜetiseAi  ^  ^eatüte  tdirfpM^ 
vite  adeptud  et  deinde  epidcoptid  öirdinittQär,  a  ))athe  mseifsem  ()rtfv!ttciaai  äU  t6l 
iiin.)  ^^^^  Jobaimi  aS6<iutad^  Boles)a6  WrädslaTef^nseM,  Leghicifcensem  et  Oloj^ovi^li«* 
sem  teiTäm  in  öiAM  {^ace  6dtiö6dunt  ^  ^1 1\uic  Bbledlaus  fai  situ  ^astr!  Lti^bea 
cenobiutti  Cistercieridts  er  Ante  «tmstrttxit^j  ad  quod  fratres  de  clauströ  Pioria  M-^ 
pra  iSalam,  propter  dileccloiietn  matris  €hi1dtifie^  Nomine.  ^  que  in  iUc  stpulta 
est,  fiKa  impefatoriB  iBetnrid  quarfi.  adv^itt«  libi  {sr^^iis  filKs  Bol0äläft  «t  €ttiftrado 
et  filiä  Ülga  d^ttiutai  ipSfe  disc«ifeii[ä  Wo  dDiiliiil  HICtS  ^  sepeBtur  et  j^ost  euib  yäLXit 
sua  Adilheydiä.  ' 

€ui  Saccesäit  filti».  ^juBjitifior,  Xlehiileuä,  Aictus  cum  barba^qui  duxit  danetam 
Hedwigim  Uxoreiti,  AHam  dücfo  Meraiiie '  Beitoldl,^}  sonnretoi  dpinine  Girdrudis  re«* 
gine  Uiigarie  6t  dottdtie  t!tigi1drud!s  regine  SYancie,  et  genuit  ex  ea  tre»  (Elias  et  ffiÜos, 
Boleslauift,  Agüelti  et  Sophtinn,  BepultPs  in  Ltib^s,  et  Heinriinim  et  Ounradum  «t 

»}  Go^  fnautttlo  $»  1>)  S«  tromplio  Coä.  e)  ^U  unpeHtöri  Cofl.  «.  S.  '<!)  S,  rat  aUtttni 'Ctfa»  i)  St.  ik- 
di|(tBCi€  S.  itt  Co^*  0  ^*  ottendeVe  Co9.Telil[f  bei  'S.  g)   fehlt  l>ei  S.  ü.  Cod.  Verg;!.  tlir.  >t»  ^ol. 

k)  Veicl.  Öhr.  pr»  ^o!«  Wo  lAbtn.  i)*to^  I4(mb  6.  IQ  So  Chr/pr.  Pol.  iraloi  S.  m.  CodU  '  1)  Cod. 
lUtiborieiiii  S«  m)  S«  jfansläiifl»  n)  Cod.  Opöliensem  'S,  o)  S.  con^aduat.  ^)  S«  tkMüayt  Cod. 
q)  S.  MC.  Co^*        r)  S. 'Meranie  'et  domlae  Cod« 


1901. 


»)    Terel.  oben  S.  16  u.  17.  •  x 

s)  S.  cEen  echten  StiAungsbrief  v.  J.  1175  in  BnschinesTJfb.  d<!s  Klosters  titenbos,  Lie- 
ferung L  N»  1.  p.  1,  wabrtrnd  N.  It.^  UI,  IV.  tt.  Tl.  Uiitetgescbobien  fliVid,  wie  eine 
selbst  t>berflidiliehe  Yerglcichtilifi;  iCei^Ib^n  mit  den  eöhten  Orifi^itiale  te\p,.  Vergl. 
auch  Worbs  Recenslon  in  diKr  litcittt.  fi^ihge  a^  dM  Scliledischcn  ProTinaiifel-Bl£t(. 
Jannar  bis  Mai.  Id)t3.  S.  a1ich  tTie  Urkunde  des  AbU  Wilbem  t.  Plbrte  V.  J.  Ifltö 
a.  a.  0*  S.  XVlfi. 

\)    %.  oben  S.  16. 

^)  t>en^  Tilel  Herzoge  von  M^rän  (iflft'lcn  die  trafen  Von  Andecb^  nicht  tregen  Merans 
in  Tyrol  öder  Marans  in  Frianl,  liönAern  Von  delr  DahnftI tischen  Mee^eskibtc  Mei^nia, 
Iklirania  n.  s.  w.  genannt.  S»  V.  Lah8:8  Ba'iem^  alte  Grhfschiiftcn  $.  TS.  bas'Haus 
derselben,  ^reiches  ^citntnker  iefstHfnete  i^idbhe  Bösilzoifgen  hatte,  starb  i.  J.  1248 
ans.    Vergl.  Hormayrs  Werke  T.  in.. 


I 


BoUslatis.I.    MleeiOaut  L     Heinrich  L  23 

0 

abbatiasam  Tjtebniceiisein.  Que  (mm  despojisata  füisaet  palatino  Rhcmi;  *  ^3 
qoi  occidit  Pliilippiini,  tegem  Abnanie,  propter  quem  et  ipse  pimtmodam  pereit^tua. 
est,  et  i4eo;  alteri  nubere  Qollet,  instinotu  beate  Hedwigis  pater  nobile  eenobium 
Trebnicende  ^3  coDstnurit  filie,  in  quo  ipse  et  ^3  beata  .conjux  iilius  feüciter  migran- 
tes  reconditi  sant,  postquam  mooarchia  Gracovie  et  terre  Labicensis  ^  sublimatua 
fiuaoet  gubejrnaniine.  .  Viventibua  autem  adhuc  Heimico  et  conjuge  dyabolud  inter 
$lios  eomm,  H^iqrkiam  et  Cunradiim ,  diseordie  seminarium  sparsit«  Pater  jomori 
filio  Comrado  procf^tas  ^,  taerst  filiam  ducis  Saxonie  y  ^3  designans  ei  |  terram  Lu- 
Isacie*  et  Lubuzenseip,  ^  seniorem  vero  Heioricum  regem  Polonie  institiiere  iiiteba- 
tor.  Ouod  compedens  Cunrados, '  qni  Theutonicos^  execrabator,  congregatis  ex 
diversis  proyiDciis  .PploDis,  fratrem  cum  paueis  TfaöQtonicis,  qui  ifi  Slesia  erant 
tunc  propellere  iotendebat,  pater  vero  et  mater,  cum  hoc  malom  sedare '  oequireiit, 
pater  GUogoviam,.  .iii9ter  in  Niemseh  äecedentes,  fiKos  eongredi  permiseiimt.  Qui. 
in  campo  inter  L^^givoK  et  Aurenm  montem,  in  loco,  qui  Stadinicza^  vel  Ruffa 
eocle6i^^3  dieitur,  camnMentes,  Ueinricus  cum  Teutmicis  advenis,  tamquaim  militir 
bus,  quos  .aJÜtunde  congregayerat,  ocdsis  innumeris  Polonis,  campum  victorie,  fur 
gientibus,  qui  evadere  poterant,  Iriumpbans  obtinuit»  Cunradns  ergo  spe  vite  ser<* 
vande  ad  patrem  conldgiens,  secessit  in  desertnm  Tamauwe, '  ^3  ^^  ^^  venacione 
de  equo  cormens,  fractis  cervicibus  occubuit  et  inde  in  Trebnicz  delatus  in  eajpv^ 
tulo"^  sepoltua  est  prope  sororem,  que  maxime  diligebat  eum,  et  crisnua  connomi^ 
natur.  *  Ad  cmus  exequias  dum'  mater  ejus  vocaretur,  tacita  morte  iilius  ta^mquam 
ad  egrotantem  filium,  ait  ilia:  frustra  egrotare  fingitis  ad  quem  sepeliendum  pergim, 

a)  S«  paUliao   Gen«  Cod«  b)   S*   et  fehlt  £•  Cod»  c)   S.  Lubiccase  Cod«  d)  Cod.  proevrahu  S. 

c)  Cod*  LnMtiae  S.  f)  Cod*  Labecensem  S»  0)  S*  Cennidos  Cod*  h)  S,  Tkentomcot  Cod»  Die  Sehreib- 
arl  Th^tnniciii  y  Teutnnicas  «nd  Theatenicai  lebwankt  im  Cod»  i)  S,  sedire  Cod»  b)  Cod»  Stadentm  S» 
])  C«d.  Tamowe  S*        m)  St  vil  Ckr»  pr,  Pol*  capilo  Cod.  capulo  S.        n)  Cod.  cofnomlafttw  S. 


^)  Otto  Ton  .Wittekbach,  Pfalzgraf  von  Baiem^  vrelcLer  Sl.  Juni  iS08  den  König  Phi- 
lipp erschlug. 

>)  S.  den  sehr  fehlerhaft  abgedruckten  Stiftungsbrief  t*  J»  1203  bei  Sommersberg  I. 
p.  815*    Das  wohlerhaltene  Original  ist  im  ProTinzial-ArchiTe  zu  Breslau. 

>)  Des  Herzogs  Albrecht  also?  Merkwürdig  ist,  dass  1295  d^r  Landgraf  Ludwig  von 
Thünringen  Lebus  erobert  hatte*  Ver^l.  Wohlbriicks  Lebns  Lp.  17.  Uebrieens 
kann  ich  nicht  genau  angeben,  was  Heinrich  L  von  dem  Lande  (hier  noch  Nieder-) 
Lausitz  sollte,  besessen  haben  9  ausser  etwa  Soran  und  Triebel.  Ganz  gehörte  sie 
ihm  sicher  nie,  so  wenig  als  die  Ober-Lauaitz.  Vergl.  Worbs  neues  Archiv  L 
p.  17.  Doeh  ffiebt  Bognphal  p.  63  an,  Boleslaus  II.  habe  1249  Zittau  und  Görlitz 
und  andere  Schlesische  ourgen  und  StKdtc  Tcräussert,  Hier  wurde  also  nicht  einmal 
die  Erklärung  y  dass  die  Gemahlin  Heinrichs  U.,  Anna»  von  ihrem  Vater,  dem  Könige 
Ton  Böhmen»  einen  Theil  der  jetzigen  Ober-Lausitz  eÄalten  und  auf  ihre  Söhne  ycr- 
erbt  hat|e,  ausreichen^  da  Heinrich  L  dann  kaum  und  zwar  gewiss  nicht  in  so  frühen 
Jahren  darüber  hatte  verfugen  können. 

«).  Jetzt '.Rothkireh  S.  S.  W.  1  Meile  t.  Liegnitz  gegen  Goldberg  hin. 

*)    Welehea  Tarnau  hier  gemeint  sey  wage  ich  nicht  zn  bestimmen» 

4 


/ 


2ß^  /.     ChrüfUea  Polonorum. 

cujas  mortem  ante  pesoivf,  quam  multorom  ex  ejus  tementate  sangwis  fimderetmr 
imioxius.     Hujus-  inoliti  ducia  Heimiei  barbati  tempora»  Odo  ^  dux  Chiesnensi^,  ^3^ 
aqiirans  mmarehiam  et  in  omnium  principum  Folonfe  mortem  dolos  cogitans,  omneB» 
in  adjotorium  suum  contra  Pomeranos  .convoeat  in  obsidionMi'  castri  NakdL     Ubi* 
dum  convenissent  et  in  dolo  de  concordia  tractaretur,  uno  mane  Pimieram  sobitd* 
super  incautos  irmentes  sive  prosilientes  ducem  Lezconem,  filium  Casmiri,  monar*» 
(1297.)     ohum  *  Cracovie- de  balneo  procnrrentem^  interimunt  et  Heinrieum,  dooem  Slesie^ 
adhttc  lecto  pausantem,  multis^  vubieribus  eoncussum  moribundum  derelinqttunt ,  oc**- 
ciso  super  eo  obice  fideli,   miÜte  Peregrmo  de  Wizinburch,^  patre  Gebfaardi  et 
Timonis,''  qui  patris  imitatores  non  fuenint.  Fugientibus  ergo  cunctis  aliis  doxHein«-^ 
ricus  domum  relatos  a  sms,  Peragrinus*   in  Labes  sepwendus  transvectu»  esti 
^3'L^zcoBe  siqujdem  interempto^  Cunradus  dux  Mazovie  monarchiam  Cracovie  ni^ 
tebatur  occupare,  sed  reücta  Leaconis,  ^raimide  illfu»  considerata,  cum  conailio  et! 
oonsonsu  procerum  pium'  principem  Heiiirieum  ducem  Slesie^  dictum  cum  barba^ 
adroisanS)  se  supsque  duos  pairulos  filios  tutele  conmislt  et  monaroUaw  ifi^'  @fa-^ 
coTie  resignavit,   quam  tarnen  düobus  preins  a  Gunrado  patruo^  iÜonim'^' evi^ti' 
BFonmi  imum  fuit  in  Scala  ^  ante  castrum,  quod  dtax  fifeinricus  constroxjt,  ubi  oc^ 
cisus  primogenitus  fuit  Cunradi,   aliud  in  Mezebeze/  uU  se  Cunradus  ad^  silve 
ac  eoluum  presidia  *  receperat    Tarnen  quia  raro  ""  pertinacium  est  a  siie  presump-^ 
cionis  proposito  resilire,  cum  pius  princeps  Heinricus,  jam  relut  evlcto  adversario, 
seouüior  consisteret,  exereitu  all^^noi^  cum  filie  ad  propria  remisso,  ultra  SVih- 
cpvijm^  ad  secreciora  loca  deserti  ^picconiß  circa  vadum  Wizele  cum  bajponibua« 
Cracovie  de  statu  ten-e  Ordinaturus  secessit    Et  quoniam  Cracoviensium  fraus  et 
tradicio  odnquam^  delituit,   cum  ibi  pius  princeps  missarum  celebritati'  devocius 
astaret,  ecce  subito  hostes  imiunt,  incautum  rapiunt  et.  vinculis  injectum  in  Plozek, 
castrum  Maosovie,  deducunt.     Quo  filius  ejus  mala  conperto  per  omnia  in  uidonenl. 
patrisque  liberacionem  convocatis  exercitibus  se  preparat     Beata  vero  Hedwigis, 
sanguini  innoxio  ac  pauperum  lesioni  conpaciens,  malum  inminens  prevenire  stu- 
duit  et  in  propria  persona  (yrannum  adüt  et  duas '  de  üliabus  filii  ob  perpetue 
p^cis  robur  filiis.  Gunradi,  Boleslao  videlicet  et  Gasmir.o,  in  conjugium  tradidit, 
quorum  prior  cum  conjuge  sua  sine  prole  obiit,  alter  duos-  filios,  Lezconem  et  Ze- 
momizlonem.  generavit  et  Guyayia  et  Syradia/  in  ewum  dicionem  data  fuit,  sicque 
Ayff,.  Heinricus  *  liberatus  a  vinculis  monarcbiam  libere  tenuit,,  quam  filio  sua  dece-* 

*     -••  ■  9 

«XCod/moiuitcLim  S.  h)  S.  pMÜmmton  Cod.  o)  C«d«  WlaeMbaMh  S*  d)  Codi  Tiaont  S«  «)  &  Pe- 
regrinit  Cod»  f)  S*  ittteranprloi  Cod»  z)  ^'  P"^^  ^^^'  ^)  ^^*  ^*  ^«»^  ^*  ^  ^>  ^  iaiptntOMiUUai. 
Cod.  n.  S.  li)  Cod«  SlaU  S.  1)  Cod«  MMebon  S.  Vergl.  oben.  S/. HO;  «<f  Cltf*  ps*  P»L  m)  S.  C«n- 
radM.ailve  Cod»  n)  S»  pmidoo  Cod«  o)  St.  rado  Cod«  m  S^  p)  Sl;  «UmfigeM  God«  «•  Si  ^  S. 
ttnqwtm  Cod.         r)  S.  cdebriteU  Cod.        •>  St.  daos  S,  m.  Cod.  t)  S.  SynMM»  Cod» 


5 >  r  •  •   r. ' 


>)    S.  oben  S.  20.  Anmcrk.  l/dass  Wladklaas.OttoiM,  oder  Odaaics  gemeint- l9t^ 
^)    Yergl.   über  das  Vorbergeb<*nde  oben   S.  19  n.  20.       Das  Folgisnde  bis  S.  27  X  3 
▼.  u.  ist  fast  wordicb  wie  S.  20  bis  S.  2{.    Siehe  daza  die  Aumerloingett. 


Cmrad  r.  MiuotUm.    Heinridh  L  IL  27 


4eiis«,oipn  Siesia  et  I^iibveensi  teci«  et  Calisieosi  terra  Sic  PosmeiM''  us^ue  in 
fiescak  .castamni  yrape  GiiesiBiBi,  tenendam.  dereliquit  lojiirie  siqiudem  prkM  et 
y1dnenul^  ^  qve  in  JVakd  per  Odonis  tradicionem  acceperat  et  propter  ejulinm 
Vlodislai,  fratris  Odonis,  qui  in  Slesia,  propnkos  a  fratre  eznlabat,  dox'Hein- 
xictts  npn  inmemor,  inswrexit  cMtra  Yladi^launi  filiim  Odonia  «t  evicit  ab  eo 
4f0aßm  teriam  Poznanie  et  Calisie  et  Pisere  *"  ^3  usque  ad  eastram  Geseek  ter- 
fMn  Scrodie^^}  et  eonstnicto  Castro  in  Srem^3  ^*^  Wartam  superlitns,  po^- 
aoUinpredio  9JIIS  filiiun^  sororis  sue,  Moravio  marchioni^e,  reüote  Dypoldi^^i) 
^|ae  ewtt  quatuor  filiis  per  regem  Bohemie  inonoculirai  profugata  timc  degebait  apiid 
fratrem,  ftiota  Adilkeydis,  oue  in  Trebnicz  decedens  ibidem  in  ciypta  sepalta  est 
ilmic  i)F^nata  tradicioae  Poloni  noetu  castrom  irrranpentes  peremenmt.  Alter  post- 
Modum  oacisHs  a  paganis  Boleslans,  in  Lnbez  sepultas  est  Primzlans  mortenai^  In 
Trebnicz  ante  altare  sancte  cracis  tüHialatas  jaeet«  QnmrtBS,  Dypoldos  in  oanonm 
Magdebwgensi  deeessit  -  .:i  - 

Taaden  piua  princeps  Heimieiis  cum  beata  «xore  sna  Hedwige^  com  feve  ' 
trinnta  annis  ob  castitatis  vidualis  insigne'  decus  solempni  voto  a  diora  matskio«- 
wüi  et  '^  abstinuisset  et  ob  religionis  amorem  lonsmram  dericalem  et  barham  tarn* 
qattn  eonvtffus  Cisterciensis  gestasset,  unde  et  dnx  eom  barba  dieebatur,  ad  infe^ 
riores  partes  sui  prineipatus  deseendens,  m  Crosna  ^  beatmn  sne  vife  ^  fiiem  adeptos, 
ad  cenobiom  solempne  in  Trebnicz,  quod  ipse  devotus  princeps  omni  libwali^ 
tatis  studio  sanotiflM)nia]ibus  consUwierat,  sepeliendus  dednbtas  eßt^   anno,  domini 

flaaricns  tandemi  filius  ejus,  tarn  nomine  tarn  muu*  virtntam  decore  *  )patri 
eonsimilis  "^  monarchie  cnbnen  adeptus,.  cum  illud  in  omni  pacis  felicitate  gnbemare 
▼ideretor  subito  gens  Tartariea,  velut '  a  Tartaris  «bulKens  ^  infernalibus  tartarice 
in  omne '  regnum  Ungarie  et  Sandomiriam,  Cracoviam  ac  Slesiam,  p6r  stt-agejod'*  fi- 
delium  Christi  inhumane  deseviit '  Qne  cum  adhuc  ^  fidelem  principem  "  In  ierrir 
torio  Legniczcensi  invaaeret,  permittente  deo  idem  princeps  ab  eis  cum  suis  pro.«- 
stemitur  anno  domini  MGGXLI ""  in  terda  faria  post  octavas  Pasche  ^3«  1841, 


■)  St.  Poiena  S.  Poserciua  Cod«  h)  St  mnlieni»  Cod*  tt.  S.  e)  Cod.  Posenae  S.  d)  Cod.  Srodiae  S. 
e)  Cod.  filitts  S.  f)  S.  vero  Cod.  g)  S.  iBtie;iii  Cod.  li)  Cod«  et  fehlt  bei  S.  i)  S.  Cromam  Cod. 
k)  S.  tue  tnem  Cod.  1)  S.  MCCXXXVU.  Cod.  m)  Cod.  omiae  S.  n)  S.  decori  Cod»  o)  S.  eontamil^s 
Cod.  p)  S.  Tclttd  Cod.  mmer.  q)  S.  dralient  Cod.  r)  S.  omni  Cod.  •)  S.  dcseräit  Cod.  t)  Cod.  et  S. 
M)  S.  adeU  priocipi  Cod.         r)  S.  MCCXL.  Cod. 


*)    PeUem  an  d.  Warta  xwiadien  Schrim  und  Konin» 

*)    Szroda  3  M.  S.  O*  y.  Potien. 

^)    Schrim  an  der  Warta  4  M.  oheriialb  Poscna. 

^)  S.  über  diese  Ereignisse  Bogaphal  p.  SO ^.  ans  welchem  diese  und  die  iiaelisIfeiMn- 
den  Nachrichten  entlehnt  am  seyn  scheinen.  DaM  Dippold  nicht  Markeraf  vdn  Mäh- 
ren  war,  zeigl  Dobner  in  den  Ahhandlungen  der  böhmischen  üeseltacnafL  ir.  J.'1787 
p*  32  ff.  •...»...! 

*)    Yeigl    ohen  S.  18*  .     .  «  /  .  >.;         )     «- 

•>    Vetgl.  oben  S.  22. 

4* 


/ 


/ 


•  l  1 


38  J.     Chronica  Polonorum. 


ic*  princeps  reliqidt  quinque  filias,  qoanim  dae  fiiHs  Gunradi  tradite  jam 
Iberant  et  dae  *  in  Trebhicz  degebant,  quarum  anain  Boleslaus  rapuit  et  daci  Giiez- 
nensi  Primzlao^  copulavit,  altera  infima  eorpore  lonc,  sed  postmbdam  robusta, 
-mente  vero  infirma'  et  aiiimo  pertinacissima  in  claustro  relicta,  que  tandem  per 
matrem  ordijii  minoram  fratrum  tradita  fait  ad  aanctam  Glaram  Wratislavie.  QtU^ 
«tuor  vero  filiosireliquit.  Boleslaum  calvam  Legaiozcensem,  (^Benricuni  WrntlAb«^ 
Hpiensem},  ^  Cuiiradiun  ulogoviensem  duces  de  donina  Anna,  sorore  regis  Böhendi 
(mondouli^  que  Wratislavie  sepulta  est  ad  sanctam  Ciaram  eenobinm,' ^3  "^^  ^ '  ^^ 
istraxit,'  et  Vlodislaam  Salczburgensem  archiepiscopum  postmodom,  comque  bae 
tempestate  recesseront  (Toloni}/  sola  Slesia  Ulis  sorte  distributa  renfanente  ^3^ 
-Tandem  Heinrici  tercii,  frafa-is  Boleslai,  viribus  castra  predonum  subversa  sunt  et 
Boleslaus  gubernaculo  ten*e  Legniczcensi  restitutus  est,  licet  indignus.  Qui  edam 
'postea  contra  fratres  suos  Heinricom  et  Conradom  et  per  capttvacionem  ipsomm 
scelestus  et  ipse  ab  eis  postmodum  captivatus  foit  et  tandem  cum  predicto  figella- 
tore'^^  «tamquam  effuga,  ex  industria  de  Castro  ac  turre  Wratislaviensi  •  recedere 
•noctU' ipermissus  est  , 

-}..  Partido'  autem  terre  Slesie  sie  facta  est.  Cum  enim  duo  juniores  fratrain 
•predietorum  propter  cloricaturam  scolis  dediti  essent,  ad  instanciam  Boleslai  terra 
igitor!  .ab^' Heinrico  in  duo  divisa  est  ita,  ut  qnilibet  ipsorum  in  sua  porclone 
-^bnsoitem  baberet  iia,  ut  uno  consorcium  moriente/  consorti  ejus  tota  porcio  ce^ 
:deret'  aliis  vero/  dtiobas  ^nil  de  ea  conti^eret  Quod  cum  privilegiis  ratücatum 
fuisset,  Boleslaus  Gunradum  in  consortem  assumens,  qui  jam  tunc  in  subdiaconatus 
igradiün  promotus  et  Babmburgensis  presulatus  electus^3  Parisius*  degebat,  Wra- 

,li):$^«iC;Cod«  b)  $*  Pnnslai  Cod.  c)  Cod.  wfimA  S.  d)  Clif«  |>r.  Pol.  Henr.  Wrat.  fditt  i.  S.  n.  Cod. 
eV  ^o^.f..Cod...  Chr»  pry  Pol.  quod  Qen(d>ium  S.  I)  Cod.  exfttruxit  S.  ^)  St.  cesterant  sola  S.  n.  Cod. 
oline  Sina» '  Ver^U  Chr,  pr.  Pol.  Es  muss  .kicr  eine  grössere  Lficke  tejn ,  eine  .weiter  unten  bei  h,  zeigt  dat : 
"c^m'preiitcto,  troron  oben  nicbtf  steht,  wobi  aber  im  Cbr»  pr.  Pol,  b)  S^r  Cod.  Chr.  pr.  Pol.  n»  Dlagoss 
ij  VIl/'p.  ^10;  Bas  Wort  ficfelkfor  inde  icb  nirgends.  Die  Dentscbc  Uebersetzung  des  Chr.  pr.  Pol.  übersehrt 
es:  Fiedler«  .(i)  S.  Pftrtlio  Cod.  le)  St.  terra  Legmeensio  ab  H.  S.  terra  g(isitar)  et  H.  Cod.  1}  S.  mo- 
ricnti  Cod.        n)  Cod.  in  richtiger  mittelalterischer  Fom.  Parisiis  S» 


0    Im  Jahre  1260.    Anna  starb  i.  J.  1263. 

^)  S*  oben  S.  22.  Vcrgl.  Bogaphal  p.  61  u.  62.  Nack  diesem  müsete  das  bereits 
1212  begonnen  habe«,  indem  Przemisiaus  und  Boleslans^  die  Söhne  des  vertriebenen 
Wiadislaiis  Odonicz,  welcher  i.  J.  1259  gestorben  yrskr,  zurückkehrten  und  i.  J.  1217 
Gross -Polen  Töllig  besassen  and  theilteu,  woraof  Boleslaus  IL  Friede  mit  ihnen 
schloss,  seine  Ansprüche  aufgab  und  zuletzt  nocli  die  Burg  .San thok  an  der  Warta, 
welche  allein  er  noch  besass,  ihnen  zurückstellte.  Merkwürdig  ist  andt  hier  der 
ViK-wurf:'  cepit  serire  in  Polonos  et  insolentiam  «imiam  exercens  Thentoilicos 
.  Potonis  prefcrendo  et  ipsis.  predia  large  .tribueodo.     Um  Cmeän  stritten  dich  Conrad 

'  Iron  Blasoviea  und  Boleslaus,  Lesco's  Sohn»  Boleslaus  II«  Yon  Schlesien  schetnl  hier 
keinen  Antheil  gehabt  zu  haben.  ^  -  * 

*)  Dass  Conrad  nicht  zum  Bischöfe  Ton  Bamberg,  wie  alle  G«scliichtschreiber  inffebeni 
sondern  zum  Bischöfe  tou  Passau  erwählt  worden,  hat  Sommerskerg  I.  p.  344  zur 


BoledauM  IL    Heinrieh  IIL    Conrad  IL     WladtdoM. 


29 


tislavim  elegit,  comme  matre  et  episcopo  Thoma  primo^  pergens  in  Legnicz,  ul 
Heiiirico  Legnicz  et  Glogoviam  presentaret,  Castro  se  recipiens/  Legaicz  et  61<h 
gan  ^  iterato  el^t  sibi  et  Gimrado,  sperans  Cunradimi  per  episcopatum  evadere,  ei 
privilegia  consorcium  innnitari  fecit,  resignans  Heinrico  et  Vladisko  Wratisla- 
viam  ^3*  Quod  conperiens  Cunradas .  indignanti  ammo  studiam  et  episcopatum  d»» 
semit  et  sororem  ducis  Gneznrasis  Primzlai,  Salomeam,  in  conjagium  dokit  et  a 
B<^esIao  Glogovie  terram  extorsit-  Heinricus  vero  usque  ad  ipsum  vite  sae  pun- 
ctam  cum  Vlodislao,  jam  Salczbargeiisi  electo,  in  ona  sorte  permansit,  que  tunc  in 
fine  vite  qns  per  vim  miBtum,  qui  ipsum  intoxicari  fecerant  et  Vladislao  adhere- 
bant  in  duo  divisa  fidt  £t  dum  Heinricus  videret  se  morti  proximum,  filium  sunm 
Heinricnm  quartum,  fratri  suo  Vlodislao  in  federe  prime'  sortis  et  consorcii  com- 
mendavit  et  filiam,  quos  de  filia  Cunmdi  Oujavienais,  relicta  *  Mesiconis  Batibur* 
genais  ^mtoerat  et  sie  terminavit . 

a)  S«  prima  Co^  b)^i^ai  deh  in  die  Borg  m  Lie^puti  I»ege]>«ad?  d«  \u  sie  togleieh  lur^tich  bMcUeadt 
Es  «cheint  hier  etwas  z»  fehlen ,  da  die  Abandenui|r  nicht  sofort  {geschah«  e)  Cod,  Glo^m  S.  d)  S.  priai« 
Cod.     e)  St.  reUcte  S.  iü  Cod« 


(IM6.) 


Tab«  n.  geneal.  N.  1  nrkondlich  dargethan*      TergL  die  Urkunde   t.  J.  1S49  in 
Tzscboppe'B  nnd  Stenzela  Urkandensammlnne  p.  312.      Er  mrd  noch  in   einer 
andern  Ürkande  seines  Bradera  Boleslaus  vom  88.  Jaüaar  1249  als  Zeuge:  electna 
Patayiensis  genannt,  obwohl  er  bereits  am  27.  Sept.  1246  eine  Urkunde  ohne  diese 
Bezeichnung^  fiir  das.  Kloster  Sagan  ausstellte. 
)    So  deutlich  im^  Allgemeinen  die  beiden  TheUuneen  ScUesielis  hervortreten,  so  wenig 
sind   wir  bis  jetzt  im  Stande,    die   einzelnen  Verhältnisse  urkundlich    chronologisch 
nachzuweisen,   elie    nich<  alle  Urkunden  ans  den  Jahren   1242  bis  1250  Torliegen. 
So  yiel  ergieDt  sich  aus  einer  Urkunde  in   Tzschoppe's  u.  Stengels  Urkunden- 
sammlon^  S.  315^  dass  im  Jahre  1248  Boleslaus  noch  Herr  Ton  Militsch^  also  höchst 
wahrscheinlich  yon  Bresbu  war,  dass  aber  am  26.  Juni  1249  Milit«^  und  Breslau 
im  Besitze  Heinrichs  III.  waren.    Dass  Boleslaus  II.  bereits  10.  März  124S  als  Herzoe 
von  Schlesien  eine  Urkunde  ausstellte^  also  seine  Mutter  Anna  nicht  bis  zum  J.  124a 
die  Vormundschaft  führte,  wie  Klose  I.  S.  478  meint,  ist  in  dem  angef.  Urkunden- 
buche p.  504  dargethan.   Am  1.  Juli  1243  nennt  er  sich  bereits  Herzog  von  Schlesien 
und  Polen.     Am   12.  Dee.   1245  sagt  er  in   einer  Urkunde:   consensu  fratris  ducis 
Heinrici.    Am  21.  Sept.  1246  stellte  Heinrich  III.  bereits  allein  eine  Urk.  ans;   am 
9.  Oct.^  dann  am  28.  Dec.  1247  vereint  mit  seinem  Bruder  Boleslaus.   S.  Tzschop- 
pc's  u.  Stenzela  Urkundensamml.  p.  310.    Am  8.  Juli  1248  befand  sich  Boleslaus 
noeh  in  Breslau,  4.  Sept.   in  Leubus,  28.  Januar  1249  mit  seinem  Bruder  Conrad 
in  Liegnitz,  als  er  sich  mit  der  Breslauer  Kirche  aussöhnte^  25.  Mai  mit  demselben 
in  Goldberg..    Im  J-.  1249  o.  T.  war  er  in  Krossen  und  im  J.  1SI50  o«  T.  mit  seinen 
Brüdern  Heinrich  q.  Wladislaus  in  Neisse.     In  diesem  Jahre  erwähnt  Heinrich  noch 
der  Zustimmung  seines  Bruders  Boleslaus  zur  Aussetzung  Ton  Wansen  nach  Deut- 


mehr Herzog  tou  Polen  nennt.     So  scheint  also  damak  der  Friede  yorläufig  herge- 
stellt gewesen  zu  seyn*    Vergl.  auch  Boguphal  p.  64. 


^-y 


(um  111750  3f qq  fludto  post  €iiiira4kifl  Glo^ovieiiftia  eda»  nbito  wmmo  interiU  int^xif»« 
tafl,  redUctifl  fiüia,  Coiirfido  Stmavienai,  *  Heinrioo  Crkgovieiitt^  et  Paaudoiie  tSlpro* 
tainaiai^  ^acelüs.,  uxere  sua  prine  defaneta^  qmf  taac  atiam  ulewMiu^»^  ^nxerat, 
üiam  Tlieodriei  marchionis  orieotalk,  relictam  Gunsadi^}  nep^tis  Fredrid  iiqpe* 
ntoiifi,  £lii  diuiradi,  filii  Fredriei,  ciit  Cunradiid  pw  dota  Crosnam,  *  Ifrrifioateki  ^ 
•tPresiii**}  castra  depo3tt^rat,  ijae  TheodricttS  i^iiaciapo  Mi^dehtti^egsi ,  Ciw-* 
rado  de  Simherg  dicto,  veadidH,  sl  hquo  fiekiricna  quartes  ea  pecuaiii  red^ttiit. 

(1970.)  Tandem  defuaeto  Vladialae,  ^  ardii^ac^fio  Salesburgettai  ^)/  Bimiliter  «mtexieato 

a  floia  Slefideiiaibas  ^}  et  in  Salcs^urg  sepulto,  filiolaa^^  ^^  ^^  «aoaera,  Heiiuri-*- 
OS  quartas^  adhuc  pver,  WratiabMiensis  terre  peroptime  locate  gabenacula  auaee^ 
pü,  matre  c^iis  ante  d^Aineta  f^  in  Trebnics.  aepuka;  poat  iatam  p^ar  lejua  -diuot 
fitiam  dacis  SaKmie,  q«e  postadadom  nuqpsU  tmi^gravio  de  Niiriaberg,  *  ^3  «oi  praiittf 
porcionem^  archiepiscopk  prefati  et  propter  terram  opiUentaaB,  quaai  |i|iter  ^ueri 
bene  locaverat,  Boleslaus  Legniczcensis  invidens  cum  fib'o  suo  Heinrico  de  eapti- 
vitate  pueri  dolos  co^tavit^  et  tenticulas.  Pro  voto""  ergo  machinacioms  sae  qui-* 
busdam  baronibus  pueri  de  morte  patris  ejua  et  patnü  timeiitTbus  sibi  a  puero, 
circomvenientes  per  latrunculos  "  noctu  paerum  in  lectu  suo  in  Jelsch  "*  ^  rapi  feeit,  in 
nocte  quinte  ferie  post  primam  dominicam  quadragesime,  anno  donodui  MGGLXXVII ' 


1977. 
18.  Febr. 


■ 

a)  S«  StuQiriciue  Cod,  b)  S.  Gki0»Tieiis«  Cod.  c)  S»  SpretoTiente  Cod«  d)  Cod.  ntraa^vc  S*  .e)  Sl. 
BMh  Chr.  für.  Pol.  Coromm  Cod,  u.  S.  f)  Cod.  Grifienaleip  S.  g)  St.  nftcH  Chr.  pr*  Fol.  Pouui  Cod. 
u.  S.  Pjun  Dlngoss»  Vergl.  wciior  «ntea»  b)  Cod.  'Wladitlao  S.  i)  S.  burj^arie  Cod«  k)  St*  naeb 

Földener.  Vergl.  Cbr.  pr.  Pol.  aororem  Cod.  u.  S.  1)  S.  co^ritari  Cod.  m)  S.  voce  Cod.  n)  St.  Utran- 
Mlaa  S.  «.  Cod»         o)  Cod.  Jcltscb  6.  p)  S.  a.  Cod.      Vercl»  brere  cbron.  Silissiae. 


')  Gewöhnlicb  Coocadin,  starb  1268^  v3ohn  Conradg  IT.,  Epl^el  Kaiser  Friedridis  II. 
Von  der  Vermäbluag  oder  fvenigstciia  Verlobuqg  Conradins  ist  nichts  bekannt.  Verel. 
ttber  die  Ste  Gemaün  Conrads  Ton  Glogan  Sommersberg  I.  p.  345  n.  Worbs 
neues  ArduT  I.  p.  36  ff.  nach  diesem  hiess  sie  Helena  u.  war  Tochter  Dietrichs  oder 
Dedo,  des  Weiaen  oder  des  Fetten,  Marhgrafens  Ton  der  Mieder  -  Lausitz ,  was  doch 
aehr  un^emss  ist. 

2)    Crewtfhnlich  wird  cUeaer  Ort  für  Pitsisheo  genomnen,  was  dcMch  sehr  unwabndicinlich 
ist,  wie  schon  Worbs  neues  Archiv  I.  p.  S7  aehr  gut  bemerkte.     Nach  allen  HaDd- 
achriflen  auch  des  Cbron.  pr.  Pol.  kann  Pitschen  nicht  gemeint  nnd  ea  muss  ein  jetzt  • 
anbekannter  Ort,  wahrsckejidich  cwisobeli  Queia  und  »ober  gewesen  seyn, 

*)    Nach  einem  Sterbebnche  des  Kloaters  Heinrichau  starb  er  S7.  April  1270. 

«)    Baako  contin.  Bognphali  p.  W. 

>)    WladislauB  hatte  die  Yormundschaft  für  seinen  Neffen  ffeführt,  .daher  trat  auch   die 

oben   erwähnte  Trennung  seines  Antkeiis    von   dem   Hcinnclis  IV.   nicht  wesentlich 

hervor. 
0)    W^lAem?  ist  nicht  bekannt.    Eine  Urkunde  v.  9.  Februar  1252  datirtc  Heinrich  III. 

zu  Breslau:   proxima  septimana  post  nuptias,  leider  ohue  weitere  Erklärung,   ob  von 

der  ersten  Vermählung,  was  wahrscheinlich,  oder  von  der  zweiten  die  Rede  scy. 

^)    Jeltsch  N.  WN.  1  M.  v.  Ohlau. 


L. 


Conrad  IL     Whtdtdlm$i     W0lBdüui  lA    Heinrieh  IV.  9i 


eb  in  caBtram  Len*^^  sab  iatis^  i^nevlis  crudi^lissiiiie  detiimit      D^dd  exercita 

eongr^ftto  ierram  pseri  lniiisfen8'ciirca.SHolcz^^3  flii^n^  siHcmi  oo»  WriMdsliiidMM« 
albus  et  PtoKiianleflaibas'  et  Glag»döQsibiis  oenmiseere  jussit,  i^se  lir  cabf pa^  ödiigiiMsii 
eodem  congresso  cdmite  ^  solo^  auAkgiens,  in  £e  sanete  Georgfi*  m  satibato  ^3^*  itf  hMf 
preüo  ex  atrisque  partibus  uno  impetu  plurimi  ceciderunt,  Boleslaus  campam^  -wsUh  m.  April 
rie  tenuit  ^  reüqois,  qui  ^  evadere  poterant,  fdga  dilapsis  ^3* 

Tandem  cooperacione  regis  Bohemie  ^3  P^^^  ^^  captivitate  eripitar,  non  tarnen 
s%i6  tenre  soe  di^en^o  >  nam*  JStrepui  ^  et.  Novooforaiii ,  iStrosay  Grifiifberg,  ' 
PinaelüBa, '.Cia0E7winsdpixf'^3;  BeleslaO' tradidü  Crozmm  paed«  »lüites  marehietti 
Brandinburgensi  pro  qaatuor  milibos  marcamm  proposuerant,  ne  paiü  eonim  adver- 
saretur,  quam  tamei^  idem  pner  pro  sex  milions  marcarom  redemit.  BolesläiKf 
ealvas,  mortaa  prima  uxore  sua,  Hedwige  de  Anehalt,  ^3  ^^  H^^  qaatuor  filios  su« 
sceperat.  quomm  unus  puerulas  obiit,  alter  Heinricus  Legnicensis,  tercius  Bolco, 
quartus  Bernbardus  fuit,  filiam  duxit  Samborii  ducis  Pomeranie,  que  despecta  ab 
Ulo  propter  pellicem  ^  vilissimstm  ^3  de  mfsero  statu  pedes  auffugit.  Habuit  eciam 
idem  Boleslans  tres  filias  de  prima  uxore,  quarum  unam  tradid^t  comiti  de  Wir- 
tinberg^  ^3?  slteram^^3  ^^^^  Masovie  Cunrado,  tercia,  post  abbatissa^  in  Trebnicz, 
defuncta  est^^3* 

a)  S»  Stolez  Cod*  h)  S*  u»  Cod,  eam  solo  eomite  Chr.  pr*  Pol«  enm  «&o  coviite  Dla^ota  p*  810.  e)  S, 
teneBtiliai  CodL  d)  S.  qu  Iddt  i*  Cod«  t)  Cod.  Strcgam«  S.  I)  Cod»  Grllfinber|;  S«  ^)  Cod»  PiUcIüb 
S«    PiruiA   alle    bessere  Ebrndschriften    des  Chr».pr«  Pol»   foün^  D1b|(0SS    p.  811*  h)   S.  policaa  Cod, 

i)  Cod«  Wörlembere;  S.        k)  S.  abbadam  Cod. 


*)    Lehnliaiis  S.  O.  S.  2  M«  t«  Lowenberg.    S.  oben  S.  84. 
*)     Stob  O.  N.  O.  i  M.  T*  Frankenstem. 

>)    Klose  I.  p.  SSi  giebt  18.  April.    Da  nanGeor^tag  23.-24.  April  Ist  n.  24.  April 
^in  SonnaMnd  war ,  so  wird  dieses  Datum  ri^tig  seyn._^   Yergl.^  breve  ohron.  Siles. 


^)  Eigen tlicb  behauptete  der  nacblierige  Heinrick  YT  Ton  Breslau  für  seinen  Vater  Bo- 
leäaus  das  Feld. 

')    Heinriehs  IV.  Grossrautter  Anna  war  Sekwesler  König  Wenzels,  des- Vaters  König 

Przemislaus  Ottokars  von  Böhmen.    Dieser  schrieb  an  Herzog  Boleslans  II. :   einige 

Böswillige  hätten  den  Herzog  (Heinrich  IV*)  yon  Breslau  gefangenr  und  ihm-  (Boies** 

laus)  ausgeliefert,  dieser  möge  daher  sorgen ,  dass  das  Land  Heinriefatt«^  nieht  belästigt 

•  werde.  Do  11  in  er  cod.  epist.  Ottoc*  p.  o2. 

')  Wie  Heinrich  IV.  in  den  Besitz  Ton  Crossen,  Greiffenberg,  die  Burg,  wobei  Grei- 
fenstein ,  Przin  und  unstreitig  auch  G6swinsdorf  (Giesmansdorf  S.  S.  W.  2  M.  Ton 
Bunzlau)  gekommen  .haben  wir  oben  S.  SO  jresehen* 

')     S.  Sommershjsrg  Tab.  gen.  I.  p«  2d8  n*  die  Beweise  zu  M.  37  IT. 

*)  Fast  muss  man  mit  Sommersberg  L  p.  330  annehmen,  die  Sophia  .YOn  Doren 
•ey  diese  Beischläferin  gewesen. 

*)  Ulrich,  welcher,  wie  seine  Gemalin  Agnes  i.  Jahre  1265  starb.  S.  Sattlers  Gesch. 
Würtemhergs  S.  636. 

'^)  Hedwig,  s.  Sommersberg  Tab*  L,  wo  auch  von  den  übrigen  hier,  nicht  erwähn« 
len  Töchtern. 

")     Diese  hiess  nieht  Anna,  wie  Sommersherg  nach  seinen  Quellen  angiebt,  sondern 


33 


J.    Chnmka  Pohnorum. 


Tandem  ipse  Boleskus  totus  violentaa  wd  violendamm  altor  non  pairos. 
dissenteria ^  Occubuit  et  peUex^  ipsios^  de. qua  filium  Jarozlaiim  habait,  aiü%  qua 
ineantatrice  vilissiiiia  vivere  non  poterat,  non  requiaito  priore  marito  bqo,  quem 
deseruera V  alteri  napsit  in  Polonia ,  de  qua  multa  et  detestanda-  narrantur  et  nar- 
rabuntur.  ^ 


ssc 


axi 


^^^  OPimta  eoremea  *  Lechitarum  per  manus  Jobannis,  sub  amio  domini  MGGC 

Quinguagesimo  nono,  in  sabbato  ante  dominicam,  qua  canitur:  Gäntate  dom&io.} 

A)  Cod.  djneuiajoL  S»     b)  S«  pelex  Cod.     c)  S.  darmcnt  CoiU     d)  8.  Mmbafttur  Cod.     o)  Codr  CksoM^  S. 


nrkandlidi  Eufrostna,  welche  sieh  so  als  Aebtissin  in  den  J.  iSi87  bki  1297  findet« 
und  im  J.  1297  Schwester  Herxogs  Bolesiaus  Ton  Fiirstenberg  nennt,  also  Tochter 
Boleslaos  II.  war. 


IL    Breve  chronicon  Silesiae. ') 


tBe  eroniea  IPotonorutn,* 

JUesco  dox  Polonie,  qui  appellatas  est  rex  Polonoram.  cmn  esset  gentilis,  sub 
pacto  conversionis  ad  fidem  v/hristi  accepit  Dubrancam,^  filiam  ducis  Bohemie  in 

•}  IsU  qa«  tc^vuitiir  ioTCBiniitar  ia  eronicis  Polonorom  B»        b)  Diibraieia  B* 


*) 


VoD  dieser  Chronik  sind  xwei  Exemplare,  beide  aas  dem  ehemaligen  Cistercienaer- 
Kloater  Heinrichan  (N.N.W.  I  Meile  t.  Mfinaterberg)  in  die  Bresuiner  Unirersltäta- 
Bibliothek  eekommen  In  der  altern  von  nna  mit^.  bezeichneten,  irielleicht  ans  der 
Mitte  des  t4ten   Jahrhunderts  stammenden,   in    der  Form  Ton   klein  Qaart,  steht t 

1)  F'ocatularium^  2)  Computus  navus  ecclesiasticHS^  3)  Comptihis  manuaUs  maaisiri 
Johannu  de  pulehro  rivo^  4)  Tahtda  inventionis  lunae^  endlieh  auf  denr  letzten  Jiläl* 
tern  unsere  Chronik,  wie  sie  Ton  dem  Professor  H.  Hoffmann  in  dessen  Monat* 
Schrift  Ton  und  für  STchlesien  T*  I.  p.  49  eenau,  doch  ohne  Erläntemngen  abgedruckt 
bt.  Da  in  der  Handschrift  nach  dem  unter  N.  2  angeführten  Werke  die  Worte  stehen  t 
Expliett  conpotus  navus  ecelesiastieus  compUatus  et  seripius  a  fratre  Cot$radö  ordinis 

Cysierciensis (radirt)  anno  domint  millesimo  ireeentesimo  ^uadragesimo  eißnüus 

in  proxima  die  postfestum  beaÜ  I/iriant»  Deo  gratias,  so  nimmt  der  Prof.  H.  Hoff« 
mann  an,  dieser  Conrad  sej^  auch  Verf.  der  Chronik,  was  allerdings  möglich  ist,  aber 
auch  nicht  mehr.  Die  zweite,  sehr  schön  geschriebene  Handschrift  in  Folio,  etwa 
aus  der  Mitte  des  IKtcn  Jahrhunderts^  welche  wir  mit  B  bezeichnen^  enthält  aussei^ 
dem  1)  des  Roberius  de  Monte  und  Fulclierius  Camotenns  historia  Hierosohfmiianaj 

2)  Burchardi  descriptio  terrae  sanctae^  3)  Martini  Poloni  vitae  summorum  pofMicum^ 
woriiber  ich  im  Archire  fiir  ältere  Deutsche  Geschichtskunde  T.  IV.  S.  97  i.  JT  1822 
ausfuhrliche  Nachricht  gegeben  habe,  ausserdem  auch  noch  die  leget^da  major  et  m»- 
nor  5.  Hedwißis.  Schon  i«  J*  1821  hatte  ich  in  dem  Rectorats-Programme  dies  Profes- 
sors Ünterhobner  eine  Notitia  librorum  manuscriptorum  historiam  Silesiaeam  speetan" 
üumy  tfuos  servat  bibUotheea  academica  Nachricht  Ton  obiger  Chronik,  als  dem  ältestei| 


gar  nicht  unwichtige  Chronik  genau 

arten  nnd  Zusätzen  der  Handschrift  B  in  die  Sammlung  •  der  Schlesischen  Gesehichl- 

Schreiber  aufzunehmen.    Die  Ueberschrift  des  Veifassers  zeigt  einen  Auszug  ans  alteren 

5 


/ 


\y 


84  IL    Brete  ehrmdeon  Süertae. 

970.    oxorein,  qae  venit  ad  eum  in  Poloniam  anno  domini  nongentesüno  sqptaagesimo,  de 

osri.    qua  genuit  Bolezlaom  magnum./     Anno  domini  nongentesimo  septaagesiino  primo 

dux  Mesco  baptizatus  est  ^3-  '  I^^  Mesco  habuit  sororem  nomine  Adilheidem,  ^ 

quam  Jesse  rex  Ungarie  accepit  in  oxorem,  que  cum  esset  christiana,  virum  samn 

Yesse  ^  convertit  ad  iSdem  Cliristi.    Ista  post  visionem  per  beatum  Stephanum  pro« 

oras.    thomartirem  sibi  revelatam  concepit  et  genuit  Stephanum  regem  Ungarie  anno  do* 

iostf.    mini  nongentesimo  septfiagesimo  quinto  ^3*    Anno  domini  MXXV^.  Bolezlaus  magnus 

obiit.    Iste  Bolezlaus  dictua  est  animosos.    Cnvi  enim  esset  filius  ducis  ^  Mesconis 

neposque**  ducis  Bohemie  et  consobrinus'  Stephan i  regis  Ungarie,  audaciam  as- 

sumpsit  ex  eorum  adjutorio  ^3*    I^^  Bolezlaus  ^  manu  potenti  terminos  Polonie  di- 

latavit,  versus  orientem  usque  in  portam  Kyu,  ^  versus  occidentem  usque  in  Salam  ^3* 

Eoclesiam  eciam  dei  exaltavit,  episcopatus  distinxit  et  dotavit  atque  ditavit  et  tri*- 

buens  eis  predia  et  castra,  famaiioa  et  .s«rvieia^  M«enique  oalturam  eradicans  ydo- 

to.^MU^  lorum,  fimaans  pacem  et  justiciam  in  terra  ^  ^3*  Anno  domini  MGGXXXYIIl.  JOIII» 

iMi.  *  Kai.  Aprilis  obiit  Heinricua  dux  Slezie^  dietus  cum  barba.    Anno  domini  MCGXLL 

Tartari  devastaverunt  terram  Slezie  et  ducem  Heinriciui,  filium  predicti  ducia  Hdocioi 

a)  qm  natu  est  anno  dorn«  nongoatatima  aflpt«ngetbno  •cennd*  B»  li)  AdeUicidam  B»  c)  Jette  B»  d)  dncii 
§Mt  B.  e)  et  ncpoi  B.  I)  consobrinutque  B»  g)  Bolezlaut  fehlt  B.  h)  Kjr  B.  i)  Anao  dorn,  M« 
Irioctiaaio  bobo  nnctos  Stepliaant  res  €n|pirie  ohiit  B« 


/■/ 


Polnisehea  €bronikeii  an-,  dock  haben  Trir,  da  die  meisten  Nachrichtm  Schlesien  he« 
treffea^  auch  «m  Verwechslaiigen  zu  Tcrmeiden,  obigen  Titel  gewählt.  Bekanutlich 
wufde  übrigens  Schlesien  noch  im  |5teu  Jahrhundert  als  zu  Polen  gehörig  bezeichnet; 
sieh«  Tzschoppe^s  und  Stenzels  Urkundensaoimlung  p.  136  und  S!o4.  Pol  in 
8.  Btealauer  Jafirhiichern  z.  J.  1312  sagt,  diemBreslauer  hätten  an  Pabst  Clemens  Y. 
mschrieben:  Qma  Poloniae  regnum,  in  auo  civitas  F'raHsiavia  etc.  Daher  steht  hei 
&ttchenwirth  IV.  p.  96  ganz  richtig:  Albredit  von  Oesterreich  sejr  Ton  Schweldnitz 
durch  Paiea  und  Mähren  nach  Oesterreich  gezogen,  wasPrimissery  Anmerk.  S*  204^ 
sieht  yerstaiid. 

*)  Vei^*  oben  S.  9.  Anmerk.  9.  Die  Angabe  dieser  Jahre  ist  auffkllend  abwaiehend| 
doch  varichtig. 

^)  ^^'*  Cbv«  pr.  Pol.  und  aber  die  Bekehrung- des  Creisa,  Pray  a^nale^  vefere$  BuH' 
naruntj  Avat*erum  ei  Hunyarorum  p,  370  ff.  Er  wftrde  dessen  Yermählung  mit  der 
Adelheid  ron  Polen  noch  glaubwürdiger  gefiinden  haben ,  hätte  er  obiges  weit  ältere 
Zengoias  als  das,  Crcrmers  «kannt 

')    Daa^  TerwundlschaftKche  Verhältniss  war  so  i 

Zemamislaus.  Boleslaus  I. 

I  T.  Böhmen. 

AdelJieid^      Miecislaaa      Damkv«w^e«b    Boloalauo  ü. 
G^m%  Geisa  Ti.  Ungarn.    ¥•  Polen*  ""^ 

i  I 


Steplian.  BoleBläns  i.  BolealKus  IIL 

«)    V«kU  HmrU  Galt  b.  S6  aw.  44.    KmdL  pw  M    Clnv  Pokn.  ».  iO. 
*>    VeisL  Hftxt;  GalL  p^  «a  ft.  1U41  p.  ». 


iL 


11.    Bt€v0  tkmnieon  8itesUu^  9i 

Abm»  dkemutt  MGGLXI,  flaf^Datores  tewaiveraatr  per  teixMi  Sieofo,  q«i  vrifttis    iMi. 
eapkibiis   et   seapolis   Aewodttis    wipsts    flagdüis    cicidtnint^^      Asm  iwAjai    i^g^. 
MGGLXV.«  obüt  du    Henriew   teareras,    qin    dietusr  iiiit   Henri^l»   iiAiis^^l.  (1906/) 
Ahm  d6Mn  MGGLXXVIL  Mtmro  Kai.  Majl«  belhim  iait  eirea  PreaeaiT}  ^JJ  iü  s/^hl 

aatavenvit  et  Monaterberg  eivkateM  obaederant.  ^   Ane  ifimSm  MCCLXXXBl.  ^    laaa. 
Pkitippiifl  Fimanmi  epiaeopiia  kgackme  ÜBactna  est  in  terram  filleEie. '3^    Ebdem 
aano  faaaes  valida  '  oppresait  terram  Boheaode  et  Slesde,  per  fuoiir  Bbliemi^  in-^    ^_^ 
§ai&  et  aB   araM^  periwunt^     Ann»  doBPrim  lf€CL  oatagMimy  noM,  tertfio  ao.jou. 
KaL  Augoati   Rateni  terraai  j^ezie  inteavennt^  et  drea  Niaam  et  Ghitkmve 
^dbnLbaaMwa  talMont  et  m  tarran  amm  dedaxemt^     Arno  iotnM  MitGXCy  J^ . 
ia-  Tigilia  beat»  Johanns  baptiate  obiit  ilkiateis  prineeps  Heianeys  ^rartaa,  ^      '  "*'* 
WiatuilairieBaisv  *  qut    appeHatiiB   est  probas  dor^  qoia  nagae  probiiatia  rir  et ' 
largHaüa^  fait^"^  tfA*'  fondavit  ecdesiam  oovfreataalein  eaiieaicolim  aencte  cutdk'  * 
ift  Wvatiekivia  ^3«     Aaao^  daniim  M€CC1X»  mmlti  viri  can  mmaüB^  et  mulierea    130a. 
cnicesiguati  tomatim'  per  terram  Slezie  et  per  alias  terraa  transvremiit,  dicentes 
m  veSb  märe  trasaice '  et  terraaii  aanctam  et  aepolebrani'  datniai  ^  expugnaref ,  qpi 
postea  inanes  ad  propria  redierunt  ^3*     Anno  domini  MCCGX  in  die  beati  Jacobi  ^x^j^ 


•)  für,,  predifitl  liit  barba;  bcftte  HedwigU»  B«  b)  LigcniU  B..  c),.  terci»  caU  D«cembris  Ik  4)  ffi^w  fai 
1^  j^bof»;  pater  p^robi  dacii  B.  e)  Marcii  B«  falacb*  f)  Prociaa  B*  g)  et  Moniteilieig  bir  obteitrlurt' 
febll  B.  b)  So  B»  und  ebemalt  A.,  was  durcb  Rasur  in  LXXXI  rerwandelt  worden  ist«,  i)  ipalidii  tMit  B» 
b)  et  alii.mnlti  Ceblt  B«  1)  für  et  in  t«.  s.  dedoxenint  bat  B.  et  qiiMii  plarea  occlderaot»  m)  du»  W«  idUt  B». 
v)  quia  Tir  m.  lar^,  et  p.  fuit  i^  o)  bie  B»  f)  apud  sanctam  emoeni  B«  ^  c.  «fwis  fcblt  B«<  s)i  tei» 
tia  ftebt  bei  B«.  vor  transivenint.        a)  qiiod  mare  rellcnt.  t*  B,        t)  et  sep.,  dum«  feblt  B« 


■^r 


&)  Hier  bestätigt  sich  Klose's  Vermodiang.  Briefe  Sber  Breslau  II.  S.  90.  Ve^l.  über 
die  Flagellanten,  deren  Zuge  in  Deutschland  im  Jabre  1261  begannen,  Sebröckhs 
Kircbehgesch.  T*  XXYIIL  9.  ISO  ff.  und  die  dort  angef.  Quellenschriften« 

t)    Heiamk  iH.  slavb  riallnclir  SMi  Ifcwrv  1900.    £k  Sommers berg- 1.  p.  322. 

»)    Protzan,  Dorf,  N.  4*  ^*  ▼*  Frankenstein  W.  gegen  1  M.  y.  Stolz.    S;  oben  9.  31. 


bai'Sbnsmav^biarff'L'  p.  447^  weis»  mebls  dmtan. 
^)    Er  yermittelte  128ifi  die  Beilegune  der  grossen  Streitigkeiten  zwischen  Seinricli  IV* 

Yoft  Bnishi»  u»dl  dem  Btsdbafc  Tnom«B lt.      S^  Tavcüopp^'s  u.  Sfenzels  Dtlfun* 

Jsiipaminhang  S. '  4t  & 
•y   IScrsU  PWla  Jbbrimtbe»  i.  J.  iOBH. 
n    Wa&rsobeialkb  «  Krieae*  de»  WhdisiMB  -  Edneteb  mit  Relttticb  lY.  uberKrakan. 

¥eigk  Mmgosr  L.  VUl  pi  «M'ffi 
•)    S.  &n>  biai  aav*  U^b^anohMtkeit  ftblerbaft:  «ad   MckenToli  abgedrachten,   ausserdem 

«tb^  iOeiliwaidigen  Stiftuvgzbvief  bei  S^ntmersbferg  1.  p.  891. 
•)*   WfUtani  in  9.  öesdi.  d«Kf«iisäöga  YH.  p.  782  gfamM,  diese  Bewegung  Mttr  sich  auf 
Frankreich  n.  die  Niederlande  beschrankt.  Es  fragt  sich  freilich,  woher  der  Hag  kam» 

5* 


36^^  U.,  Brete  chranican  Sileiiae.- 

apostoH  mane  *  incepit  pluere  et  dnravit  coBüime  ^  iUa  plnvia  per  doos  dies  et 
noctes,  per  qoam  aqua,*"  que  Niza  vocatur,  tam"^  üumdavit,  qaod  ante  ^vilateHi^ 
Glacz^  multas  domos  subruit  et  dedoxit^  et  mille  quuigentos  homines,  ut  dicunt,' 
ibidem  sabmersit,  exceptis  aliis  locis,  ubi  eciam  plnrimi  periertuit^     ^YA'^^  ^^' 

1318«  liiiui  MCCCXV.  in  Slezia^  cr^nati  fdenint^  multi  Jieretici  in  Swidenics'  et  in 

^*«*J.  Wratizlavia  et  alias  »^3.     Anno  domini  MCCCXVffl.  XL  Kai.  Januarii,  id  est* 

^*  in  crastino  beati  Thome  apostoli,  "^  circa  horam  vespwanim  ventos  vehemens  veiUt, 

qui  cnm  tanto  inpeta  niyem  spargebat  et  circumferebat,  qnod  faomines,  qoi  in  viis 

et  '^  in  campis  erant,  quasi  ^  excecati  per  nivem,  ad  sua  hospicia  redire  non  potae- 

nmt  et  sic^  plores  frigore  perierunt    Anno  domini  MCCGXXVI.    Litwanoram 

I3M»  ezercitus,  de  terra  sua  egressus,  cum  conductu  regis  Gracovie,  Vlodezlai,  cogno- 
mento  Locket^  inä'averunt  dyocesim  Lubucensem  et  ibi  et  alias '  magnam  nnil<iti»» 
dinem  hominuin  cbristianorum ,  virorum  ac  mulierum, '  captivam  dnxerunt  et  ^  mise» 
rabiliter  tractaverunt,  nam  mulieres  et  virgines  stupraverunt ,  pregnantes*  cum  suis 
fetibus  transfixerunt ,  quibusdäm  guttura  preciderunt  et  divinaciones  suas  exercne« 
runt  ^  quam  plures  edam  diversis  modis  occiderunt,  reliquos  vero,  vinctis  manibus 
et  decem  vel  pluribus  pariter  copulafis  et  caldaribus  et  alüs  diversis  rebus  ad  coUa 
ipsomm  suspensis  ad^  terram  suam  miserabiliter  abduxerunt  ^}.  Anno  domini  MGCG.  ^) 

a)  Inr  »tiie  liat  B.  i  circa  bofam  prinam.  b)  eoatume  fehlt  *B«  e)  Ar  per  q«  aqaa  hat  B.  ex  qua  plaria 
fittTias»  d)  taatum  B»  e)  qne  Glacs  Yoeatnr  B*  I)  et  dednxit  feUt  B«  g)  vt  dicant  fehlt  B»  h)  Hier 
•lad  in  A«  9  gespalteae  Zeflea  ladirt,  an  deren  SteUe  tieh  Nachstehendes  in  B.  findet :  Anno  danuni  MGCGXVn 
lames  ralida  totam  Paloniam  oppressit,  per  qnan  famem  innnmerabiles  Poloni  periemnt  ita  qnod  in  ciTitate 
WratialaTie  propter  eomn  nimiam  mnltitndinem  eos  extra  ciTitatem  eiTes  sepeliemnt  et  ibidem  ecdesiam  in 
in  honore  oorporis  Christi  edificaTernnt*)  i)  terra  Sleaie  B^  h)  sunt  B.  1)  et  a.  fehlt  B»  as)  id  est 
bis  apostoli  fehlt  B*  n)  in  riis  et  fehlt  B«  o)  et  per  tias  ambolabant  quasi  B»  p)  sie  fehlt  B.  q)  ^ 
appelLitas  est  Loheth  B.  r)  für  et  ibi  et  a»  hat  B.  in  qna*  s)  Tiror«  et  mal.  fehlt  B*  t)  et  ipsot  B, 
m)  p»  et  partnrientes  B,         t)  et  diTia«  bis  axerc«  fehlt  B,        w)  in,  B» 


')    ^^1-  Pols  Jahrbacher  z.  J.  1312*    Von  hier  beginnt  in  B.  eine  andere^  doeh  niehl 
Tiel  jüngere  Hand. 

*}    Sonach  möchte  doch  die  Inquisition  in  Polen  Yor  dem  Jahre  1397  eingeführt  woirden 
seyn.    fizoyii  ann.  eccl.  a*  I3S7. 

*)    Verel.  ober  diesen  Raubzug  n.  dessen  Veranlassung.     Wohibriichs  Geschichte  de^ 
Bisäums  Lebus  I.  p*  442.    Hier  endet  die  Handschrift  B* 

*)    Hier  endet  die  Handschrift  A.     Das  Folgende  ist  tou  einer  nnsaubeni  Händige« 
schrieben* 

')  Hiermit  wäre  denn  nun  das  Jahr  und  die  Veranlassung  der  Stiftung  der  Kirche  Cor^- 
poris  Christi  behannt«  Klose  und  Zimmermann  (XI.  p.  141)  hatten  vergeUich 
danach  geforscht ,  dieser  ihre  Existenz  auch  erst  sdt  dem  J.  ISSi  gefunden«  Sdion 
im  Jahre  1338  ihuss  sie  zum  Hospital  der  Johanniter-Ritt«r  gehSrt  haben,  Tielleicht 
gleich  anfänglich.  König  Johann  gestattete  in  diesem  Jahre  dem  Content«  der  Jo- 
hanniter in  firolau  Güter  zu  erwerben :  ctinieiitos  •  •  •  iwmum  hwjpiUJ&s  m^  Aofiore  ^r- 
foris  Christi  dedicatam  et  ante  auitaiem,  fVrati$Un>ieH9em  situatam  orduMS  S.  Jmmnis 
fratrum  cru^erarum  Jerasolimit  • . . . .  semper  prqfieere  ete,  Uriiunde  ifen  ProTuwialr 
Archire. 


IL    Breve  ehronieon  Silesiae. 


37 


Aiino  domiiii  BICGCLXXXVI.  sancte  Agnetis  secnndo  venit  ventüs  nidgmis 
ab  aquilone,  qualis^  ut  referont,  non  fuit  in  centam  annis,  qui  tam  magna  incom- 
moda  fecit  per  universas  regiones,  nam  in  silvis  magnas  eradicavit  arbores,  scilicet 
pinns,  quercus,  in  civitatibos  tecta  de  tnrribus  et  domibus,  nam  hie  projecit  cam- 
panile  magnnm  de  ecciesia  in  terram,  dum  cantaretnr  ^^venite^^  ^')  a  dnobos  fratribns, 
et  in  Brega,  in  Lublncz^}  similiter  projecit  eampanilia  et  in  aliis  civitatibns. 

Item  anno  domini  MCGOliXXXVI,  Litwani  et  rex  eUmm  adlfidem  conver- 


tantor  Cristi;  qni  rex....^3  ^^^  ^^^  cönver^onis  duxit  filiam  regb  Ungarie^3  ^ 
ab  episcopo  Cracoviensi  in  Gracowia  baptizatar;  qui  eciam  optinuit  regnum  ejusdem 
proTincie;  qui  iuit  selator  fidei  et  cleri  multum,  et  vocatns  est  Vla£slaus.  Item, 
anno  domini  MGCGGX,  supradictus  rex  obtinuit  triumphum  in  Prusia,  derastando 
terram^redpi^ns  dTi^ates  plurimas  et  castra  in  possessionem  preter  ]M[arienburg. 
Ibi  cmruit  magister  ordinis  in  bellö  cum  plurimis  cmciferis  et  aliis  hospitibus  quasi 
infiaitis  numero,  et  iatud  bellum  fectom  fidt  in  £e  divisionis  appostolMnm  ^3. 


£386 
98.  Jan. 


1386. 


1410. 


Itf«  JoU« 


>)    Entweder  Stf.  April  oder  13.  Oct.  wai  beides  nicht  passen  bann. 

*)    Doch  wohl  Lnblinils. 

^)    Der  lUam  für  Jsgiello's  Namen  ist  leer  gelassen. 

*)    Hedwie,  Lndwigs  des  Grossen  Ton.  Unnm  Tochter. 

*3  1^-  inSl^  Schlacht  hei  Tannenhefg.  S.  Xiadenblatts  Jalirhflcher^  heransgegel^en  ▼. 
J.  Voigt  u.  F.  W.  Schlil>ert.  Königsh.  1828.  S.  217.  Es  waren  damals,  nie  froher 
und  später  9  riele  Sehlesiscfae  lütter  dem  Orden  als  Söldner  zngezoffen,  i.  J.  1410 
die  Ton  ZediitB,  Reibnitx,  Logen,  Hanflpfritx,  Pogrell,  Dobschntz,  Kafiurent,  Seidelitz, 
NostitZy  Pannewits,  Kpttwits,  HahenDom  n.  a.  m.  jeder  mit  10  bis  52  Spicssen. 
S.  Voigts  Marienmirg  I.  p.  266. 


« •       »  »        «     > 


•  »•      ■  i 

>  J  ■ 


in.    Chronica  prlncipum  Poloniaef)* 


miiM'iiii     |»imn 


:    JRn^f|»ir  ef^tf nie«  jjfrincipUtn  JFoJtonfe  eunt  eortatn 

In  nomine  sanctissime  et^  individue  trinitatis,  dei  patris  et  filii  et  spiritas  sancti^ 
amen.  Egb  minutissimiis  in  doquo  domini  ad  laudem  omnipotentis.  dei  ^  gloriose  ge- 
nitricis  ejus,  utriusque  Johannis,  baptiste  pariter  et  Johanuis^  evaofel^ste^  mswA  ei 
beate  Hedwigis,  oliiai  ducisse  Poloitie^  ]iatFMonivi  nostromn^  yigem%m  wiwa  po^ 
steritatis  memoriam,  vobis  domiidJi  meis^  reverendo  in  Gfaristb'  patri^  «b^min«'  Wen- 
ce^q,  episcopo  Wratiälaviensf  iiiiOd&rii|;>^t  iincHtfs  piineipibas^  domiids  Ijttdo^eo* 

a)  Sw  IV»  y^  Polome  et  Skzie  L*  €)roiiica  der  Fanten  tob  Polen  D.    Dline  Uebenchrift  Y.  n«  Bi.    Wir  Haben, 
««eil  die  Vorrede  in  der  Handscbrift  V*  absicbflick  sebr  Tertndert  ist,   dieselbe  naeb  Handsdififl  Bf«  i^e^eben* 
/b)  ac  M.       e)  fancH  fbliciter  amen  L«        d)  et  ewangelbte  M,        e)  Lndwieo  Mw 


^)  Wir  haben  von  dieser  Chronik  drei  Handschriften,  die  Lesarten  einer  yicrtent  den 'Ab- 
druck bei  Sommersberg,  ireicher  ans  zwei  Handschriften  stammt,  (vergl.  Somm. 
scr.  rer,  SUes*  praef.  ad  Tom*  I,  p,  2.)  und  eine  Deutsche  Ueberselznne,  worüber 
dUe  Vorrede  ausfähriichere  Nachricht  geben  wird.  Die  beste,  leider  nicht  durchaus 
Tollständige  Handschrift,  welche  wir  unserer  Ausgabe  znm  Grunde  legen,  ist  die  des 
ehemaligen  Prämonstratenser  Klosters  zu  St.  Yincenz  in  Breslau,  Ton  uns  mit  f^.  he* 
zeichnet.  Hierauf  folgt  die  Handschrift  der  ehemaligen  Minoriten  zu  St.  Dorothea  in 
Breslau,  welche  wir  bei  den  Lücken  der  Yinceutiner  Handschrift  zum  Grunde  gelegt 
haben,  Ton  uns  mit  M,  bezeichnet.  Die  dritte  Handschrift,  welche  Thebesiua  dem 
Leubuser  Stifte  geschenkt  hat,  haben  wir  mit  Tf  die  Lesarten  der  Sommersberg- 
•chen  Handschriit,  welche  Sachs  von  Löwenheim  in  seinem  ersten  Stucke:  zur 
Historie  und  Genealogie  von  Schlesien  u.  s.  w.  (Breslau  1785  in  8»)  Heft*L 
S*  7  ff.  mitgetheilt  hat,  mit  X,  den  Sommersbergschen  Abdruck  mit  S.  und  die 
Uebersetzung  mit  D.  bezeichnet.  Jf  O.  bezeichnet  die  bereits  oben  S.  1  angeführte 
Ausgabe  der  Chronik  desMartinus  Gallns  u.  K.  die  des  Kadlubko,  Chr.  Polon. 
die  Chronica  Polonorum,  welche  oben  unter  N.  I.  miteetheilt  worden  ist»  Augen* 
■cheinliche  Schreibfehler,  welche  sehr  zahlreich  sind,  hauen  wir  nicht  berücksichtigt, 
ausser  etwa  bei  Eigennamen,  wonius  man  sehen  wird,  wie  genau  wir  alles  irgena 
Bedeutende  mitzntheilen  suchten,  was  doch  hier  so  geschehen  ist,  dass  in  der  Regel 
nur  die  Abweichungen  der  Handschriften  Tom  Texte  angegeben  worden  aind. 


Vorrede.    Aetl^ih  iSb^fMk  dft 

Bregensi  et  Ruperto  hepAtBh^^  Sklmeqn6  iitdOms^^')  qui  sepe^  ^HVäiakstiS  toö 
ip^m,  pfö  mee  parvitlitis  inodolo  cupiens  öomplaeere  (j[uantiMi  outiHipöteiiy  iliMfl  * 
inspiraveHt,  ^  vetemd  prineipütti  Polonorum  gesta  phs  notabilia,  proüt  el  divi^rsiS 
cowcripta  codidbus  cronicaruni  reperi,  fideliter  eoAdignare  "^  mente  öoncepi,  äuVte-* 
vari  ne  desiderans  vesHaris  oraeionibus,  quatenus  hoc  opus,  qaod  aggredior  M-^ 
eeptam  sit  deo,  legentibus  utile  laudabilesque  antiquorum  mores  sequi  oohantib«d 
promotivttm.  Nam  potissimft' fdt  räeio  cur  operam  dederim  huic  tt^gocio,  ut  yiät^ 
Ucet  actiiis  bonomm  *  principum  antiquorum^  v^lut  speculum  rekcek'ent  apttd  post6<A 
ros  ladaetivi  ad  bonum^  malohUA  y^i*P  gesta  nephanda  malum  finetn  indubitaiiteif 
habeHcIa  quemiib^f  modfemortuli  retraberent'  ä  perversis.  Näm  idcirco  vetefulfi 
recitanhlr  historie,  quafiflus,  si  sint  eorum  opera  ^  bona  imitatores  iUorum  reddaütuf 
laudabiles  et  de  hono  p^ofidaAt  in  meBos,  sin  autem,  tamquam  detestabilia  *  pet 
posteros  ezecrentor.    Ad  propositum  igitur  duce  ^  deo  feliciter  ^  properemua« 

€rOHica  JPoMonörutn  incipiiJ'eMiciter.» 

Scribitur  in  antiquis  'Polonorum  historiis,  H  quod  Poloni  antiquitus  sunt  Lech! 
«en  Lechite"  vocati,  qui  JMgitf  indliditaie  tewn^  ^am  viribus  utebantur.  Et 
quamvis  eadem  gens  gentüitatis  temporibus  literarum  ignara  fiierit,  **  quod  nee  '*  ali- 
qtta  primordialis  origini^  suä  certa  poss^nt  veätigia  i^^periri,  antiquoiiim'  tainen  fertur 
rebtibCLS,^  Poloniam  dudum  tittnferosltatei  göbcium  vigüisse,  quaä  üon  dominaiid? 
ambieio,  non  res  habeAdf  urgebat  libido  sed  rbbui*  ^  anlmositatis  in  reghorum  exte-« 
romm  acquirenifis  dominiis  plurimum  exercebat,  adeo  quod  nee  quidquam  preter 
magnanimitatem  in  quibusvis  fore '  studiis  autumabant.  et  ideo  nululsi  content!  ter- 
minis  noA  salum  cismatinas  sed  eciam  Danomalchicas  *  undique  nacioned  et  insuläs 

ft)  Le|reiiieeAtI  M.  '  l»)  tcpiat  M.  e)  InspiniTit  Bf»  d)  Im  Cod.  Vaneentin*  liat  Act  Schreiber  der  ^eMinm- 
ten  Matrica,  ein  Prlmonatratenser-MfineK,  die  Vorrede  abaiditlicli ,  «m  ticli  als  Verfasser  darsasteÜen,  Terln- 
dert;  wie  folgt:  In  nomine  sanctissime  trinitatis  amen»  Ego  frater  qnidam  miantissimas  in  cenobio  Sanctf 
Vincentii  epbeopi  et  martjris  exlra  mnros  Wratislarie  ad  landem  omnipotentis  dei,  gloriose  i^nctricis  (;Jna, 
Sanctoram  Vineentii  et  Enstatbii  martjmm  nee  non  et  beate  Hedwigs  olhn  dncisse  Slesie»  patronorom  noi£r<^' 
mm  jngemqne  fbtnre  posteritatis  memoriam  Tobis,  rererendo  in  Cbristo  patri  Johanni  Lopscbots,  abbaü  mona- 
iterii  S.  Vineentii ,  domino  nieo»  nee  non  ftitnris  abbatibns  eenobii  predicti»  pront  septns  postnbstis  bnne  U- 
bf«nl  coHigere  es  obedientia  ci^iens  eomplacere  patemitati  restre,  lieet  sum  insni&eiens  ,*  tailtnm  in  qnantiifm 
omn^tent  dcns  inspirarerit  yetcmm  prinapam,  episcopotim  WratisbiTiensinm,  qnomndam  regnm  Bobemic'  n^ 
non  antiqnomm  abbatnm  monasterii  S.  Vineentii  gesta ,  pront  ex  dirersis  codictbns  cronieamm  reperi  et  Udo* 
Utcr  menle  eontignarc  concepi  etc*  wi«  oben,  e)  bonomm  fehlt  V,  I)  p,  Tel  patmm  picdietomm  V*  g)  rt 
tral^t  M*  b)  b«  o*  M*  i)  indetestabilia  T»  k)  dneente  V.  1)  anh^  qnoad  primam  partem  intek- 
donls  me^  V«  m)  Von  hier  V«  Die  Uebersehrift  fehlt  aUen  nbrigen.  Dafür  haben :  Capitulvm  primnm  S» 
«.  f  ^  y^i  aUen  nbrigen  fehlt,  n)  Leehiti  S»  n.  T.  last  tegcImAssig,  o)  fUt  S*  p)  nee  fehlt  V»  q)  sen 
r.  ingena  S»        r)  tee  S»         f)  biet«  Stelle  ist  ans  R    p»  10*  hergestellt  woher  sie  genommen  ist,  da    sie 


iin<   ii  ■■!■»  aib*i>  ui 


•)    WnceBlans  w»r  Bisebof  v.  1388-^14110«    I«dwif  ati  I3W.    Rap«ri  at  1409. 

«>    VergL  Bogupkal  p.  18. 

^)    Chroo.  Poloo.  obea  «ater  I.  p.  8.    Ycrfl.  RadL  p.  8.  / 


/ 


\ 


I 


40  Chronka  primipum  Pokntae. 

Baß  robijßereni'  servitati,  eas  siM  com  iUanuii^  incofis  viodioattdo^  rege,  qal  tone 
preficerat  yincalis  manGipato.  In  cronicis  insoper  Bohemomm  ^3  recolo  me  legbae, ' 
quod  post  divisionem  ligwarum "  factam  post  dilaviiun  ut  io.  eenesi  legitur  dispenie 
flaut  ^  omnes  gentes  per  varia  loca,  de  quibos  duo  fratrea  Sclavi '  saccessa  tempo« 
nun,  pro  possessionibus  capiendis^  hinc  inde  habitacala  onesieront,'  quomsi  mnis 
Gzech  alter  Lech  appellati.  Horum  tandem  '  onus,  qoi  Czech  di^itor,  Bohemiani 
perveniens  ibidem  mansionem  elegit,  Lech  vero  ubi  nunc  est  Polonia .  constitiiisaB 
didtar  sedem  suam.  De  Gzech  itaque  Bohemi  de  Lech  aatem  proceasemiit  Poloni, 
propter  quod  et""  Lecfaite  seu  Lechi  sunt  tone  temporis  nonunati.  *  Quibos  malti- 
plicatis  saper  terram  üuna  fnit,  ut  in  Polonorum  cronicis  reperitor,  ^3  ^^Uos^  qoi 
sunt  Germani,  tocius  tunc  orbis  ambitom  occupasse,  com  quibos  pepigeruat^  fediis 
Poloni  j  quatenus  siquid  fortone  sorte  ^  aot  virtote  apod  exteros  contingeret  eqoa 
pordo  utnsque  fieret.  Gallis  itaque  cessit  Grecia  usque  Danubiom  vniyersa,  Le- 
cliitis  vero  usque  parvam  ^3  Bulgariam  et  Carinthiam  ^  termini  sunt  distincti ,  ubi 
post  multa  bellormn  certamina  cum  Romanis  habita  prefeptos  tandem  sibi  const^ 
tuunt,  urbes  disponunt  et  signanter  quendam  Graecum  nomine,  principem  preficiont ' 

J9e  Cfraeco  principe.' 

Graccus  igitur  jura  *  constitoit,  leges  promulgat,  "^  cujus  et  felici  rc«mine  Le- 
ehite  augmentis  continuis  prosperantur,  oh  cujus  amorem  eciam  ejus  prolem  dignam 
succes^one  re^a  repütarunt.  Erat  itaque  temporibus  illis  in  quibusdam  Polonie  ^ 
scopulis  spelunca  profunda,  in  qua  monstrum,  quod  nonnulli  nominant  Olofagum, 
inmanissimum  habebatur,  cujus  voracitati  singulis  diebus  incole  armenta  tria.  quasi 
pro  yictimis.  offerebant,  alioquin  tot  humana  corpora  plectebantur  ab  illo.   ^3  waccos 


•nsscrdeiii  in  keiner  Handtchrtll  einen  Sinn.gicbt,  obwohl  die .  reneliicclenen  Lesarten  anf  den , 

den  AbscKrcibem  nnrenUndlicben  Text  tcLliessen  bissen :  tcrminis  non  solnm  contra  Terrenciam  nltra  nuiii- 
nas.  V*  terminis  nltramarinas  M,  citra  Borrsnciam  nltramarinas  T.  citra  Sarmatiam  nltramarinas  L.  eitm 
Serranciam  n.  S.  .  a)  snbjecenint  S«  b)  earum  S*  T,  c)  rendicando  S.  T.  rincando  V«  d)  B*  legitur  V» 
e)  lineramm  S.  T.  I)  sint  S.  f^)  Slavi  S.  T.  b)  rapiendis  fehlt  V.  i)  qnesieriut  S*  k)  a«  snnt  S*  T. 
I)  tarnen  S.  T.  m)  et  fehlt  S»  T.  n)  noninati  M.  rocati  t»  t.  fen  nominali  S«  o)  pepigere  M»  pepegen  S,  L. 
p)  fortnna  forte  S.  q)  Coriothiam  V*    Carintheani  M.  r)   constitnunt  S.   T.     ^     0)  Die   Üeberaehrifl. 

fehlt  in  den  übrigen  Handschriften  ausser  V,  t)  jura  fehlt  L.  jura  dura  uistituit  S,  T«  u)  promnlgaTit  M* 
T)  P.  in  ••  S. 


*)  Pülkawa  ed*  D ob n c r.  \3!foiiumenf.  T.  III,  p*  72*  Vergl.  Semler  animadvers.  ad 
antiquos  Polonorum  scriptores  p.  48  in  actis  soc.  Jallonov.  lieber  die  Terac&iedenen 
Reeensloncn  nnd  Ausgaben  des  Pulkawa  s.  das  treffliche  Werk  des  F.  Palacky, 
Würdigung  der  alten  Döhmisclien  Geschichtselireiber.     Prag,  1830.     S.  17tt. 

3)  Das  Folgende  abgekürzt  aas  Chr.  Polon.  p.  3  ff.  Vcrgl*  die  daselbst  angegebenen 
ersten  Quellen,  yorz.  Kadlubek  nnd  die  Erläuterungen,  welche  wir  hier  nicht  wie- 
derholen wollen. 

s)    Chr.  PbL  p.  3,  richtiger  Parthinni' ans  K.  p.  13. 

•)     Chr.  Pol.  p.  4. 


I 


KrakatL     Wamda.    Alexander  r.  Macedtmien.  41 

^9etOj  jßUk^  seoeXy  eqimimiiter  tantam  hoiunimi  niMi  fsress  pendciMi,  omibiis  con- 
TOoMu^^  yorehabiio  consilio-eiiiii  eisdem,  eorpora,  qae  manstro  dandafiierant^  sol« 
^hore  atqae  igne  artÜdose  repkta  mm«  loeoqiie  soliäs  offenint  Olof^o,  qaibm 
avidjssiflie  '  conmiestis  per  eoai,  *  mtos  flamvis  ennq^^itibiia  suffocator.  jSed  minor 
Graccua  poat  mortam  patria  regmun  arabiena  et  ae  r^natumm  sperana  fratrem  samn, 
regsA  conaortem,  latenter  oeddit  laerimandoqiie  mendens,  eom  ab  Olo&go  peremptom, 
ae  pro  fratria  merte  dolentem  afionan  ocnUa  demonstravit.  Qni  mortao  patri '  anc- 
oedlena  in  regno  pauIo  poat,  dalo  fratriddii  deprehenso,  per  hominea  illoa  ezilio 
est  perpetno  rele^toa.  VenüntaoMn,  ne  antiqni  Gracei  grata  oblivioni  traderentor 
beneficia^  in  ejna  perpetoam  memoriam  conatraitiir  orba  aollempnia '  in  acopulis  Olo- 
Cagi)  ^  quam  mcUlominna^  dcat  nonniiUi  refarnnt,  a  inrodtädone  *  corvonun  ad  ca* 
daver  monatri  crebro^  eonvolaneiiun  Cracoviam  noncapamnt.  Porro^tantas  amor 
muTeraoa  cirea  defonctam'  principem  Crraecvm  antiqaukn  temit,  nt  unicam  ejna 
fiUam  ▼kginem,^  qne  Wanda  nominata  eat,  a  qm  edam  flu^ina  percurrena  patriam 
Wandalua  unaeapatnr,  qm  noac  Wiaael*  eat  dictns  et  popnbis  Wandali  annt  vo- 
onfi,  anbrogarent  in**  patria  imperio  regnaturam.  Ouiboa  qnidem^  pi^nlia  proeeaan 
dierom  sdada,  pars  eorom  dicti  snnt^  Hoiii,  quomm  rex  fiiit  olim '  Attila  et 
Wandalis  postea  plorime  aoat  gentea  inmizte'  tarn  ritu  quam  lingna  diverse.  * 
Hee  Wanda,  (»nnia"  spernens  connubia,  aine  prole  decessit,  post  cujus  obitum 
nonnuUis  temporiboa  ekodiGavit  impmum  Wandalonim« 

He  JMeoDnndro  *  imagno  rege  Maeedonutn.  ^ 

Bbdem  temporibua,  dcot  didtur,  AUexander  ^  magnus,  rex  Macedonun, 
mittens  legatos  a  Lechitis  pensiones  vectigalea  exe^t,  qnibus  interrogantibus:  an 
esaent  tantum  Allexandri  legati  an  census  questores?  respondemnt  illi:  legati  su- 
aumua  pariter  et  questores.  ^3^^^^^  idcirco  dixerunt:  vos  magnificis  venerabi* 
mur  donariis,  et  mox  eis  decoreatis  cutee  abstractaa  partim  auro  partim  alga  vilis- 
sima  sardnari  fecerunt  atque  remissis  luis  pensionibus  Allexandro  dixerunt:  male 
ceteris  imperat,  qui  sibimet  imperare  non  novit,  quamquam  pro  voradtate  tua^  aa- 
danda  *  totus  tibi  mundus  non  suffidat,  tuorum  tarnen  utcunque  ^refoeillavimus  esu« 
riem,  quos  misisti.  Commotus  ^^igitur  AUexander  regem  quendam  contra  eos  diri- 
glt  vho  capto  nee  non^"^  ejus  exercitu  snperato  demum  AUexander,  Pannoniis 
sibi  ducatnm  prebentibusM  per  Moraviam  vaUda  manu  Lechitaa  invadt,**  cuncta 


>)    Qa.  Pol.  p.  6. 

6 


l 


4li  HL    ChrMkm  frSUb^nm  Foimtae. 


nonia  aolo  pvostoriHt,  ofüm  xedigit  m  fkviÜBm  et  nrbes  Me  Mn  Gimotimi  jsbek 
sale  cowpergi.  OamibiMilMiie  deqpcnotiluis  de  sdate^  ^«idam  SdaMiflU*  Maine 
multoa  clippeas  ^  ad  inatar  dapeorimi  haatiam  iignrai^t^*  iMäeaa  com  tiaäibaa  ^ 
leia  in  ^uedam  ooUe  nipia  ei  vjoiais  arboribM  tos  auapendi.  Odbaa  eoeapeatia 
gwtea  AUexandri,  pataDtea  boaälem  enEerdtam  ibi  fore^  ad  praÜmn  aoat  paiate» 
Praaiail  vero,  jubeas  eonoHo  bec  tolü,  daandeatuie  gyrat  *  emreUnnu  Gom  mm» 
reperiretur  **  iUic,  qiiaai  fo^entea  Leohilaa  Uli  caBtieoe  anapioaiitv»  Sei  Zieebite 
sam^tipaoa  se  jaaeqaeatibua  ^  miacaemiit  prapterqaod  beUom  4k  inteatiown^  ae  4e^ 
bititatia  adeo  ^  viribus  auocmabit  exerciiaa  AllexMdrL  Dainde  Lecbitis  eoafana  b<H 
stiun  eaatra  tendentibiia,  velat  ania  vieterioae  revartaadbua,  AUeuader  oociiirity 
sad  deprehenao  dolo  Lecbitanun  vix  eoa  paueia  emait  Taudem  iDe  magiater  tam 
artifioioae  rei,  pafrie  ^iiani  sabrmvent  princepa  eonatitiiitar  et  dictas  eat  Leatig^' 
id  est  astatos,  eo  ^od  bostea  aslacia  plus  quam  Tiribna  sapeniMit  Bat  liber 
profecto  ^  epistolamm  AUexLandri,  dacentaa  pene  continena  epiat<4aa^  in  ^jAaraai  uoa  ' 
scribit  aiagiatro  stto  AriatoteH  ^  sie  inqiuens:  ne  de  Matro  statu  te  aaaiper  ^  dnbia 
suapendat  beaitacio,  noveris  nos  apud  Ledutaa  peraaipliaaüae  *  pro^enri**  Gaft 
qrbs  fiuDOsa  Lechitamm  septeaitrionali  Pannonie  "^  lateri  eonjnncta,  quaui  Caraataa ' 
dicant,  id  eat  Oracoviami  plus  viribus  *  quam  opibua^  plus  arte  quam  aitu  aomiitia- 
sima,'  de  biis  et  contiguia  pro  voto  triumpbavimua.  In  ^istola  vero,  quaai  re« 
scribit  Aristoteles  sie  habetur:  &bml  est  de  CSarantis*  Leebitanm  te  oam  taja  tri* 
umphasse,  sed  htijns  gloria  triumphi  utinam  tuis  titulis  nunquam  accessisset  ^3  ^ 
quo  enim  (ributom  ignoiaime  *  tuorma  infinaiua  eat  intoatiaia^  ex  ooe  LaaUtas  ex-* 
pertus  es "  argirapidas, ""  tui  rutilancia  solis  "^  apud  multos  deferbuit,  immo  toi  * 
Visual  eat  BMitasse  dyadema  Imperii.  Ex  hoe  jaoi  prinio  Gorinthus  elausit  ab'^  AI-» 
lexaadro  portas  et  nnncios  ejus  cruci  affixerunt.  * 

Saae  dteto  Lesüi^-^  uKMrtuo^  de  aueeeasioae  rogni  aingolia  jpriaiorum  content 
dantibus  post  moEiiam  strageai'^^  auofom,  da  principe  attbrogando  ^"^  in  banc  conve* 
niunt  **  omnea  aimol  sentenciam,  ut  eligatur  Stadium  et  cujus  eqwis,  laaculis  distin* 
ctus,  primua  metam  attigerit^  eoram  eontiauo  princeps  erit,  Gertus  atatuitur  igitur 
terminus  pro  equis  maculosis  quereadis,  et^  cum  iaterim  quidam  ex  eis  ae  eotti* 

m)  Pnynifel  S»  T,  b)  clyppcot  V,  T,  imner.  clypcot  S.  e)  dam  dettin^Tcnt  S.  d)  repcritar  S.  T«-  e)  in- 
•e^uenUs  m.  f c  S,  T.  I)  e|  debüiUt  id^o  S.  T,  g)  UßUik  T.  hmU^  S.  ^)  yvoCectio  S.  i)  wutm  T, 
k)  Areitatili  $•  T.  Imner.  AritWtili  V.  «•  M»  immer.  1)  m  I*  4*  »t.  n.  »empev  S.  T.  t^  perunplü^tUiimf  S. 
b)  puMperarsm  V*  M*  o)  «eptentritnilif  Paanonio  S.  T»  p)  Caraviat  S.  Caarata«  V,  Caaiatat  M.  Gartattü 
T.  VercL  Chr*  Pill,  p«,  tt,  q)  tvrbia  all^  \9!r^.  Ckr,  Ptt  p,  tt.  r)  mimitUaimam  S«  T.  •}  CaontU  aUe« 
t)  igsomine  V«  M,  «)  et  fehlt  V.  t)  afffiraapidef  S.  w)  MÜ«  V*  M,  ^)  taum  S,  T.  y>  elautro 
Alles«  V«  s)  ameem^  S*  m)  Dil  Lealieone  aecoado  6*  T.  bb)  l«ittk  Bf.  Losicli  S«  fc)  «tfa|pB^  fcbll  V. 
dd)  sorrogando  S*  T.      ee)'conTcneniiit  S.  T,      8)  et  feUt  V. 


*)    Cbr.  pr.  Pol.  6. 


Um  i.   Bi  ML  43 

die^^  wi  l»o  opos.  mdtis  rtadfis  exercemi^  ^'  ims  ipMnmi  clim  «aUide  stadii  fer- 
reis  exigoiiis  ^tenem  cdHen  *  aibiy  qt»  'MeuraB  e^s  SU»  eüireret  semUm  de^ 
aotiivil  Sed  d^lus  non  latiiit,  nam  doo  javenM^  eondicime  kumifes  et  foftuna,  de 
pedum  etflerftate^  coiifiii  jägnoribiis  se  coMtringant)  ul  vicftns  vineentem  non  alto 
deineepo  fum  {ndneipis  nomine  appcAnre  prMiuiMii  ^  9eeet  noi»,  inquiiiiit  sinnd 
iMaudO)  pro  nostra  «oront  victone- non  afiU  quam  i»  regio  ^  ststiSo  exereferi.  ^  Qni  * 
ooffiitairted  simmI)  dmi  padum  plaola»  ist  exigonis  ^  vidnerassent  *  eompertas  insfalias 
ffwsm  disaiMalanl  et  seBiÜain,  ^[«aoi^  eaUÜ»^  deprehendermt  alias  fiictam  eon^ 
qiergont  exigoois  et  inde  revertentes  quisquis  pro  se  tacitus  cogitavit,  posteraque 
die,  dum  oninea  ad  wraus  spectacidftm  cemreiiaaeat,  uui 'predictomm  cursonim, 
qma  integre  ferro  calcem  munierat  eqoi  sui,  recto  tramite  prior*  ad  metam  per- 
veait^  äi^ro  per  alla  aiiiqpiritt)  ^Jf  mm  sine  aständM^  ri(KeillMo  elamore  gyrando  * 
postea  subseqnente.  Ceteri  vero,  rolnerilms  M^toonui^  prestrati,  plnrimtmr  in^ 
d^antäs  tßtpatm  fäwl^  connd^mni  «^ondpeetisqw '  babatü)«  iiit^gris  relnt  doB 
sagiMiritti  eum^  ooeidimt,  aÜimi) '  qid  ridictilb  ^fiMrat,  ptitoefpem  acdainaiilfes,  qid 
tante  «niuosftatotis  extitft,  ut  ki  propria  perso«»  ptorisqöe  boseibes  indiieier^  eer^- 
tandna,  qnos  non  Mlom  qiiantnm  ad  vitiun  sed  &PT  regna  vibtoriose  devieit  et  se«- 
mas  eaü,  a)ü  ddoipsent  metipse  ^  dimseatoms  beÜMA  «enrfnisit  Fuit "  insnpef  magno 
obwaütatti  et  hDHäitatiB  tante,  qnodnon  in  threno'''  regafi  sed  s«läbdUe  sepd  resedn^ 
et  aaper  airietini*  regalem  iMqKenter  utebättti«' aiie  vestibns^  paopertatis.  Hie 
soKiiliter  Lestiek^  diotus  est-  et^  tandoi  mm  plHrtm«  eams  de*  Iwe  vita  deeessit. 

« 

Bne  saceessll  gus^  fiBas,  shniliter  Lestik  itfmiitte,  qtd  nedom  ^  ptftrfs  im-» 
perH>  Temm  et  paternis  virtaXibas  adjecit  maha.  Nam  ^  Gesarem '  Jutitfm  tribus 
eonfodit  preliis  et  Crassim  ^  apnd  Pardon  ^  com  suis  delerit.  Tandem  JuUi  du--^ 
cens  sororem  affinitate  bella  conpescait, '^  que  Julia  dicebatuf.  Ifnic  frater  dotis 
nomine  Bavariam,  maritus  vero  racione  nnpciarum  Surbiensem  ^  tradidit  provfnciam. 
onde  Romani  sunt  contra  Julium  imfignati  pro  eo,  quod  eqaales  eos  fecisset,  qui 

•)  «pMÜdiA  S*  qttbttiahs  T.  ^>  cMreerenfnr  V«  M*  c)  cellem  S,  eiillU-  bedealet  die  Heentrusse  $,  du  Cange 
GloMuiu»  n*  d*  W.  pluiiciev  Chr*  PoK  p.  6*  ougoriii  iternens  callem  L.  d)  Tdocitatc  S»  T*  c)  regb  S. 
«X»  ^  i*  fcgi*  L.  £}  eMveore  L»  g)  Qm^e  S»  T»  h)  oxigdM»  S*  M,  ■•  Mkn  i)  r9lnerM%eut  S.  die 
Hvidtckr.  immfsr  wl».  k)  qMUtt  ia  ivgis  t tadio  St»  1)  odüdc  leUt  S;'  di)  pbn«  &  u)  gcrettde  S.  •)  pfcnl  S» 
p)  eiMiinfpectu^e  S,  T.  ^)  rabatis  L»  r)  aKo  L«  t)  ef  fMt  Sv  T*  t)  Iptemet  S.  T*  n)  et  fttit  S. 
▼)  tfiMia  S.  w)  TCsidet  T.  s)  amictiia»  V«  y)  f.  fi«itaa  n  S.  •;  ftticUM  r.  T.  b)  LMlik  M.  Lestek  T; 
LcMk  S.  aa)  ab  S.  T.  bb)  Letlig  M.  Leateck  T.  So  a.  Leiligk  «.  a..  w«  kt  die  Sebi^barfr  ia  dem  Haadr 
aehriftea  dieaea  Naneas  tamer  abweickend^  weskaUi  wir  lie  ana  übergeben «  da  diaaefl  Weile  bier  doek  mur  aat 
ftltcfea  aodi  Torbaadeaen  Qaellen  enüebat  itU  ce)  ejus  feblt  S.  T.  M«  dd)  aondaai  T.  non  tantoai  S» 

ee)  aam  com  S.  T,  ff)  Cesaream  M.  gg)  Caatinm  S.  T.  bb)  pcrados  S,  pcHoi  L*  U)  competciTit  S»  T* 
kk)  ttariiieMcaa  V.  M.  Sabierseatcn  T. 


>)    Chr.  Polon.  p.  7. 

6* 


44  HL    OkrMkta.  pHgielfmik  J^ohntae. 

.podas  ipsis  B4>maBis  debuerant  ease  sobjectL  Verum  oom  JttHa  dws  wbes  fioH 
dasaet,  unam  nomioe  fralris,  ^aeniine  Liilnis  didtmr^  aliam^  am  aoBiiiie,  quo  iMM 
Labia  ^3  vocator,  **  Jolioa  Bavariam  reaasompait,  propter  qaod  Lesligk  aarcwm 
ejas  repadiana^  joveoe  filio  sao  aeeam  retento  cai  oomen  erat  Popil*^  vel  Pom«^ 
pilios,  a  se  removere  preaumpsit,  loeo  regme  ooacabioam^  aaabmena  et  in  odHuli 
illiaa  noaiiaa  urbiom  predictarom  iomutana.  Bz  bae  aiqoideBi  et  aliis  eoneriUtte 
Lesti^  vigiati  *  paeroa  generavit^  qaibua  aaaignavit  totid«  prindpatnay  et  dÜoa  da» 
ces,  alioa  marchloaea,  alioa  vero  comitea  cooatitneDa.  PtaipiliaiB  oaudon  rogem  feait» 

Hone  Pompiliom  poat  patria  obitam  firatrea  tanto  colaerant  affeeto,.  qood  poat 
mortem  fratria^j  ejuadem,  parvolom  aavm  P^aopiliom  aoperatitem  eciam  saaoepe* 
aoo,  rant>  ia  regem  circa  aoaam  domioi  octiogeoteaiaouam.  Sed  qitid!  aaecedente  naa^» 
que  ^  tempore^  pravo  oonjagia  aae  bio  ^  dactoa  cooailio,  pro  bono  malin  repeodma^ 
veaeoi  toxico  patraoa  aooa  canctoa  ocddit»  Nam  iofirmom  ae  aimalana  qaadam 
vice  coavocavit  eoadem  ad  exeqoiaa  peragendaa«  Qoibaa  cooparentlbaa  conün  eo, 
prebena  oscolum,''  poat  maltaa  eoram  lacrimas  potom  aibi  dari  peeüt  et  qoaai  va* 
lediceoa  eia,  io  aignom  dilectioDia  totom  c^ibit,  ipaoa  adkortana  ad  aindlia  fadeoda 
quiboa  illa  malier  peaaima  pro  anioria  pota  mortia)!ireaenatoai '  calieem  propinavitr 
Poatqoam  bibiaaent,  *  rex  pfiaaatanm  ae  ^gena  coactoa  jabet  esire  de  rqgia  4tth&* 
colo.  Quibaa  egreasis,  alii  tamqaam  ebrii  aendentea  vertigiaem  cecideraat,^alii  ae-- 
ipaoa  miaerabiliter  volotaodo  apiritum  emiaenmt.  Qoibaa  tyraooaa  nichilooiioaa  ae-* 
paltaram  prohibait,  preteodeoa,  eos  alcioae  celeati*  pUigatoa,  qai  tarnen  regem, 
pietate  permoti*  beaternia  lacrimaram  exeqvüa  venernnt  aepelire«^  Sic  itaqae  ay* 
aeriboa  extinctia  patrie,  decaa  Lechitarom  contaboit  et  Pompiliaa  maledictua ,  ultf* 
moa  ad  preliam  primoa  aatem  ad  fagam  in  antea  aemper  liiit,  qaem  eciam  aoia 
dementia  exigentibaa  tanta  est  aldo  prosecata,  qaod  tandem  ex  cadaveribaa  mor-* 
taoram,  qae  jacaenmt^  inhamata,  scatariret  mariam  maltitado,  qaoraro  aeviciam 
trana  ignem  '  et  trana  flumina  cam  axore  pariter  et  daobos  filiis  binc  inde  fiigit,  nee 
qaieiom  habere  potait,  donec  in  insala  Cniswiciensi  *  in  tarn  lignea,  sicat  testantar 
oronice  Polonoram, '3  P^^?  fi^i  pariter  et/  axor  cyaa,  oarnea  mariam  mordboa 


m)  a.  Ttto  V.  h)  didtar  S.  T.  c)  P^fl  9t  M.  PompU  le«  S.  T*  d)  coatalienfai«  V.  •)  XX«  V,  M. 
t)  Ohne  Uebendirift  M»  De  PMipflione,  ^  pafamot  «mm  intosteavit  et  •  aaribvt  cmtoim  etb  S.  T.  %)  •«•* 
cipenut  V*       h)  Sed  q«i  tema  raeeednte  t*  S^  Sed  qudnMi  nice.  t,  T.        i)  kie  fcUt  S.  T*  k)  aM«lc 

S*T.  1)  Vmi  Uor  u  feyt  cu  Bktt  ia  C^  V.  Ml  S«  46.  Z*  1.  d«ee».  s)  bikiMet  S.  T.  m)Mel6ttiM. 
•>  pffWMti  S.  T*  p)  Mpditoa  S*  IL  tcpelicBdui  L.  q)  jaeaenat  Bf.  r)  taaea  nfsMi  M.  •)  CrMviowiS 
8.  Ciuwicead  T*     t)  et  feUt  S* 


^)    Cbr*  Pol6n.  p.  7.  u.  KadL  Loblb. 

*)    Cbr.  PoloD.  p.  8. 

>)    Chr.  Poloa.  p.  8  ans  Radi. 


MBt  eoffTMi,  f.et .  qoeaiaiiriodQm  qnoAiin  eromc«  :narraiO  ^P^  Poii^lfais  kabwk 
oousoatudiimii . sie  diceiidi: .  isi  »hoc. Tel  illuü.  nmi  fecero,  irinres  me  ievoreui^  qMÜ 
in  eo  €t  sviä  lä)6ri»,  vt  premittitar^  est  injpletam,  propter  quodl  vacavit  prm^ipalas; 
malto  tempore,  genciis  Pompiliiy  sicot  digmnn  extitit,  exdsa  radice  qnousqoe  Mva^ 
wecederet  grirfa  progenies,  enjas  cebitado  taado  cmvit  sablimius  divina  disposi« 
€iQine);  qiumtir  Jiimiäii»  ^  3iiäoede^  gßo^s.    .  »i 

AßieqiUm  igitoriste  PompiBaB,  itt.preiniMitiir,  a  mnribas  esset  corrosas^.^^coD» 
aisfoDs.^  tunc  temporisiiii  urlier.GBeseiiensi/  qae  nidos  iriterpretatur  {Slavomce,.  ad 
filierbm  sttontmi  tmsoraeionem-'  jiixta  iritwn  gentiHiaii  gi-ande  tuoe  convivium  pxe«» 
paravit,  ad  quod  oeeukö  del  nata  sitb  >  spede  petegnMinim  dtios  cont^t  hospitea 
adventarei  qiii  nee  sasoepti  sunt  ad  principis  oönvivhEm  quin^  podn«  cian  injuria* 
per  dves  ^ebti«*  ;.^3^'>^  ^  ilKsItenporiiNis  tue  in  sobtirbüs  dvitatis  paupercukKi 
qvidmi  olim  Kostakous"^  flins,  nonine  Past,  V  riistiais.sett  arator  Panqvilii  sapra- 
oieüf  ad  cujus  domidlium  i^  hospiiä  divertenmt; :  PaiA  aotoin  gratanter  *  cdUi-; 
gens  paregrinos  bettignis  eos  affectibus  ad*  auum  prandium  invitavit  ^^Hidc  Paat 
tmi  eonjux  nulier  quedam,  Repisa*  nomine,  de  qua  susceperat  ffium  S^ovitb^ 

na.  juxta  panpertatis  sue  modulum  nutriemnt,  ^30uos  allocuti  sunt  peregnni,^ 
ingredertiatur  hospieinm  et  inqmnnt: '  de  nostro  gaudeatis  adventu,  qnoniam 
per  .90s  omnium.  b^taemm  eai^am  habdliitis  vestreque  sobolis^  honorem.  ^3^^^™^"* 
qae:re8idtntea\«dimenaam  de  vari^  peregrini,  d  petiis  aÜquis  habea- 

tor'  iaqiiiliBf,/  MsfAadit.Paat:  est  apud  me  oervisie^  vaseuium  fermentate,  ;qMd 
po  fiUi  mei  unid^  tendenda  eesarie  CMservavi  Sed  quid  hoo  inter  tantos?  Ni^ 
cbilonvnus  si  libeat  ebitetis.  Poreelium  msuper  parvulum  nutriebat  Past^  quea» 
licet "  Teilet  pro  usa  doriÜ^  conservare  peregrini  tamen  eom  mandarerant ""  occidL 
Bt  ecce  mirahile,  prc^natar  cervida,  poreellus  ocdditur,  nee  tamm  cervida  neqoe 
porcellus  minuitur,  ^  quin  podus  augetur*  corvida  donec  rasa  recqpta  mutuourö«^ 
plentur**  plurima,^^  de  porcello  vero  decem  situle"^  de  camibus  sunt  inplete. 
Post  igitur^'  cum  uxore  Re]<isa  mnieates  mtraolum  in^  stuporem  merito  sunt 

a)  livne  M«  ..  b)  Die  Worte  Omve.dU  f*  k>  feUen  S,  «)  fugit  S*  d)  CMMislMt  feUl  $•  e)  Gaenmiei  S« 
Gaesaensl  T.  I)  co^jontioBCBi^  S.  VcrgL  Seml«  a*  ««  O.  p,  97.  g)  eäb  fekli  S.  h)  qjum.  S»  i)  e«  nuU  $» 
k)  Cotsicönit  S.  ChosititcoiiM  Marl.  Gall.  p.  Sl«  Vergl.  dasa  Anmerii  iSL  aat.  1)  Piaet  S«  namev«  Fast  Hart. 
GalU  p.  ai«  ^)  .düpc^ltr  1^  T,  b)  Vefgl.  MartiGall.  p,  21,  wo  Repla,  Repea«  o)  SotOTitk  S,  Mcr.  VergL 
Marlt  Gf^  f*  ^*  .  p)  aj«»t  S»  -  (%)  f^refvie  tobo^i  S.  ▼eßtvt^e  solNileft  T.  Tettrc  tobolit^tte  M*  v)  pcre^nai 
u  p«  a.  h»  fcU^  ^.  luJyeaiit  Lu  .#)  i^uejcuit  S»^  mquiennt  L.  t)  ccrttitie  S«  immer«  n)  vBiea  T,  t)  kic  S, 
w)  «»  commfni  limiltter  S*  .  x)  maadareranl  S»  T«  y)  mmiiniiitaf  S.  a)  angcator  AI»  aa)  rtplcaiitwr  M. 
Uk)  •flBMie"&      ee)  titele  S».       dd>ideoM. 


*)    Wolicr  dMB  senommea  tef  habe  ick  Dicbt  auffinden  können. 
Das  Folgende  ans  Mart  Gall.  p.  i9  T 
Chr.  P<rf..p*  8.  o.  Mart.  Gall.  p.  20. 


Das  Folgende  ans  Mart  Gall.  p.  i9  ff*. 

B. 

Marl.  GalL  p.  IUI  IT. 
Mart  Gall.  p.  34. 


t^nr.  iroi.'p.  o.  o.  inart.  «vaii.  p.  : 
Chr.  Pol.  p.  8.  Mart  Gall.  p.  81. 
Mart  Gall.  p.  IW. 


m^  MMI»    .UnmilNK  pfiitripium  jPuvMiif^« 

OMmsif  gMide.de  pueifo  sno  presagkm  arbitnuitea  et  idea  domiiiiim  sirani  diieeai 
PompiÜBBi  «rkate'*  «ogitant  ^  ad  fffifiprü  äliL  sni  eenvivram^  nee  presomC,  nisd 
piiiiis  peregrinoram  dniiper  eonsilmm  habeatur.  ^  Quomm  et  crasiMo  dtax  cum 
mvltis  alüs  ad  rustici  eoavivium  iindtatii]!,  ^  nee  respuit,  qamian  tmc  teaq^oris  non 
sieat  nunc  magne  glerie  fiiata  prindpea  Pdonie  tumesoebaot  CeüTivantes  igitor 
joxta  morem  et  ritum  gentiliam  pserum  totondenint,  *  aibi  j^nMvitb  vocabuku  m- 
ponentes.  Hüs  peractis,  mortao  sioöt '  prendttitiir  Pempüio  cam  liliis:  pariter  et 
Qxore,  ^3){&yiik>vith.  profidebat  irirA^s  et  etate  tandemfue  dens  omnipotens,  siMt 
noa didritoy  proptn  bospitatetatisgracsam, .qüm  geqtüia  bomo  peregrinia > iiq)end«rat^ 
auppreaaia  auperbis  UnmileB  tfxaäamL  S^un  i^a  SlyiaaoviA  adele8cen9  in  amda 
mnltnni  atrenonna  ^  babdbater'  tantiaqiie  viriirtaii  chniit  meritis,  qaod  atiagister  inffi« 
tum  est.  effeetna  et  de  die  ia  diem  praiiokv^  ia  dncem  tandem  Polenoraa^  n»^ 
aomptasj  naaioaM^  ^aa  ftiiapfliana  deaerMrat  igaatia  Bedanr  recaperat  aed  et 
alias  ene  sabjeeit  ^  dkiam.  Hie  SyMmik  m  •  afaigafia  mbihns  presides  ei  pete«» 
gtates  oaostitiiit.  et  laodmm  pcefecit  Bectorea,  gaberaans  patriaan  in*  omBlbaa  et 
enaidans.  Qmi  ""pntas  iUes.  duoa  peregmios  fidaae^  gaaai  aageloa  dei,  qal  per 
dvea  ejeeti  ad  raaticam  pauperem  "^  deelinantea.  velut  ad  Lotb  in  Sodaaaia  et  ab 
60  gratanter  saacepti  diieem  indignum  priac^aM^  priv««ien|iil  dosdaio,  ^paaperia 
raro  filinm ,  de  «njus  aiemiiie  proareandi  faerant  prawilpes  oaiiiialid  /  proptar  gratnm 
hoapitditatia  oflfidaai^  snbrogaront  .^^iifie  eeiaaiiSyinoiritk  wdtarMi  labanm'  xämy 
«AMe  arobitatem  adao  aollerfer  exeremt,  nt  valgatar  ftkna  baqaria  gkriani  «cqtti«» 
ratet  duatanaqae  *  dominii  aui  termiaea^  pb»  quam  attqaia  ante  ipsum  Paloniam  de» 
nnsnL  Olijas  tandem  4acedentis  leeani  Leattck^  ejoa  filAis  obtinuit,  qni  se  ph»* 
bitatiB'*  avdade  oeniDBinaBa''  patenie  landabiliter  avam  r^t  deaunium,  donee  aibi 
kanaals  eisemplo  aaccederet  SyaMmal,  ^  filina  ejas,  qni  peat  decesaann  patila  pa*^ 
triam  atenniie  gabernavk.  4^ 

^}IIic  autem  Samomial*  memerabilem*^  geauit  MeaiMnea»,^  qni  a  nativitate 
sna  per^^  septennium  eeens  ftiit     Quo  septemäo  per  suecesrionem  elapso,  jnxta 

a>  imiUfe  f.  b)  coßitftirit  S.-^  e)  baKeantn^  V^  dQ  indtutnr  T*  '  e)  to,fuiidleniiit  S.  t)  tot  V*  ff)  Iiomo 
^irtlHt  (pere(;riMf  fMtj  S.  h>  •tmuM  8.  i)  P».  ett  8»  T/  k)  raMcil  W  M.  1)  in  feUtS*  T*  'm^  Q««b 
S«  T,  n)  pitefieilute  V.  >)  ptiRtipitu  T'.  p)  ptirHegio  5*  T«  q)  pinpfer  liospltslitatif  iiosplciimr  S.>p.' 
^tkm  hospiUlitatii  koipicinM  T.  r)  belfbnim  S.  T.  s)  dikte  vt^e  S.  f)  Letcek  ^.  Letfteek  T;  Lertft  ST.' 
u)  probitati  S*  t)  confirmaDS  S.  w)  Symomiiil  S.  Simomikis  T,  x)  gnbemabat  'V*  j)  Seqnitur  €api* 
talttm  de  MeMicoue  prbno  ccco  nato.  T.  de  M.  p »  S«  i)  Symomiazl  S.  Semimisly  ZwiiaiiKl.  Murt  GUL  p»  Ä 
So  rersckieden  ist  die  Scbrcibart.  aa)  memorabile  V«  Bl.  bb)  So  V«  a,  M»  in  der  Re^rel^  doeh  mweileD 
«ttcb  Meiico  M.  Metsikonem  S.  T.  immer.  Mütdio,  Hesco  IMart.  Gdl,  p»  81»   '    oe)  raa  per  IbUt  S« 


>)    Chr.  Pol.  p.  8.    Vergl.  Mart  Gall.  p.  95. 

>)    Mart.  Call  p.  S7. 

>)    Mart.  Gall.  p.  28  ff.   YergL  Chr.  Pol.  p*  9. 


I 


ZtemawU.    huca  *IV^^  Aimio«yiiflni9.i   Mktiislaus  L  47 

ritoni  p«lrie  ceci  fllii  agen»  pater  soOenpoii^  *  iank  mbilXnis  oonvowtis  «0iivitiiitf 
iAstitoit  Ollibas  epulantibtts  et:pro  CMsaetodtee  pJÜiiisa  n^^  eoailtantibiis  fn 
pueri  oeekate  ptter  intriasaras  (actus  d^öre  latenter  ab  ymo  pectoris  ^sospiraHti 
^3  Nee  minun,  qacoiam^  Mesieo  idem  sonat  qaod^  torbaclo  et  forsKan  ideo  tur«^ 
bacio  appeUatufr  est,  qood  ceeas  natas  paraitibvs  tiutiadonem  ^  ingessit,  ant Veiiiig,  * 
postra  converaw  ad  fidem,  djraboliuii  leeit  tnrbari.  ^^Oom  ItaqM  sie'  P^^^?  «^ 
preflodttkor,  anapiraaset,  «ifiiil<^>  eontimio,  qisdi  pienui  viatim  reoeptese  patri  protiniia 
nuncciaret. '^  Oajaa'ael'^räperta^  vevitate^  ganditmi  gaudiis  cumolatnr,  nbö  imen 
pater  hoc  credidit  doneraiet^  mater'"  exurgens  de  convivio  cabicnlom  ingressa'' 
paeri,  eonctis  convivantibas  "^  jinonna*  fiPfilwet-V^v^^  Letantor  ex  hoc  pa« 

rentes,  letantor  convi ve  letator  et  ^  puer,  qoi  claris  inniiiiibas,  quos  muiquam  prius ' 
viderat  eontemplator;  (Semctaiial  Meo'  ireqnbifisiaeoicMibiia/  quid  hoc  fresagii 
designaiet,  respendentV "^ 'Poloniam,  bacMaa- ceeaan,  pea  pveniu  Merieönem  eaae 
redttceadam  ad  Wsomw' '«t  ddiie^  tamqaani  looi^  Heinis  ^  aadonibiia  iwtolei 

Jiariter  et^  potenda  prapoUairet^  aed  vjßtk»  «igani  foit,  ut  pato,  qaod  «Boknia^  yim^ 
iMwn  adhuc  tanribris  CTcecatay  per  Alencoiieaii  iid  cognicioiieni'miias.  vMi^rdel'pm)^ 
daci  deberet,  quod  etfactom  est  Nam  Meatie«^  prirnos  fbit,  qoi  ydolatrie.  imiteto 
reUota  laeem^'  que  onmem  howuieni  Tenientain  in  hanc  numduni  ilhiniinat^  virtole 
fidei  TecogMseens,  cm  patria  cnnetoqae  popido  sibi  aobjecto  sacro  inte  Iwptia" 
matla  est  rctoatas.-  -^^Moitti«  igitttr  patre,  Mesieo  gal^rMralnm  dncatns  8Qse]f&»% 
assHBiptia  earpoKls'  ^littNia  debeilMdo  per  drctütam  iispeciit*  nadonas.  -JBl 
cam  esset  adhnc  pei4lHa  geatÜitatiB  eanfitfidus  ^  aeptem  axbites  habnk,  pestNRM 
aafem^  alias  enmes  'nrepadians,  anno  vidülicel  deaittti  IMGGClXyiy'^tßmi^^  aea. 
primi«  Qttonis  iaofperatoris ,  christianiädmam  midieren  de  Bohenda,  DnbraiicaBr  ^ 
nonune,  sibi  fecit  conjugio  copnlari,  ^3qiie  tarnen  nlsi  claristiani»  efifiaereiar  iCfaa 
acdpere**  recosavit,  mide'  dim  Meeica'  pagantanMini  aMcH^  -^  j«gb  CBiriati  fae 
Mem  eollom  submftti^  Ük  cmn  clencis  tam  reUglDsis  qnam  aeca£Mribiis  Peloüaoi 
sabintravit  <^  Soseij^fts  e^gii>  Mealca  fidem  katiMÜMm,^  ex  iMbraiica  tucorc  ga- 
mrft  Böle^m  priamm«   ^y^tirtiHar^  iumper  itt  ^piadam  erontea^qnöd  iate  MasiM) 


bk>  ««fem  IpUiS«  T.   .m)  iiopi^j^cnlesipi»  ^cpfBMuno  :9exU»  St^^padringenteiiiBp  ßtimfjfffmp  fe^ioT»    dd)  Da-' 
bnuicaai  S.  Mt  T»  Dol»r9WCM#  Doj^rowcan/  QiüiiiVirow^a»  MairU  GUU  p«  U  ff.      ee)  v«df  cm  $»  T.      ff)  ah- 


')  Chr.  Pol.  p.  9. 

^>  Mftrt.  Gall.  p.  88  IT 

»)  MaFi-  Call.  p.  31 1.  » 

«)  YeicI.  Qhr.  Pol.  p.  9.  Anmerh.  9. 

•)  Voll.  Brcre  cfatoa.  Siiemae  p.  54'.         '  *'  ^ 


•« 


4»  in.    Chr&niM  in4niiintm  PokndM. 

haboit '  sororem  Domine  Adübey^m,  ^  4tiatt  Yease,  ^  rex  Ungarie,  ^ '  doxit  m  *  iuh>- 
rem,  qae  com  christiaiia  facta  foisseieaiidei»  virum .  suum  ad.  fidem  convertit.  'Hec 
Adilkeydis  in  visione  facta  sibi  revelaciaiio'  per  beatmn  Staphaaui '  pröthomarti- 
rem^  eoncepif  et  genuit  Stephanum  r^em  Ungarie,  anno  ;do0iim  noBgentesimo 
LXXVj '  coi  sanctns  Heynrieas  ^  impeFator  aororem  aoam  tradidit  in  axorem.  Et 
qnamvis  Stephanus  res  Ungariet  nat«3  foisaet  de  parentibas  cbristiania^  pon  tarnen 
plene  conversos  extitit,  donec  I[e3mriciia  imperator  ^vii^  cum  tQto  regno  Vngarie 
iic  ad  fidem  canverteret^  at  et  ?  pöatea  sanctas  factum  mnlti»  miraculis  eoruacaret. ' 

.  '  '         f  I J      <     ,  •  j  •  *  '  j 

(Sn!)  O^^S^^  Boleslans,  Cbalvi  djctoa,  ipatre  defuncto,   qui  obiit  anno  domini  M. 

pruno^>^  P(donie  gnbernacuk  snaeipiensiaTente  donlioo  »sie  geaalt  eadan,.  quod  tarn 
Monmam  ^^ain  Bohemlain  aali^figavi^  in  Praga  daoalemj^edem  «on9tituQpa  et  Un- 
garoa  in  eestaniine,  ^  devincena  terram  eoniiki  potenter -an/t  attbiclendo''  dominio  usr^ 
qae  Danubiam,  contra  Ruthi^os)  !i  iäthwadaa,  f  Pomeranoat  Qetfaaa^  OanoS' pognansl 
oontume ,  necnön  Saxonöa  et  naciones  vicinas  perdomnit  et  in  ftomine  Sala, "  fixo 
palo  fenreo,^  finea  fecit,  fidei  resiatentea  conterens,  conreraoa"'  vero  ad  fidem  stren« 
mie  mimutenena.  Hie  Bolealana.  Ghabri,  boc  eat;  mirabilia  ^  nomUiataa  est,,  nee  in* 
meritp,  qnoniam  mirabilia  multa  gwait,  ecc^sias - maltaa  oan9truxit,.episcopos  ordi- 
navity.  metropolim  Gnesenam  ^  inatitiiit  ef  snfif aganeoa  fJwteß  sibi  suJijecit,  certis  ter* 
ramm  et  bonorum  terminis  cuiübet  pna ;  anstentacion«  congnaa  deputat^s,  qnamvis, 
qnedam  cronica^}  dlcat,  Afesckotiem,  pdtrem.  istius'  Boleslai,  Ottonem  imperato- 
rem^^terdnm,  qoi  sicut  Martinns^}  ^actat  in  sua  cronica  Romanonun,  imperare^'' 
(%')  ^P^  ^^'^  domini  DCCCCXCIIQ''  et  imperayit  XIX  '^  annis,  dnm  idem  Otto 
(1000.)  aanctum  Adalbertom,  jam  inartyrio  cop?onatam^;  veniena  Pjolonifim  viaftavit  com  magpa 
gloria  soscepiaae**  sie  eciam,  qaod  de  Castro  0$traW)^  d?  Ipco  videlipet  ubi  punc 
est  Pozonaniay  ^  eoM  Imperator  ipae,  qni  ii]|[iia.avQ  mirabilia  mnndi  ^  cognominatns 
est^  nttdis  pißdibns,  propter  devocionem  qnam  haboit  ad  sjBinctam.  Adalbertian,  dq  eo-^ 
dem  loco  in  Gnezenam^'  ad  ejus  sepulcrum  vellet  transire:  non  tfecet,   inquiens, 

»)  kalmU  fehlt  Y*  '  h)  Adelheidam  S.  T.  c)  Jetse  M.  d)  Hnngnrie  S.  T*  immer,  t)  in  feUl  M.  f)  re- 
▼eUtnm  V*'  g)  Stefiannm  V.  immer»  ^  li)  prothomartjrem  S.  'i)  BÖningentetimo  teptnagesimo  qttiBto  S» 
k)  HenricM  a*  T.  Bf»  I)  eum  feU^  ^.  m)  et  feUt  S;  a.  T/ .  ät)  ^horaieäret  V.  ö)  De  BoleiUo  ftimo 
dictö  mngniii  et  ejiif  Tirtatibat  V. '  De  ^oletko  primo  Clmbri  diclo  S*  T« '  p)  Bimetimb  primo  S»  T*  q)  cer- 
taaine  freqaenter  Sj  T«  r)  fobjlciendo  S«  •)  Hatenoi  S.  T*  t)'  LilÜnftnotS.  ItitwailM  M*  «)  SUo  S. 
t)  ferreo  f^lilt'S«  w)  coiiTer«nt  V.  T*  x)  eliabri  mimbiliter  S*  y)  Gnesnensem  S.t*.  s)  e)ai  S.  T.  aa)  im- 
peratorem  leUt  V* '  hi)  Ifomanif  inipcrare  S,  T.  Romano^nm  imperatore  V«  tt)  noniügeiitenmo  nona||;esimo 
qiiarto  S,  quadringentetimo  n*  q*  T«  dd)  decem  Bovem  S«  T.  ee)  latcipitar  S,  T, '  ff)  Of trow  S*  |rg)  Gaea- 
Baaia  S.  T»  Poniaaia  L*      hh)  s.  miiabiitt  S»  T,      ii)  ad  GaeiBam  S«  T» 


))    Chr.  Pol.  p.  9.  V.  10. 

«)    Chr.  Pol.  p.  0.  ..I   ,.^  . 

s)    Marl.  Polonas.  ed.  Kolpis  p.  367  eiebt  Tidpi^hr,  rMJit^er  ait,  dMS  Otto  lU.  mit 
d.  J.  964,  nicht  993  %u  regieren  anfing. 


BoIesUtui  J.  49 

iaiMntoiris  pedes  nadam  terram  cdbare,  ^  mandavit  sterni  per  totem  yiam  septem 
■lifiiuribiia  pmrpvras  et  paimos  sericeos,  ^  ^reeiosos.  ^3  VeiHintainen  "^  alia  cronica  ^3 
dicit^  qaod  lioctotaiii  factom  sit  circa  hunc  Boleslauin,  filiüin  ejus,  qüod  verisiini-* 
lios  pnto,  nam  sieat  eadem  nanrat  cronica,  ^3  s^^^^t^s  Adalbertas  Boleslai  tempori- 
bds  adhoc  vixit  et  pertraBsiens  Poloniam  com  summa  reverencia  susceptus  est  per 
Beleslaum  emidesL     Qai  quidem  Boleslans,  ejus  predicacioni  fideliter  obtemperans, 
8iris.  salntaribud  mOnitia  obedivii  et  maltam  sibi  humanitetem  inpendit  ^    Nam ,  ut 
legitor  ia  vita  saiieti  Adalberti,^}  dum  ipsins  tota  cognacio  Bohemonmi  sevicia 
turimretur  Boleslaus  unum  de  fratribus  ipsiüs  sancti  Adalberti  sui  amore  tenens  in 
Ma  curia  bene  fecit  eidem.     ^}  Sanetus  Adalbertus  igitur  Polcmos  confirmans  in 
fide  caritatis,  ardore  succensus  pro  convertendis  gentibus  ydolatris'  partes  accessit 
Prutenicas  et'  fidem  Christi  ibi  predicans  est  palma  martyrii  coronatus  anno  dominl 
nrnigentesimo  XCVII^^  cujus  sacrum''  corpus  Boleslaus  auri  pondere^  postea  com*    997. 
pamvit,  collocavit  lUud  in  ecciesia  Gneznensi^  digiio  honore.^      Sane  audiens  im- 
perator  pradictus,  sanctum  Adalbertmii,  quem  in  vite  multum  dilexerat,  quod  con- 
cBpirit  pro  Christi  nomine  passum  fore"*  cognitaque  fama  Boleslai  tanti  ducis,  tarn" 
pro  visitando  sepulcro  sancti  martyris,  quam"*  pro  habenda  noticia  tonti  ducis  Polo- 
niam veniens,  per  Boleslaum  cum  magna  gloria,  sicut  eciam  predicitur,  est  suscep- 
tus*    Nam  in  occursu  ^  Cesaris  Boleslaus  primo  militum,  deinde  principum  suorum 
aeies  ordBnavit,^   qui'  rarktete  vestium  sunt  omati.      ^^^^^^^^^  igitur  Cesar  ma- 
gnlficenciam   Boleslai  ait:'  plura  sunt  que  cenrimiis,  quam  que  fama  folgere^  cog- 
Bovimus.    Non  est  dignum,  tantum  virum  ducaU  dumtexat    honore  fiilgere,   quin 
edam  et  *  regio  sublimetur.   Boleslaus  igitur  per  imperatorem  regio  dyademate  co- 
ronatur,  accipiens  de  imperial!  muniicencia  clavum  de  cmce  dominica  cum  lancea 
sancti  Mauricii,  pro  recoinpensa  vero  tradens  Cesari  bracMum  sancti  martyris  Adal- 
herüj  quod  testatur  Martim  cronica,  '^  referens,  illud  per  Ottonem  tercium  Romam 

a)  ««daai  tmiifure  tcmm  S\  T«     h)  tericos  S.    c>  tarne«  cum  S*  T,   d)  impenicbat  S*  T.    e)  jiUUtrat  S.  T. 
f)  et  fcUt  V,     e)  BOBiagenlesimo  nonagesimo  leptimo  S,  T«      h)  Mactoai  S,      i)  poados  T,      k\  colloeaai  in 
GnezBCBsem  ecdesiam  S.  T*  coUocnns  illud  i«  ecclesiam  Gnexaeniem  L.        1)  hoaore  tepeliTit  S.  T.       m)  pro 
»•  C  pauioDC»  ferre  S*    ■)  taati  dacb  tarn  fdüt  S.  T«     o)  qnoniaia  S.  T,     p)  occurtam  T.     q)  ordinat  L. . 
r)  ^«ia  S.  T.      •)  igitw  nagnilUendam  Boleiiai  Cetav  S.  i.  C.  m.  B.  inperatar  V.  t)  Mfrett  ftUt  S.  T. 

a)  qaaat  cdan  ia  S*  fain  et  L»  qain  ecia«  in  T* 


0  ^^1*  ^her  Otto  III.  Besuch  in  Gnesen,  Ditmar.  M^rseb.  Chron.  L.  IV.  p.  557.  ed. 
Leibniti.  Marl.  Gall.  p.  S8  ff.  Kadi.  p.  dS  ff.  Yita  S.  Stanislal  p.  322, 
n.  Kaangieaacrs  Geaeb.  t.  Pommern  I  p.  4d2  ff.  Doch  hat  unser  Verfasser  ei- 
niges Eigene,  was  ieh  bei  Dlugoss.  II.  p.  429  wieder  finde. 

>)    Matt.  Gall.  p.  38.  ^ 

>)     Marl.  Gall.  p.  37.    Vergl.   Kadi.  p.  92. 

*)  Vita  Tel  passio  S.  Adalberti  episcopi,  in  Canisii  Icct.  anliq.  T.  V.  p.  380  ed.  Ingol- 
stadens.  u.  T*  III.  ed.  Barre. 

»)    Mart.  GalL  p.  37 ff.  /  '     / 

•)    Mart.  Gall.  p.  40ff. 
)    Marttnus  Polon'ns  p.  367. 

7 


>   t 


90  ///.     Chronttjti  prinititfMm  Poloniae% 

d^iua  et  p  $i4«m  in  efeekaia  :  aslfteli .  Bartfariim  >  ^3  MiMiHom&Hiy  ia^wa^ 
aactoftitftte  ]iii|)erali  qaidqiM4.ho(iön«»'  apedabat  ad  iiipwnBB^  Teg^.rtf^oqneintw 
lome  eoDcdasit)  regienibuB  qoo^fe^  barbaräiuw,.  sufieratiB  p^riiBe^teaMM  anostpiäb 
auccessares  In  afltea  superaiidia  talem  qnal^a  jmperitr  subjfteti»  (AstmNA  tdbuit  übepf - 
tatem^  qaed  et  j^lvester  aeeundna,  suyiremfia  ^  ^MtifRX,  8h#  pnvÜeg^'  GOHfiiJHttfjL* 
Veriua  Boleslau^ ,  tiibm  dieram  insigae  c^Aetean^^pro  pNpiikJ^''  Uapeiatom  preBdiM  ^ 
da  Cit  "^  ^rande*  conviviiun,  siagttlia  Ufe  dieboa  aiutavit  sap^elkiatiinB^^riiicoiiHki.Tasa;^ 
finito^^  quoque  edntivio  tarn  euncta  aiureai  qmnli  strgetheäftäcefitim^etitönmcaaksei 
{^sentaL'i.  ^  ...tPanta '  iueilult  bde  draarid^.  ^ad  e»  hnpeaator  pro^imMdttb  i BpudabaL) 
SinniiiteF  prlncipibitd  mUitibtid  et  clietitibits,  f«M>  CeBttr  adduxerat^  mxta  itegiaar  Bo*^ 
leslai  magnificeneidm  et  illoniin  eujaslibet  eondieHmia  dignsMem;^  ionm  magDiüim 
est  largUtts* 

Quibf»  omnibos  eimt  jj6fcttdUate  peitaetm  imperaitor  adi  fäh^n  rottieavkit 
^^Boleakus  Vera  taiaqua«  leo  i^ogiena  hatatiliiter  deaerit  i*  bestes^   Man  eontm 
regem  BatheaerHm,  qui  aü^i  piidem  Jororem  jsmüiat  denegarwat^  tradere  i»  tnoteas^ 
ouin  exercitai  magaö   pr^cedens^r  iotim  ilüoa  tirtutem  c&KtrMt  et  Bussifiil^  xm^^ 
que  Kiew""  invadens,  ibi  si^amt  victoriali»  ^adü  pepeadit  in  poita,  qoe  antea" 
aurea  dicebatur  et  regia  Rnseie ""  sarore,  quam  denegaverat,  deflevata  afolentam 
obtiauit  civitaten^^  q«a«i  teo^ef  cum  re^  Rutbenoram  decem  iiiensibua:  inde  da^. 
tuiit jpoloDiam  magmim  theaaurujki^  wicfeeiBie  venrnienae  rogresaiis,  qaao&rm  Rii-^ 
tbeifiim^  sui  genefi»  dereliqait'  in  regmh*      ^^ReaDiMtem  Ratbenotemy  fiigitKtJir 
factus, ,  ei^ercitu  pirout  potait  ooB^egatO)  inaciqQitar  Bolaslaamiusqu«  flconcte,  Bugam^ 
nomine^  pagaatarus  eum  ea,  magiia!  parte  Pbhmotiiim  Boleslao  ifiaeio^  deflüente,  et' 
ijoia  sübitum  bellmn'  urgebat  liuoa  hortatüv  implicna:  quid  prodest,  hactenas.  tat  et 
tan^is  victorijs  boates  proatraase  aubjugatiliqiie  ipai»  diviciaa  euiMlaeae^  ai  nmiü^ 

rd'  'absit^  mw  fiäoe  dedeeore  aUtciuebei^  ;n#s  ^  cimtkiga*^  ObnidbMei  "*  igitnr  de 
^  misericordia  et  prionim  bonorum  habentes  memoriam,  pugnemus  viriliter,^ 
i^re  Mibäne,  qAod  <?nm  glöria  ^{fefübitfittä  injmfcos  et  gloHosum  repörtabimus  de 
cük  tHfnnpntun.  Otilbud''  et  similibüs  Verbik  sali,  q,aoa  habuit,  animati^  bastis  as- 
sulmptis  cum  hpstibus  ^  gravissimum  iniere  conftietum ,  Bolesko  se,  leonem  ferocMi 
in  preli<h'  esUbente,  tot  et  tanti  de  hostibus**  ceciderunt,  quo  Mc  eorum  mttUi^ 
tudo  potuit  conputari,  reliquis  fuge  datis.  ^^  '  Fertur''''  tanCani  ibi  fiiiase  effttsionem' 

• 

a)  bonorif  feklt  V.  h)  re(po&ibusqae  S.  T*  c)  snmiiiaB  L*  d)  jacnnda  S.  T*  e)  et  fehlt  V.  et  gracia  L. 
f)  iiiiüM«-8apeH«^ile  ,S.  T.  (j^  amoilo  S.  T.  h)  cataesa  pMaiältaiiJbi  S.  i). Tante  fehlt  &»  h)  jaxta.  £giii- 
tätem-regUai  flonaetc.  S*  T«r  1)  ni^aTcrat  S«  T»  m)  Rivaiam  fno^e  u%  K.  &*&*  n)  Ky^tvT.  KureV*  •^imtea 
felilt  y.  a)  Rmssie  $.  t.  so  wcpluelt  RaCeni  ir»  iUtb^.in  dea  HaadbclinflaB  p)  iUlmam  S^  ^)  Biigan 
S.'T.  r)  inscito  S.  s)  si  nunc  ^uideni  q^d  V,  si  quad  nane  abtit  S.  T.  .t)  si  »aecwabetg  caaÜagat  S.  T» 
«)  Confidemaf  S.  T.  t)  dei  de  S.  T^  w)  utiliter  S«  x)  Hii  S«  T*  7)  Laetis  a,  •)  Ifella  S.  T*.  Mi)  U 
hallet  S.      bb)  fugis  daUs  S»  T.  fugatis  V*      cc)  aaeMUr  Sw       !        . 

,  ,      •     •   •  •     '    ,  ''  •  I    ■    •  '         • 

,•  •  1  .    -  •  •     ' 

•)    Marl  G«II.  p.  41  ff.  I.  "      .<•    : !  •• 

•)    M«rt.  Gall.  p.  4i  ff.  .1 

*)    Mart.  Gall.  p.  47  ff. 


MMnlav*  I.  Sl 

kvmm  sagguimB  ^fmi  ii^tmSmt  dfe  isnim  qma^i  rolnicatas  MibutariqM  pottit  pef 
planicimi  wpev  ««davera  mortuomm.  £x  imie  Aiiltts  post  iemperilytts  Russm  fuit 
P4^kMiie  sabji^ali0.  ^3  Insuper  et  Polimia  popolo  fmt  piem ,  nam  de  Pozemmia, 
cpiociens  epi|s  imiy  iu  auiliiifli  regi  sao  Boleslao  M  e(  CCC^  Iwieati,  scntaril 
vero^  mi^S'  4e  Gueeiia  MV^  lericati  ei»  scutariis  VM/  de  Wiadislavia  DCOC 
loriciUj  et  (iputfirianon  U^/  de  Gdeeh^  C0€  lericati  et  W^  scutariorum^  vene- 
lunt,  Uii  fwtea.ßt  »d  bella^  beae  doeti^  ejLeeptis  hiis,  qui  d^  ceterls  castellis  Po-» 
lonia  ad  bella  tiuic  t^ippai-is  procadebafit.  ^3 fit  licet'  Boleslaus  ärmis  esset 
firemmj  noo  miiuis  ^  taneii  circa  Teiiera<»on^n  personarani  ecclesiasticaram  fuit  ^ 
devotua,  lum  jittUAtenHis  paciebatirr  «os  slare  coram  se.  Deiim  timebat  et  qaantum  "^ 
pptttit  iecclesiaiii  exaltavit.  Habuit  praiterea  banc  Tirtatem,  qiiod  qnaotomctmque 
U^pedltus  Risset  aeg^ia  ^t  juagnatom  Sigaäae  *  circiundatas ,  mchileniinus  "*  causas 
audidbat  (Ai^raui  et  iß  i^eddeoda  JMstkia  <iiW  aon  imt  acceptacioi*  persmianun, 
propterqupd  ^dybiam  neu  e^^  deimi  ipdiii  ad  taute  dignitatis  ^leriam  promoTisse.  * 
^  JPorri)  pFQceaw  dieruw  contigit  oao  tempore  Boleslauin  R«ssiam  et  Rtissie  re- 
gem e  converso  Polonkm,  qaoUbet  igaorante  qiiid*aker  ageret,  subintrare,  inter- 
posito  tameB  aiedio  fliimine  castrametati  sunt  iiinc  iiide.  Hiis  sie  atantibos  Rex 
Ruthenor^^  existimaas'  Boleslamn  fluvium  transivisse^  amptillosa  "^  verba  contra 
Boleslaum  jactavit/  ac  si^  eum  retibiis  ooncksisset,^  mandans  sibi,  tamqaam 
saem  in  volatabro  suis  otaibttB  et  veoatoribos  esse  captum.  Boleslaus  veroZ  sibi 
remandavit  hec  verba ;  beae,  inquit,  suem  ia  volutabro  nominasti  quoniam  *  venato- 
com  atque^  canum  tuorum  sauguini  pedes  equorum  meorion  iiitingam  et  terram 
tuam  atque  gentcHi  qaemadmoduin  feros^^  eiagalaria  depascam.  ^3^^^^  ^^^  ^^r* 
tentibtts  sequenti''*'  die  festivitas  inminebat,  propter  quam  dÜTerebat '^*^  bellum  com- 
mittere  iu  diem  tercium  subsequentem.  £o  die  animalia  mactabantur  ]durima  pro 
craatiuo  pr(^>ter  quod  coci  neoaon*''  parasiti  ad  ripam  fluminis  pmgabaot  exta  pe- 
coruiiL    Quo  viso  Polonis  Rutheni  clamorosis  ^  vocibus  iusultabant,  eos  ad  iracun- 

a)  mUU  el  tnctnti  S.  T.  b)  et  scalarU  S.  c)  So  amtreitig  riditi^  Marl.  Gall.  ans  welcLem  Aiese  StcUe  cnt- 
Uhn%  ist:  cum  UII  aUUbos  dipeatoram  B«  tcatarü  O.  IL  T.  D/  H.  S.  UHc  L.  V.  Ulf.  M.  ä)  So  V.  M.  L.  a» 
Mart.  <■•  Per  Qnnze  Satz  too:  de  Gaexna  aa,  feUt  S*  T«  ^.  ^»  aiille  qiii«(rQuti  ioricati  et  qaiaqite  millia  di- 
pcalorum  Mart.  6,  e)  DGCC  Ioricati  et  II^I  scutarionUn  M.  DCC  Ioricati  et  scutariomm  UM  V^  DCGCG 
et  UM  scatariorum  L.  DCGG  et  II.  scutariorum  S.  T.  octingenti  Ioricati  et  ^uo  mUUa  cUpeatorom  Mait*  Galt 
f)  Odedi  S.  T,  Odecto  L.  ^)  GCC  et  II.  scutarioruai  S.  T«  h)  preUa  S.  T.  i)  U  tiuK  tempori«  V*  h)  no- 
«liaaUt  S.  1)  fuit  feliU  S.  T.  m)  quantunicunqun  S.  T*  n)  agaiea  V.  o)  n.  tamca  V»  p)  acoeptio  S.  T« 
q)  ad  denm  S.  r^  gloria  pervenissc  S.  gloria  prcrenisse  V,  M.  T.  ft)  ettimans.  S.  T.  t)  trantire  S*  T« 
u)  ampoUa  S.  T,  araplosa  V,  t)  inactavit  S.  w)  sie  V.  x)  inclusisset  S,  T,  y)  voro  fehlt  V.  a)  qui  S»  T* 
aa)  et  S.  T.  Iib)  ferus  febU  V.  cc)  sequentc  V.  M,  dd)  dimittebat  S.  deferebat  V.  M.  U  cc)  Lod  et  S» 
Coci  et  V.       ff)  ctamosis  V. 

')  Marl*  Galt:  p.  81  ff. 

*)  Mart.  Gall.  p.  S4  ff. 

*J  Mart.  Gall.  p.  57  ff. 

*)  Mart.  Gall.  p.  39  ff. 

7* 


Ö2  IIL    Chrantea  prineipum  PoUmiae. 

diam  provocantes.      Nichil  tarnen  ex  adverso  Tespondemnt  Poloni,  quam  qaod^ 
intestinoram  sordes  contra  hostium  oguIos  jaciebant,  ^  onde  Ruthen!  contameliis  eos 
afficientes  amplius^  impecierunt   ipsos^  jaculis  sagittanim.      Mira   res!  nodlitibaa 
cunctis  Boleslai  meridiana  hora  sopore  oppressis  coci  cum  *  parasitis  armis  indufi, 
fluvio  transnatato,  tantam  Rutbenorum  moltiftidinem  converterunt  in  fagam,  et  Boles» 
laus,  clamorum  strepitu  excitatus,  militum  suorum  ordinatis  aciebus  in  hostes  ir-  . 
ruunt^  undique  fugientes.    Tanta  igitur  flumeni^  transseuncium  Polonorum  multitudo 
extitit,  ut  non  aqua  jam  sed  siccitas  appareret,  et  sie  capta  preda  obtentaque  vic- 
toria  Poloni  cum  gaudio  ad  patriam^  sunt  reversL     ^3Preterea^  tante  devocionis 
extitit  Boleslaus,   quod  neminem  ex  principibus  veP  nobilibus  suis  permitteret  of- 
fendere   clericum   vel   prelatum   nee  quidquam^  de  rebus  ecclesiastids  usorparei 
tamquam"  enim  patronus  causas   ecclesie    def endebat,    cohercensque "  in  eircnita 
barbaras^  naciones,  non  tantum  ad  tributum  pecunie,  quantum  ad  Christiane  religio* 
nis  augmentum.     Hujusmodi  virtutis  et  honestatis  studiis  regnum'  remque  publi- 
cam  proficere  procura vit^  propter  quod'  ad  tantum  cuhnen  magnitudinis*  merilo  * 
est  subvectus. "    Principaliter  pollebat  virtutibus  justicie,  pietatis  et  eciam^  equi-* 
tatis;  justicie,^  quoniam  non  erat  apud  eum,  quantum  ad  reddendam^  cuilibet  justi- 
ciam  accepcio  personarum ;  pietatis,  ^  quoniam  Christum  et  ejus  ecciesiam  summe  * 
prosequebatur  studio  pietatis;  equitatis  vero,*^  quoniam^^  principes  populumque  sibi 
subjectos  ^  ciun  discrecionis  moderamine  diligebat    Et  quamvis  religiosus  ^^  in  hiis, 
que  pertinent  ad  deum  existeret  tamen  in  actibus  apparere  voluit  gloriosus,  23  pro- 
pter quod  principes  sui  et  nobiles  atque  nobilium  mulieres  suis  temporibus  ad  ejus 
honorem  et  gloriam  preciosis  multum  et  variis  veslimentorum  omatibus  utebautur. 
Tam  graciosus**  existebat  aspectu,^  quod  si  quis  pro  quavis  culpa  non  est  ausus 
eum  accedere  jam  intrusum  carceri  se  putabat,  donec  ejus  recuperaret  graciam  et 
ÜBVorem.     Non  exactionibus  gravavit  pauperes  non  angarias  sine  grandi><  necessi- 
täte  imposuit,  sedgrato  animo,  tamquam  pater,  quemlibet  in  quietudine^  confovebat 
Staciones  suas  fecit  sine  subjeclorum  gravamine,   nee  stetit  in  campis  sive  villis 
pacis^   temporibus  sed  civitatibus  atque  castris  per  viam  ambulans  neminem  offen* 
debat,  propter  quod  ejus  aspectus  presenciam  de  patria  ^^  quilibet  summo  desidera* 
bat  affectu.  ^     ^3  Contra  legem  dampnatos,  cum  hoc  intelligeret  liberavit    Sed  uxor 

a)  quod  fehlt  S.  T«  h)  jacebant  M.  c)  anpliot  fehlt  L,  d)  impeciebant  eos  S,  T.  e)  cocioua  S.  f )  inrait  S, 
g^  flumine  V.  h)  propria  S.  T.  i)  propterea  S.  T*  li)  et  S.  T.  1)  Tel  qaidqnani  L.  m)  d,  r*  c«  «•  t. 
feUt  S.  b)  coerceni  que  sunt  S.  T*  o)  iMrbarieas  S.  T.  p)  H.  k.  et  t.  at.  r*  S.  H.  Tirtatilma  k«aeat»tb 
r.  h.     q)  eararit  S.  T*      r)  qaod  fehlt  V.      »)  ad  tanU  colaiinif  magnitadineai  S.  T.       t)  «erito  fddt  S.  T. 

b)  f.  et  etiaa  jof tieie ,  quoniam  L.  t)  et  S.  T«  w)  jniticie  fehlt  S.  T.  z)  rcddendnai  S.  T  y)  pietntia 
fehlt  S.  T.  a)  iBBiBie  V.  aa)  rero  f.  L.  bb)  qnan  S.  cc)  aubjeetnai  V.  dd)  nli|;iMii  V.  ee)  glariains  S* 
tt)  aspectnm  S*  atpectna  L*  gg)  magna  S*  T.  hh)  U  pateni«  tnqniehidine  S.  ii)  parncu  S«  T.  kk>  prima  S, 
U)  lummo  dctideraTit  S«  s.  detiderarit  atpecta  T, 


')    Mart.  Gall.  p.  61  IT. 
>)    Mart  Gall.  p.  64. 
*>    Mart.  Gall.  p.  66  C 


Bcleslaus  L  53 


ejtts,  felik  ttiulia-  et  prttdens^^qaam  daxerat  anno  domini  nongentesimo  LXXXlllI*  ^*- 
et  de  qua  sasceperat  fifium  Meziconem  secundum ,  anno  domini  nongentesimo  XC,  ^  aeo. 
nonflollos  morti  deditos  ^  de  manibns  lictonun  eripuit  eosqne ,  toonnunquam  ignorante 
narito j  interdom  vero  dissimolante  miiserieorditer  liberavit  de  vincalis  quibus  ^  tene- 
bantiir  eonstrieti.  Habnit  autem  rex  XH*  consiliarios  de  magnatibas,  cum  quibus 
.regni  tractavit  atilitatem  et  misteria  sui  gerebat  consilii*  Nonnunquam  factum  est, 
quod  hii  cum  suis  uxoribus  sunt  ad  regis  convivium  invitati  et  de  dampnatis  cum 
.eo  in  epulis  collocuti.  tut  cum  parentum  dampnatorum,  quam'  essent  honesti,  me- 
moria haberetnr,'  rex  intime  condolebat  eisdem,  regina  vero  curialiter  sciscitaba- 
tor,^  si  placeret  re^,  si  quis  sanctorum  suscitaret  eos^  a  morte,  rege  quoque  re- 
spondente,  nichil  sibi  accepcius  fore,  quam  si  revocarentur  ad  vitam  bonaque 
parentela  illorum  ab  infiimia  servaretur^  illesa,  contigit  sepius,  quod  regina  sapiens 
aojmosior  ex  hoc  facta,  mox  seipsam  pro  eis  criminibus^'  ream  constituit  et  cum 
XII  senioribus  eorumque  uxoribus  Regis  pedibus  provoluta"^  dampnatis  veniam  in- 
petravit  Alittitur  igitur  pro  captivis,  qui  tamen  non  statim  regi  sed  regine  preseu- 
tat!  sunt  et  ab  ea  jam  aspere  jamque  leniter  reprehensi.  ,  Quo  facto  rex  ipsemet 
eos  vocatos  ad  balneum  nonnunquam '^  collaudans  eorum  parentes,  alios  seniores 
durissimts  vorbis  redarguit,  alios  vero  juniores  verberibus  castigavit,  mandans  ut  a 
nephandis  amplius  abstinerent  Quibus  sie  correctis  tandem  eos  cum  muneribus 
remisit  parratibus  unde  tota  patria""  eum  commendans  ejus  severitatem  timuit,  ju- 
stiele  pietatem  vero  amavit  in  eo.  ^3  M ensas  XL '  tenuit  principales,  exceptis  mi- 
noribus  et  hiis,  que  pro  venatoribus  et  aucupibus  habebantur.  ^3  Solitus  est  eciant 
suis  dicere  in  patrie^  finibus  constitutis'  pro  hostibus  cohercendis,  honestius  esse' 
ibi  pullum  conservare,  quam  ^  in  civitatibus  desidiosus  consistens  hostibus  et  eorum 
insultibus  locum  dare,  nam  pullum  perdere  hostium  insultibus,  reputabat*  fortaU- 
cinm  amisisse.  Dum  ideo  abesset^  per  familiäres  sepe  mandavit  preparari^  sub- 
jectis  convivia  et  largiri  donaria,  que  rex  presens  dare  consueverat  larga  mann. 
Hujosmodi  dictis  et  foctis  hpmines  in  sui  trahebat  amorem  et  ad  obsequendum 
sibi  promptes  reddebat,  nonnunquam  dicentes  ad  invicem:  hie  pater  est  patrie, 
noster  *  defensor  pariter  et  alumpnus.  *}  Quamvis  hie  princeps  propriam  habuit 
miBciam  copiosam,  nichilominus  se  semper  dicebat  probis  militibus  indigere  propter 

3uod  et  si  quis  extraneus  habebatur  probus  miles,  ejus  delectabatur  obsequio,  ne- 
um  militari  sed  et  regio  reputans  eum  dignum  honore.     ^3  ^  uthiam  modemi  * 


^)  Mart  Gall.  p.  70. 

*)  Mart.  Galt.  p.  Htt. 

>)  Mart.  Call.  p.  74  ff. 

*)  Das  Folgende  ist  niebt  aas  Marl.  G alias,  Tielmekr  unstreitig  Eigendiam  des  Ver* 


86  in.    Chronica  prindpum  PoUndae. 

Mesieo  aeemmitu.'^ 

(lOttS.)  ^3Giii  snccessit  filius   ejus  Mezico  secundas.^     Hie  contenfas  in  ferminis^ 

mias  pater  acquisierat,  aliena  invadere  noloit,  propria  non  sine  prelio  conservando.  * 
Et  licet  coronatas  non  foit,  propter  dignitatem  tamen  ^3  nxoris, '  sororis  videlicet 
Ottonis  iinperatoris  tercii  ^3  supradicti, '  quam  adlinc  vivente  patre  doxerat,  anno  d(H 

iAiK*  ^^^^  MXni'  ^ppellatos  est  rex  et  ex  eadem  nxore  anno  domini  MXV*  genait 
*  Kaziminun.  ^  Hie  legitor  in  quadam  cronica ,  ^3  V^^  &nno  nongentesimo  XCV  ^ 
Lampertas  episcopus  Cracoviensis  ad  enndem  episcopatom  promotus  est,  adhnc 
Boleslao  predicto  vivente,  quem  filios  saus  Mezico  postea  misit  ad  dominum''  pa- 
pam,  Silvestrum  seeondom  pro  Corona  regni  petenda  anno  domini  MJ  Eodem 
tempore  misit  rex  Stephanos  de  Ungaria,  pro  simili  iiegocio  post  obitam  Jesse  patris 
sai,  anno  quarto,  Astricinm*  episcopam.  Sed  dominus  papa  per  angelum  ammo- 
oitos  coronam,  miam  tunc  Mesiconi  paraverat  mitti,  Stepliano  Ungarie  regi  trans- 
^  misit  ^3  Hie  Mezico  sicut  *"  fertor  captus  est  a  Bonemis  et  genitalibns,  ne 
deinceps  ^gnere  posset,  constrictns,  *  quoniam  Boleslaös,  pater  snus,  ducem  eomm, ' 
avunculnm  suum'  prius  excecaverat^  Tandem  exiens  vincula  uxorem '  amplius 
non  cognovit.     ^3^^j^^  temporibus  quinque  fratres  heremite  de  Polonia  martirio 

ioail,    coronantur  in  Kazimir,*  anno  domini  millessimo  vicesimo  quinto.^ 

1054.  0  Itfortno  Mesicone  anno  domini  MXXXHH ""  Kazimirus  parvulus  adhnc  re- 

mansit  cum  matre.     Q^e,  licet  honeste  filium  educaret  et  gubemaret  regnum,  pro 

a)  De  MetaUiotte  Mcuidlo  S*  V*  dam  nodit  rege  Poloaarnm  capitiüum  T.  «iliDe  Uebeiv^rifl  md  daf&r:  C«p*X.L» 

b)  Mestico  f.  e,  lecandas  S«  T,  c)  confinnando  L«  d)  usor  L«  c)  sapradicto  L«  t)  mUIea«  tredcciBa  S«  T» 
g)  BftiUes*  qmndeciino  S,  T»  b)  Catimiram  S.  Kaaamirum  V.  Kazmiiiim  L.  Kasj-oiiram  T.  i)  nong,  noao- 
gesimo  cpiiato  S.  T.  k)  donounnm  f.  L.  I)  millesimo  S.  T.  m)  afltrtctum  S.  astvtum  L»  n)  lic  V.  o)  c.  nst 
S;  T*  p)  tavai  f»  L.  q)  eBecarenit  V*  r)  a*  sttaai  S.  T«  a)  Kasimir  S.  Raxniir  L,  t)  m^  dectnia  qaSnto 
L«  MXV*  V»  M*  «)  De  Kasi»iro  priaio  a»OMcbo  S.  dan  —  eteeto  post  T*  d»  K.  p,  q«ä  faii  tMttacbiu  V, 
Obae  Uebersebiill  als:  Cap,  XI,  L,    ▼)  nüUes*  tricesimo  quarto  S,  T» 


A)    Chron.  PoIoB.  p.  10. 

2)    MarL  Call.  p.  84  ff. 

')  S.  über  diesen  alten  genealogiaclieii  Irrthom  der  Polniaclien  Gegcbichtacliveiber  oben 
Anmerk*  1  za  S,  10. 

*)  In  urelcher  ist  unbekannt.^  Yergl.  über  dat  Folgende  Dlagoas.  s.  J.  997.  Crom  er 
lib.  IIL  Hancke  de  Sileaiorum  rebns  p.  148.  Narnseewics  U.  p.  80  venTirft 
diese  Sage,  wo  sie  von  Miecislaiis  I.  ers&hlt  wird. 

»)    Mart.  Call.  p.  85. 

*)  Dies  scheint  eine  einbeimische  Naebrieht  zu  aeyn ,  wenn  sie  sich  anf  das  Schlesisclie 
Kasimir,  (N.  N.  O.  |  M.  y.  Leobschütz)  (wie  wohl  möglich)  bezieht;  wo  angeblich 
i.  J.  1201  Ton  Boleslaus  1.  von  Schlesieni  wahrscheinlich  aber  spater  eine  Probstei  ge« 
gründet  wurde,  welche  Tom  Kloster  Leubns  abhing  S.  den  (doch  unechten)  StiAungs« 
nricf  in  Bnsehins's  Urkk.  des  Klosters {jcnbus  p.  W.  Vergl.  das   Urk.  N.  77  t.  J.  liM5. 

^)  Mart.  Call.  p.  88.  Wie  ungewiss  schon  zu  Kadlubeks  Zeit  die  Geschichte  Casi- 
mirs I.  war  bezeugt  dieser  p.  106  ff. 


diUelflaM»  il.    Ktaeimlna  I.  S7 

WHK/^  feililiieoilM»orifw9t)  tNMpi(^<A«||  wmfMl^  pdf  iifvi$a«i  o^  eonm  eaa,  efecenuit 
%i8am  de  regnp,..it}]^a<ii  i|^  cemciM  a^hiie  poiwini  geatflitati de^tuai  et  mlfiaobse«^ 
fqiift  i^gi  sabjectiiii  astnte  popobm  .int  8Kdlemilit«^iia  swetorani  fadebaf"  a  diverais 
provineiia^  oonveniroy  ^oiivivia  iasrtraere/ ,  plaader^  eanere  ac  ktari'  atque  regem  a 
nagnatibasjavitari'siuiiiebat.^  Que  res  la  consuetadinem  serviciomm^  aoiit  tracte, 
*3ideo  fortaasis  depulaa''  primuni,  [>arv1Ilo^  in  regno  detedto.  Sedpoatea,  cunfac« 
IfiB  eaaet  adiiUas .  et  regnare..cepj84et,  Poicpa  Tmti,  iie  matris  injuriam*  vbdiearet 
eom  in  jtJiigariam  secediere  oompalerqiit:  EMem  tenpore  sanctns  Stephanns 
rex"^  .tJnga^m  gubeniabat''  ;^  Ungaros  soffvfrt&t.  ad  fidem  et  paoem  aervabat  com 
BobeniS);  PolonQpu«  Ufoc  Uifestisiafanls  ipinueia.'  Quo  r^e  Stephane  de  hac  Ince 
miblato,  Petms,  Venetas  qaidam,^  Ungarie  re^un  gabemandam'  acoepit  et  eccle- 
«ii(m  saiic4  Petri  4®  Bazoario/  iDchoavit,  quam  necdom  ad  moduin  incboacionis 
rex  aliqnia  consomavit.  Hie  Petras,  rogatus  a  Bohemis,  ne  libermn  dimitteret 
Kaziminim,  si  pmn  e}?  ^anicicifun  atqq»,ipa;cem  eeptam  a  suis  predeeessoribos  re- 
Cinere  vellet,  ipse^  respoi^nuBOi  9^,  sicat.jfertiNr,*  tele  dedit:  .  si  aotiqna  lex  diffi« 
nierit/  quod  rex  Üngarie  Bohemoniip  dpds  oaitexwyas  esse  debeat,  faeiam  quod 
cogatis,  Bohemorom .  amideiam  yeViiupKiciain''  parvi  pendens.  Datis  igitor  Ka«*-. 
simiro  C  equis  totidemqae''  militibos,  qui  eraducerent  eum,  liberum  abire  permisit. 
Unde  Kazimiras  iter  arripiens  versus  Alamaniam^  ad  imperatorem  et  matrempro« 
fectos  est  et  >^3aliqQam  diu  inifai  ciHiversatas^  stadils  literamm  profieiens  nlterius- 
que  pn>eedens  ^d  partes,  Galüe  in'  CUmiafenai  monasterio  soseeptus  et  profea« 
sas^regulam  sancii  Benedicti*'^  subdyaconos  ordinatos  est  ^3^^^^^^^^^^^  ^^^ 
ripri  Poloais  et  Polononun  .pr^eeribus  p^pip  totom  r^gnum  cladibos  et  spolüs  est  de- 
Ünwtmn,  ab  bii9)  qvi.fiienmt  in  circoitiivgraYissimam  snstinens*'' molestiam  et  rai» 
■am.  Propter  qnod  neeessitate  conpnlsi  Poloni  regem  snum**  hindnde  requinint, 
tasdem  ad  uiuniacense  monasterium  invenernnt'  et  nrissis  noncciis  soUempnibas  ad 
sedem  apostoBcam  et  propositis  coram  domino  papa  demente  secundo,  qui  prins 
i^iseopiis  Bambergensis"*  dictus   est  Suidegeros'^  vel  secandom  alios  ^3^^^^^^' 


•)  ■■tpg  !>•  h)  decepto  L.  e)  tvrAmi  L.  d)  a«  d»  pv,  f.  V.  e).  emittnwie  V.  I)  a*  L  f.  S«  T,  s)  aitttaffi 
8,  k)  Mut  d^cal  V.  SM  acbcal  BL  i)  Seurraai  S.  h)  6itpmU%  S«  T.  1)  pwi^vlMi  V.  ■)  inTidiui  tWe  i. 
S.  T.  m)  res  f..  L.  •}  («bcnuiirit  S,  T«  p)  P*  t.  i,  i.  f.  V*  iBfcstbiiBiM  immiott  S.  T.  ^  P.q«i4enTWe*- 
ItÄuCM»  c«Mii|pfvftieiii  6i4e  iegiwe  nxorii  Saneti  SteSkai  V.  «»  M.  am  Raade  ▼•■  acaerer,  doek  aaeli  sicM- 
licii  alter  Haad.  r)  gnberaaada  L. '  t)  Bosoario  $•  T«  t)  i.  reto  S.  T«  u)  r.  sie  scitar  eis  S«  r,  sie  fertw 
«b  T.  t)  dcftcicrit  S.  dilfiaiciet  V,  deftnicrit  L,  w)  laamieiciaM  S*  x)  eeataai  totidca*  S.  j)  Alauiaiam^ 
et  S.  T.  - 1)  ia  t  S«  aa)  p.  est  V.  kb)  •.  B«Bcd.  f.  S*  T.  cc)  dUfideatibas  S.  T.  dd)  •attiacatcf  S.  ee)  u 
iBioiBi  L.  II)  iaTenieatet  caai  tiln  rcfütai  p^ftttalabaat»  qac«  aioaacbaai  laTcaieatet  ete*  S«  T«  f^)  B.  fehlt 
L.    Uk)  Siadeficnu  V.    Siade|;iat  S«    Siidrgetaf  '1*.    Saids^««  rü  Siad^gemt  L.    U)  caraaatar  V.  M« 


^)    Dieter  merkwürdige  Sals  seheinl  dem  Verfitfaer  eigenlhamlicli  s«  gehören^ 
•)    Me;r,t.  Call.  p.Ä.  IT.     . 

*)    Vefgl.  Viu  S.  SMipUlti  p.  394«  ff.       :  ^ 

«)    Cknm.  P0I9Q.  p.  10. 

•)    IM.  YiU  S.  SUnUlai  p.  9J^. 

8 


eom^. 'Hörern  Idvmik'etVi et'  IMoni'B^  ifoihätäiBLW-bMt^ 


aingalis  anais^de  caaite  »»Ive^etar  Tfnus-^enarttfs  pro  lüttÜüesaneti  p€>(ri 
Sic  igititr  reifocftaa^  Kasiinbrtts  Poloirfaiir^  cdtonäM^  He^tto  iiaperatore  pi«,' 
Ocuiii  matre^e  retersus  dojrit'  it3K«rc*ii»Öbbro^ewam,»^^e^^ 
UBain  qrodicaitty'dao9  filiMy  Baleiliisim  s^etfftMfr' ^' Wladislimm  primttm  Olaii^ 
stram  quoma  «ai  (rdiais  ifaiiii^nl^  Tlflfea"'-jtat«'' Gi-ac^a^  iftstattrihm^^  vocatt* 
fratibs  de  Ijeodiö,  qUibinri  po^ssiaiiid^  <  ^«dffid^^  prtf  eörai*  litatbs  cbngMendif 
liMraliter  assignavit.  SeeimdoW^büfeiii  cronicam^  allttn  ^x  iixore,  'qaHm  der 
Riissia  diudsse  dicitur^  qaatttpf  geseMvit  filios,^  Bpleslaäih/lpVIadislaaiii^  Mezico*^ 
nem  et  Ottonem  unanque  flüaiii,  dud  Bobemie  posteit  dlesponsandam.*  ^^Tandemi 
per  beUa  pkiriBia  fectipeiiftvM:  Rokitie  fetnillkos,  pref^ertMi  li  qttbdanr  AfaistiMV  de^ 
igiiobili  proaapia  nato,  qia  Mdö^e:  4^teka^ '§6  fr^ti  ^frpAn^vir^^  queäiq^^^  W^ 
liis  binis  idevidt,r»!^3ubt  eciaii  Ma«#i^m^  est,  nt  KaiAld^ 

r«s.^nse  cedendo«  füH;  peffi«sö^}^l|ngttfoi»MftlHtia^^.  /^Siifteleratiikähkra^aalem'^Maa^ 
laus,  mala  malis  aceumidaiiff/dentfü  MiAgr^gata  miiltitadine  Prtfth  Danoruita;' 

MaritUmonmi"  ^f"  MaKovionim  iagreaaus  "^  Poloaf ata ,  inceitdiis^  spoliis  et  rapinfff 
widiqiie  devastai^tiet  Ifondaes' üiri^q«^  sexas  dfelA^f.'  ^3^^^?*^  4^^^  fiLazunf'^ 
na  w  M>lai»  eiM'dis  amMltodinem|eat]p»bil^^s;>  qtt^  ^ast  d^sperando 'ffisll;*  pa4^ 

«J'Bi  tfono  i* 'T.'BdMidieCÄiiidnufc  t;    i)  Am  Ö.  t!    c)*  «yque'äÄ  S/i*.  !af  rtJ.  ll  L.    e)  Pof.  f/ 1.   'fj  P 

1)  cr^B«  t  y«  er^nica  «Hot  S.  T.  ip)  filiof  !>  &»  H •  T*  tt)dci|poBHtett  S.T*  4ifl^nfaiid«ai  V-  '  d)  ^ea^MR 
f.  S.  T.  p)  pKlüs  hiniB  derinciftar  S«  T»  q)  MataTienuiua  S*  MateTiam  uiV.M.  L»  i>)  fteffe  V.  .•)  KüM 
siminif  cedendo  S»  Kazimiro  cedendo  M«,y«,CDse  fehlt*  in  nllen  Haiidtclir«  n«  ^st  #afl  ]MUxt»  GfOJL  p*  9^ftjl||. 
cr^^zen*    t)^  perfiuot  L*    »)  Martiniorum  tcl  marclnior«i|i  Tel  maritimopirii  Sj^     r)   et  L  V*  M*  L.     w). et 


<    'i  .'  . 


») 


Chron.  Pol.  p/ll  giebt  riebtiger  ple  coronita9$  Helarlcblt.  .vv«r  bcluuiBtUcb  berelta  i«r 
J.  1024  gestorben.     VergL  iibrigeiifi  Annierk.  8  zu  S.  10^    ,      ,  .    i     .      .   « 

Mart  Gall.  p.  92  t 
CbroD.  Polon.  p.  11. 

Märt..GfIl.  p«  9S.         .    .  .        „  n.,.r'-.  i 


1  i 


i. 


daber  ans 


Vei;d.,Radl.  p.  112.  Mart.  Gall.  p<  96.^1,  Cbron«  Pol.  P;  ii« 
Dasrolgende  ist  weder  aos  Marl.  Gall.  noch  Kadi,  noch  Bognpbal, 
einer  vielleicbt  verloren  gegangenen  Posenschen  oder  eigenllieh  PolniaelieB  Cbronik- 
entlehnt.  Leider  ist  von  der  groaaen  Mislerachen  Sammlung  Polnischer  Gescbtcbt-^ 
•ehreiber  in  aUen  Breslatier  Bibliotkelien  nur  der  ersf^Baikd  torfaanden.  Dlügoss.' 
III.  D.  224.  hat  diese  Erzablnng  anch.  Vergrl.  oben.  S.  27^ .  Vei^l;  fOiir  deh'lJn*; 
terschied  der  ältesten  Chrobatischen  nnd  eigentlich  *P\|lAiseilen  -Sageft'j ;  Geiibfehte^ 
nnd  Geschichtschreiber,  Prazmowskl's  Nachricht  von  dpi|«^|ktedten''Polt)ischeÄ  ^G^ 
Schichtschreibern  y  in  Ossolinski's  Kadlnbck  S.fiOi.  IT.''  '' 


X     Bptf^^.^f.:  I 


.i .  \ 


pionegae  sacronim  ordipai]^^.  qiu^ooiv|i3^  ae  mpr^Utse  iram  jdejk  Prpjpter^  .piktiMS 
4Qi^,yemi,taiii,  Wni^ter  9iH^f  «^  ^üqpH^to». i^ue^  eontingit  /bui»  mtriira  beste 
yirgms  ecelesiam  in  Castro.  Ostrow**.  peir  u^^u-em  fimdatyi^^lacUo^.  quo.^  procincta» 


aiasp,  ,pf<^ti:atu8  ante  altaxe  j^i  or?ciwe.?Uq^l?a^t^lflJp,,ph^  .tribis  yjcibw 

AfidiQ|i§f  voceiq;    quid  ^donnidf  ,^Ue  ^dium^etJdi^^hp^es  Jin^.'.;]  tJ^andem  aor« 

{reiWj !  Intr^i sß  .ait :  propter  pecwt»  i»e^ ,' jSK^^  ^uß^^jp^rp^ti  m^off  (i^ffxi . pppar 
um,  vV^^  aimiliter  me  delere  ,^  laelifiß  es](.ideo  in  mani^s '  no^Uiip  uici4^e,  quam 
maads^upi  donuni  non  ^ervare*^  Sicut  fiiit^  voluntas  in""  Cielp  afcJÖat,  .Moi^qw""  re^ 
suivptpi^nae,  anis  nulitibus,,  quji  fal]gati.doiwef^.#9;Q^citatis,  quai^^^^  pWQiß)  aan 
censis*  eqiMs.sIs^  cructo.  pigwm^ai  ;S$i';.^jRfU;  ift  e^e^cUws.  fiqsiMnm  ifruerimti 
PuibuSfPi]\gDanliBus.;ajtt^        4£re  quji.dam9.,i9lbi3  ifiAuij^     io,Albo:  p^^iyesoUiuii  aln 

GtamoreiUy  jdpnec  ,tQtus.  hostiuigi^?  exer€itu3  sltitPirost^tu^fflavius  qu(^|^e^  Warthaf 
|ipas  suas  excesslt  sang^iue  occisorom..  Quib^^  oeviptis  in  taiita^  sunt  animosita^ 
temPoloni  eonyer»,  qaod  semetipsos  pireuQ.  impe^bant.  Sed  audientes  (^mnesunii 
npmiiie,^  clamaü  iimtuo ,3e  prot^]is , 4;ogiM^y/^r^^  :et  illumj^  ftl|iia  ve^iUijteram 
I(iiipliu3  h9n  yi4enmt  In  locp^  vero  piwie  Vex  con^timit  urbem, . qaam.Pp;aiam' 
racionei  cpgnicionlp  mutue  nun^upafiat.^  -  f^}  l^^^^t  "^^^P«^  vid^ns  ^e  jtiupitear/  con-i 
irictum.j  lurtive  4^  exercittt  fjapf,  ad  i^ethas^  ^.quor;lun  etsi.priitcepf  S$xiß^  fiiisa^ 
propter  necem  tarnen  illomm  alto  patibi^o  est  iippensus.  Kazimirud  ergo  rex  et 
pionachos  tandem  de  hac  vita  subjatus  est  anno  domini  MLYIII";      ,  .  loaa« 


JDe  M0i€9lim0  «eetmtf» 


7     ' 


^3Gni  T  a«pcessit  filius  ejus.  BoXe^laus  secundos,  ;qiif  cum,(ViTente^adhuc  pa-r 
fre  probus|  et  liberalis  existeret,  ep  mortvib  regiia  omnia  m  cir<;aitii^genciafn  beU 
lis  invasit.  Cumque  apud^  GetKas,  Rutbenos^  et  Ungaros  moram  cum  exercitii 
copioso  aliquot  annis  traxisset,  uxores*  nobilium  secum  existencium^  aqditis  sini«- 
stns  rumonbus  .de]*^  maritii^,  longa  exspoctacionß .  timentes  rapi  patnam  ab  hostibus^ 
ne  posteritate  carerent^'' servis  nupsenmt  propriis.  .  QuoiaudÜDrevertiturBoleslaaSy 
muniejones  capit,   servos  perimit  et  «  mensis  Hobiümn  uxores  pi'olubet  et  ar  thoro. 


t  1 


ft)  pMie  S,  T.  b)  el  V*  e)  et  propter  S.  T.  A)  Ostraw  IM,  T.  'e)  quof»  S*  f)  findiTit  V.  g)  imere  S.' 
h)  ne  S,  T.  i)  tm  S.  T*  k)  delete  S.  T,  '1)  tl  fiierit  Sl  T.  m)  ejni  in  S.  T.  n)  Mpx  ^od  S»  o)  in  ho- 
ttet, in  hottet  h.  p)  hottiam  f«  S*  T*  q)  llaTintqae  S»  r)  Wtrtn  S*  T»  Wortha  M.  t)  Posnaniam  S. 
t)  nanenpabant  M»  «)  miUet*  qninqnagetiiio  VIII.  S«  niU.  qniaq.  oetaro  T.  t)  mit  dem  Zniatie:  qul  fnter- 
Uai  taaclam  Stanitlanm  S.  T*  Ohne  Uebertchiift  i  Cap.  XII.  L.  iw)  Qni  S«  x)  apnd  f»  V.  j)  et  R«  S.  T, 
■)  gad  UM.  V.    aa)  teewn  exitt.  f»  V*    bb)  et  de  S.  T«    er)  carent  MÜ      i    •  •>  '•     <    *  '  ■      "' 

. '.  1    .11   .<ii       *  -      • 

*)    Chron.  Polon.  p.  H. 
•)    Chron»  Polon.  p.  !!• 

8*     • 


60  IIL    Chmndtd  pHneifntm  Poloniae* 

et  natia^  aenronmi  occiaia,^  nobilea  laetard  mtiiloa  e0Bi|m1It  riniBerea.  ^}|^  ^ 
ton.  lendom ,  quod  defencto  Lamperto  Cracovienai  episeopo  anno  flömini  MIjEX  pri» 
I079L  mo,^  aoecedente  quoque  aibi  beato  Stanialao  anno  dommi  MIiXAll'  ord!natoqiiB 
eod^m  anno  in  episoopom  Craeovienaem  ,*  dorn  argoeret  pro  soja  acelerilma  Bolea- 
hmn,  ipae  mittens'  manus  tniculentaa  in  eom  argnentem  et  excommmicadoiiia  vln» 
eulo  eonatringentem  paterna  monidone  premiasa^  ^')iateT  miasaromaoUemnia)  indSs 
sancti  Michaelia,  in  capella  trana  Wialam'  apud  Craeoviam  tniddavit^  anno  do» 
Mm.  mini  MLXXXEE^  temporibua  domini^  Gregorii  pape  VII./  unde  ob  hoc  oanubns 
odioaoa  iactns*  fii^t  in  Ungariam  ad  aanetom  wladialamn  regem,  '3V^^<^  prina* 
pedestri  enrsa  obviantem  eontempaerat,  et  mendena  aancto  preanli,  qaem  oedderat 
inpingendo*  crimina  inibi  traxit  moram.  In  alia  lagitmr  cronica,  *}qaod  com  Bo« 
leslaua  iate  tarn  Polonia  quam  Pomerania  padficoa  imperaret,  ambidonia  selo  ad* 
castmm  Gradeck  obaidendum  ingentem  mnuitadinem  oongregavit,^  nee  tamen  aolum 
eastmm  non  habint  veram  eciam  BobeaM>nim  inaidiaa  vix  evaait  et'  domiaiaii  Po« 
meranomm  amidt  ^31^^>>'  Bolealaoa,  dcat  ibidem  legitnr,  atremrana  mÜea  fidt^ 
boapitom  auaceptor  benignua  moneram  dator  largiaaimna,  et  ideo  ad  inatar  primi 
Bolealai  orbem  Kyow  Rotbenonmi  predpoam,  ingreaaua  potenter  enaia  aoi  dgnom 
in  porta  reliquit  aurea  et  Rntheaom  qaendam  aiii  generia  iii  aede  regall  pftfidena 
eonctoa  rebellea  a  poteatate  dejedt  ^3^^°^S^^  eodem  tempore  dncem  Bobemie 
mm  virtute  tota  ane  potende  Poloniam  «nbintrnre.  Queaudito  Bolealana  obriiui^ 
aibi,  gyrando  boatea,  viam,  qaa  venerant  ob?idena  interclndt  et  quin  pfairiaM  para 
did  preterierat  anoaque  foitigaverat  aequenti  die  ae  ventumm  ad  pngnam  Bobrad* 
da*  gentibna  intimavit,  inqoiena:  antea  exennteade  dlva,  aicnt*  Inpi,  capta  preda 
fiimelici,  absente  paatore,  aolebatia  dlvarum  latebraa  penetrare,  modo^  rero  pre<» 
aente  com  Tenabatia  veoatore  canVmaqne''.  poat  vi^älfgia  diaaolatia,  non  fiiga  nee 
inaidiia  aed  virtute  poteritia  ^  tenaa  reciaenla  devitare.  Bohemi  autem  *  ealllditate 
verauta  reaponderunt :  Polonia  indignum  eaae  tantum  regem  declinare  ad  inferio» 
rem,    die  ideo^craatina,  ai  lilina  eat  Kadmirl^^  dt  paratua  Bohemorom  aerri* 


a)  Mtot  S,  b)  •ceisit  S.  e)  niU.  tef tea|^.  fnmm  S,  T.  4)  «Ul.  icptuf.  teerado  S«  T.  c)  mUmC* 
q.  c.  «•  L  e.  C  r.  V.  I)  aüsit  S.  B.  mittil  L.  g)  Vitb«  S.  T.  b)  tnictdaC  S.  i)  mBL  •etwi 
MM  S.  T*  k)  dMBiai  feUl  Y.  1)  «cptiai  S.  fepÜM  T.  XL  V.  m)  eTiNrCM  S.  T*  m)  pl«i  V.  M.  •}  1» 
piagraf  &  T.  p)  «4  t.  8.  T.  «)  eMfwpit  U  r)  H  f.  S.  0  •^▼>««  S-  *)  BoIicmU  S.  T.  «)  lic  t.  V. 
w)  uBM#  L*  tt.  Marl.  G.  w)  pretoiCe  TCMtmre  aim  ▼^pMMUi,..«.f«c  S.  pr.  Umem  tcmUtc  cuibwfM  V. 
pr«  tmcA  T.  e«  t,  ea«ib«t<|iac  L.  pr.  teMca  TcaalivUt  TraaUre  cuibuqac  M.  s)  ,faft..«  iatUiis  S«  IbsaTit 
ia^idiU  T.    7)  paleatcr  L.    s)  Tcra  S.  T«    aa)  Tcra  S.  T.    bb)  ti  t  c.  K«  fcblt  S.  T.  L. 


<)  Vergl.  Yiti  S.  Stuialai  p   87tf. 

^)  Ciiron.  PoloD.  p.  il. 

*)  ChroB.  PoloB.  p.  19. 

«)  Marl.  Gali.  p.  99  f. 

«)  Mart.  Galt.  p.  lOO. 

•)  Mart.  Galt.  p.  IM  IT. 


BoMam  IL  81 

dam*  ^xperiri.^  BdlesUn»,  ut  se  filiimi  ostendeiret  Kazimiri^  iU  stände  Bokemo» 
mm  faUacie  satisfecit,  sed  quid,  die  namqae  postera'  mediante,  Polonomm  caatiie 
ab*  exploratoribiis  nancciatiir,  qaod  precedenti  nocte  fiige  presidio  se  deduxemiil 
Bohend'  per  Meraviam.*  Igitor  persequitnr  Boleslaus  eosdem,^  captisex  eis  pla* 
riboa^  et  peremptis  et  indignans  sibi  metipsi,  quod  sine  belle  evaserant''  ad  pro* 
pria  est  reversns.  ^^^^'^^S'^  itenun '  Pomeranos  regnum  Polonie  subito  invasisse, 
dmn  Boleslans  ageret  in  renotis.  Quo  audito,  cupiens  de  manu  gentilium  pa* 
triam*  liberare  pervenit  ad*  fluviam,  ultra  quem  türme"*  gentilium  residebant,'  et 
non  ponte  quesito  nee  vado  miÜtes  profunde  gurgitis^  se  credebant  pluribusque ' 
lorieatis  ibidem  submersis,  lorieas  reliqüi  rejecerunt*  transmeatoque  flumine  no 
^e  pariculo  sunt  vietoriam  de  hostibus  eonseeuti«  Ab  illo^  tempore  dissueverunt  , 
lorieis  uti  Poloni.  ^3I^^'^9  ^^  civitate  Cracoviensi  quadam  die  Boleslaus  ante 
pftlladum  residebat,  ccmtemplans  Rutiienomm  tributa  in  eapetis  posita,  eontigit 
dericum*  pauperem  extranenm^  tune  adesse,  qui  visa  Aesauri  magnitudine, 
soam  paupertatem  reeogitans,  suspiravit.  Quo  audito,  seiseitatus,  quis  ausus  sie'' 
Sit  gemere^  Boleslans  requisivit  clerieumi  quem  comperit  gemuisse,^  eur  hoc  fecit? 
Qfod  cum  timore  respondit:  domine  mi^  rex,  eheststem  meam  vestramque  gloriam 
oonsiderans  suspiravi,  felicitateat  lui&rie.  eonpaiando.  .  Gui  rex:  si  sie  est,  pau« 
pertatis  tue  dolorem  in  solacium*  commntabo,  accede  igitur  ad  pecuniam  et^sit 
tuiun  quantum  potcria^^  euere  uno  deportare.  Qm  gavisus  aecessit  et*^  auro  et  ar- 
gento  suum  inplevit  palBum  ita  quod^'  ex  nimio  pondere  ruptumfuit  Rex  ideo^ 
proprium  pallium  largibus  est  clerico,  quo  portaret  pecuniam  metque'  juvans  eum 
meuoribus  onerarit  adeo,  quod  sibi  dissolvi  Collum,  si  plus  inponeretur,  clericus 
exelamaret"^  Bx  hoc  rex  consecutus  est  &mam  glorie  cleridtas  autem^  prius  pau- 
per,  subito  dives  &ctas  recessit  ^}Attendant  hie  modemi  principes,"  qui  non  dei 
sed  vanam  quenmt  gloriam  atque^  üunanu  Q^uanvis  enim''^  iste  rex  in  armis  fo- 
ret  strmmuus,  munificencia  largus  hospitum  susceptor  benignus,  miBtiblis  et  nobi» 
libus  propieius  et  in  singulis  mundanis  actibus  gloriosus,  vemmtamen  quia  deum 
non  timuit  et  cuncta  que  fedt  ad  statum  jnundi  superbieque  tumorem ,  solam  quo* 

ft)  B.  fcfftkU  T^Ul  S.  T.  %)  •.  ti  au«f  «t  lUnüri  U  «)  R«  •!  iüu  Canüri  ctt  S.  T.  4)  pMtoi  V«  M. 
e)  futaM  wk  h,  t)  t.  §€  fttASm  aedeniat  B.  S.  T.  ä.  B«  fdklt  V.  g)  ftr  per  Mi  PMienudaa  S.  T. 
k)  eoMk«  f.  S.  T«  i)  plvriMit  V.  k)  craMnlBt  L.  I)  ieitar  S.  T»  m)  ptiM»  S«  ■}  ad  t  S«  T.  •)  tev- 
Ml  S.  T.  f)  KsidcUt  S.  T«  f )  (ttr^ilU  t  L«  w)  plvrib»  nmmqßt  6.  T.  p.  itoque  L*  t)  dejcccrvat  S.  ij«* 
eeniMft  T.  t)  VI»  %itar  L,  n)  mmttm  dericvm  V«  ▼)  et  eitnaeu  S.  T.  w)  sie  t  S.  T*  x)  ffeMitw  S.  T« 
flw  scMtn  L.  r)wdt.  S.  T.  i)  MladwMi  V.  m)  et  t.  V.  M.  Mb)  p«tei  S.  T.  €c)et  t  V.  ai)  iti^|«t 
fMd  V.  Bf.  itA^pe  S.  ce)  Sgitar  S.  T»  ff)  ipMMlf «e  S«  gg)  esduuiTit  L*  fcUl  gtu  S.  Üb)  ttnUm  U  V« 
m  fAuSfmt  y.    kli)  et  S.  T.    U)  caia  t  V. 


*)    Marl.  Galh  p.  104  f. 
^    Marl.  Galt  p.  lOS  f. 
*)    Das  Foii^ade  ist  Eigealhuai  des  YcrfMtefs 
der  eaulrill. 


§9  IIL    Chrono  furtnetpmn  PoUnUae. 

qp»^  liomidam  laiidein  etfanrnm  quesivit  meam  dens  ta^dem -pennb!^^  fi^derehi 
peecatam,  iit  totas  converteret^  in  vitam  .,scelestam°  et. ade«  (in^aniret^  tit  post 
multa  flagicia  eciam  ocoideret''  aanctum  virum,/  cujus  salutaribus  9omt^s;iK>a  cu* 
ravit  parere,  malo  spintu  agitatus.'  Propter  peccata  nostra  enim  deua  eciam  in 
majorem  niOßtri  ruinam  pennittit  nos  habundare;  diviciis^  prosperitatis  gaudere.  for^ 
tttua,  .  ciinotis  rebus  temporalibua  poliere^  non  ad  bonuip  sed  ad^  malum  no* 
«trum  quod  claret  in  hoc  principe,  qoi  primo^  fortunatus,  ut  princeps .  largps  di- 
l^retur/  extiterit,"^  sed  tandem,.  ut  supra  patuit  et  infra  patebit,  male  conclusi^ 
^3BqC0  idem  ipse  Salomonem"  regem  Ungarie  propriis  viribus  effugavit  etinsede 
regaU  Wladislaum  locavit,  qui  fiierat  in  Polonia  educatos  nee  simüem  Wladislao 
babuit  Ungaria,  nee  sie""  fructuosai*  post  enm  Ungarorum  extitit  terrae  BolesIau3 
yero  in  tantam  -supeirbiam  est  erectus*  propter .  rerum  habundanciam .  et  terrarunp 
quod  iioUet  imperio  subjacere  sed  .^  se  ipso  ab'omnibus  rex  vocari\^3^t  P^^T 
pter'  pecfcataiaua,  que  conn^iiserat,'  tandem  pulsus  de  Poli^nia  venit  ^^ul  in^  iln«? 
gariam  ad  regem. sanctum  W^dislaum^  ut  predicitur,.  et  ibidem. miser  nuserabiÜTr 
i^ioei.)  ^er  emigravit"  de  mundo/ ^3 

'    •    .«  •  .  •  * 

.^3 Hie  Boleslaus  post.se  reVquerat  ttnicqm.^um  Mesiconem,  quem  Wla- 
dislaus  sipctus  Ungaronun  rex,  amore  pati-is,''  pa^^vulum  nutriebat.  ,  .Cumque 
bona^  indole  pullularet  placuit  Wladislao  eum  Poloniam  destinare,  qui  moribus 
omatus  fpii  et*  placabilis^  in  oculis  Polonorum.  Sed  npnnulli  timentes,  ne  pa- 
^1080.)  (ris ^^  vindicaret  offensam^^  puerum  occiderunl"^*^  veneno,  qui  vero  secum  biberunt** 
yix  m&rüs  periculum  evaserunt,  et  sie,  ut  puto,  propter  occisipnem  sancti  Stanis«« 
lai  flagidaque  aliä,  Boleslai  semen  extinctum  est. 


^  selamque  S,  T.  h)  sie  enijn  dcuf  toniieiii  aisit  S«  t«  enim  d«  enm  t»  n*  T«  c«  cum  4»  U  CBMpcniiisU  L« 
c)  scelestem  Y,  M«  d)  insaniTit  V*  c)  occidit  S»  T.  V*  1)  für  f.  t.  SUnitknn  epUeopum  V«  g)  malo  agi- 
latus  S»  m.  a,  spiritn  T.  h)  poUalare  V.  M*  i>  ad  f;  V*  M»  k)  prius  S*  T«  1)  diceretar  f*  V,  m)  exti- 
IH  S«  T*  d)  Salamonc«  S»  o)  si  V«  p)  fri^OM  S.  q)  erectaf  S*  r)  q«od  noUet  —  prapier  t  V.  M. 
a>  eomfluaitS«  T*  t)  txnl  in  t  U  u)  predicittfr  iBiif4ta]>Uiter  BMcraTU  S.  p.  miscr  miaerabiliter  sigsavit  T^ 
r)  koc  muiida  S«  T*  w)  0e  Mcsticone  tertio  S,  D«  Metsikmie  tordo  capitnlv«  .T«  ohae  Uehiersciuill  «las  Cap. 
XiU.  h.  x)  pritti  S.  f)  bpne  V.  s)  et  f«  Y«  an)  pUcibUis  V.  bli)  prini  S^  ec)  ^ffemmun  S.  T.  da) 
eidont  S.  T.    e'e)  Idberant/s.  T. 


')    Marh  Galt.  p.  108 f. 

'3    Sem! er.  animadvers.  p.  5i.    macht  mit  Recht  aufmerksam  darauf,  daaa  dieae  Worte 

schwerlich  von  einem  Polen  geschriehen  worden^   Tielmehc  dea  Dcntscheii  r^rralhen. 

Sollte  der  Satz   im  Cod.  Y.  n.  AL' deshalb  aasgelassen  seyn?  » 

*)    M»rt.  Gall.  p.  lieff. 


•   WlädüUmi  I.  •  6^ 

•4 

*  • 

^)Bole8ko  i^tar  can  fiUo^^  et  fratribos  aliis  mortois,''  Wladislaus  ^^^ininpr 
frater ' Bdeslai ,  soccessit*  in  regno*  Hie,  non  muii»  milicie  stremmiis  qaain  devo«*I 
cion^  iüsignis,  ob  amorem  sancd .  Stanidbi  dedit  omnibus  ecolesüs  Polome^liber**' 
tatem.  '^3Qdl  et  filiam  Wratiski  Bohemie  regjs,  Jadittam*  nomine,  duxit  nxo- 
remi  '>  Ooinoüe  filiam  non  habere^  ex  ea,  jejuhms  et  oracionibas  ambo  deprecä'- 
bantor  deim^'saper  babenda  sobole,  largissimis  ideo>^  elemosinarum  largicioBibuS' 
inslstenies  atque  petentesy  sibi  dari  filiam,  qui  deamtimeret,  coleret  ecclesiam, fo* 
reret' joatidam  et  regeretPölönie  regnorn  ad  honorem  dei  populiqae  salatem.-  Qm^^ 
bas  sie  aöfi»,  abcessit  Franco,  qoidavi  Polonle  devotas*^  episcopus,  suadens,  at 
fibre  fidri'faeiant'  ymagin^m  paeri,'  qaam  et  mittant''  com  aliis  exeniis  ^  regali-» 
bii5f*Mncto  Bgidio-,  qoi  moltis  tmc  in  partibus  Gialbe  chorascabat"  miracdis  in. 
monaßteriö-  super' 'Hodanam,  qaod  a^l  sanctom  £gidiiim  nominatar.  Nee  mora, 
(f&ik  ad  aaadiobem  pontifcis  ymago  fieret  |yred06a,  preter  banc  et  calix  de  aaro> 
pmrluiffb^neemn  wiiatoa  nobihs,  ^&e,  omnia  oMSsa  ^eliom  maniboa  legatoram  ad 
ai^otiun  Bgidhn  offurea^or.''  Signifieabant  idcirco'  Wladislai  et  oxoris-  igas,  vi^* 
delicet  Jaditte,^deaideriom  amm'  abbati  sancti  Egidii*  ejusque  conventai,  posta**  ^ 
lanles,  at  aeeeptis  hiis  oblacionibas  pro  eis  interc^erent  ad  deum  omnipotoitemj' 
ut  ttteritis;  sam^ti  figidü  largiretur  eia  proles,  •  cäjos>  solacio  potirentor;,^  et  regnaii|i 
jnsfAtüM  ( cum .  Pölonöram  p«pdlo  Cialis  pr«Ma  ue^nrine  aaloteri.  ^3  Tridaaiio  igitor 
pcst^^^jejonio,  posi  nvneei'onm  et^obhiciomuii^  soseepcionem ,  |per  abbatein  eb  ccu»^ 
▼eutiim  sanoti  Bgidii  eelebratö  Aisisqub  ««de^rMiik  precibus  apira''  detm,  ^3Jadittai 
partnm  effadit  in  die  isancti  Stepbani  regia.  *  Maler  vero  infirmata  nocte  natalls  do«*; 
minici  occnboit  et  pnerinoviter  nati'  gaudiam  matris  defancte  ^])^er(ltar  in  mero- (toes.) 
rea(K  et  ita  leticia  eom  triatioia  temperatur.      Poatea  vero'  Wladislao,    Juditte. 

a)  J)e  WMii|«0  fijliiÄ^Hge  poloiiwiiii  S.  T«  .  Abie  19«lwrM*iv  €^  XIV»  L.  h)  fiUU  V.  M.  o)  moitiM»S..T«. 
d)  Polonie  f.  V*  c)  Jaftam  S*  T*  immer*  t)  dominnm  S«  g)  igitwr  S«  T*  h)  aceettit  forte  Poloniam  qoi- 
erofos  S,^a.  ii^  p.q,  d«  T«  a«  ^  Polonie  q.;)l«  <L^  .  i)  wt  fabrica^t  S.  T«  Ic;  mitteret  S.  T.  1)  eii- 
u'T^'V«  m}  regaYflnii  miiaeiribiu  V»  n)  6>rniaaiTit  S*' eoroscabat  L.  o)  deferantiir  S«  p)  igitav 
S«T.'  q)  tnaditläu  et  Jatta  vxor  tua  S.  T  r)  savm'f.  V«  b)  Accati  lancto  Egidio  S.  abbaä.  Mneto  E|pdip 
V.  T«  Ai  der  folgende!  SteUe  sind  die  ^orte  in  !S.  n«  T*  feblerbafl  Tenfellt:  Bgidii,  nt  largiretur  m  prolem, 
Ciilvf  fo1a6o*.po,tircntur  ejttsqne  eönrentni  poitnlantes ,,  vt  aeeeptis  büs  oblacionibns  pro  eis  intereedercnt  apnd 
de«a  o^njb^'otentem ,  ut  meritjs  sancü  Egidii  prplem  optatam  eonscguerentur  et  regnum  cum  Pplonorukn  po- 
pnlb  profeent  talis  p^IlS  regimine  salutAri.  WesentUdi  mit  Coi.  V«  u*  M.  stimibt  L*  überein«  *t)'  proc«-' 
wemlwr  L.  n)  posC^f*  'S«  ItJ  t)  oblacionem  S*  T.  w)'ad  V.  xS  de  paefo  noTiter  nato  Vt  j)  trbtidavi  S,  T. 
>)Terof.  S.  T.  ..  *^  .  .       »»  .  .     j 


dni  ß.ero^uM 


*)  ftHMhL.t&9klluUi'i90.t[i*    k,*ni"  s,  <   r.U    i  M*l    »ii-     .r./.  .     'f.*:(, 

•)    Mart  Call.  p.  I5J3.                                         L    It  .:-  .  -  .     i       '. 

*)    Marl.  Galt.  p.  iSI.    VergL  Cliron,  Polen,  p.  18.  ;    I  .;     i  ;  t    ^    . 

*)    Vcrgl.  Dobner  sa  HageL  T.  Y.  p.  OOO.  •  'I    il  •*<        r.'j\ 


\ 


64  ///.    Chrcnha  jßtlne^um  P^UmUu. 

nxorifl  sokdo  vidiiato.  coiijiui^itiir^Klicta.SMopi^^  regis  ünttrie^-toidl.iflp^- 
toris  'Heynriöi doror,  Hex  qtta  tantom  ti^  filiää*^  getierävit  ^  Jaditti  vertf,  de  qua 
mperius  dictum  est,  duin  adhac^  ageret  in  himanui  mnltam  ecelesns  erogavit  et 
bi  pauperes  ei^  captivos  grandia  fecit  opera  piebtis/  redimena  Christiaaesde  fl«r* 
vitutibus  jadeomm/  De  fiUabus  antraf '  qoaa  de  aeconda  nxore  generavera^  Wla«« 
•  dislaus,  sorore  videlicet  Heynrici  imperatoris  tereii,^  qui  imperavit  aqno  dommi 
SILX,'  una  traditur  viro  in  Rossia,^  seeunda  saero  momalittm^  velamine  tegUoc, 
tereia  vero  cuidaiii  sae  gentis"  nobili  desponsator/  Porro  Wladislana  Pooiera- 
noram  eontrivit  potenciam  et  contumaciam  sab  pedibas  conculcavit,  forte  eastram 
eoram,  .qnod  valiaverat,  cepit  in  die  tssompeioni^  virginis  gloriose  vineedaipie*  qisoa 
municiones  et  terras  occapavit  eorum,'  in  principalibns  locis,  suis  militibas  cw 
stitutis  per  eom.  Et  ne  perfidia  paganorom  cresceret,  bora  constitota  fedt  onmea 
aranicioiies  in  meditollio  constitatas  ignibus  coneremari,^  Nee  aic  tailiai  gena  re» 
bellis  edomari  potuit,  nam  qoos  Ce&gas^  da  prefecerat,  qui  tone  milide.prin« 
ceps  erat^  aüqaos  perimeront,  nobiliorea  vero  bonestios  et  discrecius  htbenleii^  Tis 
amicmrom  assenau  se  fuge  dederont  ^3  PM>p(er  qnod  Wladislana  eom  vaUda  exer« 
dta  terram  eoram  ante  quadragesunaili  introgressus*  inde  inredam  magnam  et  nidk 
tos  captivos  edoxit  Camque  regni  sai  terminis  apropinquana  jatii  se  pntaret  ae« 
cnnuB)  Pomerani  snbito  subseqnentes  soper  fluviomNacla*  bellum  luctnosom  «Iris»' 
qae  partibus  eommiserunt  et  bora  diei  .tercia;  naqne  ad*  erepusculum  est  pdgnatam, 
nee  sciebatur  an  Christianorvm  an^  pagunonui  ezeidiom^  majna  foit.  t^3  ^^'^^^'^^^■^ 
laus  deniqne^  Bobemis  in  anjulinm  evocatis,  den^  Pbmeraniam  snliänfravit  et 
castnim  Nakel  obsedit.  Contagebat  autem  ibi  mirabile^  nam  singulis  noctibna  art- 
inati  quasi  pugnaturi^  agitabant  in  bostes.  CSumque*  hujusmodi  dduaonem  freqneii-" 
citts^  paterentnr  vehementisaime  admirati,  quadam  nocte  pavore  solito  exeitati,  ex« 
tra  eastra  longius  veniente^  et  qnasi  noetomaar  umbras  palparent  ^  delusi  velnt  cu* 
neos  hostium  sequebantur.  Interim  iUi  de  eastro  properanter  de  propugnacaBa^^ 
exeuntes  maebinas  et  staeionis  tabemacnla*  eombussermt     P^doni  ergo,   com  se 

a)  iüos  V.  U.  b)  ftdliac  t  V*  c)  et  U  Y.  d)  picUte  S.'pietetb  t  T.  e)  C.  a.  j^deU  V«  f)  aalm  t.  S. 
T«  0)  ^eacriiTit  S*  T*  ^tnutnt  V*  li)  itieti  tercU  ^,  T«  iereii  f.  V.  i)  M Uleiimo  leiai^Bio«  llXL.  V«  M« 
MUlcflimo  XL  U  h)  Ruuiuii  V»  M.  I)  Sacrimoualim  S.  T.  m)  smi  eeueng  Y«  M.  b)  aiipoBMiUur  V.  M. 
o)  gloriose*  ••  que  S«  p)  BimiiciQiics  ipti^pra«  et  teiriif  ttiam  ocenpaTit  S«  T,  ^  igne  CKBtari  V«  r)  Cete* 
gnf  S«  T*  Scdieii»  Marl*  G»  auch  Caefliegatf  Saecaleclai  a*  ■•  w*  ß)  iatro  ingretiai  S.  T«  iagrefiaf  L« 
t)  NaelEa  S.  t*  v)  a^  f*  V*  M*  t)  tcI  S«  T*'  w)  davaaai  S.  fcklt  gaBa  T.  x)  igitor  deai^ue  S«  t.  deai^e 
Tero  L«  j)  ^aam  ü  pügnataraai  'S.  ^uaia  pagaaatam  L«  a)  et  cwa  L.  aa)  freiiueBcias  f*  S«  T,  W)  pro- 
perant  de  pugaacolit  S,  f  • '  cc)   sfacaoae«  et  S.  T«  '        * 


*)  Nebmlick  «tcb  Deatscber  Art  n  rechnen  Heiaricbs  IV.  als  KüAiga^  des  HI.  alaRal« 
tcrs.  S.  Köhler  gen.  aog.  fam.  Fnnconicae  Tab.  III.  Diese  zirtite  Gemshlin^  auch 
Jndiih  oder  Sophia  genannt,  war  seit  1063  mit  SabuDon  ron  Vkga»  Teraiahlt^  wel« 
eher  tOTS  sUrb.    Sie  selbst  st.  1102. 

>)    Mart  Call.  p.  134  C 

•)    Mart.  Gall.  p.  136  IT. 


Wladislaiis  L  65 

nichil  proficere,  nee  beUam^  invenisse  conspicerent,^  com  magna  pars  exercitos 
victualia  non  haberet,*  casso  labore  ad  propria  rediemnt.  Hoius  nretextu  Pome- 
rani  contra  Polonos  in  superbian^sunt  erecti.  ^3  Pr^terea  Wladisiaus  de  quadam 
concubina  sua  sosceperat  filiam"^  nomine  Sbignenm.  Ob  odinm  uxoris^  legittime 
natritas  estSbignens  in  deserto,  qnousque  fieret  adolescens,  ^3^^^'^^^  ^^  Craco- 
via'  literis  traditns,  tandem'  instruendtts  dncitur^  in  Saxoniam.  Slisdem'  tem-- 
poribns  Cxethegns  palatinus,  vir  quamvis  nobilis  et  formosus,  tamen  avaricia  ex- 
cecatos  multa  cmdelia  perpetravit,  aBos  sopprimebat,^  alios  propellebat'  de  patria, 
ignobiles  vero  nobilibus  prenonebat,"  quiqiie  cum  sie  existerent  fiigitivi  per  diversa 
divagabantor*  loca  et  nonnuUi  Wratislai  duds  consilio  in  Bohemia*  congregantur, 
sieque  qaosdam  precio  condnxerunt,  qni  Sbignenm  fürtive  de  elaüstro  monialiom 
Qbi  foerat,  extraxemnt  Recepto  igitor'  Sbigneo  inBohemia,^  fugitivi  legacionem 
in  hec  verba  mittont  comiti,  nomine  Magno,  Wratislaviensi ,  hie  tenuit  Wratisla- 
viense  castrnm  cum  tota  Slesia:'  tu  quidem,"  comes  Magne.  scis,  qnomodo  Cze- 
tbegi  alias  Sethek^  eontumelias  in  exilio  positi  toleramns,"  sedtibi,  cuinomendn- 
catns  est  plas  dedecori  quam  honori/  lacrimabiliter  condolemus,  cum  laborem  one- 
ris  sed  non  honorem  habeas,  si  Czetheginis^  non  audeas''  dominari  pristaldis/ 
'3  et  ideo,*  si  eupis  cervicem  de  jugo  servitutis  excutere,  festina  in  defensionem, 
aceipe*^  puerum,  quem  babemus.  Et  hoc  Bohemie  dux  suadebat,  ut  inter  Po- 
lonos discordiam  seroinaret.  MHoc  audito  Magnus,  dux  Wratislaviensis ,  commu- 
nicato  majorum  suorum^^  consilio,  ultimo  acquievit,  pro  quo  facto  Wladisiaus  gra- 
viter  tristabatur  et  Czetbegns  multd  ampbus  cum  regina.  Mittitur  igitur  nuncdus 
sd  Magnum  ducem  Wratislaviensem  et  ad  magnates  regionis  illius  et  fit  scruti- 
nium,  quid  hoc  sibi  velit,^^  quodSbigneum  cum  fugitivis  sine  patris  imperio  reee* 
pissent;  an  rebellare  proponant,'*''  an  obedientes  existcfre.  Ad  hoc  Wratislavienses 
respondent:"*  non  ae  patriam  Bohemis  vel  aliis  nacionibus  tradidisse,  sed  domini 
regis  filinm  suosque  fratres  fugitiyos  in  suum  presidium  recepisse,  nee  minus  se 
velle  domino  Wladislao  necnon  filio  suo  Bokslao  per  omnia  fideliterobedire,  quin 
pibcius  contraire  Cethego  et  operibus  suis  malis.     Populus  autem  legatum  lapidare 


m)  bcUun  f*  L«  •  li)  inspicerenl  S*  T.  c)  non  luberet,  S»  careret  V*  d)  tnsecpit  filiam  snnM  S.  T«  e)  ad 
odivm  nxorSt  loe  S.  ob  timorcm  vxoru  V«  I)  deinde  Cracoviam  &  T*  g)  dcinde  S«  T.  h)  initr,  dacitor  f« 
V*  i)  luasdem  S*  Liade«  T,  bUa  V*  k)  anppremebat  S*  1)  propialit  S*  T*  m)  propooebat  S.  T*  n)  Ta- 
gabaatnr  S.  T.  a)  in  consilio  Bobemie  S.  T*  p)  ergoL«  q)  Bobemiam  ittntS.T.  r)  SleziaL»  •)  quidamV. 
t)  Cetber  aliaii  SeUk  $*  Cetbci  aljas  Sctbek  T*  n)  toIcniTiniaa  T*  ▼)  cui  nonleB  dncataa  est  plua  bonori 
quam  dedecori  S.  T.  cai  nomine  docatna  es  plas  dedecori  quam  bonori  V*  w)  CeUiegos  S«  Cetbegans  T* 
i)  audeat  S.  andet  L.  j)  prisUldis  f,  S*  pristnldis  T*  s)  ideo  f.  V.  aa)  acdpere  V«  bb)  ^nitata  laajo- 
mm  svaB  S»  T»     cc)  Tcliat  V«     dd)  proponunt  S.  T*  proponerent  V,  proponeut  M«    c«)   rcfpoadenml  S»  T« 


*)  Ghron.  Polon.  p.  i8. 

<)  Mart.  GalL  p.  fS8  ff. 

*)  Prestridi  8*  Pristaldi^  execntores  jadicnm  nobilttim.    Da  Gange  Glossar,  u.  d.  W. 

*)  Mart.  Gail.^.  141.  *  ^ 

.9 


66  HL    Chronica  prtnelpum  PoUnOäe. 

Iavs  et  Czethe^s  irati  Wladislaam  Uagarie  regem  et  Brez^laum'  dncem  Bo-* 
liemie  oöatra  Wratsslavienses  ^  in  anxiliiim  poa^|abant,  unde  plus  dampiii  quam 
{M'oAcui  receperunt,  nam  rex  Wladislaus  de  Ungaria'  Gzetkegnm  secum  yinctam 
in  Ungariam  deportasset,  si  mm  transfogisset*  cum  panmio  Bolesfato.  Cunque  id- 
Circo  nichli  proficerent,  eo  quod  sui  contra  auos  amicos  bellum  gerere  nolue- 
rant'  pacem  cum  filio*  pater  fecit  Reversus  Interim^  Czethegus  de  loco^  'quo 
fiigerat,  majores  Polooie  callide''  contra  Sbigneum  et  suos  promissis  et  muneribus 
in  partem  alutm  inflectebat'  Unde  Wladislaus  rex  ad  castram  Wralislaviense 
nUimo  cum  exercitu  perveaiens,  obtentis  prius  castris,  que  foerant  in  drcuitu,  ac 
Sbigneo  cernente,  sibi  proceres  defecisse  atque  durum  fore,  contra  stimulum  cal- 
citrare  fiigienteque  de*  nocte  ad  castrum  Cruschwitcn*  militibus  opul^tum,  ^^^^^^ 
exercitu  y""  quem  secum  liabuit  pater  Sbigneum  p^-sequitur  fugientem  et  fortiter 
aggreditur  idem  castrum.  Sbigneus  vero,  convocata  multitudine  paganorum,  exiens 
de  Castro  dimicavit  cum  patre.  Commisso  igitur  gravi  belle  inter  Wladislaum  pa-» 
riter  et  filium^i^  innumerabiles  de  bostibus  cecidenmt  patris  et^  fiÜo  carceri  man*» 
dpato  tantum  ibi  cruoris  bumani  fiisum'  est,  quod  quisque  de  aquts  ibi  fluentibus 
pisces  comedere  non  änderet.*  Tandem  vero  Sbigneo  ad  episcoporum .  et  princi» 
pam  instandam  de  carceve  liberato,  patris  ei  daturgrada,  Gzetbego  autem,  recon-« 
ciliatis  simul  fratribus  Boleslao  et  l^igneo,  exilfo  relegato.  ^3Sed  nee  sUendum' 
est,  quod  in  vfgilia  dedicadonis  Gneznensis  ecdesie  sub  eisdem  temporibus  boc 
factum  est  miraculum.  Eadem  nocte  quippe  in  quodam  Castro  Polonie  traditore» 
nonnulU  Ikierunt,  qui  Pomeranos  funibus*  recepenuit  ad  castrum ,  quibus  armatns 
a{^ruit,  insidens  albo  equo,  bestes  exempto  gladfo  terrens  atque  precipites  per 
gradtts  agitans ,  quousque  boc  strepitu  castellani  expergefacti  meritis  sancti  Adal* 
berti  proculdubio  castrum  ab  hostibus  liberarent.*  Porro,  quamvis/  prout  in  una 
legibir  cronica,  ^1  pater  senex  iliis  terram  dhddens,  dedit  provinciam  Glogovie 
SUb^neo  spurio,  aua  tarnen  dicit  cronica  ^^9^^  eidem  Sbigneo  Mazoviam,  Bo- 
leslao vero^  WratislaTiensem,  Cracoviensem  et  Sandomiriensem^  provincias  as* 
signavit  post  mortem^  sub  condicione  bujusmodi,  quod  si  quis  ex  eis  forsitan  ex- 
teris  nacionibus  contra  regnicolas  adliereat|'  aui  patrimonil  cadat  a  jure.    Pater  an- 

»)  MbnUMat  S.  T.  b)  Boletlsttm  S.  T.  nresitkiini  L.  e)  WratUlaT^enseM  S.  T.  d^  tJnearis  S.  T. 
e)  wmHfgm^  Y.  t)  ▼olttennit  S.  T.  g)  f.  rao  S.  T.  li)  i|ptar  S.  T.  i)  loeo  rao  S.  T.  li)  eamaiUfc 
S.  T.  1)  fdeeteWl  S.  T.  m)  Hgitmte  ^o4  S.  m)  Cniiwis  S.  Craiwitei  T.  Cratwies  M«  o)  ezorhi  V. 
•palato  €um  enrcite  S.  T.  p)  ejat  S.  T.  q)  occtderaat  patrit  Sfio  S.  pairb  f.  V.  r)  craor  hamaan« 
teM  V.  s)  amdelMit  S.  T.  t)  Subw  V«  «)  Ubcfasl  S.  T.  libeiarwit  L.  t)  qmaaiTia  t  S.  T.  w)  vero  f. 
V«  WU    x)  WnlkUTiaa,  CfftMirim  et  SMdvairiam  S.  T.    j)  norIrM  f.  8.  T.    ■)  id&CKrct  T. 


>)  Mart.  GalL  p.  144  S. 

^)  Marl.  GalL  p.  147  ff. 

*)  Chioa.  PoloB.  p.  f3. 

•)  Hart  Call.  p.  OSO  ff. 


\. 


WiadUlaui  L     Bubslom  IIL  67 

tem,  dam  adbac  viveret^  im  M^soTia  fire^acamaa  habUavit.  ^3^^*^^  vero^  um 
sefaens  pueriles  actus  ia  yenacioiubiis  et  süsiübus*  voliq>tatibus9  sed  se  in  ndUtiH 
ribus  exercebat  et^  nonnuinquain  iiiscio  patre  contra  bestes  in  expedicieuibas  d«x 
jnilicie'  precedebat  ^)Nec  bifc  celaDdam  est,^  quod  com  qaadam.vice  pater, 
confectos  jam  seniO)  cum  exercitu  contra  Moraviam  misisset  Cetbegum,  iirit'  cum 
eo  puer  Boleslaus ,  solo  nomine  pugnaturus,  et  tarn  strennue  se  babait  in  exerciti, 
quod  Moravie  magnam  partem  destruxit  et^  capta  magna  preda  cum  eaptivis  plii- 
fibus  redlit  sine  belle.  ^31^^?^  quadam  viee*"  apmm  inmanem  per  silve^  eemerts 
currere  densitatem^  solus  venabulo  presumptoosus  paer'  invasit  pariter  et  occidit 
^3Simile  bellum  cum  urso"  commisit  et  vicit  ^3^^^^  eciam  juvenis  Boles- 
laus«*^  vivente  patre,  eastrum  ^3^^^^^^^**  tantis  obsedit^  viribus  et  ]D|HUgnavit 
insultibusy  quod  tandam,  paucis  diebus  elapsis,  eos,  qui  fuerunt  in  Castro,  iUud 
tradere  opportebat  ^3^^^  Boleslaus  non  tantum  predis^  vel  incendiis  intendebat, 
Quantum  munidonum  capdonibus  barbarorum  in  serritutem  redigere  copiens  r^o- 
nem»  ^3^^^  interim  Catetbegus  ipsis  pueris  fratribus,  Boleslao  pariter  etSbigneO| 
pbires  insidias  intemptabat,'  unde  fratres,  juramentis  fidelitatis  sibi  mutoo  predtitis, 
contra  Gzethegi  machinaciones  simul'  insurgunt  Contimit  enim  Wladislaum^  filio 
Boleslao"^  dare  mandatum,  significando  Bohemos^  Poloniam  intraturos  et  ibidem 
predam  üacturos  ab  exploratorum  relacione  se  veridica  percqiisse,  Quapropter 
precepit  pater'^  filio ,  properare  ad'  locum,  quem  sibi  prefixerat  etassumpto  exer- 
citu, quem  Czetbegus  congregaverat/  et  in  quo  Boleslaus  nullatenus  confidebat, 
hostibus  mandavit  occurrere  patriam  invasuris.  Boleslaus  nicbilominus  patemis  jus* 
sionibus  obtemperans  cum  suis  ad  statutum  terminum  iestinus*  pervenit,  sed  co- 
mes^quidam,  Woyslaus**^  nomine,  fidelis  sibi,  cuique^^  dudum  commissus  fuerat, 
secum  non  ivit.'*^  Cumque  ibidem  adesset  eciam  ""^  Sbigneus,  frater  suus,  sunul^ 
coUocuti  sunt,  suspicantes ,''-non  esse  tutum,.  esse*'*' cum  famäüaribus  Gzethegi,  qui 
heiredes  regni  nititur  modis  omnibus  abolere*      Quo  cognito  et  pensato  Boleslaus 


a)  •«  actibu  et  ▼.  S.  T.  h)  et  f.  V*  M«  e)  milieUm  S*  T.  d)  ett  f.  S*  T.  e)  iait  S.  I)  dcftnuifMl  et 
S«  T.  et  f.  V.  g)  item  f.  S,  T*  li)  tice  yero  S.  T«  i)  ulTam  S.  T.  Ic)  denütotem  f.  S.  T*  1)  für  pner : 
tpnmi  S*  T«  m)  nna  S«  T«  L*  M.  n)  adbac  jareaii.  Boleslaus  adhae  S.  T  o)  Meiersia  S.  Meseniicx 
T«  MesMee  L,  Mcdzyraees  Ifart  O.  p)  »Tasit  S,  T.  q)  predlis  S*  T.  r)  iBtenpendbat  S.  T*  s)  flmtvo 
S«  T*  t)  WUdislM  L*  «)  ^oleslai  T.  ▼)  Bakcasb  V*  M.  w)  f&r  paters  pro  S.  s)  ad  f.  L.  j)  eoagw- 
gaaduB  S*  ft)  featiTas  L.  aa)  eoaite  V.  M.  lib)  Wislaos  S.  T.  eo)  sibieni^o  S«  dd)  iaitS«  cc)  iMccw» 
adesset  S.  T*  abesset  V«    f)  tiaol  f«  V.    |pg)  •«spirantes  T.    bb)  esse  t  Y. 


)  Mart  GalL  p.  it»  f. 

)  Mart.  Gaih  p.  I»3  f. 

)  Mart.  Call.  p.  154  f. 

)  Mart.  Call.  p.  188  f. 

)  Mart.  Gall.  p.  188. 

)  Meaeritz  im  Posenscben-,  aa  der 

)  Mart.  Gall.  p.  189. 

)  Mart.  Gall.  p.  160 ff. 

9* 


68  HL    Chrofdea  prineipum  Polontae. 

veheiiAenter  expavit  totasque  sadoribns  et  laerimi^  efflnöbat,  et  ämbo  statain  ad 
castrom  Wratislaviense,  ne  occuparetur  ab  emolis,  redienmt.  Puer  igitorBoIes- 
laus  regressus,  nobilibas  et  cMtatum  senioribas  convocatis,  cum  lacrimis  enarra* 
Vit  eis  Gzethegi  paratas  insidias,  et  Sbigneus,  qui  literatos*  fiiit,  ad  fidem  fratris 
sui  Boleslai^  tmnaltaantem  popalam  animavit,  adhortans  omnes^  nt  ipsis^  ambo- 
bas  consulerent  quid  faciant  in  hoc  casa.  Ad  hoc  Wratislaviensis  tota  nmltitado 
respondit:  nos  quidem^  fidem  servare  volumus  patri  vestro  quoad  vixeiit,  nee  to«» 
bis  deficiemas,  dum  in  nobis*  Spiritus  est  vitaüs.  Congregato  igitur  exercitu'  de 
eorum  consilio,  qui  seniores  et  saniores  existere'  videbantur^  convenerunt^  cum 
patre  in  loco,  qui  dicitur  Sarnouc/  ^^ubi  premissis  tractatibus  "^  atque  minis  filio* 
rum  patrem  Gzethegum  a  se  deserere  opportebat  et  juravit  pater  filiis^  eum  se 
nunquam  deinceps  in  honorem  pristinum  resumpturum.  Recedente  sie  a^  patre^ 
Czeth^o,  filii  patrem  inermes  humiliter  accesserunt^  sicque""  pater  cum  filiis  nee» 
non  toto*"  exercitn  fugientem  Gzetegum  ad  castrum^  quod  fecerat,  ^3  persecuti  sunt^ 
Quem  cum  filii  extra  fines  patrie"*  conarentur  expeUere^i*  pater  de  nocte^  cum 
in  lecto^  suo  requiescere  putaretur,  cum  tribus  dumtaxat  suis'  familiaribus,  ceteris 
i'gnorantibus,  ad*  Gzethegum  ex  altera'  parte  Wisle  fluminis  cum  navicula**  träns-. 
fretavit,  cunctis  de  proceribus  exercitus  publice  dicentibus,  sapiends  non  esse^ 
filios  totque^  nobües  et  tantum  exercitum  propter  unum  deserere,  quin  pocius  de- 
lirantis.  Statim  i^tur  facto  consilio  Boleslaus  Sandomiriam^  etGracoviam,  sedes 
principales  proximas^  occupavit,  Sbigneus  vero  ad*  Mazoviam  properans,  Plo«* 
censem^  urbem  preoccupare  cupiens,  sed  preventus  tarnen*  a  patre,  suo  desiderio 
est  frustratus.**  Post  hoc,  exerciiu  congregato,  contra  Plocensem  urbem  ex  alia 
parte  Wisle  fratres  castra  milicie  posuerunt,  ubiMartinus  episcopus,  decrepitus  et 
fidelis,  inter  patrem  et  filios  discordiam  mitigavit  et  pater  promisit  iterum,  inter» 
posito  jurainento,  se  Gzethegum  nullatenus  retenturum,  propter  quod  et  Boleslaus 
patri  sedes  restituit  occupatas.^^  Necdum  tamen^^  pater  pactum  senravit  et  quam- 
vis  ultimo ^*^  feeerint**  tantum  filii,  quod  pater,  velit  nolit,  Gzetegum  dimiltere  de 
Polonia  est  coactus,  tamen  longe  postea  reversus  est,  sed  non  licuit  sibi  sicttt 
fecerat  ämmodo^  dominari.      ^3^^^^^  nuncciatum^  est,    Pomeranos  contra  2St- 

«)  liberatas  S.  T,  b)  Boleslu  f.  S.  T.  e)  ipiis  f*  L«  d)  qnidam  V«  e)  TobU  S,  T.  f)  eongre^tor  igitar 
excrcitni  S.  T*^  g)  seniores  et  famotiores  esse  S.  T*  b)  conreninnt  L,  i)  Samore  S.  Samowe  T.  Sauen« 
L,  Zarnowycex  Mart.  G.  k^  trabtibus  T,  1)  ttc  f.  V«  a.  f.  L«  m)  sie  V,  n)  non  toto  fandem  S»  T* 
o)  ad  S,  p)  propellere  S.  T.  %)  Icetn  S*  T«  lectnlo  Mart.  G.  r)  ania  f.  S.  T.  s)  ad  f.  S.  t)  alia  S.  T. 
tt)  cum  navlcula  f*  L*  t)  filiosqne  tot  S»  T*  w)  Sandomiram  S,  x)  ad  f*  S»  y)  Ploczensem  T,  immer« 
s)  tandem  S«  T.  aa)  fnutatu  V.  bb)  preoceapafas  S,  T*  eo)  tamen  f.  V«  dd)  tamen  ultimo  S.  cc)  fc«e* 
rint  et  T»    fecerunt  L»    ff)  a  modo  S*  X.    gg)  deinde  f,  L»  denunciatiim  L. 


')    Mart  Gall.  p*  165.  cf*  p.  229«    Gzamikow  an  der  Nelze,  unter  Uscz,  üb^rDricsen. 
')    Mart.  Gall.  p.  166:  ad  castram  sai  nominis.  p«  147:  in  Castro  Setbei,  welchcanacb 

dieser  Stelle  in  Masovien  gelegen  haben  mnss. 
')    Mart.  Gall.  p.  168  ff. 


WladUlam.  I.    BoletUm  lll.  69 

m 

tok,*  ^3  4^^^  ^^  qaasi^  clavis  Polonie,  castmm  oppositam  erejusse,^  tarn  prope, 
qaod  ea,  que  fiebant  et  dieebantor  in  Zittok  videri  atque  auduri  bene  poterant  a 
paganis*  Sbigneus  igitar,  qoia'  partem  regni  paganis  proximam  obtinebat,  cum 
patris  et  sao  exercitu  contra  Pomeranos,*  qui  adhuc  paganl  faenint,  processit,  qoi 
-  tarnen  modicom  profedt,  qaoniam^  nee  dirait  castrum,  qnod  nnper  per  paganos 
edificatom  fuerat,  nt  predicitur,'  nee  pugnavit  enm  eis,  sed  casso  itinere  ad  pro» 
pria  remeavit  Boleslaos  vero'  qnamvis  junior^  necdom  einctus  gladio  militari, 
pins  fecit  quam  frater,  nam  cum,  paucioribus  pontem  illomm  invasit  et  abstulit  et 
persecutus  est  bestes  ad  ^  portam«  Videntes  itaque  pagani  Boleslaum  tam  strennoe 
facientem  cum  paucis  et  timentes,  ne  cum  multitudine  veniens^  inferat  ampliora, 
metipsi  castrum,  quod  fecerant,  demoliti  sunt,  latibula  requirentes.  *3^^^^^^^^ 
mto^  quod  Boleslaus  adhuc  juvenis  tanta  strennuitate  polieret  pater  in  die  assump^ 
eionis  virginis  gloriose""  fecit  eum  dngi  gladio  militari,  ^3^^  ^^  causa  prepa«* 
rari'"  &ciens  in  civitate  Plocensi''  grandis  convivii  apparatum.  Interim  autem  nunc« 
datur,  Pomeranos  Zitok'  denuo  cum  exercitu  obsedisse.  Boleslaus  igitur,  probi-* 
tatis  sue  clara^  insignia  manifestans,  patre  multisque  prohibentibus,  dimisso  con» 
viviC  in  Pomeranos  audacter  irruens  cum  gloria'  triumphavit  et  victor  reversus, 
statim  a  patre  cmctus-est  milicie^  gladio,  hujusmodi  sollemnitatis ""  celebrantibus 
cum  gaudio  cunctis  festum  et  nonnuUis  aliis,''  ad  honorem  sui,^  milicie  einctis 
ense.  ^')(jon&pi  autem  non'  longo  post  hoc  Plawcos^  qui  Almanice  Balwed* 
dicuntur,  ^3^^'^^''^^^^^^^  convenire  moreque,  ut  prius  solito,**  discurrwe  per  Po- 
loniam.  In  partes  se  tres  vel  quatuor  dividentes,  noctumo  tempore  prope  Wislam, 
et  in  crastino  predam  innumerabilem  capientes  et  onerati  spoliis  circa  vesperam^^ 
ultra  flttvium  redierunt,  et  quasi  securitatis  locum  se  habere  spwantes,  indulsenmt 


a)  Zitfck  $•  Sjitok  L.  Zolok  Murt.  6*  b)  qaam  ti  S.  e)  appotitnm  exitte  S.  T.  d)  qui  S.T.  e)  Pomenriot 
M.  Mer«  f)  quam  «iid  «it  Autlassang  det  Folg^dea  bis  nee  pai^arit  S.  g)  Tero  f.  S*  T.  V»  M,  h)  su- 
Mr  y«  i)  »que  ad  S.  T.  k)  renial  V.  1)  Contideratoqve  S«  T«  n)  ttatt  giMriote  i  Marie  L«  n)  prcpa- 
rai«  S,  •)  Plocsea  S.  Plocxenti  T,  p)  ZlHdi  S.  Zitlok  T.  M»  Syttok  L,  q)  dara  f.  S.  T.  r)  mnltii- 
qae  diminit  proLibentibni  e  codtitio  S.  T*  s)  für  c»  gis  audacter  S.  t)  oiilttari  L.  n)  solemnitatem  S.  T« 
r)  alüi  f.  S.  T.  w)  tne  S.  T.  V.  x)  noa  f.  L.  y).  longo  post  PUwos  S,  longe  post  boc  PUiucos  vd  PlanÜ 
U  Plnmd  nnten  aneb  T,    s)  Blawen  S«  Plawen  T.     aa)    soltto  U  S«  T.     bb)  Tesperam  V,  M* 


>)    Santbok  an  der  Wartha,  zifiichea  Landabere  nnd  Drieaen. 
«)    Mart.  Galh  p.  172  f. 


*)  S.  über  dieae  alte  aneb  SlaTiache  Sitte  Tzaehoppe'a  u.  Stensela  Urhk.  Samml.  p. 
47y  wo  die  ältere  Nachweianng  aoa  Mart.  6a il»  p.  178  naehzntragea  ist.  Auch 
Cosmaa  Praeena.  s.  J.I099  erwähnt,  daas  Brzetiaiani  vonBöhmen  den  jungen 
Bolealana  mit  dem  Schwerdte  umgürtet  habe,  was  gegen  Naruaxewics  UL  p.  79* 
Kownacki,  wie  ea  scheint,  mit  Recht,  auf  Zbigneua  bezieht.  S.  Anmeili.  ff  xa 
S.  173  des  Mart.  Call. 

«)    Mart.  Call.  p.  175  f. 

*)  S.  AnmerÜT.  3  zu  S.  173  dea  Mart.  G all.  Es  sind  die  Polowzer  oderComanen,  in 
Ungarn  nnd  am  Dnepr^  Bug  u.  Dnestr. 


t#  IIL    Cktroniea  fHße^^mn  PoUmlae. 

iradeti.  Sed  ^lud!  miserieora  devs*  sms  fideUbmi  aiuiÜnin^  mimstraYit ,  Dam  diei 
«omiMce  vigilia  ia  pagaoos  irraeatibus  Christianis  et  rktoriose  triompliaiitibaS) 
re^anta  B<uesIao  redii^e  Plawei  Pokmam  ammodo  noa  saut  ans!,*  propter  %aod' 
Poloni  dixeront:  ^^hesktfi^  que  taleoi  poenun  educavit,  usqde  modo  fiiit  ab  ho- 
atibos  Polonia  eoBculcata  sed  mmc  per  hone  puemm,    ui  aatiquitus  restauratur. 

ciioft.)  ^3  Wladislaus  ergo  pleims  diemm  loagaque  debilitate  confractas  diem  siiiim  clau- 
ait*  extremum,   cui^  soUemnes  agimtv  exeqaie  quinque  dienun.      Verttm'  quam- 
quam  inter  filios  super  thesauro  reUcto  per^"  patrem  esset'  suborta  dissensio,   aii* 
oisterio  tarnen  archiepiscopi  Martini  per  dei  graciam  sunt  sedati.      Trad^to  ergo^ 
fiinere  sepulture  divisionein  sortis  sue  prout  pater  vivens  designaverat,  quilibet  est 

1096.  adeptus.  ^3^^^'^^^  annum  dovki  mülesimuin  XCVI'  Briszislaus,*  duxBobemie, 
eum  toto  suo  exercitu  Poloniam  veniens  super  ripam  fluminis  Nisse  "^  Gastro  Birde, 
alias  Bardo,"*  destructo^  longo  ^laferios  super  altum  scopulum  edificavit  aliud  ca- 
strnm  fortissimum^  Gamenca^  nominatum,  traheos  vocabuliua  a  scopulo  aive  po- 
tra,^  ubi  nunc  moaasterium  Cistercieiise  consistit. 

*3^^^^^^^  igitur  tercius,  filius  legittimus*  Wladislai,  cunrus  dictus^  par- 
'  tem  sicttt  debuit  obtiaens  meliorem,  cepit  militibus  et  consilio  confortatus  aBimi'' 
virtutem  viresqile''  corporis  ezercere,  cepit  que  de^  eo  fama  liMige  volare,  aam  et 
bella  renovat  et  hostium  paganorum  vires  enervare  cogitat.  ^3^^  convocata  beK 
latorum  nmltitudine  cofnosa  peaetravit  potenter  meditiülium  paganorum  et^  urbem 
eorum  precipuam,  Albam  Q  nomine,  antequam  totus  exercitus  secutus  esset,  sine 
bellicis  instrumentis  et  machinis  prima  die  sui  adventus  cepit,  opulencia  omni  ple- 
liam.    Nonnulli  retulerunt  met^  Boleslaum  primum  fuisse,  qui  conscendit  propugna- 

•)  den»  f«  S»  T.  h)  anxiliMii  nuim  S*  T,  c)  a  sMia  Mui  mm  focmt  S*  d)  ft^ftettü  &  T,  c)  comI«- 
fM  L*  f)  cni  f.  L.  (r)  Veram  f.  V.  li)  poit  S.  T*  i)  tst  V.  k)  ciren«  S*  T*  1)  oüUct«  »oiM«cttmo 
•eito  S.  T  m)  Bffessulaai  S.  T«  BrisusUtii  M.  ■)  Nise  M*  o)  tcI  Bardo  S«  T«  Barde  L*  p)  lomge  f«  L.  • 
^)  CaBCBces  S,  T*  r)  petra  f.  V,  ■)  De  Boletlao  tertio  Polononua  re||;e  capitulvm,  S,  T,  Bolada«t  Inreiat 
If «  Ohne  Uekenclir.  i  Cap.  XV.  L,  t)  legittimat  f.  S*  T.  «)  emm  miUtibu  et  eonsilü  comf^rtatoi  ▼iiVctc 
L»  confortatuf  t  S,  T«    t)  et  riren  S.  T.    w)  cepit  V*  M.  L.    x)  et  t.  V«    7)  met  retolerant  S, 


')  Mart.  GalK  p.  176. 
')  Mart.  GalL  p.  177. 
*)    Coaniaa  Prag.  a.  1096»  was  von  Pulkawa  a.  dL  J.  völlig  entotellt  ist.     Batdo  iai 

Wartha  an  der  Neisae,   an  dem  berühmten  Passe  swischen  der  Grabchaft  Glatx  nnd 

Schlesien.    KamensB,  wo  das  nachherige  Cbtercieaser- Kloster,  etwas  weiter  unterhalb 

an  der  Neisse. 
^)    Mart.  GalL  p.  178. 
>)    Mart.  Gall.  p.  178. 
•)    Mart.  Gall.  p.  179  u.  215.     Belmrd»  Bialagrod,  d.  i.  Weissstadt  !•  Pommen.    S. 

Kanngiesser,  Gesch.  y.  Pommern  1*  S»  40S. 


BotaUtut  111.  n 

eiila  dvHatis,  ie  ^a  predam  aMiudt  immerabileiB^  mamdoiieat  destraena  et  pla- 
mciei*  adequana. 

^3  ^^^4^^^  Boleslam  cum  BobiS,  suo  generi^  congniente/  quam  dimtixo» 
rem,  anno  domioi  MCIDDL*  nupciaa  celehraret^  ^^tSbigaeus  frater  aaos,  vocatus  ad  ii04« 
mipcias ,  venire  contempsit,  qoii}  et  cm  Pomerania  atqne'  Bohemis  amidciaa*  fe-* 
deravit,  et  nupciis  dmtintibi»  procoravit.  Behemos  intrare  Peloniam,  qui  nonnul- 
Bs  temporibiis  per  Wratialaviensem  proviaciam^  discarrentes,  mnltia  captivis  ab- 
ducfis^  predaa  et^  incendia  eommteerant.  Quo  andito,  missa  legacicne  ad  frata*^», 
cmi  hec  procaFareraty  reqoishdt,  "^  emr  hec'  faieere  sibi  placnit,  cam  tarnen  aimqaam 
dememerit'^  apod  eum.  Sbignens  vero,  qm  responderet  congroe  non  uveiiiena^ 
qaibnadam  fnvolis  excusacionibus  innocenciam  allegavit,  nee  fratri  su»  ceatra  he* 
stes,  cum  quibus  frequenter  bellum  gessit,  misit  auxilium,  quin  pocins  contra  eom 
iHos  pecuniarum  subsidiis  confortaret,''  nonobatante,  quod  ipsum  sepe  frateme"*  m*- 
nuerit,  ne  cum  bostibos  pateme  bereditatis  haberet  coUiganciam'  in  occolto;  quem 
paeifiois  verbis  semper  compescere  atuduit  eeonverso  Sbigneusu  ^3^^^^^^  ^^^ 
qne  Boleslaus  imam  intulerunt*  sibi  Bahemi  irindteare  injuriam,  trea  militam  tur- 
mas  mnsit  in '  MoraTiam,  qui  fieieBtes  jn-edam  et  incendia ,  in  ipaa  dominice  re^uv 
reccionis  aeptimana  persecucionem  perpessi  aunt  a  Swanthopolcone,^  duce  Moravie. 
qui  cum  acri  militum  acie  subsequens  Polonos  ab  eis  in  reversione  predam  excua- 
9i<*  Propterquod  fit  inter  ubtisque  partes  bellum  acerrimum  et  Uncinde  mortui 
cadont,  et  superstiles  de  utraque  parte  sunt  iandem*  adeo  &tigati,  quod  nee  Bfe- 
ravi  kiam  habuerunt  victoriam  neque  Poloni  notam  infemie  incurrerunt.  Ibi  Zelia-» 
laus^  quidam,^  comes,  manum  amisit,  qua  gestabat  clipeum,  sed  amissam  manum  * 
abseisori^  morte  rependit,  unde  Boleslaus  pro  camea  sibi  manum*  auream  rede^ 
navit»  *3  ^^  postea  personaliter  ingressus  Moraviam  cum  ^  incendiis  magna  dampM 
fecit,  et  ad  partem  Felonie  deinceps  Moravia  in  arduitate  moneiim  et  densitate 
sihrarum  adeo  est  obstrusa,^  quod  et  viatoribus  itinera  viderentur^^  plurimum  one-* 
rosa/^  nee  ausi  sunt**  Moravi  eum  ee  campestrum  bellum  inire,  sicque  de  Mora^» 
via  est  reversus.' 

^3Eodem  tempore  Walo,    Beluacensis"  episcopus,   apostoliee  sedis  lega* 


a)  flM^OB  S.  b)  Cmm  S«  c)  gcMre  L«  4)  cMgnnü  S.  T«  e)  wiDet»  cntet.  ^«ArU  S.  T»  t)  cl  S«  T. 
C)  a»ietci«M  S,  T.  h)  WntUlaTkn ,  (oIibc  proTUMUm)  S.  T.  S)  «c  S.  T.  k)  leqmrit  S.  1)  Iioe  S.  T. 
■)  dmermtt  S.  T«  b)  eonforUTiC  S.  T*  o)  fraticM  S.  p)  coUigmmciini  V*  q)  cnpiiaisqve  S«  r)  itttide- 
nmX  y.  t)  Im  t.  V*  M«  L*  t)  SwaatopoldMM  S*  Swiatoploliftsc  T«  Saalopole  Mut.  6*  «)  raat  teadea  t  L. 
T)  Sctidavt  S.  Zclydans  M«  w)  ^  L*  z>  mmwtm  f«  V,  j)  Abnttorft  S*  abtcboi«  L»  a)  mmnm  t  S.  .aa)  caai 
f:  S.  T,  Hb)  alestrata  L«  ee)  et  itiaeraatibat  ▼!•  ^deatar  S.  T.  dd)  aaefMa  S*  T«  ce)  laanuit  S.  T. 
S)  cwitta  ieaipai«  est  n  S«  T«    f^)  BaUictatii  S.  B«n«ecttiit  T.  BdlcMceuU  L 


•) 

Hart. 

Call. 

p.  180. 

») 

MArt. 

Gail. 

p.  188  f. 

»» 

Mart. 

Gall. 

p.  I»4  ff. 

•) 

Marl. 

Gall. 

p.  187  f. 

'; 

Mart. 

Gall. 

p.  188  f. 

72  ///•     Chronica  prineipum  Poloniae. 

ratas,  renit  Poloniam,  quo  per  Boleslaum  honorifice  sasc^to  celebratoque  conch- 
Soy*  zelo  jasticie  fretus  idem  Walo,  auxilio  Boleslai,  tantum  canonice^  districcio- 
vis  rigorem  exercuit,  quod  duos  episcopos  deposuit  et  recessit 

^3Sane  Boleslaus  in  Glogovia,  non  peditum  sed  militum  electonun  exercitü 
eongregato,  andito  de  beata  virgine  officio  et  sexta  feria,  que  instabat,  procuratis 
Suis  gentibus  corporis  Christi  venerabili  sacramento ,  dacta  sydereo  contra  paganos 
Holbergk^  perveneruiit  et"^  ne  presdretur  eorom  adventus*  flumen  quoddam  sine 
ponte  sed  vado  cum  perioulo  transeuntes^  et  aciei  agminibus  ordinatis'  et  rethro 
duabus  tunnis  positis,  ne  quispiam^  eos  incantos  adiret,  ad  urbem  opulentissimam 
eapiendam  pocius  volare  quam  currere  singulividebantur,  adhortati  prius  per  prin- 
cipem  Boleslaum,  ut  audacter  et  strennue  se  haberent.  Et  quamvis^  in  aggressuB 
inicio  prima  die  habuissent*^  proculdubio  civitatem,  diviciarum  tamen'  copia  neo- 
non  multitudo  prede  militum  nonnuUorum  sie  audaciam  excecavit,  uf  non  statim  ca« 

{leretur  civitas.  Sed""  pauci  ex  eis,  gloriam  diviciis  preferentes,  pontem  prope 
ocum  (^transierunt} '^  exemptis  ensibus  (ei)''  civitatis  intraverunt  valvas,  qui  sibi 
dvium  multitudine^  occurrente  retrocedere  sunt  coacti.  Suburbio  igitur  spoliato 
et  extra  muros  edificiis  concrematis  cum  exercitü  convocsito  Boleslaus  inde  reces* 
Sit  Quo  facto  tota  nacio  barbarorum  concussa  expavit  et  fama  longe  lateque  dis- 
persa Boleslai  percrebuit^  apud  omnes. 

^3Porro  rediens  ihde  Boleslaus  statuit  cum  Colomanno  regeUngarorum,  lil- 
teris  erudito,  locum  et  terminum  coUoquendi,  ad  quem  tamen  terminum  rex  Un- 
garie  venire  timuit  propter  quendam  Ungarorum  ducem,  Almum  nomine,  qui 
fogatus  de  Ungaria  circa  Boleslaum  hospitalitatis  gracia  moram  traxit  Tandem 
tamen  missis  aliis'  legacionibus  in  simul  conveneruut  et  amicicia  sunt  perpetua 
federati." 

^3  Post  hoc  Boleslaus  convenit  cum  fratre  suo  Sbigneo.  Quibus  coUequen- 
tibus  juraverunt*  sibi  mutuo,.  quod  alter  sine  alio  de  pace  tractanda  vel  hello 
agendo*^  nuUatenus  cum  hostibus  conveniret,  nee  faceret  fedus  cum  aliquo  sed  unus 
alten  contra  hostes  quoslibet''  in  omnibus  necessariis  subveniret  Hiis  firmatis  hinc- 
inde  statuitar  certus  locus,  ubi  cum  exercitibus  expediat  convenire,  ad  quem  Sta- 
tute termino  Boleslaus  venit  cum  paucis,  Sbigneus  vero  contra  jusjurandum'^  (^non}* 
veniens,    non  solum  fregit  fidem  sed  et  exercitum  fratris,    decunantem  ad  se  ab 

b)  coBsilio  V*  b)  clitliolice  S.  T»  c)  HolBerck  S.  HoUieig  L«  ChoUrng  Mart.  iliUL  d)  et  f*  S*  e)  bc 
eornni.,..*  adTenhu  S»  f)  transtWit  V«  franitivBtes  M*  %)  ordimitis  f.  V*  >k)  qnis^oaio  S»  T«  i)  et  gs« 
TCfl  S.  T.  k)  te  k«b»  S*  T»  1)  Unen  f.  S.  T*  m)  sed  et  S.  T*  n)  tniiaienint  ast  Mart*  GaU.  fcklt  ia 
aUen  Handtckr,  o)  et  eben  lo,  da^ionst  diese  SteUe  keisen  Srnn  giebt.  p)  mnltitiidiaen  V»  M*  ^  proere- 
barit  S.  T*  percrebrait  M.  r)  aliit  f*  V.  i)  eoBfedetati  S.  f.  t)  intraTerant  S.  T«  u)  beUa  agcada  S.  T, 
t)  ^«olibet  S,  T.    w)  forgendam  S.  T.    i)  non  ani  Mart.  &•  tM%  in  aUen  Handickr^ 


M  Hart  Call.  p.  189  ff. 
M  Mart.  GalL  p.  193  f. 
»)    Mart.  Galt.  p.  196  f. 


BoleslavM  HL 


73 


itinere  revocavit.     ^3Qaida]ii  interim  nobilis^  in*  Polonie  confinio  ecclesiam  qaan- 
dam  de  novo  conslructam  coDsecrari  faciens,   invitaverat  Boleslaum,   expletoque 
officio  cönsecracionis  quibosdam  matrimonialiter  eopulatis  nupcie  subsecontur.    Bo-* 
leslaus  non  delectatus/*  ut  arbitror,  ia  epulis  etconviviommpotacionibas,  sed  pre- 
ponens  hiis  venacionis  Stadium,   multitudine  cum  suis  senioribus  in  convivio  dere- 
Uctis,  venacioni  dedit  operam  cum  paucis  eum  comitantibus.      Cui  per  Silvas*^  oc- 
currebant  contrarii'*  vvenatores,    nam  infusi  Pomerani  per  Poloniam  medio  tempore 
discurrentes  coUegeront  captivos,   predas  et  incendia  committentes.      Unde  Boles- 
laus  iracundia  concitatus,*  nullos  exspectaos,  quantum  potnit  restitit  et  in  ore'  gla- 
dii  multos  de  hostibus  interemit.      Gumque  persequi  amplius  et  ulcisci  patrie  inj»- 
riam  conaretur,  ignorans  incidit  in  hostium^  insidias,  metoctogesimus  tribus  miübus 
stantibus  exadverso,  nee  tamen  fugit,^  sed  prima  fronte  hostiam  .cuneos  penetravit 
Cumque  nonnullos  ex  suis  ideo^  perdidisset,    aliis  dispersis,    aüis  vero  crudeliter 
interemptis^  vix  metquintus  tandem  remansit,    eum  quibus  secundario  bestes  divi- 
sit;'  Volens  eos  terciario  regirare,"'   hoc  ipsum  cernens  quidam''  de  suis  et  equi 
regis  viscera  considerans,   jam  ad  terram  cadere^   alta  voce  clamavit:  noli,  do* 
mine,®  itenun  prelium  introire  atque  patrie  lucem  extinguere,    sed  meum  equnm 
ascende  fugeque  presidium  parumper  accipe,  melius  enim  est,  me  hie  mori,  quam 
te,  tocius  Polonie  salutem  subtrahil^  Cujus  mox,  equo  cadente,    Boleslaus  militis 
c^isilio  acquievit,^  aliquantulum  declinans  a  campo,  considerans  quoque,'  se  plu- 
rimum  attenuatum  et  miücie  principem  Scarbimerum'  residuis  non  aoesse,  de  re- 
euperanda  victoria  desperavit    {Scarbimerus  namque  seorsum  stabat,  gravi  volnere 
sauciatus  et  dextro  privatus  lumine  oculorum*    Hoc  audientes,  qui  fuerant  in  con- 
vivio, universi  protinus  exurgentes  Boleslaum  invenerunt^  de  loco  certaminis  non- 
dam  cum  paucissimis  recessisse,    sed  eum"^  paulatim  seaui*  fugiencium  vestigia 
hostium,     qui  non  permanserunt^  ad  pugnam,    neque  Poloni  fatigati  hactenus  ex 
labore  eos  sunt  acriter  persecuti.      Laudabant  hoc  pagani^  potissime  in  principe 
tarn  juvene,    quod  tarn  strennue  faciebat,    quam  si  metipsi  de  eo  victoriam  repor- 
tassent,  dicentes  alter  ad  alterum:  quis  puer  erit  iste  si  diu  supervixerit  et  plures 
ad  bellum  traxerit,    quis^  sibi  resistere  potent  prelianti?     Sicque  revertentes  ad 
propria  non  tantum  preda  Jetati  sunt,  quantum  timore,  quem  acceperant*  exBoles- 

m)  in  f.  S.  T,  L)  delecUtar  T*  c)  sylTam  S*  T*  d)  mlü  contrarii  S*  T*  e)  commotnt  V.  f)  in  konore 
S.  T*  more  L»  so  irrig  ancL  Mart.  G»  g)  in  f«  S.  T,  in  hostcs  V.  h)  torgit  T,  i)  ideo  interemptit  L*  in» 
tcrenpti«  t  \*  M*  ideo  t  S.  T«  h)  peremtii  S«  T»  1)  dimitit  S.  T«  tninsfoniTit  Mart»  6*  m)  Tolent  eos 
temnria  regintione  S*  ▼*  e.  temarie  reginure  T.  ternario  regnare  L»  nnd  Mart*  G*  ohne  Sinn,  reg  y rare ,  In  gy- 
ram  et  orbem  lerolri,  redire  Dn  Gange  Glots*  s.  li,  t.  Er  wiU  nnm  dritten  Male  mit  seinen  Reitern  angreifen* 
St.  n)  ^nidem  V«  o)  noli  domine ,  noli  donune  S»  T.  noli  iternm ,  ohne  donine  V»  p)  interire  Mart«  G* 
q)  acqnircrit  S*  T*  r)  consideransqne  S*  T*  s)  ScarbntemB  S,  Searhaieomm  T*  Scarbnnerwn  L.  M«  Scaiw 
bimimm  Mart«  G»  t)  eznrgentes  rerenernnt  S,  T«  n)  enm  S»  T«  t)  aeqnencinm  S*  T»  w)  perrenefniit 
S*  T,    x)  factum  S.  T.    j)  qni  S*  T.    »)  aceepemnt  S.  T* 


•)     Mart.  Gall.  p.  197.  ff. 


10 


74  ///•     Chronica  'prtnetpnm  PoUmlae. 


la/i  &ri»  C0Q8ta9Cuii  iiibalaiL  Seifunti  ergo  die  MtreiiieBte$  ptoceres  Folötite ,  Ato 
danipM  tantQ  n^bjütatis  dolorem  babeotes,  reverenter  arguebant  avidariam  Beledai, 
.qü  neo  in  hoc  acqHÜsvU  cerrectoribas,^  nee  emm  penllait  lioc  feetsse,  qain  jpoeitts 
adjiortates  est  eos  sab  attestacione  £dei ,  at  ad  conteFeiidas  ^  pagaBicaa  gentes  «bi 
aiixifioHi  sabmintstvent^  h  hoc  siqiHdeiii  hello  tot  ictHB  in  ghiek  et  loriea  gladiis 
et  laHceJs  est  expectus  helÜgeir  Boleslaus,  ^vod  multis  diebus  is  earne  sm  hiee» 
bant  Stigmata  lesiMio*  ^3^^  ^^^^  ^^'^^  ^™'*9  V^  Bohemi  disposnissent,  ve-^ 
nire  Poloniain  desteaendaai ,  et  qnia  Boleslans  propostterat*  de  Pomeranis  se  vm-« 
liter^  yiodicare,  ia  dubio  positos,  quid  eligeret,  aiiBohemis  occorreret,  anPome- 
ranis  viodictam  ififerret,  animo  fluetuabat'  et  tandem  deliberans  misit  partem  exer- 
citas  sßi  contra  Pomeranos^  qiü  rapinis  elf  incendfis  pluribns  sunt  darnntfeati,^  cm 
alia  parte  Bohemis  occnrrit  exspectans^  bellnm,  sediffi,  audita  fama  Bokslai,  casso 
labore  ad  propria  redi^ront» 

^3N(m  solfua  hnnc  Boleslau»  »teFOnnn,''  verum  eeiam  intestina  mala'  per* 
tnrbant,  dum  nee  de  fratris  machinacionibus  supportatur.  Nam  quociens  daropnum 
et  belli  molestiam  sustiouit  Sbigneus  gaudebat,  sed  si  triumphi  gloriam  reportavlt 
merore  conswnitur  et  dolore.  Hiyus  sigman  extitit  quia  de  manibuB  barbarorum 
1^0.  eorom  victoria'^  recepk  munuscuia  sibi  missa  et  redouavit  nonnunquam  majora^ 
et  dum^BolesM  captivi  magno  redimeraitui^  precio,  Sbignei  homines,  per  igno« 
tanejam  c^pti ,  gratis  fuerunt  remiaai  et  preda  integraliter  restituta.  Unde  hoc  per« 
peildejite?  Pokwi  in  jSbignei  t  sool;  odium  graviter.  condtaitl,  melius  arMtarantes,  ho<* 
stes  habere  publicos,  quam^  oceuftlis''  machinaciouibus  molestari,  presertim  cum 
Sbigneus  sepius  Bolesla»  fidem  promisertt'  et  hanc  joramento  firmaverit«  et'  nun- 
quam  eam  twien  tenuit,  quin'  semper  saltem  oecultis  machinacionibus  barberiä 
^faeseiit'  contra  fratrem.  Hec''  tarnen  Boleslaus  equanimiter  sustinuit  et  patriaiu 
in  virtute  sua  defeadit.  ^^Hüs  sie  stantibus  nuncciatum  est,  castrum  Kozli''  ^^'drca 
confinium  Moravorum  non  ab  hostibus  sed  a  seipso  crematum.^  Timens  Boleslaus^ 
ne  per  tradicionem  hoc  factum  sit,  cum  paucis  subito  declinavit  atque""  ad  illud 
reedificandum  propriis  manibus  laboravit,   intimans  fratri,   quod  sibi  subveniat  in 

■)  corrcctionibas  S.  T.  b)  conrerteocUi  S»  T»  MntenmcU«  V*  c)  siAiniiiiftnireiit  S*  T«  d)  hu  S.  T. 
c)  disposaerat  V*  f)  utiliCcr  S.  g)  flactmiiu  S«  h)  damnati  S.  i)  ezpectavit  S,  T.  expectantet  V.  M» 
k)  exteriora  S»  T*  I)  bella  S.  T.  m)  pro  eomia  ▼ictoria  f.  S.  T.  n)  dum  t  T.  o)  occaltot  T*  p)  pro- 
misisset  S»  T.  promisit  L«  q)  firmaTit  S.  T*  r)  et  f.  S.  T.  8)  quod  S,  T.  t)  adbesit  S.  T.  «)  Hoc  S,  T* 
r)  Catzle  S.     w)  crematam  S.  T.     z)  at(|ac  f.  V, 


')    Bf art  Galt.  p.  202  f. 

«)    Mart  Gall.  p.  203  ff.  > 

')    Mart«  Gall.  p.  206  ff. 

*)  Die  alte  Feste  Kosel  an  der  Oder,  unterhalb  Ratib6r§|  lag,  ehe  I^ojbschiita ,  Jägern« 
dorf  und  Troppan  zu  Schlesien  gerechnet  worden,  weil  diese  Striche  zn  M&hren  ge- 
hörten, allerdinn  unfern  der  Gr&nze.  VergL  die  in  Tz  Schoppens  n.  Stenzels 
Urkk.  Samml.  S.  4.  Anmerk.  1  angeführten  Abhandlungen«  Die  Schlesische  Griinze 
stimmt  hier  wesentlich  mit  der  des  Breslauer  Bisthums  -  Sprengeis. 


BaUMam  UL  75 

4  l 

«fudliwi.  SbigBeQ^  »ee.  4e4ijt  ifimcclis  respooaum  cdii^graiuii^  sed  €M)8€areeri  man- 
49|Nivit,  jamqtte  totmn  swim*  ejiercitiim  aolBgens,  simul  oum  Bohisilifs  et  Poiiie«^ 
ranis  /  fratreni  sumn^  subito  JAvasums  ifispestut  de  Poloniä  profiigare.  Boleskaa 
autem  honim^  inscius,  in  loco,  vocabulo  lapide/  tone  temporis  jpesidebat,  et  «n^ 
jditis  ramoribns,  quod  hü  ^  hostiliter  procederent  contra  eöia ,  protinus  occunrebat  eis* 
dem  9  et  antequam  hoc  faceret  expedierat^  legaciones  tarn  ad  regem  Rnthenonui 
mamf  Ungarorum,  petens  auxilium  ab  eisdem.  fixercidSus  igitur  tribus  ;ckreim* 
datua^  undiqua,  ^3sed  qnemadmoduni  leo  mgiens  ad  itacmidiam  profvocatos,  }iei* 
üjger  Boleslaus,  an  in  hoste»  sine  iUorttm  auaüio,  ad  qnos  nisit,  ipniat  soImb,  na 
ülomm  exspectet^  auxilium  ^oUioitus  'meditatilrr^^  Et  ialerim  Sbignei  >  üittere  eapte 
cum  nuücciissunt  aUate/  in  qüibos  comperte  multa  sunt  tradicionüm'"  in«die,  qai- 
bos  lectis  pi^alas''  lamentabatnr  propter  dissidium  inter  firatres.  Boleslaus  autem^ 
pmdenter  se  babens ,  ad  tenfpus  paeem  statuit  cum  Bohemis ,  quod  ceiaiens.  Sbig-- 
Heus 9  non  fratris  advoatum,  -qui  paratus  erat  ad  bellum,'  jam  exeroitu  congpegato^ 
exsqpectavit  iü  eastris  vel  cam|»s  sed  fügiens  faciem  Boleslal  Wislam  fluviiihi 
trananatavit.''      ^3  Boleslaus  vei'o  iestinanter  adveniens  ^3^^!^^  ^^  insequens  fratreal 

Suosdam  adhuc^  Sbignei  familiäres  sibi  resistentes  invenit  ibidem,  et  infira  pauoos 
ies  castrum  illud  obtinens  et  ultra '  progrediens  ad  Lunczick^  M  subito  properavit, 
ibique  reparavit  contra''  Mazoviam  vetus  castellum  et  recepto  Üngarorum  auxilio 
transfretavit  Wislam.  Videns  igitur  Sbigneus  se'  esse  in  periculo,  in^  despera-^ 
ciijitaem  deduetas''  et  medianlibus  Jarosdao  duee  Ruthenomm  necnon  Baidewino,'' 
Cracoviensi  epfscopp,  reconcUiatUS  est  fratri,  promittens  et  jurans,  se  .sibi  msn^ 
quamlore^  eontrarium,  sed  et  oastruhi  Galli  ,^  ^3^^^^  cratraeüm  instruxerat/  de- 
structurum,  et  sie  Boleslaus  tamquam  »militi  sibi  subjecto,'  non  ut  domino 'Sbigneo 
Mazoviam  dereliquit.  Beversis  igitur  Ruthenomm  ^  et  Ungarorum^^  exercitibus 
ad  propria,  pacifioatis  fratribus,  Boleslaus  per  Polöniam  transsiens  queque  dispo- 
Sttit  utilia  piitrie  pro  arbitrio  voluntatfs.'''' 


a)  sibi  S.  ;b)  swiin  f,  S.  T»  ,c)  vero  eorom  S^  T.  4)  rocato  lapide  S«  T.  L^pls  K»rU  G«  .fO'kü;ll  8.  T. 
f)  expeilicbat  S.  T»  ^)  quam  ad  reg^ein  S.  T,  K)  circumdatis  T.  i)  expectetar 'S*  T»  k)  meditalns  S*  T» 
meditetar  L.  1)  aUi;|;nle  S*  m)  contraditionam  S.  T.  n)  Pompilius  S«  T*  o)  transTadaTit*  L.  p)  qnoad 
us^e  S.  T*  q)  Lnngick  S.  Lunczik  T.  M.  Lucic  Mart.  G*  r)  et  contra  S.  T*  s)  se  f.  V«  t)  ad  L« 
II)  deditus  S.  T*  ▼)  BalidewiQO  S.  T«  w)  fieri  \.  M,  x)  Calli  V.  y)  construxerat  S«  T«  s)  suliito  S. 
aa)  Ratken»  V.     bb)  et  Un^^arornni  f.  S«   T*     cc)   arbitrit  Tolunlate  S* 


t)    Mart.  Galt.  p.  SlOff. 

*)    Mapt.  Gall.  p.  21«.  - 

^)    Unstreitig  Kalisz,  im  Könierciche  Polen«    Im  Mart.  GalL  p*  212  steht:  satis^  ohne 
Sinn,  \vie  das  folgende:  ibi  daselbst  zeigt. 

^)    Wohl  Lcnczyc,   nordöstlich  v.  Kalisz,   wenn   nicht  ein   Ort  südlioher,   höher  hinauf 
an  der  Weichsel  gegen  Krakau  hin, 

Mart.  Gall.  p.  2ld  n.  214:  castram,  qaod  Gallus  fecerat,  ii.  uns4it  Verf.  welter  un- 
ten nennt  es.  Wo  es  gelegen,  Ist  Mir  nicht  bekannt,  jedenfalls  attf  dem  reeh teil 
Weichsel- Ufer. 

10* 


') 


76  HL    Chrcniea  frinetpum  Poloniae. 

^')Bm9as  appropinqaante  tempore  hyemali,  Pomeramafli  inYasanis  exercitiui 
«ongregat*  Boleslaus^  tt  miuiiciones  Pomeranonim  facilias  posaet^  capere,  paludi« 
bus  congelälis.  Tanc  iteram^  Boleslans  Sbignei  perfidiam  est  expertas,  quoniam 
quecunqae  juraverat  non  servavit,  nee  castrum  Galli  destroxit  neqae'  fratri,  qaod 
promiaerat *  fide  data/  ministravit  aaxiliam  opportoDuni.  Nichilomiiius  Bolesums 
iotrat  Pomeraniam ,  rebelies  ferro  perimit,  necnon  manicioiies  etviUas  hincinde  de- 
stroxit atqne  ad  ^3-^l^^i>>  obsidendam  perveniens  eivitatem,  queqaasi  centnun^  il- 
lius  terre  medium  reputator,  iterum  casära  ponit,^  instnimenta  parat,  quibos  civi- 
tas  minori^  periclo  capiatar  et  tantom^  ingefiiis  atqae'  armis  sagaciter  laboravit, 
qaod  pancis  diebus  evolutis  cives  urbem  tradere  sunt  coacti.  Collocavit  ideo"  Bo- 
leslaus  saos  milites,  et  castris  inde  motis  ad  maritima  festioanter  accessiL  Com* 
que  iteram  ad  civitatem  Holbergk  ^^et  urbem  gressus  suos  dirigeret  et  castrum 
idem,"  man  proximum,  expugnare,  priusquam  ad"*  urbem  descenderet,  cogitaret, 
ecce  cives  illius  loci  obviantes  sibi,  pi'onis  cervicibus  se  subdentes,  fidem  et  ser- 
vieium  promiserunt,  ipse  quoque  met'  Pomeranorum  dux  adveniens,  inclinaios  Bo>» 
leslao,  se  senncio  et  milicie  ultroneum  exbibebat  Quinque^  igitur'  ebdomadis  ex* 
spectando*  bellum  Boleslaus  e^uitavit  per  Pomeraniam  cum  suo  exercila,  totum- 
que  pene  regnum  illud  sine  prelio  subjugavit 

*3Demum  Boleslaus,  perpendens,  quod  frater  suua  in  omnibus  premissis 
et'  juramentis  existeret"  fidefractor  et  semper  regia  et  regniPolonie  malum  que-« 
reret,  epm^  perpetuo  exilio,  expugnatis  prios  omnibus  municionibus  que^  babuerat 
relegabat,^  suorum  procerum  et  nobilium  consilio  precedente/  ^3  ^nuno  postea 
processu  dierum  quidam  nobilis,  duelluiii  faciens  cum  Sbigneo,  vicit  eundem  in 
Sandwel,  cui  Boleslaus  pro  triumphi  titulo  dedit*  opidum  Ponicz**  perpetuo  possi- 
dendum. 

^3Den]que  Boleslaus,  quieti  non  indulgens,  sed  semper^''  cogitans,  quomodo 
posset  suum  dilatare  regnum  et  barbaras*"^  sibi  subicere  naciones,  Prussiam  cum 
potencia  est  ingressus,  unde  preda  capta  captivisque ''  constrictis  vinculis,^  et  in- 
cendiis  pluribus  in  partibus  illis^  commissis,    bellum   querens  et  non  inyeniens, 

•)  exerdtiu  eoiigrcgftTit  S«  T*  h)  pottit  V«  M,  c)  igitar  S.  T*  d)  mce  S.  T.  e)  proautit  S.  T.  f)  te- 
dcnita  L«  g)  eentnm  esse  L.  k)  poivit  V.  M*  i)  majori  S,  k)  teaen  S.  1)  mUimt  f*  L.  n)  igitar 
L»  ^)  Ar:  idem,  HoUerg  V.  •)  ad  t  V.  p)  nee  V*  M.  q)  Camf«e  V«  M.  r)  ideo  S.  T.  •)  expecta- 
bat  L«  t)  et  f«  V*  M.  «)  ieret  S.  T.  t)  enm  S«  w)  qoat  S.  T.  x)  rele|piTit  S.  T.  7)  precarrenteS.  T* 
s)  dedit  f*  V*  aa)  Ponitiu  S,  Ponitei  T,  bb)  semper  t  V.  ee).barbaricai  $•  T*  dd)  capta  vs^e  coastr.  & 
ee)  in  rinenlii  S.  T.    ff)  Ulia  f.  V, 


Mart.  GnlL  p.814. 
8.  oben  S.  81. 

Marl.  G«  11.  p.  816.    Cholbreg.  d.  h.  Kolberg. 
Marl.  Gall.  p.  818. 

Chron.  Pol.  p.  13.     Vergl.  d.  Anmerkk.  8—4  das. 
)    Mart.  Gall.  p.  819.. 


BoUilam  IIL  77 

eam  gaudio  e^t  reversas/  Hee  Prussie  regio  sie  antiqaitas  populis,  sicut  dicitur, 
est  loeata.  Tempore  namque  Karoli  magni  Francorum  regis,  cum  Saxonia  sibi 
rebellis  exlsteret  et  plebs  dare  cervicis  noUet  super  se  jugum  dominacionis  sue 
neque  fidem  suscipere  Christianam ,  tunc  populus  iste,  dispersus  deSaxonia,  Prus« 
aiam  cum^  navibus  transmeavit  et  a  regione  nomen  accepit.  Et  quoniam  teira 
Pmssie  paludibus  est  monita  facile^  subjugari  non  potuit,  nee  propter  ferocitatem 
a  paganismi  perfidia''  revocari,  donec  aoxiliante  deo*  sancte  Marie  ordo  de  domo 
Theotonica'  obtineret  incommodis  pluribus  atque  bellis  illam  patriam.  Que,  sicut 
per  fratres  illius  orditiis  est  subdita  temporaliter,  ita '  ad  cognicionem  veritatis  ^  fidei 
spiritualiter  est  redueta,  sancti  Adalberti  meritis,  qui  primus'  fidem  katholicam 
Pnithenicis  predicans  gentibus,  ibidem  martirii  coronam  suseepit  ^^Vrttete^L^ 
quamvis  Boleslaus,  sicut  supra  narratur,  Pomeranorum  presumpcionem  aliqualiter 
refrenasset,  nondum  tamen  voluerunt  cessare  quin  et  iterum  processissent ,  more 
solito  adverstts  Poloniam  predam^  et  dampna  facturi.  Quibus  perPoloniam  hosti- 
liter  discurrentibus  et  nephanda  queque  patrantibus  ex  eis  nonnuUi  in  majorem  per- 
▼erffltatis  nequiciam  proruperunt/  ecclesiam  sacrosanctam  metropolitanam  Gneznen* 
sem  feroeiter  invadentes,  quo  tempore  archiepiscopus  Gneznensis  Martinus  in  ipsa 
ecciesia  eonfessionem  faciens  missam  fuerat  auditurus.  Sed  occurrens  quidam  de 
ministris,  foris  astantibus,  armis  Pomeranorum  recognitis,  ad  ecclesie  januam  pro* 
peravit,"^  hostes  clamans;"  adesse.  Tunc  presul  cum  archidiacono  et  presentibus 
sacerdotibus  tremefacti  quid  facerent,  aut  quo  fugerent  ignorabant.  Tandem  ar- 
ebidyaconus,  per  hostium^  exiens,  ad  equos  ire  voluit,  se^  posse  sie  evadere 
multom  sperans,  sed  firustratus  spe  sua,  Pomeranis  illuc  irruentibus  obviavit^  Quem 
captun  pagä^i,  putantes  esse'  archiepiscopum,  vehementissime  sunt  gavisi  eumque 
poaitum  in  vehiculo  non  ligant,  non  verberant,  sed  custodiunt  reverenter.  Interim 
autem  archiepiscopus,  senex  homo  et  grandevus,  domino  se  commendans,  consig- 
nansque  se'  cruds  signaculo,  non  dubitavit  scandere  in  sublimen;^  presbiter  vero, 
qui  paratus  erat  ad  missam  legendam,    se  reclinaverat  rethro  altare,   et  sie  utec- 

a)  Hier  folg;!  die  Uebencbrift:   de  locfteione  PratenoTam  S«  dasiis    etpitiilvm  T.    Da  erst  Tiel  weiter  nates 

eap.  XVl.  in  L.  folgt»    to  icheint  diofe  HaadseMII  keine  Uebersclmft  frehabt  s«  kabea,    weldie  aaeh  ia 

V.  m.  M.  fehlt,     b)   eam  f.  S.  T»     c)  faeiliter  S.  T.     d\  petfidiani  M.    e)  deo  f.  V*    f)  doBO  Teotonica  S. 
g)  i«  ectam   S.  T»     h)  yirtatit  S«     i)   prias  V.     %)  bootiliterpredam  V      1)  prarnaipaat  S*  T*     m)  prope- 

rana  S.  T«  fehlt  V«     a)  damavit  S.  T.     a)  ad  hoftcm  S*   ad  hottiBm  T.  per  haitiaBi  V.     p)  le  t  S.  T. 

q)  abTiaTit  f.  S»  T.     r)  esse  f.  V*    s)  consi|piaas  se  S«  T.  le  f »  V.  M*    t)  seaadere  tabliaae  S.   T.  snblime 

staada  L,     Aat  dem  Zasammcahaage  bei   Mart.  GaU*  p,  SSS  ff.,  voher  dieief   geaammea  ist,    ergiebt  sieb, 

dasa  der  Erabisebof  hoeh  aad  auf  eiaea  Ort  stieg,  der  Inr  etaea  Jüagling  aa  ersteigea  schwer  gewesea  wire« 

Da  aaa  sabliaieB,    Ton  Sealiger  ad  Varr.  de  r.  r*  p«  928.     dareh:     saperios  limea  erUirt  wird  aad  es  hier 

eiae  untere  Sehwclle  oder  Thar  nicht  bedeatea  kann ,    to  kinnten  ^ielieiehf  die  QnerbalkeB ,    anf  deaea  däi 

DacbgesleU    der  aastreitig  b61xeniea   oder  doch  aicht  gewölbtea  Kirche  rahete,  av  rcrstehea  ae]rn,  anf  weicht 

sieh  der  Erabischof  fluchtete  and  bei  der  Dunkelheit  dieses  Theiles  des  Gebindes  Ton  den  Pomaieni  Hiebt  eat* 

deckt  wnrde«    VergU  Bognphal  p*  45 1  qnaadam  scalaa  snfsem  aseeadens  mter  laqaearia  rcsedit. 


')    Mart.  Call.  p.  fifil  ff. 


78  HL     Chronica  fnrincipum  Poloniae. ' 

^ue,«  presol  et  sacerdos,  Dianas  infidelhim  evaserunt^^  nam  paganos  in  ecolesiam 
frrampentes  diyina  sie  excecavit  majestas,  quod  nallus  eorum  scandentem  conside- 
Tavit  presulem,  nee  vidit  retro  altare  se  presbiterum  occültantem.^  AUatis  igitiir 
per  paganos  reliquiis  ecclesie  et  nonnuUis  rebas  alüs  com  captivo  arcUdyacona 
abierunt.  Sed  deus  omnipotens,  sicut  presiüem,  sacerdotem  et  ecclesiam  miseri» 
eorditer  überavit,  ita  postea  reliqidas  totnmqae  sanctaariam  qaod*^  abstulerant  * 
inviolatum  restituit/  quicunque  paganonun  eni»  reliquias  vel  sacras  res  aat  vasa 
sanctuarii  abstulit,  hone'  insania  terribilis  vel  caducns  morbus  agitabat,^  at  cap- 
üvo  archidyacono  ^  postea  sie  eancta  reddere  sant  eoaoti,  propter  quod  arebidya« 
Conus  ^  sanus  et  ineolumis  de  Pomerania  reversos  Poloniam  omnia  reportavit.  £x 
ea  die  Pomeranonim  virtus  incepit  deficere^  »ec  ausi  sunt  deinceps  P(domam  ho« 
stiliter'  introire.  ^3^^^^  Boleslaus  non  obmistt,"  quin  sepius''  ingressus  sk  Po« 
meraniam.  Et  quadam.viee  >castellum  ^3Gan]lcwo®  magnis  obsedit  viribus,  et  di« 
Tersi^  generis  machinis  preparatis,  armis  tamdiu  et  instroinenlis  beUieis  opidan 
Inpugnavit,  donee  sibi  traditum  fuit  per  eos,  qui  postea  sunt  ad  fidem  cotinrersi,  ' 
de  quorum  numero  dominus  eastelli  per  Boleslaum  de  fönte  baptismatis  ^  est  leva« 
tus.  Audientes  igitur  hee'  pagani  dux  eorum  primus  omnium'^  inelinaverat  se  ad 
obedieneiam  Boleslai,  sed  nee  ipse  fidem  servavit^  neque"*  qui  per  Boleslaum  de 
baptismo  fuit  levatus,  nam  idem  postea ""  multimodas  tradieiones  feeit,  dignas  sen- 
teneie  capitalis.  De  Pomerania  quoque  timens  Boleslaus  patrie  dispendium  eve« 
nire  frequenter  tenuit  custodiam  terre. 

^30^^  tempore  contigit,  Moravos  venire  ad  casbrum  ^3^^^!^  Polonis  nesei« 
entibus,  illud  eapere  eupientes.  Tjum^  Boleslaus  ad  preliandum  eumMoravis  non- 
nullos  misit  milites,  de  quibus  aliqui  corruerunt  in  belle ,  sociis  eorum  campum 
victorie^  obtinentibus  pariter  et  castellum,  et  sie^  in  bello  plures  deMoravia  sunt 
oecisi.  Interea,  sicut  legitur  in  una  croniea,  ^3H^y^^^^^  Imperator  quartns,  qui 
regnare  incepit*  anno  domini  MXLV**  potenter    Ungariam  est  ingressus.     ^3^ 

a)  ntri^e  S*  T.  b)  inyasenint  T.  c)  abscondcntem  S*  T»  d)  ^id  S»  T*  e)  abttnlenmt  L.  f)  restitiie- 
mnt  V»  (t)  knvc  f.  S«  T»  h)  ag^teTit  S«.T.  agitabatar  L*  i)  captive  arohidjaconiu  V»  M«  k)  Diaoonoi 
S.  Dyacona«  T.  1)  Kostiliter  f.  S«  T»  m)  omUh  S»  n)  podiu  S»  o)  Caralcaw  S*  Carulcow  L»  weiter  an- 
ten  Rariocovr«  Garnkoa  Mart.  GaU»  p)  «UTCrsis  V*  q)  baptismate  V.  r)  boc  S«  T«  s)  prianai  •...•*  le 
inelinaTerat  S.  t)  aervat  L.  u)  ncc  S»  'f  *  t)  partvt  S*  w)  Cum  Y«  i)  Tictorte  f*  V»  Tictoriote  L*  j)  sie 
U  L,    %)  cepit  L*    aa)  inilles,  qnadrageaiflio  qninto  S.   T.     Unstoeiü^  ist  MCV  au  setica. 


>)    Mart.  GalL  p.  226  f. 

')    Czarnikow  an  der  Netze*    S*  oben  S.  68. 

^)    Mart.  GalL  p»  227  £ 

♦)    S.  oben  S.  74*  , 

*3    Nehmlich  nach  Deutseher  Art  za  zählen  Heinrich  V.,  welcher  ahcr  erst  i.J.  IKKi  zn 

regieren  anfing.     Diese  wenigen  Worte :   sicut  —  cronica  und:    qui  —  potenter  fehlen: 

Mart.  Gall.  p.  !228.    Yergl.  Chron.  Polon.  p.  13. 
^)    Mart.  GalK  p.  228  f.     Vergl.  über  den  ZusammcDhane  dieser  Ereignisse  Stenzels 

Gesci.  Denlsclilands  unter  den  Fränk.  Kaisern.  I.  p.  620  ff. 


BoMkm  in.  79 

• 

qiiia  iAter  Colomanniim.  Ungaiie  regen  et  Bqlesliaiim*  confederacio  talis  fuit^  qaod 
si  regDum  alterios  Imperator  invaderet,  interim  alter  Bohemiam  prepedirj^t^*"  sie- 
qae  Boleslaus  pactum  servans  commisso  prelio  victor  Bohemiam  devastavil,^  tres 
castellanias^  et  unum  suburbium  ignibus  dissipando. 

^3^ Quo  sie*'  abseilte  Pomerani  castrum^  quoddam  ^3Boleslai  obsederant,« 
quod  et  Poloni  suggestione  ci^usdam^  Gnevomir'  per  tradicionem  Pomeranis  de-» 
derunt.^  Fuit  enim  iste  Gnevomir  de  casteUo  Karlucow/  quod  Boleslaus  prius 
expagnavit  ^'^'^  ut  pr^fertar,  et*  qo^n  ipsemet  de  sacro  fönte  levavit.  0ic  perfidus 
et  peijurus,  immemor  benefieii  sibi  facti,  male  coiisuluit,  reddi""  castrum,  menciens 
Boleslaum  a  Bohemicis  gentibas  superatum,i*  Qui  non^  parcens  laböribus  hominum 
et  equorum  festänanter  cum  paoeis  venit,  injuriam'  vindicare  cupiens.'  Et  quia 
in  prineipk^  reversionis  de  Bohemia  nemo  »bi  restitit,  anieqtam  veniret  Pomera* 
Biam^  ^tqm%  et  militibus  aliqualiter  recreatis,  procedere  parat  iii  Pomeraniam  et 
ad  bellum  cdkortibus  prepar^atis ,  hostium  terras  ingressoe ,  non  predas  seqaitur  vel 
armenta,  sed-  castrum  ^JVelen^  obsidens  parat  machinas  et  diversi  generis  instru- 
menta. Sed  et  qui  fuenmt  in  castro  ad  resistendum  se  fortificant,  qui  tandem, 
laboribus  et  vigiliis  fatigati,  tradiderunt  castellum''  inviti,  quos  omnes  occiderunt 
Pokmi,  sicque  per  Boleslaum  paubtim  rebelles  Pomerani  humiliantur  et  Boleslaus 
waa»  militibus  et  fidel^us  castrum  munivit  ^3^^^^^^^^  ^^^^  estate  Pomerani,  ad 
isradendum''  Afazoviam  eongregati,  bostiliter  intravermit  in"*  illam.  Cumque  jam 
eapta  preda'  captirisque  conduetis'  et  feetis  ineendiis  se  securos  existimantes  in 
quodam  starent*  loco  et  ecce  comes,  nomine  Magnus,  qui  tunc  Mazoviam  guber«- 
nabat,  cum  Mazoviensibus ,  quamvis  paucis,  respeetu  muititudinis  piaganorum,  cum 
ms  feoit  conflictum^  ubi,  deo  auxiliante,  ad  sexcentos  numero  pagani  ocoisi  sunt, 
preda  necnon  captivis  excussis  et  residui,  qui  capti  non  fiierant/^  nee  oceisi  sq 
fxLgei  presidio  cdfitulerunt.''''  Hec  factum  est  tempore  illo  ,^^  quo  SymcMi,  illius  re-^ 
gionis  presul,  velut  Moyses  orando^*^  stabat  pro  filiis  suis  spirituaübus,  qui  per 
ejus  oraeionem  sunt  gloriosam  contra  paganos  victoriam  consecuti«  Sequ^ti  yero 
die**  due  mulieres,   legentes  fraga  quendam  milifem  de   Pomeranis,    relictum  in 

4 
I 

•)  BolesU  regem  S»  b)  perrastaret  S*  perpeaderet  T«  c)  dirasUt  L*  d)  castellanatus  S*  T«  castellinat  V« 
e)  sit  S*  f)  absente*«««*  castram  S.  castram  f.  L»  g)  obsederant  M*  b)  Die  Stelle  yon  Boleslai  obsedcraat 
bis  cujjudam  fehlt  S.  T*  i)  Goewoinir  S»  T,  V.  Gneiuromir  M.  b)  dederaiit  L.  I)  Camlcaw  S«  Calrncaw  T* 
RartttCow  L*  m)  expii|rnaTerat  V.  M.  b)  et  f.  S,  T,  o)  consulit  tradi  S«  consaloit  tradi  T»  p)  saperataia 
f*  V*  q)  Quo  parcens  V*  Quo  non  parcens  M»  t)  injuriamqae  S»  T.  s)  capleni  f.  S*  T*  I)  Welin  S*  T« 
Weliu  V.  Yelun  Mart*  G»  u)  caatrnm  S.  T.  t)  inradendam  M.  w)  in  f.  S»  T«  x)  rapta  jam  predn  S« 
7)  abdactis  V«  %)  steternnt  S.  T.  aa)  fuenmt  S.  T  bb)  dedcrnnt  S.  T.  cc)  mo  f.  V*  M*  dd)  onndi  S, 
ee)  die  f.  S» 


'}  Mart.  Gall.  p.  229. 

*)  Hart.  Gall«  Vscze  Boleslaai  eastrum.    Uscb  an  der  Neixe  aber  Czarnikow* 

M  Mart.  GalK  p.  23i» 

*)  Filehne  an  der  Netze,  zwiscben  Drieten  und  Czarnikow. 

«)  Blart.  Gall.  p.  233  ff. 


80  ///•     Chronica  prinelpum  PoUmiae. 

campis,  ligatis  retro  manibas  in  presencia*  comitis  et  potitificis  addnxenmt 
captivuin. 

^3 Medio  tempore  Sbignei,  tanc^  adhuc  exulis,  miiites  per  Slesiam^  discor» 
rentes  cum  Bohemis  inferentesque'  dampna  plurima  concremando  similiter*  a  ter- 
rigenis  sunt  devicti.  ^3^^^^^''^^  castrum,  ^3^^^^^^'  nomine,  paludibas  firmum 
et  opere  constitutum  ubi  confinit  Polonia  cumPomerania,  fioleslaus  obsedit.  Cum- 
que  opidani,^  auxilio  suorum  principum  exspectato  considerassent,  se  multitudini 
tante  non  posse  resistere,  certum  terminum  posuemnt,  iufra''  quem,  si  dominorum 
suorum  non  consequerentur  redempcionem  et  auxilium,  se  atque  oppidum  Boleslai 
traderent  potestati.  Congregatis  Interim  Pomeranis  et  auditis  nuncciis,  qoi  per 
oppidanos  missi  faerant,  conjuracionem  fecerunt,  quod  aut  vellent  pro  patria  simidl 
mori  vel  adipisci  victoriam  de*Poloiiis,  et  dimissis'  equis,  ut  cunctis  audacia  ma- 
io.  Ang.  jor  esset,  per  silvarum  latibula  gi*adientes  in  die  saucti  Laurencii  emerserunt  de 
'^^*  silvis.^  Quibus  visis  a  Polonis  due  acies  ordiuantur,  in  una  erat  met  Boleslaua 
in  alia  vero  acie^  Scarbimerus,"  qui  locum  inveuit  penetrahdi  liostes,  quibus  pe- 
netratis  et  si  primum  fortiter  resisterent,  (andem  tamen  fuge  petunt  presidium*  De 
Cbristianorum  agminibus  ceciderunt  pauci  probi  miiites.  sed  de^  paganorum  XL 
millibus,  X"*  milUa  vix  evadunt^*  Quis  dubitat,  quin  hec^  victoria  facta  fuerit  meritis 
sancti  Laurencii,  cujus  auxilio  tanta  multitudo  hostium  est  prostrata.  Cementes 
igitur  opidani,  se  totam  amisisse  spem  salutis,  se  Boieslao  cum  opido  tradiderant, 
quo  audito  de  sex  aliis  castellis  vicinis  se  ac  municiones  suas  similiter'  led* 
diderunt. 

*3Dum  hec  aguntur  Heynricus  Imperator  quartus'  nondum  Rome  coronatus, 
Boieslao  mandavit,  quatenus  fratrem  suum  exulem,  nondum  victum  duello,  ut  pre- 
dicitur,  ad  medietatem  regni  resumat,  et  nichilominus  CCG^  marcas  solvat  sibi 
tributarias  annuatim.  Gui  Boleslaus  respoodit,  se  non  posse  neque  volle  cum  se- 
dicioso  homine  dividere  regnum  suum,"^  nee  eciam  ad  indebitum  astringi  tribu- 
tum.  ^30^^^  audiens  Imperator  ad  iracundiam  provocatur,  sed  et  magis  Sbigneus 
eum  Goncitat  in  fiirorem,  promittens,  paucos  esse  Polonos/  qui  cesaree  resiste- 
rent  voluntati.    Insuper  et  Bohemi  ad  invasionem  Polonie  Cesarem  animabant,  as- 

a)  pretenciam  S,  T.  b)  tnne  f.  S«  T«  c)  lylr&m  S.  T*  Sleiiam  L,  per  regionem  Zlesncnsem  Marl.  GaU. 
d)  inferentet  V*  e)  plarima  exercendo  simul  S.  T»  f)  Nakel  S«  Naclieb  L,  g)  opidani  S«  h)  ia  S.  i)  divi- 
lii  S»  T.  k)  tiWa  L.  1)  acie  f«  S*  T«  m)  Scarbazeri|8  S*  Scarbuncrus  T*  ScarbcBDeraa  L«  n)  de  f.  \^ 
o)  qiiadragiiita  milibai  decem  S*  T*  XL  milia  X  V/  qaadr«  «ilibos  XI  L*  p)  radont  S.  eraseruntl«»  q)  accS, 
r)  ttnülitcr  t.  L.    b)  Uli  V.  M.    t)  ticcentas  S.  T.    a)  snum  f»  S*  T.     t)   de  Polonii  L.  M, 


')    Marl.  Call.  p.  936. 

<)    Mart  Call.  p.  849  ff. 

*)    Nakel  aa  d.  Netze,   jetzt  am  Ende  des  Brombepger  Kanala. 

«)    Mart.   Gali.   p.  855  ff.    Yergl.  Stenzels  Gesch.   Deotacblanda  unter  den  Fr&ok. 

Kaisern  I.  p.  «89. 
')    Mart.  Galt.  p.  8!>7  ff. 


Boktlaus,  IIL  81 

r 

serentes,  se  scire  modos  et  visrs,*  quibus  per  Silvas  et  nemora  sit  Polonia  inva- 
denda«.  Oesar  ifaqoe^  spem  ponens  in  illis,  usqüe  ad^  Bythom^  pervenit^  et  ca^- 
Strom  Bythdvi,  ^Jaquarum  circuitu  communitum  cernens  non  faciliter  expagnan- 
dum,*  indigpacionis  oculis  Sbigneum  respiciens/  castrum  voluit  preterire»^  Mili- 
tes  aufem  nonnaUi,  cupientes  militaribus  actibus  comprobari  et  experiri  audacifm 
Pölonorom  accessemnt  ad  castrum.  ^^PntOj^  quod  non  fuit  Bythom,,.  quod  coqt 
sistit^  vie^sus^  Gracöviam,  sed  prope  majorem  Glogoviam/  sieut  ex  subscrip- 
fls*^  patebH,  et  Glogovia,  sicut  credo,  ex  ab'a  parte  Ödere  versus*"  Poloniam  tuac 
Cempoils  fuit  sita,  ^')xk\A  fait  antiquuin  castrum  et  ecclesia  coUegiata  jam  ibidem 
Consistit  in  bonorem"*  gloriose  virginis  fabricata»  ^3^^^^^!^^^  vero,  tantam  multi- 
tadinem  non  verentes,  apertis  portis  et  'ensibu^  d^nudatis  viriliter^  impetiim  ho* 
stium  represserunt  .Quod  imperator  considerans  vehementer  admiratus^  est,  sie 
bomines  inermes  cofftralorica tos ,  tarn  fortiter  agere,  nee  sagittariorum^  tela  timere, 
ptobanä  quoque'  in  hoc  Pplenorum  audaciam,  nee  omues  suos,  qui  accesserant,  ^ 
incolumes  revocavit. 

•      ■ 

^3^^^^^^^^  aotem,  Pomeranis  ut  predicitur  in  prelio  superatis,  audiensPo^ 
loniam  Cesaretoi  cum'*^  grandi  exercitu  introisse,  cum  quibus  potuit,  post  hoc  bel- 
lum properanter  venit,  bbstrtiere  transitus  atque  vada  fluminis  Ödere,  premittens 
qnosdam^  de  suis  militibus  Glogoviäm,  ad  transitus  hujusmodi  observandos,  qui 
et  'Gesari 'reststerent,  dohec  metipse  succurreret  super  ^  ripam  fluminis  supra- 
dlqti.^  Stabat  i^tur  Boleslaus  non  longiß  a  Glogovia,  inde  mittens  exploratores, 
exercitus  cesarei  nimoresque  quos  referrent  exspectans;  interim  eciam  pro  Prute- 
nids  et  Pannönicis  gentibus  transmittebat/      ^3^^^^^^^  Gesar  sursum  et  deorsum 

i^  Ttan  S«.  T«  b)  inV«  md  f.  L*  c)  Bewtham  S»  T.  Bytom  u.  Buthen  L.  BjtLem  M*  Bjtom  Mort.  G« 
d)  Bier  f»l|^  in  L.  dM  BinicUebtelt  p«to  u,  s*  w.  Bis  fabrieate  S»  unten,  c)  expngnandi  S*  f)  inspicicni L» - 
1^  Hier  folgt' in  ^.n*T»  «Ut  Binscktcbflel :  .pnto  «•  t.  w«  bis  rir^nis  fabricata  S.  unten,  b)  Hier  ttebt  das 
Folgende  J»is  labri«atain  V«..u.  M«  i)  f|Uod  consistit  f«  S«  T»  q*  eonsistat  L*  k)  citm.  L*  1)  ^  Glo|rafiam  S« 
lUkofig*  m)  scriptis  V*  CracOTiam»  nt  ex  preseriptis  patebU  L«  wo  sed  p»  m*  GL  feblf.  n)  ofquc  S.  o)  ko- 
nore  Y»  M*  p)  utiliter  S*  q)  ammiratus  V»  M.  r)  sagittarum  S«  T*  s)  quoque  f.  S«  T.  t)  a^ccsseniit 
S«  T.    n)  cum  t  S.  T«    t)  et  quosdam  L*    w)  s^pra  V*    x)  predicti  S.  T.    yj  uitlebat  S.  T« 

«)     Beutlien  io  9«td6B^ Schlesien  a.  d.  Oder,  N.  O.  S^M*  v«  Freisfa4t,  16  M.  unterbalb 
Bresiaa«,  3illL«:iiAterkalb  Gross -Glogaus« 

Zi 


weoigsteoi 
sentUch  gegriipdet  wurde,  obwohl  wahrsclieinlich  schoo  trüber  ein  Polnischer  Ort 
auch  auf  dem  linken  Oderuferstand.  Yergl.  d.  Urk.  in  Tzsckoppe's  n.  Sten&els 
Urkk»  Samml.  p.  330.  n.  Anmerk.  8  das. 

«)     Marl.  Gall.  p.  859  f. 

•)     Marl.  Gall.  p.  860  f. 

•)     Marl.  Gall.  p.  808  ff. 

11 


82  HL     Chrtmtea  jprineipwn  PoUmiae. 

flamiois  invenire  vada*  temptaret,  tan^ein  jaxta^  Glogoyi^i^,  u\^  jp^9  igWflWK 
tüat  trahsitas,  vadum  inveniens,  nallo  prolijbente^  nondijjD  proper^tia^  'c|^^^Qeqiig 
94.  Av|r,  hfis,  oai  faerant'  intus  aquariiin  flumina,  trahsFadavitf  i^y'rancijiBardbo|pp|jpi  ap^ 
'stoli  glBriosi,  quo  totus  popoliis  civitatis  missam  audivit.  ]Ct  Cesar^  s|i(e  qapyis 
'  inpedkfieiito  capicns  predam  et  homfnes  paritw'  ei  circa  opidpm  tentoria  säa  p^ 
0110  Boleslao  per  nünccium ,  qui  de  locb  recenter  venerat  n^cciato  ^  i^e^)f)|j^ 
ilDn  leporino  sed  leonino  more  solito  suos  quos  haWiti^  iiiiperterritiis'^  apimj^yi^ 
arloribns  cesis  obstmens  rivolam ,  in  ^  quo  stabat ,  donec  nimtiplicaretur ^  ^^^?! 
tos  -    ^ 


rama, 
nerati;^ 

^ero""  Cesar  a  Glogoviensibus  obsides^  reeeperat  su^^  Coc  pacto  juraiqeatis'  fir«^ 
mato,  quod  si  per  spaciom  quinque  dierum  paceni  vel  paccjoiieoi  aliqiiain*  ^^^. 
legacione  ad  sanm  principem  cives  efficerent,  reddita  respbnsiotie  de  pace  Mmpp- 
mta-  Tel  probibita ,  nichilomihas  cives  ipsi  süos  obsides  libere  reliaberänt  0,b  |ioc 
enim  Cesar  obsides  cum  juramentp  proprio  reeeperat ,  at  per  eös  ci^^t^;  quam* 
vfs^  non  sine  perjurio  äe  obtinere  putabat;  sed  et  5  a^  r9^  civ^  bl^sides  pQ§W^ 
nnty  ut  loca  civitatis,  vetustate  cohsumpta/  hiis  treugis  pendentihus  cofoi^piiira^; 
-3Boles1aus  vero,  audita  legacione  de  datis  obsidibi^,  Isuo  peiia  capitis  cojpnuES^ 
tos  est  civibus ,  si  propter  eos  traderent  civitatem  adjlcieni^,  melius  aiqpe  Wi^^ 
srtius  pro  patria  civeiä  et  obsides^  intenre^  quam  facta  dedicione"^  vitam  doeere^  ior^, 
honestam.  Hac  responsione*  Boleslai  pensata/*  cives/  sicut  Gesai^  jinrayerait, .  obsii^ 
i^sti tuendes  requirnnt  Seil  Cesar  respondit:  si  municionem^^  dederitis.  obsid^, 
restituam,  sin  autem,  vos  et  obsides  ^"^  faciam  jugulari.  Ad  quod  illi:'^  poteris 
quidem  in  obsidibus,  homicidio  perpetrato  incurrere  notam  perjurii)  sed  quod  de-. 
sideras  nullatenus  obtinebis.  '30u3>us  sie  dictis  Imperator  mandat*^  capi  ama, 
instrumenta  fieri,  dividi  legiones,  civitatem  vallari,  signiferos  prefioi,4ubis  canere, 
urbem  qnoqne  circumquaque ^  ferro,  flammis  et  machinis  inpugftari.  *  Cives  vero  se 
muniunt  econverso,  nam  per  portas  et  turres  seipsos^  dlvidunt,  instrumenta  parant 
eit  jacula,  lapides  et  aquas  super  portas  et  turres  comportant.  Ouöd  cerneujp  ip^ 
perator  et  eidstimans,  pietate  filiorum  posse  flecti  parentes/  de  obsidibus  meliores 

a)  rmäM  f.  V.     b)  Tis  S«  T.  Teniu  L.     c)  prepwatif  S.  T,     d)  fttiaat  V«     «).  tlluMlNiJftI  L.  '1)  €C  homl" 

nef  t  S.  T«    g)  haboitf.  V.    h)  territo«  S.    inperlirriloB  T«     i)  dittrseiu ^AnS^/k)  nultlpUefttar  L« 

1)  ttki  taKcn  L«     m)  Aiennt  V.     b)  aüi  S«  T*    o)  rero  t,  S.  !*•  Af«     p)  o.  euü  ^untteato  S«  T.     ^  sed 
S.    T.     t)  jnnuDoiti   S»   T«  junmento   L«     i)    aliqqiwiodD   S«  T,      t)    ^UHiris' f«   S»  T«      m)  et  f.  S.  T, 
y)  TeBOBUte  Cnnsnimpte  S*  T.    w)  hottof  S.  T*    z)  fiicto  dadeeore  S»  T*    j)  d«dacerc  S,  T«    s)  JMsioae  8, 
aa)  peosati  S,  T«    bb)  coMmonicioaciii  T*     cc)  mos  tbaidM  «t  TOf  S.  T*     di)  i*  teerant  S«   T«    «e)  maada 
rtf  (^.    ff)  undiqoaqac  S*     ^g)  snpiuit  S. 


>)  Marl.  GalL  p.  264  f. 
0  Marl.  GalL  p.  865  f. 
*)    Hart.  Gali.  p.  866  ff. 


Boletlauf  lit  83 

» 

etsigttanter  fiUam  tia^^kiA  comitis,  ^  tone  castellaniaitt  tenebat,  fecit  super  ma« 
chikiäs  eöÜigari/  Sed  castellani  atqae^  dves,  filiis  non  parcentes,  hostes  a  clvi-^ 
(Bte  abdbedere  lapidibus  atque  armis  etjacolis  fortissime  cohercebant,  propter  quod 
nfiSmque^  clämor  ingens  attollitar  et  Theotonici  fortiter  impetunt  civifotem»  Sed 
Poloni  viriliter  se  defendont,  undique  moles  lapidum  emittuntor/  baliste  crepant, 
jacula  per  aera  volaot,  perforantor  elipei ,  penetrantur  lorice ,  galee  conqöassanr 
tnr,*  mortui  cormunt,  vulnerati^  secedunt,  Theotonici  balistas,  Poloni  tormenta 
tetendunt,  Theotonici'  cum  lapidibus  fondas  rotabant,  Poloni  molares  lapides  ja-* 
dendo  cum  acutis  sudibus,  id  est  palis,''  repungnabant,  Theotonici  cratibus'  sub- 
jectis  transibant,  Poloni  ignem  comburentem  et  aquam  ferventem  de  fortalicii^  su* 
percilio  emittebant.  Theotonici  turribus'  arietes  subducebant,  Poloni  rptas,  firma-, 
tas  et  acutas*  calibe,''  desujper  evolvebant,  Theotonici  erectis  scalis  superins 
ascendere"  presuinebant,  Poloni  cum  unccis'  ferreis  eos  suspendebant.  ^3^°^^^^^ 
viero^  Boleslaus  quieti  non  indulsit,  die  noctuque  gentibus  Cesaris  parabat'  insidias 
et  aliquos'  de  exercitu  detrahebat,  et  quamvis  Cesar  muliis  diebus  insisteret 
taH^  pugne,  noii  tarnen  alium"  reportavit  profectum,""  nisi  quod  humanum  sangui- 
nem  vidit  eSimdi.  Sepius  viri  nobiles  sunt  occisi,  qui  aromatibus  conditi  3ava- 
riam'^  aut  Saxoniam  portabantur.  ^3^^^^^^^''^>'^^  itaque  imperator,  se*  nulla.  ra- 
cföne  posse  flectere  dves,  nee  diucius  stando  ibi  proficere^  communicato^  suorum 
oönsilio,  dimissa  Glogovia  contra  Wratislaviam  movet  castra,  ubi  vires  Poleslai 
et:  ingeninm  est'  expertusT,  nam'  sequebatur  imperatoris  exercitum  Boleslaus,  et 
aiqois  de  exercitu  est  egressus  sibi  reditus  subito  non**  patebat.  Cum  enim  ali- 
quando  pro  victualibus  vel  pabulo^^  eorum  aliqui  .procedebant ,  exercitus  Boleslai 
se  statiiti  medium  ^^  opponebat,  faciens  predam  de  illis,  qui  suos  venerant  depre- 
dari,  propter  quod  nemo  exire  presumebat  Cesaris  exercitum,  nee  ad  colligen* 
dum  pabuium  nee  eciam  ad  ventrem  purgandum,  ultra  terminos  pro  custodia  con« 
stitotos.*^*^  Timebatur  namque  Boleslaus  ab  omnibus  et  in  cujuslibet  memoria  ver- 
tebatur,  neque  fiiit"*  frutectum^  vel  silva  ubi  non  suspicaretur  existere:  sed  ibi 
latitat!  per  singulos  clamabatur.  De  nocte  cuncti  milites  exercitus  Gesarei  dor- 
miebant*'  in  armis,  exactas  vigilias  observantes,  de  die  vero  procedendo,  eum'*'' 
tamquam  in  eorum  presencia^    reputabant,    clamantes,    presertim  noctis  tempore 

•)  ttftcliinttB  liipuri  S.     b)  et  L*    e)  afmmqtte  V.  M*  T.    d)  eniitt«iil  S.  T.    e)  gntMntar  S*  ^puitsaatar  T* 
1)  Talnenti  t,  S.  T*    g)  balittM  bii  Tbeotonici  feblt  S.  T*    h)  tadibot  et  paus  S.  T.    i)  eralii  S.  T*    k>  for- 


Ulieio  V*  M.  I)  curribns  S«  ni)  et  aeaUii  f«  L»  ^  n)  cftlibem  S,  T»  o)  tcandere  S*  T,  p)  naetit  L. 
q)  rero  f.  V.  r)  panrit  S.  T.  s)  aliqnid  S.  T«  t)  Uli  f.  L.  v)  alittd  S.  T«  t)  effeetaa  L*  fehlt  gani 
S.  T.  w)  MoraTiam  a«t  Bobemiam  (ohne  BaTwiam)  S,  T»  x)  eoiuideffantqiie  S.  y)  comttata  S»  T*  eon- 
dtato  L*  s)  ejus  est  S*  T.  aa)  non  U  S*  T»  bb)  rel  pabvlo  f*  S.  T.  ce)  io  mediam  S.  T«  dd)  depntalok 
S*  T*  ee)  fuit  f*  V«  M •  ff)  Draetam  V,  isg)  CeMrii  domitnbant  S.  T*  bb)  cm  S*  .  ii)  eonua  foiet  pro- 
TiacU  S.  T«  V 


1)    Mart  Galt  p.  809  ff. 
>)    Mart.  Gall.  p.  871  S. 

11  * 


84  ^IIL    Chronica  principum  Polcniae. 

vigilate!  cavete!  custodite!  ne  incautos  nos' inveniat^  3oleslaiis»  /^^^^^^  edam 
de  hostibus  comiuendabant  Boleslaum,  dicentes,  msi  deus  ejus  esset  adjiitor  nuji- 
qaam  de  paganis  tociens  triumphasset  no))isque^  resisteret  tarn  audacter;  sed  for-* 
tessis  deus,  öcculto  forsan^  consilio,®  hoc  ipsum  agit,  tit  laus  ejus,  preter  eos,  qui 
multipliciter  commendant  eum ,  eciam  ad  Gesarem  transferatur.  Et  quia  contra  Bo- 
leslaum  modicum  profecit  Imperator,  quoniam  moriebantur.  equi  latigati,  laboribus 
et  vigiliis  cruciebautur  milites,  silve,  per  quas  erat^  transsitus,  fnerunt^  con«-; 
dense,  paludes**  tenues,^  musce  pungentes,  mordaces  rustici.  et  acute  sagitte,^  se 
ire  velle  Gracoviam  simulavit,'  a  Boleslao  querens  paeem,  et  non  tantam  nee  tarn- 
süperbe,  sicut  prius,  ^3?^^^^^  pecunie  summani.  ^3^^  Boleslaus  respondit^  nul* 
lam  penitus  se  velle  dare  peeuniam,  inquit  enim:  Mallem"' pocius  ad  tempus  reg* 
Dum  Polonie  salva  libertate  perdere,  quam  semper  illud  cum  iufamia  retinere. 
*3Hi|s  auditis  Imperator  Wratislayiense  castrum  adivit**  uec  uUam  utilitatem  con«* 
secutus  est,  nisi  quod  pro  vi  vis  mortuos  reportavit,^  et  considerato,  quod  diu 
Stande  in  Polonia  plus  dampnum  quam  comodum  consequeretur  et  dedecus  quam 
honorem,  se  disposuit  ad  regressUm. 

In  alia  vero  legitur  cronica,  ^3q^o^  ^<^™  Imperator  Heynricus,  quartus  com 
exercitu  fuisset  ingressus  Ungariam,  Boleslaus  rogatu  regis  Ungarie  Moraviam '  et 
Bohemiam,  que  jam  ad  Imperium  fuerant^  devolute,  invadens,  imperatörem  redire 
compellit,  unde  Imperator,  ad  iracundiam  concitatus,  totum  robur  suum  contra 
Boleslaum  coUegit  et  intrans  Poloniam  manu  forti,  prelio  Boleslaum  devicit  cap- 
tivum.  Quem  cumGesar  vellet  abducere  dare  Boleslaus  peeuniam'  multam  spon- 
det  et  obtento  solvendi  termino  mittit  pro  adjutorio  in  omnes  Getharum,  Butheno- 
rum  et  Ungarorum  provincias,  qui  de  nocte,  adducti  curribus  et  in  medio  castro- 
rum  positi  cum  duce  suo  imperatörem  rapiunt  et  in  Kolbergk '  marithimum  castrum 
deducunt,  ubi  a  detento  imperatore  per  sex  menses,  Boleslaus  extorquet  pristinam 
Iibertatem,  insuper  et^  Boleslaus  suo  primogenito  Wladislao"  filiam  imperatoris, 
Gristinam^  nomine,  ob  perpetue  amicicie  atque  pacis  robur  obtinuit,  ad  proprios 
terminos  eum  conducens.    Hec  in  alia  cronica. 

^3Porro  quidam''  {Swantopolk^  duxMoravie  hereditarius  extitit^  prius,*  qui 

a)  TOi  S.  T.  b)  inTeniret  L*  c)  expngnasset  rel  no1|iii  L.  d)  ted  deas  oceuUo  fonan  L.  e)  jadicio  S.  T. 
f)  enint  L*  fi)  faemnt  L.  b)  pnlnütct  S»  i)  tenacei  Mart«  G«  grosie  Gcsnmpt  D.  k)  «caU  Mgacitate 
S.  T«  l)  dUaimolarU  S*  T.  m)  malen  S,  n)  acadiTit  S«  o)  repemit  S»  T.  p)  Bolealaui  rog*  r*  U. 
Moraviam  f«  S.  T*  9)  luenint  V«  L*  r)  pecoaie  S*  1)  GoUicrg  S*  RoUierg  L.  Kolbcrcg  M«  t}«ct  f.  S,  T. 
11)  WladUlao  f«  S«  T«  v)  Ckristiaiiain  L.  w)  qitandam  L,  z)  Swatoplak  S.  Swatoplnck  T.  j)  cxistit  S.  T. 
z)  plus  L. 


')    Mart.  Galt  p.  276  ff. 
^)    Mart.  Gall.  p.  278. 
^)    Mart.  Gall.  p.  279. 
«)  .Marl.  Gall.  p.  280. 
*)    Chron.  PoloD.  p.  13. 
•;    Mart  Gall.  p.  281  ff. 


Bolj^Mldus  IIL  .  V  ,     :  8». 


postea,  plepns  ambicione,  Börmwoy^  dis«  dacatuBohemie  supji^laiitatdt.  Hie  SwaiH 
topolk  nobilis  fuit  genere,  ferox  saturali  condicione,  mäicial  dti-ennuiiS)  sed  ingenio 
maltam^  versutus.  Hujos  consilio  Poloniam  invaserät^  Imperator,  quamvis^  non 
semel  sed  sepias  joraverat  Boleslao  fidem  servare,  presertim  com  Boleslai  anxl^ 
lio  Bohemiam  fuerit''  consecutus.  Nonne  Boleslaus  prins  pro  eo,  una  com^  Go- 
Ipmanno'^  rege  Ungarie,  Moravjam  .intrans,  risdeimte!  rege!*  silraß  Bohemicas  pe- 
netravit  net}  inde  rediit,  nisi  Borniwoy  castrum  ^^^^^^^^^  P^^  paccioBibas  sibi 
daret.  Insaper  multos  de  Qoheima  fiigientes  ad  ipstlm,^  et'Swantopdk  fieri  dacem 
sperantes  pascebat,  qaia'  Swantopolk'"  parvam  terram  paacasque  divicias  tvnc''  ha- 
bebat Honrni  beneficiomm  omnium  et  eciam  juramenti  preatiti  pene  umnemor,  ducatiim 
adeptos,  nee  fidem  tenoit,  ^sed  prorsus  que  promiseraf"  omnia  violavit.  Ideo  deus 
omnipotens  sibi  penam  condi^m  infiixit,^  nam  inenoisjct  seeunifr)  mule  insidejis^  in 
saorom  media  a  qpodam  vili  venabulo  i  p^rforatus  occubuit,  iiec  quisquam  de  suis 
in  ejus  vindictam  manus  extendit.  Sic  Cesar,  rediens  de  Polonia,  sui  auxiliatDris 
lactam^-  pro  gatidio  multoromque  mortuomm  cadavera  rcportavit.  ^3^^^^  ^^"^ 
antem  laborem  quem  successive'  Boleslaus  sustinuit  aliquantulum  recreatur.  Ni* 
ddlominv»  cogitat  de  Bokemis  suam  injuriam  vindicare,  sed  et  Borniwoy  sapplan» 
tatum  in  statum  suum  reducere.  Unde  opportune  tempore  agens  iter,  in  silvarum 
medio  cum  Bohemis  conflietum  habuit  et  victoriam,  et  ideo.  Borniwoy,  cum  ad- 
httc*  pars  exercitus  resideret  in  campis,  a  Bohemicis  gentibua  est  resumptus, 
pro^  quo  Borniwoy  grates  retulit  Boleslao,  qui  sie  com  honore  duplici  de  Bohe* 
mia  est  reversus.  ^J)^^^  iätatim  post  ejus  reditum  exercitum  ad  domum  redire* 
permisit,  quinpocius,  postpositis''  eeteris  deliciis,  cum  exercitu  militum  electorum 
iterum  contra  Pomeranos"^  dirigeret  gressus  suos,  ubi  cepit  tria^  castella,  quibps 
destruclis  funditus  predam  et  captivos  abduxit 

Postea^  reversus  ad  propria  repausavit  aliqualiter  fortificans  civitdtes  et  loca, 
ubi  fuerat  prius  Gesar.  ^3^u™4^^  reficiens  civitatem  Glogoviensem'  et  muniens 
resideret  ibidem,  cum  Bohemis  Sbignei  milites  exierunt  per**  Poloniam  depre- 
dari,^^  qui,  Boleslao  eciam  ignorante,  yicinis  populis  congregatis,  partim  capti 
sunt,  partim  vero  traditi  morti/^     Et  licet  superius  dixeram,**^  supplantatum  Bor-^* 

•)  BoTsproy,  Bemowoj  v«  Bornjwoy  S«  T*  Boriroy  Bfart«  6»  b)  niillfaiiä  V.  M.  c)  inTasit  S*  T.  4)  cptun 
S«  T*  c)  fdit  S*  T«  f )  cmn  f*  L.  g)  Colmanno  M,  L,  li)  rege  f.  L*  i)  C:iinenecx  S;  Ramencs  Marl,  6* 
k)  ipiam  S*  1}  qui  L.  qnia  Marl*  GaU»  m)  Die  Worte  Ton  fieri  daeem  bis  SwantopoUt  haf  aur  L. ;  docb 
nad  de  aiu.Mart.  GaU,  b)  tone  f.  S.  T;  o)  promitit  S«  T;  p)  infiiit  S»  T*  q)  imperatorla  lacttimS.T« 
r)  tuccetsioiie  S.  T»  a)  adboc  Y*  I)  in  S.  T  n)  ire  V.  r)  porrectia  S*  lr)  Pomeranonun  S«  x)  taa 
&  T,  y)  poft  V.  M.  s)  GlogOTiam  Y.  Glo^w  Hart  G.  aa)  per  f*  S»  T*  bb)  proUnvs  S.  T.  cc)  timdifl 
0«Bt  pene  morti  S*  T*  U  pene  morti  M .  L*    dd)  dizerim  S«  T. 


*)    Kamenz,  S.  S.  O.  1  M.  t«   Frankensteio«      Die  Baif"  wurde  Ton  BrzetisUT  U.  Ton 
Böhmen  i.  J.  1006  erbauet.    Gosmas  Pragenaia  s.  d.  J.    S.  oben  S.  70. 


«)  Mart.  Gall.  p.  884  f. 
*)  Mart.  Call.  p.  28$  ff. 
«)    Mart.  Call.  p.  S36f. 


I 
I 


86u  IIL     Chr&nita  prtndipMn  Pohmiae. 

iriwDT  uro  Bohemoa  in   dacem   esse  sisceptam    räxiliö* 


Niatti>  posfc  hoc'  breviter,  honore'^  caroit',  a  fratre*  miedio  sii]ppjfliitatiis  et  nieliiloinH 
DU»  ab  imperatore  deieotus.*  Bfinorem«  aatem  fratr^m  Büleskuä-  iriPoloniä  retine^ 
ba[t>  ^3propter  quem,  cöUecta^  nmltitadiiie  irnlitum^^  poteater  per  m'dtia  latibtffe, 
xmt  sine  diffieakate,;  Buheoiiam  est  iiq^ressus/  non  siatim  predäm  facteife  \tl  öi!« 
ottlto,  sed  vexillis  erecti»  ptjLblimj  tabts:  caiK^lras  iktqae  tiiripdiifsr^  agAnüibas  cMr-* 
dinatis,  paul»tiiii  transmetts  per  oanlpos  Bohenrie,  ^uereds  bellum'  et  notf  üiVeiiteiiM' 
iB^debat  Interim  Bo&emi  per  turnn»  aliqifoden»  appiat^bADt,  sed  viso  Polono^ 
nem  exerdtu  recesserunt  et  de  easteüis  noonotti  milites  exe^iites  eontigais'^  irrOcSa- 
tibus  Poloms  ocea»oiium  dederuBt^  snburbla^  conlmrendi.  Frisitel*  vero  BoMN^' 
nmiaiifö^  qaent  ppedixi ,  Böleslao»  soppü^at,  termin  non  desfrui  n^^  ine^ndi^  ^ü^ 
ples'puer,  putans  se  posse*  raomerare  regimifi  Don"  belKciosis  acfibir^  sed  vek'biä 
pochis  fradkorom*'  Cnrnque  jamr  die  quarto  bellum  exspeetaus  BoleslafUs  ulterios 
versus  Pragam  procederet  fluvioque**  non  magtiO'  sed  pertransseondo  ^  difficili^^  pl^o« 
pin^^aret')  ex  aliai  parte'  fluminis^  exercitu:  congregato,  Bohemötiütt  duic  ibi  diffi«* 
coltate '  loci  cmfisus  ei  profaftitm-usi  transsitumf  exspectabat.  Qiio  viso  PolcAiS  fM^ 
rebant  jant  sursum*  jam<  deorsant  oppertunun»  irflnsseundi^  locum  per  aquas,  eft  ex 
altera  parte"  flunanis  Bohemi  sta6aiit  e*  contra«  Non  audebant  Poloni  transsire  per 
fluvium,  quiaBohemi,  qui  cmn  ewi  faerunt  mencientes^  dixerunt,  esse  flilrviiiiii^  pa^ 
ludosum  et  perieuicsum  taste  mnltltudini;  Perpend(dns  igitur^  Bole^lans,  quod  sib 
agens  tempns  in  vanum  expenderet,  die  jam>  ad  noctis  cäliginem  deelinante  Bohe- 
monua  duci  dedit  eleccionem,  videiicet,  ut  vel  permitteret  eum  transsire,  vel  ipso 
locum  sibi  daret  ad  eum  libere  transseundi/  se  asserens  non  venisse  Bohemtam 
oecupandi  gracia,  sed  more  solito  pro  fugitivorum  et  miseronun*  justicia  defen- 
dttida,  postulans  nichilominus  a  diice  Bobejnie,  quatenus**  fratrem  suum'  in^^  di^ 
catas  porcionem»  suscipiat,  sin.  autem^  velii  secum  campestri>  belle  propter  firatris 
sui*  claram  justiciam  experiri«  Gui  dux  Bohemonim  hujusmodi  dedit  responsnm: 
firatrem  meum  libens  recipiam,  si  tu  toum  recq>eris,^^  verumtamen  dividere  secum 

a)  per*  «axUiain  S»  T*  b)  qaia  f.  h,  c)  expulertt  eof  L*  d)  enim  S»  t)  dcceptnn-  S.  f)  Koe  f«  V,  lieo 
M*'  g)  detcntns  f>  V.  h)  militam  f.  S.  i)  reingreftna  S«  T.  rcgratnt  L«  fc)  contigiio  S.  1)  nee  f.  S*  T« 
ni)poMe  f»  S*  T*  n)  noB  £•  S,  o)  flaauBjeqqe  S«  T*  p)  pcrtniiBiendo  S,  T»  pertranMiando  M*  q)  dift- 
dle^  L.  y*  M*  r)  parU  U  L.  •)  dURcaltoa  S.  T*  t)  pertranwoidi  S.  T  n)  parte  f»  L«  t)  iianciaBtes  S.  T. 
w)  ettaBmca  S«T.  x)  ideo  M.-  j)  viddicet  Tel  «t  pemitteret  eam  transire  rel  ippe  daret  sibi  ad  eum  tranae» 
udi  libertatem  S*  T.  Tidelicet  ut  Tel  ipse  loenm'  tibi  daret  libere  L.  Der  Sats  ist  im  Mart»  Gall.  m- 
gekebrt  und,  wie  es  scheiiit,  ubereinstimmead  mit  der  Lesart  in  L.,  welcbe  nur  nicht  Tollstindig  genag  mi^ 
gelbeilt  ist  Oben  beisst  es :  entweder  der  Herzog  tob  Böhmen  möge  dem  Bolcslanr  gestatten  ^ber  den  Fl«aa 
BB  gchn ,  oder  Boleslaot  wolle  dem  Böhmen  Raum  geben ,  .zu  ihm  (Bolesl.)  herüber  zu  kommen,  b)  et  miae- 
rwum  f.   S.  T*    aa)  quatinus  V.    bb)  «d  S.  T.    ee)  recipcris  V;M; 


>)    Mart.  Call.  p.  957.  ff. 


tMulum  in.  87 

hej^f^Uf/^  paternain  vm  fip49P;s$ie  OMsilio  Gädaffs  et  jonisenBii.  ^^Oiühiis  att- 
ditis^  ifltel|ig€as  Bpl^sla)^,  re^M^naioiies  kujowiodi  lare  iaaiifiB,^  €astris  snis  mo- 
^is  dß  lopo  descendendo;  ^d  ripaa  flaminis  Albeese  poaait  ubi  pianus  ftoviiii.,^  qtH 
flail  ad*^  Albeam  ^^ßm^  ob$]tacalo  potait  pertraossire,''  et  festimis  pertransseon-» 
do/  locum  dM  priiis  beUwn  ex^pßotaverat  requisivit,  ad  quem  Biquidem  Iociib^ 
com  peryenisßet  cuni  Quiß,  reperit  Bohemos  de  suis  stacienihas  recessiaae.  den- 
Yoeatis  igülir  ^Vß^  ßex^inxSbm^  misteriiui  consilii?  habmt  ciiiqi  irasdem,  an  procedera 
^ei^t,^  an  papius'  retroire.  .:Quamvis  seniores  mper'höe  suaderent  regressiun, 
Polesiau^  pjcMJiogdiniis  (wm  juv^bos :  miHtibas  proeedere  deorevertmt^  Nee  tamai 
in  I)QC  resejlit  fipajie  CQQsiliiim,  eo  quod  ploribBS.diebiis  st^sset  in  territorib  ad« 
yersaiionua  neqitß  beUqm  posset  habere  saiisque  j^oleslaus  baberet  de  gloria  m 
rediret,  qnia  finaliter  omnes.peciiere  regreasum,  delibecatam  est  ultimo  ab  eiadem. 
GHi9fli}e  f^deondo  traqsi^e^  ;9x;ercitttB,  Boleslaiis  >  snis  dedit  conburendi  licenciam 
et  pred^ndi)  et  ordin^tls.  qohortibus  regolariteD  üieedebat,  et  ipsemet  phnrimaai^ 
me'  ^^  pri^&is  pleruinque  cwn  ultimis^  omnrai  eautebm  adhibens,  versabätor» 
Disp^siti  p^r  ^üiin  fi^njnt  et  milites,  qiii  conbostoribns  et  predatoribns  anteirent 
et  eQs  ab  ho9Jtibus  defensiireni  Gomque ,  sie  prodenter  redncendo  exercitnm,  feria 
sez^  peryeniei^^  ad  ^ilvanim  introitum ,  exercitos  poneret  stacionenu  mandavit  acor 
racias  yidlare  q^^b'bet)  aicnt  ordinatna  fiierat,  pennanere.  Noetorno  l^tmr  tem«^ 
pore,  Boleala.q  w^iste^te  sm»  consitetia  orae!onibi(s^  korror  qtMam  icofiterniit''  nni- 
i2iersos,  Mt  mg^  ff^pj^isii^^.  atrepitiim  conclamajt»t,^  «K  ^ilfliet  in  suo  partttis  eal 
ordiiiß,  [proot  sibi.  liierat  owstituWia«^  Af*  Boleslausy  aiidüto  G&mone  .suoram,  fA^ 
P^tlfs^t!  fflbortibus  ad  looum  emiaenoiorem,  Hqpi4>  (melioa  aodiri  ab  Omnibus  pottiit; 
qipx  ascendit,  suqs  uf  non  eaaent  taaidi  sed  st^ennui  ad  pugnahdum  ^3multia  Teiv 
bis^  inductivis'  ad  yictorie  gloria«  bortabatur.''  ^])Et  auditis  dismmi  missarmtt 
si^iemiiüs,  facii^  piißdioa^ionibus  ad.popukmy  tpecnou.  plnriba^  saeramcnto  venera«^ 
b^li^  eukaristie^  pr^ßuratis,  de.  istacionibus  unanimiter  [^-obesseruni  HBvmqte  per«* 
venisaet''  a.d  dei^tot^va  silvairtim/nec:'  loconim  habeseit  *i^otieiani  neque.  yiacum 
^^i^^ifii^)  '9^4^iS)  non.ut  teaereit  ordiofsili,'  sed  divagarelurr  pendMiA  neeeasejkei-* 
hjiit  Boleslaus  vero  retro  latua  dextrum  tenebat  totamque'snnilieatereitam;,  vd«! 
pfi^toi;  gji^eg^qi  pr^c^dere^  fafikbbit^.  sed  et^  con|ies.  ScarhÜBLerus  ad  sSnistnun.  latus 
iß  siiya  tenjw   V^ltAbat,   ut  ai  que.  focte  forent  iiiaa^  sGruteretur^   GnemewnL 


ä^  %  l)  jlernnfa^^  S.  T.  m)  CO«tnnt  S.  T.  n)  danunreiit  Lj  .0)  Sie  S.  T.  .  p)  ^^apstagS*  X  4)  vliiN- 
bip  T.  t)  iada^^tit  L»  4)  «4h«fla1^«hir  S.  Tu-exh^  L,  *)  eueajfiBCib  S«  cwkariiCe.V.  tt)<pi«viMiKBt-S,  pct»^' 
▼ctt^scnt  T,    t)  vi  oec  S.  T*     w)  ai(piiire|«r  &     x)  et  f«  V*  • 


))  Marl.  GaFl.  p.  291. 

*>  Mart.  6 all.  p.  291:  ad  Labe  flumen,  bekanntlich  der  Slariache  Name  der  Elbe^ 

')  S.  d*  Rede  bei  UFart    Gall.  p.  294  ff. 

«)  Marl.  Gall.  p.  296  ff. 


1 


88  HL    Chronica  jnimetpum  PoUmiae. 

eetam  acies  cum  qtübiisdam  pahtims  et  aUis  nobilibus  in  planide  substiteniiit*  sunni 
domiaüm  exspeetantes;  h'ec  ^ippe  plankies^  Silvas  minOfes  a  majoribüs  diyidebat 
Bohemi  autem  patantes^  non  munitos  esse  Polonos,  cd'  quod  simül  per  silva^  non 
possent  procedere  ordinati,  et  ideo  sperantes,  se  habitoros  yictoriam,  non  cater« 
vvtmi}  sed  ünus  ante  alium  pröperavit  ad  beUoni.  Simul  itaquä  Polöni  cum  Bo« 
hemis  acriter  confligentes,  tandem  Bohemi '  fugiunt,  ques  tamen^  Poloni,  iogam 
aimolare  putabant,  propter  quöd  Böleslaus  fagientes  p^*sequi^  suöä  liiilites  prohi- 
bebat  Sed  posteaPoloiii  B^bemos  cemeiites  veracitei-  fagöre,  suorum  eqaonim 
laxant  habenas  et  Bohenios  üiqpeiuosis  cursibus  pei^ed^inttti'.^  Potiti  ^ei-gio  Poloni 
victoria^  redeundi  diferunt  iter  ^  ist .  sues  sauoiatos  in  prdio  secum  ferant/  Faerat 
ibi"  cum  Bohemis  Sbigneus^  qui  similiter  fuge  presidium  gratum  suscepit.  Sicqua 
Poloni  procedentes^  Poloniam  cum  gaudio  reversi  sunt 

^3  Post  hoc^  'Boleslaus  nen  velat^dosidiosus' jacuft>'ih  quiete,  sed  dum  tem- 
pas  byemale  adesset^  fortissimeK  terra  constrida  frigoribüb ,  Prussiam  intravit  et 
glaciebus  in  iUis  paludosii  partibiu.  pro '  pontibus  utebator.  Gumque  pertransids 
paludibus  ad  teitam .  habkabilm  devenisset?"  et  quia  ibidem  non  sunt  tunfe*  com-« 
perta  castella  seu'  opida  invadenda,  exerdtus""  Boleslai  passim  discurrenis  eepit 
predam  immensam,  vires  et  muMeres,  pueros  etpuellas  captivos^^  abduxit,  necnon 
Tillarum  et  locorum^.  edifida  conoremavit  remeans*^  Poloniam   sine  belle. 

Hostibiis  itaqoeV  cirGmnquaque  plunmuib  refrenatis,  ^3*^^^^  Bofleslaus^  du- 
cem  Bobemie,  perduxSt  ad  boc^^  qood  minknum  fratrem  süum,  de  quo  superius* 
dibtum  est,""  :adrdivisionem  berediiatis  patdrne .  red|p|ere  Opportebat,*  quibusdim  civi» 
tatibus  Bohemie'^'sibi  datis.  Quo  facto  Sbigneus,  mlssa  legaciofae^  particukm  be- 
reditatis  paterne'^  isibi  dari^  per  Boleslaum  humiliter  postolavit,*  quemadmodum 
fiictum  est  cum  fratre  minore  ^  ducis  Bohemie  ut  prefertur ,  exhibens ,  se  sibi  velle 
in  Omnibus  obedire^  jami  enim.  nee  per  ^C^d^are^i -nee  per  Bobemos  neque^^per  Po^. 
mer^noa|TiBcere  ^e:  sperabat  et^^  verba  quidem'^fiferunt^*^  bumliitatis  Signum^'  sed 
oceulUum  fuit  odiu»,  qnodk  gerebat  in  mente.  «tAudlta  ^rgo  fratris  peticiöne  bmttdli 
Boleskns,  igniwdendo  totipeijuriis  totqueinjimis  sibi  et  patrie  per'eum  illalSs  re- 
flpöndit;  si  yerbis  humilibus  concordanet  mens  humifis,  sf  non  Se  Sbigneus  in  tu- 
morem .  erigeret ,  si  dominari  non  quercret,  si  caritatem  veram  et  fidem  in  fratre 
prospiceret/'   aibi  nODBolla  deputarett^asteUa,   quepn  et  si  melius  se  habere!  plus 

ft)  «wtiMwnAit  Siti  h)  ptemoiiift  S*^  e)  cm  S.  T.  ^)  ^tmc^i  S*  T*  •  c)  iMequitiititr  S.  T,  '  f)  nwift- 
U»»  qul  fMiim«)fattiiotia  prclio  S.T..  g)  cnim  ibt  S*  T*  h)  So  aUe,  'doch  diurfte  recedenlef  lu  tetenMjn« 
da;MarU  GUI. rtemeottlef  hm\.  /C)  Postca  S.  T^*  9^ikk>  autcm  L.  k)  iotflitirttait  S.  T*  1)  qnod  V.  M.  pro, 
MbH.  6.  n)  pcnr«iiisset.S..T»:  a)  timie  t  &„T«  ti)  led  oKcrcifas  S«  T.  p)  c»ptiYas  S.  T.  q)  et  loco- 
nim  f.  S.  T.  r)  rcmcaTit  V.  s)  iUqne  f.  S.  T*  t)  BoIeslAam  V«  n)  priiu  S*  T.  t)  est  f.  S.  T.  w)  Bo- 
keaiie  f.  S»  T.  x)  paterne  f.  V.  7)  dare  S.  b)  sitpplicaTiC  S*  T.  aa)  minori  V*  M.  T.  bb)  bm  L. 
•c)  et  L  S.  T.  V.  M»    dd)  faeniut  L  S.  T.    ee)  in  fine  p.  S*  T.  in  fratrem  conspiceret  L« 

■  « 

')    Mart.  GallVp.  501  ff. 
*>    Mart.  Gall.  p>  303. 


Boleslaui  IIL  89 

enm  cottidie  pronoveret,  si  vero  hoc  non  faceret,*   meVas  foret  s^  habere  manife- 
stam  hoateiD,    quam  qoi  semper  novas  sibi^  pararet  insidias  in  occalto.      Giunque 
sab  hac  forma,    sicut  predicitor,   fratrem  Boleslaus  ad  pa triam ^  revocaret,    Sbig- 
neiis^  stoltoram  consiliis  acquiescens,  exhibite  hamilitatis  immemor,  arroganter  ad 
patriam  est  regressus/     Non  enim  sicut*  exul  de  exilio  rediens,    non  sicat  labo-* 
ribus  et  fatigiis^  marcescens,  quin  pocius  sicut  ten-e  dominus,    ense  prelato,    cum 
timpanis  et  musicis  instrumentis  ingreditur,     pretendens  signa  potencie  principalis. 
Unde  nonnulli  de  consiliatoribus   Boleslai  malam  facientes  interpretacionem  dixe- 
runt:  hie  homo  tantis  attritus  calamitatibus ,  tam  longo  exilio  relegatus,    si  primo 
aditu  tanto  fastu  superbie,   de  singulis  adhuc  incertus,    ingreditur,    quid  faciet  in 
futuro,!^  si  aliqua  sibi  potestas  in  Polonia  tribuatur,   aliud  criminosins  adjungentes, 
quod  Sbigneus  videlicet*^  jam  quempiam  constitutum'  haberet,    qui   captata  oppor- 
tunitate  cultello  vel^  alio  ferramento'  confoderet""  Boleslaum,    quem  eciam  Sbig- 
neus, si  evaderet  mortis  periculum,  sicut  unum"  de  principibus  pro  remuneracione 
criminis  exaltaret    Quorum  consilio,  licet  forsan  non  ex  veritatis''  procedente  ra- 
dice,     ductus  Boleslaus  fratrem  interire  permisit,     ut   supra  dicitur,     per  duel-  (III60 
lum,P  pro  quo  postea  penitenciam  multam  peregit      ^3^^^™  ^P^  visus  est  Boles- 
laus in  cilicio  et  cinere  hump  prosterni,    iacrimosis  suspiriis  irrigatus  ab  humano 
consörcio  sequestrari  habereque  pro  mensa  humum,  pro  mantili^  herbam,  grossum 
panem  pro  deliciis  et  aquam  pro  nectaris  dulci  haustu.     Preterea  pontifices,  abba- 
tes,    presbiteri  et'  tam  reguläres  quam  seculares  alie   persone   missis   et  jejunüs 
satisfaciebant  pro  eo,  pro  suis  viribus  veniam  ei'    inpetrantes.    Insuper  ipsemis- 
sas^  singulis  diebus  pro  defunctis  et  peccatis  celebrari*'  fecit  psalteriumque  can- 
tari,   pauperibus  munera  largitus  est,    peregrinacionis "^  ad  sanctum  Egidium  et  ad 
sanctum.  Stephanum  regem  Ungarie,   paucis  hoc  scientibus,    summa  devocione  iter 
soBcepit.     Omnibus  quippe  diebus  illius  quadragesime  jejunavit  in  pane  et''  aqua, 
msi  occasione  laboris  mutaretur  sibi  hoc  ipsum  auctoritate  prelatorum  in  alia  opera 
pietatis*      Singulis   queque""   diebus   ab  hospicio  tam  diu  nudis  aliquando  pedibus 
cum  episcopis  et  capellanis^  gressus  suos  peregit.   donec  horas  canonicas  et  de 
beata  virgine*  Septem  psalmos  penitenciales  cum  letania**   devocius  adinpleret  et 
plerumque  cursum  psalterii  post  defunctorum  vigilias  adjungebat.    In  pedibus  eciam 
pauperum  abluendis  et  eis  elemosinas  erogando  ita  Studiosus  et  devotus  in  illa  via 
peregrinacionis  extitit,  quod  nemo  petens  sine  misericordia^^  recedebat«     Ad  quem- 
cunque  vero^^  locum  insignem  episcopalem,    preposituram  aut^*^   abbaciam  venit, 

a)  B.  foret  S.  T«  h^  sibi  f.  L.  c)  B.  ad  fntrciii  ad  patriam  S.  T.  d)  reversiM  S.  T.  e)  velnt  S.T.  f)  do- 
loribn«  S.  T.  g)  faturnm  V.  M.  h)  Tidelicet  f.  S.  T«  i)  conatilutum  f»  S*  T.  k)  aot  S.  T.  1)  fer- 
veameDto  S.  T,  m)  occidcret  S,  n)  unum  f,  S«  T.  o)  Tirtutis  S*  p)  bellom  S*  T.  9)  manlcUo  S,  T. 
r)  et  f.  S.  T.  b)  ei  L  V.  M.  L.  t)  ipscmct  aUe ,  docb  t  misias  Mart  6»  n)  celebrare  S,  T*  t)  pcregriaa-  ^ 
cioaet  S.  T»  w)  ac  M«  x)  tingulit^ae  V.  M«  y)  c»  Bnis  S.  T.  b)  beata  Maria  Tirgiae  et  S,  T,  aa)  Uta* 
nia  S.     bb)  aae  miaericordie  sine  aubsidio   S,  T.    cc)  Tero  f,  S.  T.     dd}  ant  f*  L* 

')    Mart.  Call.  p.  30B  ff. 

12 


90  HL    CkrmHca  principum  PoUmtae. 

occurrebat  sibi*  clenis  cum  reliquiis  et  processionibiis,  et  ipse  senper  aliqoid  per 
ecolesias  offerebat,  relinquens^  in  loeis  principafioribos  duinni  pro  vasis  daerifieii 
necnon  pallas«^  Ubfque  dum  esset  in  Üngaria  peregrinud,  minister  regis  Colo- 
mmjtA  sequebatnr  eum,  servicium  inpensuras,  quoniam  qaicuoqne  quocunqne  locemm 
emn  suseipiebat  honorabilius  et  venerabatur  diiigeneins,  hunc^  cum  rex  perciperet, 
amplius  diligebat.  De  hac  peregrinacione  tandem  rediens  Boleslaus  peregrina<do*- 
nls  habitum  non  deposnit  et  laborem,  quousque  pascha**  celebratams  ad  sepulcmtii 
Polonorum  patroni  et  appostoli  sancti  Adalberti  martiris  perveniret,  et  quanto  pr6- 
pinquior  fieret  in  acc^ssu,  tanto  devocius,  nudis  pedibns  cum  lacrfmis  et  öracio« 
nibus  incedebat.  Cnmque  pervenisset  ad  locum  sepulcri  multa  distribuit  in  paupe^ 
res,  ad  ecclesie  altaria  multa  obtulit,  et  largitus  est  pro  reliquiis  sancti  martiris 
feretrum  preciosum  de  auro  et  gemmis  magnificum,  pascha  celebrans  cum  suis 
episcopis,  principibns  ,*  militibus  et  capellanis,  de  quibus  majores  preciosis  vesti-* 
bus  adornavit,  honorans  quemlibet  de  canonicis,  custodibus  et  ministris  ecclesie 
secundum  sue  qualitatem  et  exigenciam  dignitatis.  Preterea  in  ecclesia  Craco- 
viensi  XX  ^  canonicales  prebendas  creavit. 

Et  ut  non  deseram  actus  Boleslai,  de  quibus  superius  est  facta  narracio, 
nunc  revertor  ad  eos.«  *)Nam  castrum  Nakel,  ubi  factum  est  illud  grande  prelium 
supradictum,  unde  quoque  Polonis  plm*ima  fkcta  sunt  dampna,  Boleslaus  cuidam 
Pomerano  sui**  generis,  Swantopolk*  nomine,  commiserat  cum  aliis  castellis  vici- 
nis  quam  pluribus,  sub  tali  pacto,  quod  sibi  deberet  inde  servire  semperqoe  for- 
taUc^  hujusmodi  deinceps  esse  aperta.  Sed  »Swantopolk  pactum  non  tenuit,  quln-^ 
pdcius,  sicut  hostis,  se  frequenter  opposuit  Boleslao  et  suis.  Propter  quod  ad 
iracundiam  provocatus ,  exercitu  congregato  castrum  illud  iterata  vice  potenter  val* 
lavit  et  ibidem  a  feste  sancti  Michaelis  usque  ad^  nativitatem  dominicam^  obsi« 
dionem  tenens  nichil  profecit,  propter  locum  aquis  circumquaque  munitum,  ut*  ma« 
Chinas  ef^  instrumenta  non  posset  Castro  commode^  applicare;  fitit  insuper  viris, 
armid  et  victualibus  sie  provisum,  quod  non  fuit  timor  infra  unum^  annum  conti-* 
nuum  expugnari"!  posse.  Et  quia  sagitta  tactus  fiiit  Boleslaus  in  castri  accessu, 
eo  majoris  est  ire  stimulis  agitatus  forciorque  factus  ad  pugnam.  Swantopolk 
autem  pacem  instanter  cum  nonnullis  Boleslai  familiaribus'  requirebat,  Offerent 
magnam  pecuniam  cum  obsidibus  copiosis.'  Quo  audito  Boleslaus  tunc  temporis 
obsidionem  dimisit,  volens  expectare  tempns  magis  ydoneum,  quo  possit  proficere 
ducensq[ue  secum  partem  pecunie,  sed  et  filium  Swantopolk  primogenitum  obsidem 

a)  ei  S.  T.  b)  rdi^uias  S.  T.  c)  paUas,  aUe,  palUa  Mart.  G.  Doeh  tnScbte  aocli  dort  das  aeltenere  paUaa 
ricKti^er  aeyn.  PaUa  altarts,  yestis  quo  altare  cooperitun  Da  Cange  Glossar,  u,  d.  W,  d)  Pasca  S.  T. 
e)  et  principibns  S,  T,  f)  vi(pnti  S*  T»  g)  rercrtor  ad  eos  S.  T.  ad  cos  f»  V.  bj  suis  V.  I)  Swatoplok 
S.  Swatoplbk  T.  k)  ad  f.  M.  1)  domini  S«  T.  m)  et  S,  T*  n)  Das  Folgende  bis  S«  03.  Z.  90.  feblt  wegen 
eniei  mangi^nden  Blattes  in  V*  o)  cousnode  f.  S.  T.  p)  nnum  f»  S,  T,  q)  cxpngnandaa  T,  r)  Deutli- 
ebcr:  per  amicus  et  famiiiarcf  Boleilani  Mart,  Gall.    s)  prctiosis  L. 


*)    Marl.  GalK  p.  313  ff. 


üofe«latu  ill.  '    91 

redpiens,  ad  pirtriam^  r^aeavit  AnAo  vero  sequenti,  Swantopolk  cum  nee  «er« 
varet  condictain  nee  de  filii  perieulo  cogitaret  neque  curaret  convenire  com  Bo- 
leslao  ad  terminom  constitatom ^  colloquil,*^  nee  eciam  excusacionem  mitteret  eon*- 
gruentem,  Boleslans,  multitudine  congregata  saonim,  Pomeraniam  est  ingressus 
denuo,  eastellimique  ^3^^^^^^^^^^^''  eapere  cogitavit.  Guniqae*  deventum  es- 
set^ ad  fluviHm  quendam,  qoi  eonjanctus  est  Wysle,  castram  illud,  situm  in  an- 
golo ,  einxit  aimatis  f  alii  enim  natabantx  per  eundem  fluvium ,  aL'i  vero  per  Wis- 
iam  navigio  transsiebant  Contigit  igitur  beUum  fieri  eivile  plu»  quam,^  octo  diebus 
atque  dampnum  eommitti  ex  hostium  insultn.  Tandem  tarnen,  toto^  circa  castrum 
Bolecüai  exercitu  recoUecto^  et  instrumentis  ad  pugnam  aptatis,  opidani  perpen^- 
dentes"*  eonstanciam  Boleslai,  timore  concussi,  dextras  petebant,  facientes  dedi- 
donem  sicqae°  mortis  periculum  evaserunt.  Quo  castro  liabito  Boleslaus  munivit 
et  reüctis  in  eo""  presidiis  proeedens  ulterios  et  aliud  castrum  obsidens  cum  ma-*- 
joribns  illud  laboribus  acquisivit,  qiiia  plures  ibi  forcioresque  pugnatores  i^  et  lo«- 
cnai  fortitudine  "i  plus  muhitum  invenit  Nam  (^Poloni^f  paratis  machinis  et  instru- 
mentis expungnare  disponunt  illud,  Pomerani  vero  repugnando  fecerunt  simibter  in- 
strumenta; Poloni  terra  lignisque  replent  fossata,  quo  facilius  cum  h'gneis  tuiTi- 
bos  valeant  propinquare,  Pomerani  ex  adverso  lardum  lignaque'  picea,  quibus  illa 
cottburatur  eongeries  dUigenter  eomportant, .  que  quippe  congeries  tribus  vicibus 
est  eombusta  per  Pomeranos  et  per  Polraos  econtra  tociens  restaurata,^  et  demum 
stabant  torres  Ügnee  tam  prope  castellum,  quod  per  castellänos  de  propungnacu«* 
lis^  fieri  poterat  repagnacio""  fiebantque  hinc  inde  homicidia  lapidibus,  armis  pari«- 
ter  et  sagittis.  Interdum  tarnen  cum  Boleslao  illi  de  Castro  pacem  facere  casti-um* 
que  tradere  cogitabant,  sed  petentes"^  inducias  et  auxilium  expectantes  tradicio* 
nem  caslri  diflerunt  et  Interim  Poloni  fortiter  eos  inpungnant.  Qiiod  videntes  Po«- 
merani  atque  cognoscentes ,  mentem  Boleslai  a  suo  proposito  esse  inflexibilem,  nee 
86  posse  mortem  evadere  nisi  traderenf"  castrum,  preserdm  cum  a  suo  domino 
Swantopolkone  auxilium  fieri  non  sperarent,^    premissis  tractatibus  multis  et  inter 

a)  patrUm  f»  M«  b)  constitatnm  f»  S,  T.  c)  e.  lupradictum  S,  T.  d]  Wisclicgorad  S.  Wissegrod  L. 
'Wpegnd  Mart.  G«  e)  cam  S*  f)  e»t  S«  T,  g)  armis  S.  T.  h)  Tncabant  M,  i)  NcLmlich  bellam  plus  qaam 
dTile  fieri«  Bei  Mart«  GalL  p.  516 :  in  liello  dafnnam  fieri  plus  eivile,  quam  VIII  diebus,  wofür  eivile  quam, 
Yin  diebni  zu  interpungiren  ut«  k)  tota  M»  I)  collccfo  S.  T.  m)  partlpendentcs  S«  T*  n)|  dedieationem 
■ie  qaod  S.  T«  o)  eo  f*  S.  T«  p)  foreiores  pariter  M«  pariter  aucK  S»  n.  T.  unstreitig  falsch,  wofür  pugna- 
tores  aus  Mart*  Gall.  p.  517  an  setzen ,  was  allein  Siuu  gicbt.  q)  rortltudinrm  M.  c)  Poloni  fehlt  überall, 
iat  aber  aus  Mart,  GaU.  p»  517  einzuschieben,  wie  auch  die  folgenden  Gegciisalze  zeigen,  s)  ligneaque  M* 
t)  reatitata  L.  u)  pugnaculis  S*  T*  t)  impngnacio  S.  T«  Dass  repugnacio  richtiger  sey,  zeigt  Mart.  GaU* 
w)  «ed  potenter,  worauf  das  Folgende  bis  expectantes  völlig  fehlt.  S.  T,    z)  tradant  S^  T*     y)  sperabant  S*  T» 


') 


Mart.    Gall.   p.  3i5.      Kanngieaser,    GcscIi.  y.  Pommern  I.   p«  505  glaubt,    am     . 
wahrscheinlichsten  möchte  Schweiz  gemeint  seyn,   er  hat^   irio  ick  Bebenhin  bemerke, 
S.  502.  Aomerk*  2,  nicht  gesehen)  dass  unser  von  ihm  oft  angcfiikrter  Cbronial  seine 
Nachrichten  ans  Martinas  Gallas  entlehnt  und  nur  oicistens  abgekürst  hat.     Aller- 
dings kannte  er  die  einzige  brauchbare  Ausgabe  des  Mart.  Gall.  noch  nicht« 

12  ^ 


92  HL    Chronica  principum  PoUmiae. 

se  consiliis  mntao  habitis,  tandem  castellani/  fide  reeepta  ne  ocdderentar  nee  au- 
ferentur^  eis  res,  cum  suis  omnibus  incolumes,  quo  volebant  Ire  Bberf^  sunt 
dimissi. 

OEt,  quenradmodum  ajunt  cronice/  ^3^''^P^^^^^^  Henricns,  antequam  ve- 
nisset  Glogoviam,  sicut  superius  designatur,  a  Cracovitis  injurie  perpesse  non  in- 
memor,  primo  Bithom*  et  postea  Glogoviam  occupat^  deinde  in  campum  Wratis- 
laviensem  perveniens/  Boleslaum  captivat  et  propter  inducias  dande  pecnnie  in 
loco,  qui  dicitur  Psipoley,^  id  est  campus  canum,  Theotonice''  Hundisfelt/  ten- 
toria  figit  castrorum;  ubi  dum  Boleslaus^  per  decepcioiiem  captus  fnisset  et  suo- 
nun  plurimi'  corruissent  Poloni,  ob  odium  occisorum  et  castrorum  ibi  loco  Jiujos- 
modi  hoc  nomen,""  campum  canum  inponunt,  canes,  Theotonicos  appellantes.  Iste 
Boleslaus  cum  omnibus  In  circuitu"  constitutis"*  et  finitimis^  ultra  omnes  predeces- 
sores  suos  inexplicabilia  gessit  bella,  nee  omnibus  diebus  suis  quievit  amplius,^  sic- 
ut ex  superioribns  patuit/  ^3^^^  habuit  eciam  quinque  fiiios,  .Wladislaum,  quem 
genuerat  ex  quadam  Ruthena  nobili,  ^3  4^^  mortua  ex  Th^utunica,  ^34^^^  super- 
duxerat,'  genuit  Boleslaum  quartum,  Mesiconem^  tercium,  Henricum  primum,  et 
Kazimirum**  secundum,  nee  non  Judittam,^  traditam  regi  ^3^^^^^^^  ^  uxorem. 
Et  sicut  predicitur,  Wladislao  primogenito  Ghristina,^  imperatoris  iSüa,  traditur  in 
uxorem,  ex"^  qua  tres  filios  generavit,  Boleslaum  altum,  Mesiconem  et  Gonradum 
loripedem.  "^3^^^^  eciam  Boleslao  curvo/  cum  in  regem  coronari  deberet,  ange- 
lus""  coronam  de  eapite  rapuit  ac*^inposuit  regi  Ungarie  Michaeli.  Gumqne  Bo- 
leslaus ante  mortem  suam  filiis  possessionem  divideret,  primogenito  Wladislao 
Slesiam  et,  ut  aliis  preesset,  monapcham  constituit,  et  Henrico  Sandomiriam,  ^^ 
Mesiconi  Gneznam  et  Pomeraniam,  Boleslao  Goyaviam  et  Mazoviam  assigna- 
vit,''''  juniorl  autem,  Kazimiro,  nichil  legavit,  quasi  prophetica  voce  dieeret,   sibi 

a)  caiteUum  S.  T*  h)  aufferantiir  S,  T.  c)  über«  S.  T«  d)  Gracorlte  M»  e)  BewUmm  S.  T.  Bytiiem  M. 
I)  Temeiif  S,  T«  g)  Ptjpuole  S.  T*  h)  tentanice  T.  gewöhnlich,  «flert  auch  so  M.  i)  Hondsfeld  S.  H«n- 
desfeld  T«  Hnndiifeld  L.  k)  Boleslaus  überall,  doch  wohl  falsch,  da  sich  das  aof  den  Kaiser  Heinrich 
bezieht,  ycrgl.  oben  S.  84*  1)  plurimi  saornm  dum  S»  T.  m)  nomine  S«  T*  n)  in  exercitu  S.  T«  o)  po- 
sitis  L.  p)  firmatns  (et  f.)  S»  T.  q)  alium  qaesiyit  modnm  S«  T.  qnesiTit  aliud  M,  L,  Dennoch  falsch, 
indem  dafür  qnierit  amplins  mit  Chr.  Pol.  p»  14  za  lesen«  r)  patoit  nisi  bella  S.  T,  irriger  ans  der  obigen 
labchen  Lesart  entstandener  Zusatz,  s)  duzerat  S*  T.  t)  Messikonem  S.  T,  Meziconem  L*  n)  Cazimiraifi 
S.  T»  Kazmirum  L.  r)  JutUm  S.  T.  w)  Christianam  S.  T.  M.  z)  et  S.  y)  Morio  S.  z)  anrcam  für  an- 
geltts  S*     aa)  et  S«  T«    bb)  Sndomiriam  M.     ce)  a.  f.  S.   T. 


')  Bis  hierher  reicht  Martini  Galli  Chroo»,    welches  unser  Verfasser  haoptsichlich 

benatzt  nnd  abgekürzt  mitgetheilt  hat» 

^)  Chron.  Polon.  p.  14. 

^)  Yergl.  Bo^aphal  p*  36. 

*)  Zbislawa  eine  Rcassin* 

*)  Salame  r*  Bergen* 

*)  Colomanno.    Bognphal  p.  36* 

^)  Ghron.  Polon*  p.  14. 


BiOeslaut  HL      WladÜUtus  IL  93 

deberi  majora.  ^3^^  ^^^  eciam  Boleslao  curvo'  scriptam  vidi,  quod  cum  prin- 
dpibos  et  regibns  ceteris  christianis  nonnullis^  mare  transfretavit,  ubi  noDonlljs 
castris  expnngnatis  revertitur  per  Ungariam  preliando,  |et  tandem  filiam  suam  Ja- 
dittam,  r^s  Ungarie  filio  tradidit  in  uxorem/  et  anno  domini  millesiiQO  C  trice-  iVSQ. 
simo  IX  ^  est  de^nctus.  Hie  Boleslaus  vocatus  fdit''  curvus.  ^3^^  ^'^  Bole»- 
laos  sie  fuit  strennaus,  ut  prefertur,  non  est  miram,  nam  meritis  sancti  Egidii 
postolatns,  adeo*  propter  nonnollas  virtates  et  devocionem^  in  clerum,  qaam  ha- 
buit,^  ut  prosperaretur  in  teniporalibus  dominacionibus  ^  placuit  summo'  deo,  qui 
propter  virtutum  exercicia''  nedum  in  spiritualibus  sed  et'  in  temporalibus,  prin- 
cipibus  confert"*  graciam'^  glorieque  coronam.®  Idcirco^  quilibet  princeps  debe- 
ret^  deum  timere,  proximum  diügere  nee  non  faumilitatis  ac  aliis  viriuosis  actibus, 
principaUter  deo  cunctisque  ceteris  quantum  posset  se  aniabilem  exhiberc.  ^uis' 
est  bic  et  laudabimus  eum'  et  dignis  bonoribus  quantum  possumus  preferemus/ 

Wladi$lau9  »eeundut.^ 

'3Huic  successit  in  regno  Wladislaus,  primogenitus ,  tenens  super  omnes 
provincias  monarchiäm  Polonie.  Qui  cum^  quodam  tempore  hyemali  venacioni'^ 
ferarum  intendens  solus  in  silvis,^  ceteris,  quo  casu  nescitur,  ab  ipsis  dilapsis 
esset  ,^  cum  Petro,  Vlostides^  dicto,  qui  major  natu  principique  proximior  tunc 
secom  perrexerat,'  qui  eciam  Petrus  pridem  tempore  Boleslai  curvi  predicti  re- 

!;em  Russie  accedens**  in  dolo  cum  eoque**  convescens  ^^ceipersiV^  et**  ad  Bo- 
eslaum  vinctum  adduxerat  se  postea  pecunia**  de  vinculis  liberantem,  simili  quo- 
que  dolo  per  quendam  Pannoniorum  Kelciam^  urbem  delevit  non  sine  magna  Po- 
lonorum strage  nee  non  captivitate  multorum,  propter  quod  injuncta  sibi  peniten- 
cia  fuit,  ut  Septem  fundaret  cenobia,  qui^  non  contentus  in  Septem  sed''''  septua- 
gintSL  Septem  pro  peccatis  suis^  construxit  ecclesias,  bic  Petrus,  existens  solus 
cum  Wladialao,  ut  premittitur,  in  venatUi   posuit  assaturam  ad  ignem  et  sie  re- 

a)  tuT  Bolctlao  cnrro  t  principe  S.  T*  b)  noamiUag  M »  c)  aullcsimo  centesino  freeesimo  nono  S*  T*  d)  fuU 
a  S*  T«  e)  a  deo  S»  T«  I)  dcrocione  T*  g)  Der  Sats  placoit  summo  deo  ist  liier  ein|reflcbol»en  ia  S. 
K)  honoribas  S*  T.  i)  fnmne  M.  k)  ezereita  M.  1)  ia  spirit.  led  et  f.  S.  T»  m)  priac.  eoafert»  t  S.  T« 
a)  acd  i^aciam  S*  T.  gloriam  L«  o)  coronam  acqaitiTit  S.  p)  Ideo  S.  T«  q)  debet  S*  T*  r)  et  qait  S*  T« 
a)  profercmas  S.  ^.  t)  De  Wladialao  accnDdo  priacipe  Poloaoram  S.  T.  Ohne  Ueberschrift :  Cap*  XVI.  L« 
n)  dam  S.  T*  tarn  L*  r)  Teaadoaem  S.  w)  tilTis  easct  S,  T.  z)  ab  eo  dilapsis  S.  T*  ab  ipsis  dilapsat 
eaaet  L.  j)  Wlascide»  S»  T.  Vlascides  L.  s)  prorex  erat  S.  aa)  accedeas  L  S»  T«  Voa  bier  tritt  wieder 
C4»d.  V.  eia»  bb)  eo  S»  T«  ee)  capÜTaTerat  S.  T»  dd)  et  f.  S*  ee)  pecaaia  f.  S,  T«  ff)  Kelcsiam  S»  T. 
g^)  qae  S«    bb)  septcm  sed  £•  S,    ii)  pro  peccatis  sais  f.  S.  T 


^)     Terel.  Mart.  Call,  p*  300  ff.  aucli  Dlagoss.  L*  lY.  p.  429*     Der  die  WandemDg 

aacD  Frankreich  mehr  ausmalt 
*)      Eigene  Betrachtoogen  des  Verfassers. 
^)     Chron.  PoIod.  p.  14. 
*3      Chron.   Polon    p.  itf. 


94  IIL    Chronica  prindpum  PoUnUae. 

sldens  soks  com  aao*  principe  maaducavit  .£t  attibo^is  pro  vino  niv^^ii  ooiige* 
8tam  in  globum^  saggentibus,  ait  princeps  jocando  adPetram:  ecce,  quäle  prind* 
pis  convivkim !  fortassis  uxor  tua  cam  abbate  tuo  ^ .  melius  convivatur.^  Petrus 
noc*'  totaliter  jocose  non  recipiens  se  soliw  sciens  esse  cum  principe^  responde* 
bat:^  uxor  mea  cum  abbate  agat  modo  quidquid  voluerit,  sicut  tua  cum  milite 
Theotonico,  suo  amasio,  te  absente.  Que  verba  princeps ,  licet  graviter  aliquan« 
tum^  reciperet,  tamen  ea  sub  jod  simulacione  traussivit.^  Et^  ad  domum  re- 
diens,^  cum  perturbati  animi^  causaiod  conjux^  sicut""  eapum  est  moris/  blandidis 
ejLtorsisset"  a  viro,  Petro  ideo°  parans  insidias^^  exoculari^  fecit  eundem,  qood 
ne  dum  in  suunl  proprium,  sed  et'  mariti  exterminium  redundavit,  nam  tota  Po- 
lonia  propter  hanc  causam  contra  Wladislaum  cum'  fratribus  armatur,  quos  pre- 
lio  trino  fugavit,  ita  eciam,  ut  mobil  preter  solam  Poznaniam^  tune  haberent, 
quam"^  cum  vallasset,  nee  caveret  insidias/  bestes  infra  prandium  irraentes,  oc« 
ciderunt  multos,  sed  ex  residuis  plurimi  sunt  submersi,  Wladislao  ad  imperato- 
rem  Heynricum  quintum,  fratrem  uxoris  sue,  fuge  presidium  capiente,  petens  et 
obtinens  adjutorium  ab  eodem.  Propter  quod  postea,  cum^  multo  Poloniam  re- 
versus  exercitu,''  castrum  Grodis^  et  Nemsche*  construxit,  sed  Poloni  posneront 
fratrem  suum  Boleslaum  principem  loco  sui.  Factisigitur"  belüs  plurimis  inter  eos, 
(11^0  Wladislaus  tandem  suum  diem  clausit  extremum. 

^3  De  exoculacione  vero  Petri  fertur  taliter^^  contigisse.  Cum  enim  uxor 
Wladislai  Petro  pararet  insidias,  ut  superius  est  expressum,  ipsa,  tamquam  anguis 
perfida  et  quemadmodam  serpens  üle  callidus  primis  parentibus  dampnacionis  ^^  pa- 
ravit  insidias,  fi'audulenter  ad  destmccionem  regni,  perdicionem  justorum'^''  et  ho- 
noris ducalis  dedecus,  sie  confecit  hoc  malnm,  ad  maritum  referens  videlicet:  tu 
deberes  dominus  esse  fratrum  tuorum  et  totum  regni  dominium  possidere,**  nunc 
autem  venaris  in  silvis.  Pater  tuus,  dum  adhuc  ageret  in  humanis,  disposuit, 
quod  tu,  tamquam  senior,  habere  deberes  in  alios  potestatem  et  esse  princeps 
eorum,  nunc  autem  illi  tibi  singulis  in  honoribus  inter  hömines  preferuntur.  Ego 
quippe  propter  te  facta  sum  vilis,  cujus  indigne  sum  uxor,  tamquam  de  imperial! 
genere  procreata.    Utinam  fuissem  mortua  prius  quam  ^  te  meum  cognovisstem  ma- 

a)  tao  f.  S.  T.  h)  glebam  S.  T.  '.c)  tno  f«  S*  T*  d)  4omiiiatar  S»  e)  autem  Loc  S»  T,  I)  respondit 
S»  T.  g)  aliqnantttlnm  S,  T.  h)  für  transsirit:  memorie  commendans  S.  T*  i)  et  f*  S«  T*  k)  rediit  S«  T. 
1)  animo  V.  M.  m)  uf  S.  T»  n)  extorsit  V.  o)  igritur  S»  T.  fehU  L«  p)  intldiani  S«  T.  q)  exocolare 
S.  T.  exoscutari  L.  r)  sai  propriam  ut  in  S.  sui  proprium  sed  et  in  T«  t)  et  cum  S«  T*  t)  Poxenaaiam  M« 
Posenaniam  V,  u)  quod  S.  T.  .  y)  vallassent  et  insidias  modo  precayeret  S,  T*  w)  cum  f.  L«  x)  ezercita 
f.  S,  T«  y)  Gradii  S.  T.  Groedis  M.  Gracdis  V*  z)  Nempsche  L»  aa)  namque  S*  T»  bb)  sie  S.  T. 
cc)  dampnat.  f.  L*     dd)  castrorum  S.  T,     ee)   possidere  f.  S,  T«     flf)  priusqne  S« 


^)  Das  Folgende  ist  weder  ans  Kadi  ab  eh  noch  aus  Bognphal  entlehnt,  eswfire  wohl 
möglich,  dasa  es  ans  einer  bereits  gegen  die  Mitte  des  Id.  Jabrhnnderta  Torhandenen 
besondern  Schrift  über  Peter  Wlast  herriilirte,  Ton  welcher  Boguphal  p.  48  sag^s 
Pyothrconis  gesta,  qne  per  se  scripta  habentnry  obmittentes. 


WMtOaus  IL     BoteilOM  IV.  9» 

ritmn  et  iiisi  meam  perfeceris  vokintatem  me  taam  oxorem  amplias  noH  habebis. 
Maritas  igitar,*  uxoris  pessimis  suasionibas  instigatas,  fratribus  movet  lites,  eos 
inpvgaat^^  exUio  quoqae  dampnat  Cumque  Petras  hoc  corriperet  et  suaderet^ 
fratres  non  perseqai ,  qain ""  pocios  eos  fratema  colere  caritate ,  illa  exadverso  ma- 
rito  semper'  saasit  eontrarium.  Et  ne  Petram  hie  habeat  ar^entem  se,  sugges- 
Sit,  tamqaam  hostem  capi  debere  pariter  et  occidi,  spondens  Petri  hereditatem*  ei 
divicias  cuidam,  dicto  Dobes/  sao  amasio,  si  Petrum  positis'  insidifs  captivaret, 
et  ad  consensam  mali  hujasmodi  maritam  tandem  indoxit,  qaamvis  Invitatn.  Unde 
Dobes  com  sois  conplieibus,  paratis  insidiis,  Petram  noetanio  tempore  fraudulen- 
ter  acöedens  cum  sao  capitaneo  et  filio^  E^dio  cepit  eandem.  Gamqae  princeps, 
Petram  sciens  inmunem,  vellet  eum  a  vincalis  Hberare,  renitebator'  uxor  qae- 
rela,^  expresse  dicens,  si  hoc  fiat'  relit  reeed^e  a  maritö.  Qnad  aadienaWla-« 
dislaas,  Ae  oSenderet  maledictam,  Petram  exocalari"  permisit  per  Dobes,  ama- 
Slam  praj^ssime  malieris.  Petras  aatem  post  hoc  rixitquinqae  annis,  totum  saam 
patrimoaium  piis  locis  distriboit  et  deinde  morioDS,  ^3^P^^  sanctam  Vincendom 
prope  Wratislaviam,  in  monasterio  ordinis  Premonstratensis,  quod  ipse  prias  fdn- 
daverat  et  large  dotaverat  com  axore  saa  sepoltas  est  et  eorporaliter  re^iescit 
ibidem. 

^}Wlad]sIaam  vero  in  Pegavia'  quidam,  sed  alii**  in  Ploczk?  referunt  esse 
sepultam.  Nee  hoc  silendam,  qaod  quidam  *postea  Cracoviam  irrampentes,^  con- 
jogem  Wladislai ,  qae  castram  tone  temporis  tenebat  ibidem  cam  tribus  filiis,  vi- 
delicet  Boleslao  alto,  Mesicone  necnon'  Gonrado  loripede  propulerant  de  regno, 
pro  quibas  quidem'  imperator  non  instat  bellorum  conminacionibus  sed  precibos, 
ut  si  monarchiam  Polonie  habere  mm  vaieant,  saltem  aliqua  terre  porcio  gratuite 
donetor  eisdem.    Horam  mater  defuncta^  in^  Portensi"*  monasterio  est""  sepulta.^3 

JBoMe$iau$  quartu»»  Jtater  Wiadislai." 

*3Post  mortem  vero  Wladislai,*  propulsis  axore  necnon  paeris,  at  prefer» 
tor^  Boleslaas  frater  ejas,  tenens  Polonie  monarchiam,   ad  instanciam  imperatoris 

a)  ita^e  S.  T«  b)  cxpognat  S.  T,  c)  sed  S»  T*  d)  s^mper  f.  S«  e)  «ponaens  beredifates  (Petri  f.)  S»  T» 
f)  Dobetcli  S«  T.  immer.  DMes  L*  immer*  g)  positam  S«  T.  li)  filio  sno  S.  T,  i)  reoitebaCiir  f.  S*  T* 
k^  ^emla  S*  T.  I)  faccret  S«  fieret  T.  m)  eirocolare  S»  T«  n}  Pagavia  S«  T*  Pagania  M.  V*  •}  et  alft 
V«  p)  Ploqk  S.  q)  postea  cronicam  eomm  cormmpentei  S.  T.  r)  et  S,  T*  s)  pro  qaibusdam  S*  T«  t)  est 
et  in  S.  T.  n)  Porteneosi  M.  t)  est  f.  S»  T*  w)  De  filiis  Boleslai  post  patris  mortem  propidsis*  S.  T, 
Ohne  Ueberscbrift  M*  blosi    Cap.  XVH.  L.     z)  BolesUi  S. 


')    Vergl.  Klose  L  p.  240  ff.  u.  vorher  S.  208  ff. 

*)     GhroD.  Polon.  p.  le. 

*)     Veigl.  6.  Sam.  Bandtket  Wladislavs  11.  und  Ag^ea.  seine  Gemahlin,  in  a.  Analec- 

ten  p.  152  ff*  wo  anch  über  Peter  Wlast  and  zur  EcUkrung  seiner  Geschichte  schäl»» 

bare  Untersnchangen  mitgetheilt  sind. 
*)    Chron.  Polon.  p.  16.    Vergl.  Bog nphal  p.  43. 


96  HL    ChronUa  principum  PoUmiae. 

(1165.)  predicli  oollegit  orphanos,  ejusdem  fratris  filios,^  donaos  ^^Bolealao  alto  Wra- 
tislaviam,  Legenicz^  atqae  Opol,^  Mesiconi  Batebor/  Gonrado  aatem  loripedi* 
Glogoviam  cum  suis  districtibus  et  ducatibus.  De  Mesicone  predicto  Kazimiros 
de^  Kazimiro,  Mesico  crassus  et  Wlodeslaus'  duces  Ratiborienses''  successivis 
temporibus  processerunt.  Decedente  siquidem  Conrado'  loripede  Glogovia,^  quam 
idem  Conradus  ex  donacione  Boleslai  obtinuerat,  ut  prefertur,  cum  defunctus  nul«» 
lum  reliquisset  heredem,  ad  Boleslai  alti  est  dominium^  devoluta."  -3^^'^^^^ 
processu  (emporis  contigit,  quod  predicti  duo  fratres,  Boleslaus  altus  pariter  et 
Mesico,  non  obstante,  quod  Boleslaus  eorum  patruus,  tunc  obtinens  monarcbiam 
Polonie,  donasset  eis  ad  instanciam  imperatoris  terras  et  ducatus  predictos,  eau« 
dem  repeterent  monarcbiam,  pretendentes,*'  eam  ad  se  jure  pertinere  patemo,  Bo- 
leslaus eis  respondit,  ad  eos  eam"*  nullatenus  pertinere,  ob  boc,  quid  eos  juii 
primogeniture  abrenuncciasse  i"  asseruit^  Prppterquod  ipsi  fratres,  Boleslaus  et 
Mesico,  ad  pugnandum  cum  patruo  sua  municipia  prepararuiit,'  et  quoniam  armato- 
rum  Tbeothonicorum  fulciti  sunt'  auxilio,  dictus  Boleslaus,  eorum  patruus,  minus 
valttit  contra  eos.  Nichilominus  tandem  contra  Getbas  procedens,-  multis  suorum 
perditis,  filio  suo  juniori  Lestikoni  Mazovie  necnon  Coyavie  ducatus  et  terras, 
Boleslao  ^  primogenito  suo  jam  mortuo ,  et  pöst  Lestikonem  fratri  suo  Kazimiro, 
Boleslai  filio "^  juniori,  de  quo  supra  dictum  est""  et  pro  quo  pater  nicbil  disposue^ 
rat,  si  Lestiko  sine  berede  decederet,  assignavit.  Hie  siquidem  Kazimirus  in  du- 
catu  Sandomirie  fratri  suo  Hevnrico,  prius  defuncto,  jam  successerat  simili  testa- 

(1901.)  mento.    Quibus  sic"^  actis  Boleslaus  defunctus  est 

JOuae   Me$ieo^ 

^3^^^  Boleslao  in  monarcbia  Polonie  successit  firater  ejus  Mesico,  qui  sie- 
ut  fratri  decedenti^  natu  fiiit  proximus,  ita  et*  in  regno  successor  vicinus.  Hie 
tarn  felix  fiiit,  ut  de  semine  suo  principum  procederet  mullitudo,  nam  generavithos 
filios,  videlicet  Ottonem  alias  Odonem**  Stephanum,  Boleslaum,  Mesiconem  et  Wla- 

a)  filios  f.  L.  h)  hefrnix  S»  Leg^nifcz  T.  V»  e)  et  Oppel  S.  et  Oppol  T.  d)  Rtttibor  S.  Ralilior  T,  Rate- 
bcr  M*  Rathcbor  Y*  e)  tarnen  loripede  V«  M«  f)  et  de  S.  T.  g)  Wladitlaos  S.  h)  RatlübonieMefl  V.  M, 
regelmAsMij^  so  Bf.  i)  Cuirado  M.  k)  Glog^Tiam  V*  M»  1)  dominnm  M«  m)  derolata  V.  b)  pfetendens 
S.  T«,  wo  der  ganxe  Satz:  Polonie  donasset,  bis  repeterent  monarcbiam  feblt*  o)  eam  f«  S.  p)  renunciasse 
V.  M*  S«  q)  asserunt  S.  r)  suo  mancipia  preparant  S.  prepararit  M«  V«  s)  fnernnt  S.  fnit  T,  t)  Maso. 
▼iam  nee  non  Olao  S«,  wo  die  Worte:  Coyavie  dncatns  et  terras  Boleslao  feblen*  Maaoriam  et  CoyaTiensea  etc. 
T.  n)  Wladislao  filio  suo  S.  Wladittlai  filio  L,  V«  M,  Docb  mnss  ^efgtn  aUe  Handscbriften :  Boleslai  «te- 
bcn,  dessen  Sobn  Casimir  war.  Vergl.  oben  S.  08.  n.  S,  10-.  t)  est  f.  S.  T*  V*  w)  sie  f.  S.  T.  x)  Meosiko' 
qnartus  S«  Mesicko  q*  T.  Oboe  Ueberscbiift  M«  Cap.  XVIII.  L*  y)  saccedcnti  V.  i)  nt  T«  aa)  alias  Odo- 
nem  f.   S.  T* 


*)    Cbron.  Polen,  p.  82  n.  23. 

')    Chron.  Polen,  p.  16.     Yergl.  Kadi.  p.  294  ff. 

*)    Chron.  Polon.  p.  16.  « 


Miecislaus  IIL      Casimir  IL  97 

i,  qaomm  chtos  ex  filia  ri^  Ungarie,  tres  vero  alios  ex  filia  regis*  Ras- 
sie sttscepit.  Maltas  eciam  filias  habait,  com  quibus  multonun  principam  affini- 
tatem  contraxit.  Hii  enim  sont  generi  sai,  Sobeslaas  dax  Bohemie  gener  saas, 
dax  Saxonie  gener  saus,  dox  Lotharingie  Fredericus,  nepos  ^3^P^''A^^i^i9^  gener 
saus 9  dax  marithime  Bogaslaas  gener  saus,  ejusdem  ducis  filias  gener  saus,  dux 
Galacie  socer  ejus  C^liiO  ^^^  Pomeranie  fuit  socer  alterius  filii  ejus,  dux  Rugie 
socer  tercii  filii  ejus,^  ceteri  vero  filii  carentes  conjugibus  decesserunt  •  Hie  omnem 
suam  gloriam  et  honorem  cujusdam  magne  confosionis  obtexit^  macula,  eo  quod 
sab  ejus  regimine  calumpnie  pauperum  et  iniqua  judicia  sunt''  subortä  per  quem- 
dam  de  Kettelicz,*  cujus  prediom  adhuc  est  prope  Büdissyn.'  Hie  cum  suo  duce 
Mesicone  velut  canes  venaticos,  ministeriales  videlicet,  qui  nominantur.«  SS^uzeb- 
niczy^  Polonice'  instituit,^  ad'  ealumpnias"  componendas ,*"  quorum  morsibus  vi- 
luit**  terra  et  destructa'  est.  Cumque  pius  presul  Gedeon,^  episcopus  Cracovien- 
sis,  timore'  dei  duclus  haue  impietatem  reprehenderet,  dictus  preses  de  Kette- 
liez,  consenciente  suo  principe  presuli  parat  insidias,  ceteris  dolentibus.  Qui 
tandem  in  odium  Meäconis  confugientes  ad  fratrem  suum  Kazimirum  eum  in  Cra- 
coviense'  presidium  introducunt,  constituentes  ipsum^  principem  monarcbie.  Quod 
et  cemens  Otto,  alias  Odo"*  filius  Mesiconis,  una^  cum  aliis  patrem  ex  causa 
premissa  persequitur  et  profugavit'^  de  regno.  ^^Ecce  quomodo  presagium  adin- 
pletur  Boleslai  curvi,^  qui  disponens  pro  filiis  ams  pro  Kazimiro  hoc  nichil  dis- 
posnit,  desi^ando,  sibi  majora  deberi/  Qui  sie  susceptus  in  Cracoviam,  Polo- 
nie  tandemi  tenuit  monarchiam. 

Premissis  hiis,   ad  actus  Boleslai  alti  necnon  Mesiconis  Ratiborieiisis  ducis, 
fratris  sui,    cronica  se  convertit*      Boleslaus  siquidem  altus,   dum  adhuc  viveret 

a)  Die  Warte :  Ungarie ,  bis :  regia  leLlea  S.  b)  Diese  n^enealogiscben  Nacbricbten  sind  lebr  eBUteUt  in 
den  Tcrtehiedenen  Uandsdirilleii ,  dodb  listt  lieh  das  Riebtige  ansser  bei  Sommerfberg  u,  T*  aieisteBS  erkeii* 
Ben.  '  Boletlatts  dox  Bobcmie  gener  mwi',  Fridericas  nepos  das  Saxonie  g.  ••  dnk  LoÜMuiiige  g*»  s»  dnz  Mi^ 
ritime  Bogaslaas  g.  s»  eojasdam  dacis  filius  g*  s.  dax  Galacie  soeer  ejus ,  dox  Pomeranie  fnit  socer  alleriaa 
aiii»  dax  Ragie  socer  tercii  filii  S»  Aebnlicb:  Boleslaas  d«  p.  g,  s.  F.  n,  d«  S.  g.  s,  dax  Lntbortnge  g.  s« 
Fridericas  nepbos  imperatoris  g.  s»  dax  maritime  n.  s*  w.  vie  S.  T*  Dagegen  die  drei  Haadscbriflen  V,  M* 
«»  L*  mit  ibren  Abweicbnngen  so :  Sobeslans  dax  Bobemte  (Boemie  L.)  g*  s*  dux  Saxoaie  g*  s«  (nnn  wieder 
dnz  Bobemie  gener  snos  in.V»  n*  M.^feblt  in  L.)  dax  Lotbaringie  (Lotboringe  V*  Lntboriagie  M.)  Fredericni 
nepos  imperatoris  g.  s.  dux  maritime  (maritbime  V«)  Bogaslaas  (Boleslaas  L.)  g,  s.  ejnsdem  dacis  filias  |^,  •• 
(cjnsdem  bist  g*  s,  f»  V.)  dax  Galaeie  soeer  ejas,  (filii  f.  i.  allen  Handsdir.)  dox  Pomeranie  fuit  soeer  alterias  filii 
gns,  dnx  Rngie  socer  tercii  filii  ejas«  Vergl.  oben  Cbr.  Pol,  p»  16  n*  17«  c)  contetit  L»  d)  fuit  T« 
e)  Ketbeliz  S.  f)  Bndesyn  S.  g)  cogaominantnr  S.  T.  b)  Sluzeboice  S«  Slusebnicse  T.  Slusebnici  L,  Sln- 
aobniei  y«M.  VergU  Cbr«  Pol.  p.  17.  i)  Polonie  S.  Polonici  V.  b)  infortait  L«  1>  ad  f.  L.  m)  calampna  T« 
n)  imponeadas  S«  T»  o)  mnltnm  i&r  i  Tiluit  S*  p)  terra  distrieta  S.  q)  Gedion  S*  T*  r)  more  V.  s)  Cnco* 
▼inm  V.  t)  ipsnm  f.  V«  n)  alias  Odo  f.  S.  T.  Odo  tcI  Otto  V.  t)  bene  V«  w)  prefngat  S.  profagat  T. 
x)   tercii  S*     y)  debere  S«    i)  dirertit  S.  T. 


■)     Chron*  Polon.  p.  17. 

*)    Eigene  Betraehtungen  des  yerfassers. 


9$  HL    CktMisa  princtfmm  Pokmiae. 

sxkvfl  palroüs  Bole^lao»^  qiii  tenaU.^  siciul;  predicitofi,  moiurckimi,  sicat  dimt  tpat^ 
di^ip  ^rßpioa-^^ex  diiota  quadam  B^ntbeoa^  nomine  Weutczlava,^  \u  uxore|Di)  ^mik 
daqß..  ^os^  Jfai'O^UHini,^  Bofeskwii  et  filiain,  Algan  jumiine.*  Befiuicta^  vero 
dicta  Weaeeiavn,  succo8»l  temfram* .  aliam  sufierdiuit^  doiaiiiaBi^  AdiUieidam,^  so** 
ir^rem  Jiffiper9tricis^^  eofl§ii£ls  wdelicet  Conrad!  secandi,^  imperatoria,  ex  qua  go^ 
Qoit  HeoricttiB,  dietum  com  barba  et  Conradum  et  filiani;  Adiljheydttn^  ^fttam  mar^ 
p)iio  Moravie  JPypcddiia  doxit  uxorem.  Verum  quia  idem  Rol^aus  altais,  aimtf 
liarratur  supQi^iua,  a  Bolealao  patmo  suo  tunc  monarcha  repeciit^  meoarcUaiii^ 
quamvis  priqa  Meaico  Batiboiiensis  frater  suus  ip  r^etendo  oonsois  sibi  fiiiit^  ta«^ 
ipen  postea  in  odium  Adilheidis,  noverce  donum'  Jaroski,  una  cum  modern  Jan 
roslao  fllici  suo  et  q^iäcopo  Wratislavienai,  cni  pater  jam  duoatmn  Opolieuaem*  et 
Nisenaeni  t^rram  aasignaverat,  ^pariter  cum  Boleslao.  monarcha  predioto  iasurgen;^ 
tes  in  eom,  cum  axpre^aimul  et  pu^ris  eum  expularunt  de  terra.  Qui  ad  imper 
ratorem  confogiens  aqj^äfum  postulavit  ab  eo^  verum  quia  Imperator,  exevoita  cqih 
gregato  necease  tuap  (^buit  contra  Lombardos''  ire,  ^ibi"*  non  potuit  auxUiott 
ministrarei  propter  quod  et  Boleslaua,  filiis  et  uxora  reliotis  in  Erfordiä^  gub 
in^ieratore  ad  pantes  illas^  proeessit«  Gumque  imperator  ante  Mediojianiiiii  fixis 
tentoriia  obsidiouem  teneret/  acmatua  quidam  vir  gigaoteos '  eques  de  civitate  sin«* 
m\\s,  fi^ebua  egresatta,  aingubure  certamen  quesivit^  impeiiflibus  castris  eKprdbrana» 
Qafm  oup  nomo  änderet  invadene,  tandem  Boleakus^  memor  pioprii,  fiBonmi 
p^))i|r  et  nxoria  exilii,  pooiua  dSgens  mori,  quam  cum  suis^  diucius  exiiii  miae^  . 
riam  sustinere,  hora  egressionis  illius  seeundum  consuetudinmi  signanter  captata^ 
^3saratuB  ia  pr^am  dam  solua  cum  solo  congreditur  "^  et  favente  deo  bestem  pro- 
atarqit''  iß  buomiii)  tamqüam  alterque  David  Goliam^  superans  illum,  ampiH 
tato^  ejus  capite,  victor  redit^  ad  castra.  Gunctis  tgitur  de  exercitu  exultantibus, 
^umplu  fama  pervenif  ad  ceaarem,  qui  accersitom  sie  alloquiturBoleslaam:  quam-* 
quam  de  tuayictoria  nuerito*  nobis  alt  gaudium,  tarnen  mii'amur,  cur  nobis  ineon^ 
sultis  taato  te  disowiim  eontulisti,  unde  nobis  omnibus  potuit  excidiiim  exonri,** 
[»«sertim  cum  nobis  sis  vicinior  prosapie  nobilis  dignitate«  Considei-ans  ^tur 
iiuperator,  propter  exllium  uxoris  et  puerorum  ejus  fore  anlmum  perturbatum^  cum 
ipagni^  exercitus  atque  rerum  opuleacia  Boleslaum  remisit  ad  patriam,  qm  rever« 

a)  Wanczlawa  S«  T>  immer^  h\  JerotUivn  «t  Mt  WeDCctiaiim  1^  J«fiitU«m  t\  S«  T*  (^  ol  fili«»»  Al0*«i 
wm^%  feLlt  S»  4)  ^i^U  S.  T»  e)  t«  v^rUitL  S«  T,  f)  yideUcct  4»«m«»  S»  ^  A^MiaMlam  S.  A^l^cy- 
aifi^  M«  Adiljiieyduii  U  h)  impmtoria  S.  T*  i)  Von  iiier  Ibl^a  viitdcr  «wei  fiteKof  in  V*  Vi%  S.  IQt  Z.  Vk 
k)  recepit  T*  1)  dfjmuii  fui  S*  T*  m)  Opilientem  M.  n)  LumbiMi^oA  T,  Lowpiudo^  M.  o)  sie  S«  feUt  L. 
p3  ErfordUii^  T.  9)  «liai  S.  T.  r)  Unet  S.  T.  •)  gigmntis  S,  I)  oi^m  siiia  f.  L,  «)  e^^fc^itiur  L,  t)  pro. 
i^^Tit  L,    w)  QoUJiUi  S.    x)  ampuUto^e  L.    7)  rcdüt  S»   T,    s)  i^ci^ito.  f«  L«     na)  ful^oriri  L» 


')    Chron.  Polon.  p.  17.  n.  d.  AnmerMi.  dat.,  wo  doch  WenzUw«  nichts  genannt  wird. 

S»  vorzügl.  das.  p.  83.     Vergl.  dasu  Sommersberg  I.  p.  006.^ 
')    Chron.  Polon.  p/  84. 


SOS  sQocessa  prospeni  ^])ianibeii*  ^t  L€gq)«e^  tQnc<  Miifliruxii  Qao  comperto, 
ejos  adversarii  metuentes  sibi,  treugas ^  P&^is  secum  Constituante  et  post  obitom 
patnii  Bolesriai,  Polonie  monarckiam  sibi  promittunt.  Sunt  et  content!  Mesieo, 
frater  ejus,  in  ducata  Ratiboriensi,  sed*  et  fiHus  ejus,  dominus  Jaroslaufif^  epl- 
scopQS  Wratislaviensis,  in  Opoliensi  ducatu  ad  tempora  vite  sue,  necnon  id  terra 
NissMisi/  Quam  Nissam  cum  omni  suo  territorio  et  dominio  dedit  et  donavit' 
eeclesie  Wi*atislaviensi  idem  Jaroslans  perpißtüe  possidendam  in  patrimonhäii  et 
pro'  patrimoiAo  sancti  Johannis.  Recuperavit  ideo  Boleslavs  Wratrsldviensenf; .  lieg- 
niceMMi  et  Glegoti^ndenl^  daeatas  ti  eos  in  omni  pacö  pos^edit  fit  ttme  idem 
Boleslaus  altus,  zelo  devoeionis  accensus,  in  situ  castri  Lubens,'  ubi,  -^^icut 
dicitur,  antiquitus,  tempore  JulU  Cesaris,  dui  Iioo  ipsum  construxisse  narratdf, 
fdit  phanum  ydoloran,  fundavit^  cenobium  Ci^Kereiensis  ordfnis,  '}Tn  quo  prius 
KazimirttS  monachud,  de  quo  superius  fit  «lencio,  locaverat'  nigros"*  monacbos 
ordinis  sancti  Benedict!,''  vocans  fratres  de  ^J^^'^''^^  monasterio  super  Salam, 
proptw.däMoioiiesrinalriSi  ^<HiHa&  C^stH^^  $|lr  Jnqmiatfmi'i  it *  prnNÜ Ar  ^^^ 
ibidem'  qmescit.  £t  quemadmodum  constat  ex  ^^^P^^P^^^^^  piincipum  Polono- 
mm  necnon  cronicis,  hio  Boleslaus,  altus  dictus/  babuit  bos  filios,  Jaroslaum 
Wratislaviensem  episcopum,  Henricum  cum  barba,  Boleslaum,  Conradum  et'  Jo- 
hannem  infantem  in  Porta  sepultum,  necnon  Algam  et  Adylheidim,  marchionissam 
Moravie  supradictam  filias^*  et  tandem  decedens  anno  domini  miUesfmo  CGprimo,  ifioi* 
in  Labens"*  älmiBter  est  sepultus. 


riditi^cr  ge&eo» 


')  Chron.  Polon.  p.  24.  giebt  fftf  Lttben  (N.  9\  Mf.  v.  Liegnitz)  Len,  (Lebnliailfl  ^  eine 
Bergfeste  S.  O.  S*  2  M.  t»  Löwenberg)  VfabrscLeinlich  riclitiser.  Yidlei^ht  hat 
unser  Verfasser,  welcher  am  Hofe  der  lierzo^e  von  Liegnitz  und  Brii^^  Torzuglich 
Ludwigs  L  lebte,  dem  der  ebenfalls  alte  OrtLüb^n  gehörte ^  deshalb  dieses  genannt, 
wahrend  Lehnhans  im  Fiirstenthame  Jauer  liegl. 

')     Diesen  Zusatz  hat  die  Chron.  Polon.  p.  24.  nicht. 

^)  Dieses  scheint  eine  alte  unbeglanhigte  Sage  zu  seyn,  indem  im  Stiftnngsbriefe  v.  J. 
.   1175  n.  anch  in  d.  Chron.  Polon.  p.  24«,  davon  nichts  steht. 

«)     Chron.  Polon.  p.  24.     S.  Antn^rh.  2.  dak. 

«)  Vergl.  Klose  1.  p.  32*^  u.  Soinmerdb^rg  tab.  gen.  L  T.  1.  p.  298  mit  den  dkzu 
gehörigen  belegen.  Hier  hat  der  Verfasser  also ,  wie  es  scheint ,  Epitaphien  be^natizt, 
obwohl  alles  5  was  er  angiebt,  in  d.  Chron.  Polon.  p.  25  u.  24  cinthalten  ist,  anaser 
der  Nachricht  Ton  dem  in  Pforte  gestorbenen  Johann. 

13* 


100  IIL    Ckrcniea  fnineipum  PoUmlae. 

9 

MBe  duee  Btenrico  cunt  barba.^ 

^3Cliu^  successit  filias  ejas.  junior,  Henricus  cum  barba,  quia  sicut  puto 
^3  als  ejas  filii  sine  heredibos  decesserant  Hie  Henricus,*'  piiis  homo,  doxit  in 
oxorem  sanctam  Hedwigim,  filiam  Bertoldi^  ducis  Meranie,*  sororen  videlieet 
domine  Girdrudis/  regine  Ungarie,  necnon  domine  Engiltradis ,«  regine  Franeie^ 
de  qua  suseepit  tres  filios  et  tres  filias,  videlieet  Boleslaum,  Agnetem  etSophiam, 
sepultos  in  Lubens^  necnon  Henricuni)  Ck>nradum  et  ^3  ^^''^'^^ii^  ?''  abbatisaam 
Trebnicensem ,  que  cum  desponsata  ftiisset  palatino  Reni/  qui  regem  Almanie'' 
Philippum  occidit  posteaque  propter  hoc  ipsum  occisus  est,  deinceps  alteri  nubere 
recusavit.  Hiis  sie  stantibus  necesse  habemus,  ut  juxta  assignacionem  ^3^^^'^^^^ 
revertamur^  ad  historiam  Kazimiri,  de  quo  superius  fit  mencio,  et  successive  de 
aliis  Polonie  principibus,  quantum  liquere  potent"  ex  cronicis  prosequamur.*^ 

J9e  JELaaiiimiro  predieto  et  fratre  tju»  Meaiehone.^ 

^3Kazimirus  itaque  tenens  Polonie  monarchiam,  motus  miserieordia  super 
lüratre  suo  Mesieone,  qui  sicut  supra  dicitur,  prius,  post  obitum  Boleslai,  tenuerat 

«)  Dafür:  Hie  «gitwr  de  saaeU  IIedwi(ri  M*  Cap.  XIX«  L*  b)  Haie  S.  T«  e)  H*  barbatai  S«  d)  Bcrtkoldi 
S*  T«  e)  Morarie  S*  Meronie  M*  Meranio  L*  f)  Agnes  S*  GerdmdUy  worüber  eine  neuere  Handt  Agnes 
gesehrieben  bat»  T*  Gertmdis  L*  g)  Gertradis  S»  Gugilerudis  T.  Engildmdis  L*  b)  Gertrudim  S*  Gerdm- 
dim  T*  i)  Rbeni  S«  k)  Alamanie  L.  1)  reTertamnr  f.  S.  T.  in)'potest  M.  a)  conse^oamar  S«  T,  Dftr- 
attf  X  seqwtur  aUad  M*     o)  Die  Ueberscbrift  f.  M.   Cap«  XX  L. 


^)    ChroD.  Polon.  p.  24. 

')  Ding 088.  I.  VI.  p.  886  giebt  an,  Boleslans  der  Jüngere  sey  vor  dem- Vater ,  XV. 
caL  Angnsti.  Conrad  HI«  npn.  Janii  1201  gestorben.  Soviel  ist  gewiss,  dass  in 
einer  BuUe  des  Pabsts  Innocentius  III.,  in  welcher  derselbe:  d«  bignie  Uli*  idus 
^Angusti  pontificatas  a.  qnarto,  also  10.  August  1201,  die  dem  Kloster  Lenbns  ge- 
schenkten Güter  besUtiete,  nnr  Boieslans  L  mit  dem  einen  Sohne  Heinrich  genannt 
wird.  Büschings  Urlsk.  d.  Klosters  Lenbns,  N.  7.  Conrad ,  Bischof  Ton  Bambei^, 
angehend,  bemerke  ich  zn  Sommersberg  L  p.  314,  dass  Bischof  Tbimo  von  Barn- 
.  berg  16.  Oct.  1202  starb ,  während  im  Januar  1203  Ecbert  bereits  zu  dessen  Nach- 
folger erwählt  war;  demnach  ist  Conrad  nnr  eine  sehr  kurze  Zeit  Bischof  gewesen, 
denn  eine  Urkunde  erwähnt  seiner,  ohne  dass  die  Bamberger  etwas  von  seiner  Her« 
kunft  gewnsst  hätten.  Vergl.  Ussermann.  episcopat.  Bambergens.  p.  136  t. 
Dingo 8 8  ist  in  solchen  Angaben  sehr  nnzurerlässig.  Sehr  früh  verwechselt«'  man 
ihn  mit  Conrad,  Heinrichs  fi.  Sohne,  erwähltem  Bischof  von  Passan,  dann  Stifter 
der  Linie  der  Herzoge  yon  Glogan,  Oels,  Sagan  u«  s.  w.  Vei^.  oben  S.  SIS. 
Anmerk.  3. 


) 


Cbron.  Polon.  p.  2)f.    Gertrud  starb  nicht  20.  Dec.  1262^  wie  Sommersberg  T.  l. 

E.  288  zn  Nr.  18  angiebt,    sondern  erscheint  in  Urkuaden  als  Aebtissin  r*  J.  1234 
is  z.  J.  1268. 


«)    Chrqn.  Polon.  p.  18. 
')    Chron.  Polon.  p.  18. 


CofknirlL    Leteo  IV.     Mieeitlaus  III.         ^  101 

monarGbiam  et  depulsas  faerat,  quasi  facti  foret^  ignarus,  Gneznam,  metropoBm 
toeias  Polonie,  quam  idem  Mesico  sibi  per  tradieionem  vendicaverat,^  dissimu- 
lando  possidere  permisit  eundem.  Et  in  Russiam^  profectns  pro  restitucione''  so- 
roris  sue  primogeniti/  Romani  nomine,  patris  Danielis,  quem  fratres  de  Russia 
pridem  propulerant,  ibidem  diutinam  moram  traxit  longo  motu  bellorum*  Unde  in 
ejus  absenda  nobiles  Cracovie  LXX  sub  tradicionis  versucia  Mesiconem  et  Otto- 
nem,  alias  Odonem^  ejus  filium,  adduceites  Cracoviam  sibi  castri  fortalicium  pre- 
sentarunt.  Quo  cognito  Kazimirus  reversus  invasit  Cracoviam  et  per  incendium 
ignis  eam  consumpsit,  eaptis  bostibus,  quos  tamen  post'  solempne  convivium  cele- 
bratum  liberos  iternm  fratris  zelo  remisit*  Temporibus  igiturKazimiri,  inter  ipsos 
mutua''  amicicia  stabilita,  calnmpniatorem  illum  de  Kethucz/  tocius  mali  parate- 
rem^ in  ecclesia  deprebensum,  ad  quam  fiigerat,  perpetuo  exilio  in  Ungariam 
propulsavit.  Et  tandem  idem  Kazimirus  postquam^  a  strage  Getharum  cum 
magno"  reverteretur*  tritfmpbo  Cracoviam,  in  die  sancti  Floriani,  cum  in  medio 
pontificum  post  prandium  reaideret  hausto  poculo  cecidit  in  terram  et  nescitur  an 
morbo  veP  veneno,  protinus  exspiravit  De  hoc  Kazimiro  tot  et  tante  recitantur  (1194.) 
vji-tutes  eciam  naturales,  quod  si  literatus  fuisset  philosopbus?  merito  crederetur. 

De  Mte$Uekone  quario.^ 

^}Ouo  defimcto  mox  Fulco,'  episcopus  Cracoviensis,  principem  pronuncciat 
Lestikonem,  dicti  Kazimiri  primogenitum ,  aliis  propter  juventutem  reclamantibus, 
S|ed  episcopi  pars  prevaluit.  Fuit"  auteih  alter  filius  Kazimiri,  Conradus  nomine, 
cni  cesserat  Coyavia  pariter  et  Mazovia  in  hereditatem  sibi.  Hoc  audito  antiquus 
ille  Mesico,  constematus  animo  et  quasi ^prolapsus  in  terram  plurimum  itadignaba- 
tur,  inquiens,  non  se  dolore^  de  promocione  pueri  propter  proprium  comodum  vel 
saorum,  sed  indignum  prorsus  existere,  infautulo  regimen^  tante  committere  digni- 
tatis.  ^3^^^^^^  igitur  Cracoviensibus ,  quatenus"  abjecto  Lestikone  se,  primoge- 
niture  seniorem  regni  principem  recognoscant  et  comminatur  eis  nichilominus,  si 
hoc  non  fecerint,  gladii  ulcionem.  Verum  quia  per  hoc  se  nichil  vidit  proficere, 
ad  alia  se  decepcionis  argumenta  convertit  Apud  matrem  puerorum  enim  callidis 
instat  persuasionibus  et  dolosis,  et  tandem  obtinet,  ut  sibi  saltem  tamquam  pue- 
rorum tutori  monarchie  gubernacio  committatur.      Cui  persuasioni  mulier  ^  femineo 

•)  foicl  f.  S«  foerat  T*  b)  reiidiearet  S*  T.  c)  Prnstiam  aUe^aneli  weiter  iliiteii,  doch  inlg»  i«  p*  18* 
A«  c.  d)  rteticione  M.  e)  primagenite  S.  T,  f)  al.  Od.  f.  S«  T.  f;)  partus  S«  b)  ipso»  maloo  S*  T,  M« 
eoa  rnntaa  L.  i)  Ketbeliei,  S.  T.  RitUics  L*  b)  patnitorem  S*  T*  1)  pottqnam  ibi  L.  n)  ma|pio  f. 
S*  T«  a)  Von  bier  tritt  V*  wieder  ein.  o)  an  L,  p)  pbannt  S«  pbnt  T.  L,  q)  Die  Uebencbrifk 
fehlt  V.  M.  Cap.  XXI*  L.  r)  Siüko  S.  T.  immer.  •)  affait  S.  t)  dolore  V,  M.  n)  qaantns  T» 
▼)  mcKor  S» 


^)     Chron.  Polon.  p.  18« 
>)     ChrQU.  Polon.  p»  19. 


102  J/f.    Chtcadca  ftindpum  PolcnUuf, 

mote  sobSto  Mqaiescöns  ejus  con^üis*  decipittir^  ^nmiiaiii  promissiun  per  Mesi-* 
cMem  factuii  in  nnllo  s^rvatw,  quin  pociis  eciaai  contra  JQsjiiranduni  veiriens  pr^ 
Taricetur  oninia.  Et  quociena  stiblimatHr  in  principem  tociens  propter  nimios  ava«* 
ricie  impetus  mraam^  dejicitor  oollisime  bellonm,  qaorom  primum  fait  in  Mosh 
<I10BO  eeua"^  prope  eiaustrum  Andreow/  ia  qoo  Mesico  ^^filium  propidam,  oceisam  cus- 
^  pide,  ipsemet  vulneratud  ad  domum  fa^eits  asportavit,    de  parte  Craeeviensi  iiffi-* 

oitis  prostfätis.  Romanus  eciam^  Rutbenomai  dax^  post  atra^em  euomiii  isnufne-* 
rain''  vnlneratus  graviter,  fage  quesirit  presküam^  Mesicone  Rathiboriensi^  »eeiioit 
Jdroslao,^  filio  Boleslai  alti,  episeopo  Wratislaviensl ,  victofie  cainptiin  tenentt-^ 
bas,  et  qaendam  Govoricium  ^'^  belli  principein,  Sandomlrie^  palatinmi  secufli  ab-^ 
daeentibus^  captivatum.  Fnlco  aütem,  episcopus  Gracovieasiß,  aadiens  casuni  ho- 
jusmodi,  Cracoviam  occnpat  et-  revocat  Lestikonein.  Sed  postttodmn ,  expedi-« 
done  facta  per  Lestikonem  m  Bussiam  et  GalacUm,^  comniiBsaque''  oede  pr(H 
ceran  Russie  nultifaria,  Lesliko  Mm  dvce  Ottone,  alias  Odone,*  Oneznensi, 
eujud  fnnc  agebatur  causa,  necnon  dace  Heynrico  harbato  proprio  quoque"*  fra<re 
Conrado,  doce  Goyavie  et  Afazorie  praspere^  rediens,  contra  Nakel^  direut  in 
(idSTo  Pemeraniam  gress«6  suos.  Sed  proch  dolor,  in  balneo  Lestiko  tunc  per  fraudem 
Ottonis  alias  Odonis'  ibidem  occiditur,  et  Heynricus  barbatus,  in  lecto  qaiescens, 
gravi ter  vuberatar,  qui  el'  «iniiliteF  acciaus  fiiiascit,  ai  Peregrinus  de  Wesin- 
burgk,^  qui  tunc  affuit,  seipsum  pro  suo  principe  non  tra^disset  in  mortem,  nam 
iAem  Peregiimis,  se  poneas  obkem  et  cadens  super  principem,  occiditur,  et  dux 
flteynricas,  snoram  iidelium  auxilio,  quamvis  vülneratus  gravUer,  rednctus^  ad 
propria^  liberatnr.  *)^  itaque"^  tantoram  prindpom  aollempnis  expedieio  pro- 
dicione  Ottonis  alias  Udonis^  confunditor,  qui  hoc  mafaim  firandolenter  fierl  pro- 
cnravit  KTam  idem  Otto,  alias  Odo,^  Gneznensis  tone  dox*  ad  Polonie  monap- 
cJdam**  aspirans  et  m  omniom  principum  Polonie  necem  et  extinctionem  dolos  ^^ 
excogitans,  contra  Pomeranos  ad  expedicionem  dictos  principes,  ut  premittitiBr, 
convocaverat ,  in  obsidionem  Nakel  castri  predicti,  cumqoe  sub  dolo  per  'di- 
ctum'^*' Ottonem,  alias  Odonem,^*^  inter  Polonos  et  Pomeranos  de  concor£a  tracta- 
retur,  metipse  proditorie  procuravit  Pomeranos  super  Polonos  repente  irruere  et 
incaotos,  aBos  occidere,  alios  vero**  usque  ad  mortis  periralom  vofaierare. 

a)  Gonsilio  S.  T.  h)  tonum  S»  canum  T*  c)  Mofcena  S»  d)  Andreftw  T*  Andrcolt  V.  e)  in  manu  S*  in- 
mnne  T*  innamcrcm  V.  f)  Ratiborienie  S«  RaÜiiborgensi  M.  RathiborDcnsi  V.  g)  «Jeroslao  V.  M*  I^dislao 
T.  h)  Gonpfidiim  S.  T,  Govcircilim  V«  GoBorciaB  T«  Gcnorciam  L*  i)  Sendominc  S«  Sondomiri«  T. 
k)  acLAaceiitoa  S.  T.  1)  Gallaciaai  S.  m)  qne  f*  V*  n)  aU  Od.  f.  S*  T.  o)  proprioque  qaoque  S,  T«  qmn- 
quc  C  V*  p)  prcM^ertqve  L.  ^  Nackel  S.  T.  Nialid  T«  r)  al.  Od.  i.  S.  T.  V.  a)  et  f.  S.  T.  t)  We- 
«iabaq;  S.  T.  Wesinliurg  M.  n)  erictai  Scnitiis  T.  t)  patriaa  V.  w)  igitnr  S.  T»  x)  aU  Od.  f.  S.  T.  V. 
j)  al.  Od.  t  S»  T*  x)  dits  f.  V.  aa)  tunc  aon.  V«  hh)  dolus  T»  cc)  predictn«i  S.  T.  dd)  al.  Od.  r. 
S*  T.    ce)  qaoqoe  vero  S.  T« 


'}    Bole«laQ8  hiess  er* 
')    Chron.  Polen,   p.  20. 


Miecislaus  HL    Lueo  MV.    Conrad  oon  ilf  Mortei.    Heinrich  L         103 

^3L68tikoiie  igitar  sie  perempto,  frater  ejus  CiHiradas,  dux  Goyavie  e^ 
fifazovie^  qm  evaserat,  oroqpare  mtitor  monarduam.  Sed  relicta  Lestikoois,  ad- 
verteas  ejus  tytannidem ,  procenon  saomm  consilio  pium  prinoipem  Heyorieiim 
euiii  barba,  üactuoi  jam  saniun  protinua  advocavit,  sesuosque  parvulos  illius  tQtels 
committena  et  resignans  sibi^  Graeovie  monardiiani,  quam  duobus  preliis,  cum 
dicto  Conrado  eommissis  evidit,  qnarain^  onom  factum  est  ia  Scata,  ante  ca«* 
Strom  ,^  qmod  dux  ipse  Heynrious  constnixerat;  ubi  eciam  Prymsl/  ipsius  C!onra£ 

I^rimogenitus  est  oedsus,  aliud  vero  in  Mezkeze/  ubi  Couradus  ad  Silvas  et^  col- 
es  recursum  babens,  ibi  se  commisit  conservacionis  presidio  a^u6  suos.  Verum 
cum  siagukFe  presumptomm  sit  raro  a  soe  pM^acie*  prepoato  reailire,  eum^ 
tuno  eeian  princeps  Heynrieus,  ^3^^^^^  adyersario  jam^  devicto,  securior  in 
loco,^  siattt  sibi'  videbanur  tntus  consfeteret,  alienigenarum  exercitu  cum  £110  ad 
propifia  tane  dimisso  et  ukra**  Cracoviam  in  secredoribus  lods  staret  com  baro-^ 
nibuB  Graeovie  tractaluraa  ie  statu  regni,  viddicet  in  Spinteouicz,"  fraus  et  dolus 
GraeovieMium  non  quiesoens  iterum  in  lucem  prodii^,  cum  eorum  px>c«radombus 
inter''  missamm  «ollea^pnia  improvise  bestes  in  Heynriom  ducem  irruunt  et  in 
Ploosk,  caatrum  BfasDOvie,  vinculatum  deducunt.  Quo  cognito,  filius'ejus  Heyn^« 
rieus,  e:$eareitibos  oonvocatis,*  eogitavit  liberare  patrem  et  in  pateme  prodidonis 
procedive  uloion^n,  sed  mater  ejus,«  beatissima  Hedwigis,  pauperam  lesicmi  eonk* 
pacitns  et  ne'  sanguis  lUrobique  fimderetur  innoxins,  taotum  malum  pradcnti  eont* 
süio  studuit  psevenire.  Nam  ii  prqNria  persona  tyramtum-  ad|it  et  duas  neptea, 
filü  sui  aataS)  ob  p^petue  paeis  observanciam  Gonradi  filiis,  videlieet  Boleslao  et 
Kazimiro,  conjugio  copulavit,  quorum  prior  cum  conjuge  sine  prole  decessit^  alter 
vero  «X  aua  oonjuge  Lestikonem  et  Symomislaiui*  filios^  generaVit,  sieque  pius 
imx  Heynrious  Mberatus  a  viaculis  pacific6  tenuit  Polonie  menarcUam,  quam  post 
ointum  awiai  Heynrico  filio  suo  cum  tota  terra  Liämcensi  totaque  Polonia  uame 
iuvium  Wartam"  et  oastrum  Gescbk^  nomine,  prope  Gnemam,  prout  inferius  de« 
ambetur^  oum  tota  Slema  possidendam^  reliquit. 

.  ^3P6rro  pio^  Heynrico  cum  barba  et  conjuge  sua,  saneta  Hedwige,  adhuo 
agentibua  in  humams,  hostis  humani  generis  antiquus^  inter  fratres  Heynricum  et 
&mradum,  eomm  fiUos,  sdsma*  gra^e  seminans,**  litis  odium  susdtavit      Gu-> 

m)  sed  S.  h)  qaanmi  V*  M.  c)  castra  V.  d)  Priminel  S.  Primtiel  T.  e)  Medige  S*  Metkeie  T.  Mei- 
bexe  L»  VergL  oben  Gir.  Pol*  p*  SO  a.  SI6,  f)  fd  T.  q)  tao  peniicie  S*  T.  h)  cam^e  L,  i)  jam  f* 
S.  T.  h)  loeli  S«  T.  1)  ted  S«  m)  nitro  S.  n)  Oppetewiz  alias  Spincowics  S.  Oppetemcs  alias  Spinl- 
towicx  T*  Spinteowic  L.  Vergl.  Chr»  Pol.  p«  81«  o)  iatra  S.  T.  procnl  rationibiia  inter  L.  p)  congre- 
ipitls  S.  T.  q)  ejus  f.  S.  r)  ne  f.  V.  s)  SymonislaiiBi  S.  T,  V.  t)  daos  lUios  S.  T.  v)  Wortam  V.  M. 
WarUiam  S*  T.  t)  Gsclik  S.  T.  w)  poMidcnda  S.  T.  x)  pUs  S.  j)  aiiticpiQm  S«  t)  schisna  S*  T, 
na)  seminavit  S«  T. 


i«a 


^)  Chron.  Polou.  p.  20  n.  86. 
>)  Ckron.  Polon.  p.  21  n.  20. 
*)     Chron.  Polon.  p.  2tf. 


104  HL     Chrofdea  principum  Poloniae. 

jas^  causa  fuit  hec  potissima,  quod  pater  Conrado  filio  jüniori  procaius  filiam 
ducis  Saxonie  niiptoiqae  traditam  pro  certa  porcione  terram.sibi^  Lubucensem  pa- 
riter  et*^  Lusacie  designaverat,  disponens,  H^nricam,  seniorem  filiam,  in  Polo« 
nia  generaliter  regnaturuin.  Quo  comperto  Gonradas,  qui  plurimum  execraba- 
tur^  Theothonicos  9  ex  diversis  Polonie  partibas  exercitu  congregato,  fratrem,  qui 
com  pattcis  Theothoiiicis  fuU  in  Slezia,  de  terra  propellere  conabatun  Parentes 
vero  sedare  inter  filios  malom  hujusmodi  non  valentes,  pater  Glogoviam  et  mater 
in  Nympcz''  secedentes,  filios  congredi  pernuseront.  Qoibus  inter  Legnicz  et 
Aureum  montem,  in  loco,  qui  dicitur  Studnicza^  seu  Rofia  ecclesia  confligentibuSy 
Heynricus  cum  Theotonicis  tam  advenis  quam  eciaim  Polonis  militibus  et  alils,  de 
locis  quibus  pötuit  recollectis,  multis  hinc  inde  occisis  et  tandem  Polonis  de 
parte  Conrad!  terga  vertentibus,  campum  obtinuit  cum  triumpho,  Conrado  sub  spe 
vite  servande  ad  patrem  fuge  presidium  capiente  apud  Glogomm.  Qui  tandem 
ad  desertum  Tharnaw^  secedens  ibique  successu  dierum  venaeioni  studens  et  de 
equo  corruens,  fractis  cervicibus  exspiravit  et  mortuus  delatus  ad  monasterium 
Trebnicense,  quod  jam  pater  fundaverat,  amore  sororis,  que  eum  diBgebat 
tenerrime,'  in  loco  capituu  est  sepultus.  Hie  Conradus  crispus  appellatus  est 
Sane  mater,  sanctissima  Hedwigis,  cum  ad  ejus  vocaretur  exequias,  tacito,^ 
quod  esset  mortuus  sed  acsi  ad  filium  egrotantem  deberet  accedere,  ait  ipsa: 
frustra  fingitis,  filium  egrotare,  ad  quem  transseo  tumulandum,  ^3^j^^  mors 
michi  patuit  antequam  ejus  temeritate  sanguis  funderetur'  innoxius  plurimorum* 
Et  sie  transsivit  ad  exequias  filü,  que  ad  ejus  egrotacionis  lectulum  fderat 
evocata. 

^3Preterea  successione  temporum  pius  dux  Heynricus  cum  barba,  non  in- 
memor  injurie  quam  pristinis  temporibus  in  Nakel,  duce  Lestikone  occiso,  sieui 
supra^  narratur,  sibi'  per  prodicionem  "*  et  fraudem  Otto  alias  Odo"  intulerat,  ubi 
eciam  graviter,  ut  predicitur,  extitit  vulneratus,  eciam  propter  exilium  fratris  Odo- 
nis,''  Wladislai  nomine,  qui  propulsus  per  eundem  Odonem^  stetit  in  Slezia, 
volens  in  filium  patris  retorquere  delictum,"^  contra  Wladislaum,  Odonis'  piredicti 
filium  insurrexit  et  evlcit  ab  eo  terram  omnem  Pomeranie,  Kalizie'  atque  Pys-* 
dre.^  Constructo  quoque*  Castro  in  Scrym""  ultra  Warlham,^  filium  sororis  sue 
Adelheydis,   relicte  Dypoldi,   marchionisse  Moravie,    que  cum  quatuor  filiis  per 

a)  evi  S»  b)  sed  S.  c)  pariterque  et  S.  T.  '  d)  exercebat  S.  exerciebaftiir  T*  e) .  Nimptcli  S. 
Nympach  T«  Nymez  V*  Nympes  L.  f)  Stadenise  S.  Studeniexe  T«  Studnixa  V,  M.  g)  Tanaw  S, 
Tornaw  T*  h)  tacite  S*  T.  i)  fundaretiur  V«  M,  k)  Baperiiu  L*  1)  aed  S.  m)  tradieionem 
S.T.  n)  al.  Odo  f.  S,  T*  Odo  Tel  Otto  L.  o)  Ottonii  S»  T»  p)  Ottonem  S*  T.  ^  delictum 
inaidiarum  L.  r)  Ottonis  S,  T*  •)  Kalisie  S.  T.  t)  Pfsdie  V«  M«  u)  coastnictoqiie  S«  t)  Strjn 
S.  T«      yfj-  Wortliaiii  M. 


')    Chron.  Polon.  p.  86. 
')     CliroQ»  Polon.  p.  27. 


Heinrieh   L  |0l( 

regem  Bohemie  nionoeulum  proliigata,  degens  apud  sororem  abbatissam  in  Trebe» 
iiicz*  et  ibidem  tandem  flecedeoa^  io  cripta  laonasterii  est*  sepulta,  im  dicti  eastri 
presidio  coUocavit.  Hone  filiam  AdiUieydis  Pcicfd  noctunia  tradicione  in  castmm 
irmmpentes  predictom  occidunt;  alter  aatem  ejusdem  Adilheydis*'  filius,  Boles- 
laos,  a  paKanis^  occisus,  in  choro  conversorum  in  Lubens  sepoltos  est,  terdus 
vero  ejns  Sias,  Piymislaos/  jacet  sepultas  in  Trebenicz  ante  altare  ^sancte  cm- 
«is;  quartQS  antem,  Dypoldus  nomine,  decessit  in  Magdeburg  et  ibidem  traditns 
est  sepultare/ 

^3  Tandem  pios  prineeps  com  beatissima  conjuge  sua  Hedwige  fere  XXX^ 
annis  amore  castitatis  simol  continenter^  viventes,  abstinnerunt  ntrobiqne  a  thorQ 
oonjugii  et  ob  grate  religionis  insigne  tonsuram'  clericalem  et  barbam  ipse  du 
Uenricus  ad  instar  gessit  convwsi,''  nnde  dux  barbatus  est  cornnraniter  noncenpa* 
tus.  Qui  ultimo  ad  in{ieriores  sui  principatos  partes  descendens,  in  Crosna,  vi« 
delieel  Xnil.  Kalend.  Aprilis,  feliciter  diem  samn  clansit  extremum  et  inde  de«* 
ductos  ad  monasteriom  Trebniczense,  quod  ipse  pro  conventa  sanetimonialimn  i4 
castimonia'  deo  servi^cinm  magno  studio  pietatis  pridem""  fundaverat  et  large  do- 
taverat,  ibidem  anno  domini  MGGXXXVIII''  solempniter,  sicut  talem  decnit  i^s^B. 
prindpem,  est  sepultus.  ^3^^^  Henricus  merito  potest  edam  did  fimdator  fiiisse 
cenobii  apud  Henricbbaw,''  quoniam,  et  si  non  ipse  tajpen  promodone  ipsius  Nico- 
laus  SUU3  notarius  idem  fnndavit  monasterium  sicut^«.  narratur  de  eo.  Quantis^ 
antem  tam  iu  vita  dicti  ducis,  quam  post  obitum  ejus  virtutibus  et'  miraculis  da-* 
ni^rit  felix*  ejusconjux  Hedwigis  sanctissima,  legenda  de  ipsius  yita  Indde  ma- 
nifestat  Si  quem  delectat  videre  decursum  ejus  vite  sanctissime,  recurrat  ad 
eam  yidendam  plenius,  non  est  opus  enin;,  quod  me  dilatem  in  illis^  quoniam  sin- 
gala  sicut  puto,  que  deus  fecit  tam  in  vita  sua  quam  in  morte  miraculorum  in- 
aiqgnia  meriüs  ipsius  ibidem  clariua  sunt  descriptaJ) 


•)  TrebniU  S«  T*  Trebnitci  V«  b)  decenaent  T.  c)  Adilh.  f.  S*  T«  d)  a  f^pai^  t  h.  e)  Priaf* 
laus  S.  PrinsUnt  T  I)  ibidem  tepnltiu  V.  n)  trlgint«  L«  h)  continereiit  T«  i)  Von  Uer  hh- 
IcB  wieder  swei  Blätter  in  V*  bis  p*  tOB*  Z«  10.  k)  barbati  eoarerü  S«  T*  1)  eattitate  S»  T.  m)  prt* 
4U  S.  T.  n)  AUe  Haadsebrifleii  ausser  S.  babea  MCGXXXVII»  T.  L.  v»  nints.  die.  treeesin« 
MpUao  BL  S.  oben  S*  91  n.  87.  o)  Heinriebaw  S.  p)  nt  S.  T.  q)  qnamvis  S.  r)  et  t  S, 
•>    et  felis  S.  T, 


1)     ChroD.  Polon.  p.  S7.    Verd.  p«  21. 

*)  Das  zunichst  Folgende  ist  Eigenüinm  des  VeiCMBers«  VergL  Aber  die  Geachichte  des 
Klosters  Heinrichau  bei  Müusterberg  in  Sehiesien  am  besten  Zimmermanns  Bei- 
trage s.  Beschreibung  von  Schlesien.  T.  lY.  p.  80  ff. 

')  S.  über  die  Ausgaben  und  Handschriften  der  JLegende  der  heilieen  Hedwig,  Klose, 
I.  p.  389.  Wir  werden  in  einem  der  folgenden  Binde  eine  kritische  Ausgabe  der 
noch  nicht  herausgegebenen  alten  lateinischen  Legende  mit  Benutunng  vieler  traHiehen 
Handschriften  liefern. 

14 


tO#  IIL    Chnmtisa  prtnetpum  Polontae. 

Mie  agUur  de  duee  Menrifio^  JiU».*anete  MedtnißU 
''"■'■'  .   et  e§us  oeeMone.'^ 

^3Htia  pto^ /Aaci^  Henribo  snccössit^Ifettrfettii/iliHd  ejas,  qiifa  piitodgeitiliB 
Bolb^m^  jam  fest  däfiinctas.  Qui^  mevtt  nomine^  sie  et  vittakiin  deeope.simifia 
UäifUtn^  ipAqaey  eum  assamens  gubernacula  PolMie .  menar ekfe^  fdtttlten' et  ii 
pace  gabernaret^  eandem,  gens^  quedam  Thartharica,  quasi  de  tbartfiai'e^  IttlerimU 
ftiibka ^iseesA  ebtldieni^,  poteotcfi'  intrayit  llngariaiii,.  Sandomimni ,  CVaaoviam  et 
Sleciaii  et  hthttnaniter  in  cmictos  Christi  fideles  ciircatnqtiaqiie  dese^.*  Que^  oimi 
devettisset'  prope  Legemez  ad  locum,  qm  nunc  Walstat''  dicitar,  occmTeDs  ibidem 
fidefi«  prfnceps  ^iliti  i^uls  gentibus  cum  ä^delibos'  pro  fide  kai^Üda  pagnatariisi 
pehnittefite "^  deo,  'tfüjus  jüdicii  abisstts^  malta,  beul'  prostenritor  et,  ut  non  do^ 
hMj  ccffam  alßssiiiio  fisetas  srnvissimum  bolecaustam  pro  stbi*"  sufagectis  pepulis 
iML  bo^a  iinnuyktar ,  et  amia  domipi  MCGXLI.  V.  idus**  ApiiÜs  decedeüs  sepelMor 
Mttd  fratrei  mimnnes  in  mofiasterio  sancti  Jacob!  aptfd  WrbäslUt^m'''  el  iU^ 
Mfiftv  feKeiter  reqtiiescit  . 

^3^^^  princeps  exhnMd,  pro  suo  grege  mortais,  qmtuor  ^reUqoit  ^lias^ 
otldtifli  dne  ffliis  Conrad!  #ftris  Masoiie  tradite  fiierant^  ut  prefertur,  alie  vero 
011^ ^egebant  ib  ItVelemlc^,*  ek  quibus  unam  rapult  Boleslaus^"^  fral^  earoAi  se^ 
liloi^  äe  eaitt  Printidoni/  duci  Gnezenensi^  mäfeimomo  copilavit^  alterst  vero  di« 
Väüka  in  l'r^bincz,  qnamvis  prlmii  corpore  debilis  extiterit,  po£lteä  tanen  tam  <}oi^ 
f^tfre  quam  mente  fM*tis  effecta,  per  sanctam  Hedwigim,  arlam'  if}tts/ad  mraadV^ 
rfum  Buicte^Clare  iik  Wratislavia^  tradita  est,  deo  in  castitatis  sanctimoiya  jogitdr 
seiVitara«  Habuit  iosaper  hie  Henricns  occisns  a  Thartharis  quatuor  filios,  q^os 
susceperat  ex  domina  Anna,  aorotse^  regis  Bohemie  monofculi,  fsät  hee  Anna  ftlia 
regis   Othokari,^     que  sepulta   requiescit^   in  monasterio  sancte    Cläre  predioto, 

SLod  ipsa^   construxit  et  fiindavit^  videlicet  Boleslaum  calvum   Le«eniczensem, 
enn6um  Wratislavienseqi ,  Cdnradam  Glogoviensem  duces,  necnon  Salczburgen- 


a)  Dt  d«c«  Heinnco  ft  TsHuria  oecifd  S.  !•  Oline  V^ertdur.  Cap*  XXII«  L«  b)  daci  f«  S«  T.  c)  gttber- 
MTerat  S.  T*      d)  demvm  gtnB  S*  T*    e)  desiiit  Af.      I)  Qui  S*  T.     g)  devenissent  S.  T*      k)  WoUtadt  S. 

Woltfad  T.   Wolstadt  L.     i)  genciam  infidelibus  T«  H*     k)  et  permitl.  S*  T«      1)  jadicii   abifwni  mal 

protteniitiir*  S.  Judicium  a.  m*  b.  pr.  M.  m)  sais  T.  n)  MGGXLIV.  idat  S«  MGG\LL  V»  April.  L. 
o)  WiatislaTieiitem  S.  p)  ibi  S«  T«  q)  Boletlaos  f*  S«  T*  r)  PKmiloni  S.  T.  Prymaljm  M«  s)  mairem 
S.  M*  T*  ia  T»  darubergescbrieben  aTiun.  t)  WiatlflaTiense  S.  u)  forore  nzoris  L«  ▼)  Otokui  S. 
Otbakari  M,      w)  qviascit  M.     z)  ipfe  T.  M.     j)  et  limdaTil  t  S.  T« 


^    Cbron.  Polon.  p.  JTl  a.  27. 


♦♦«- 


Tielmehr   fünf  Tochter.      Chron.    PoIön.    p.   28.      Vergt    Sommerdberg«  .  tab. 
gen.  I.  p.  S99. 


ßelwiehIL    BoffMlaMt  IL    Henrich  J^U^    Ganr^dlL    Wladislaus.      tOT 

sem^  arcldepiscopiim  Wladislaum.     OQ^tipit  nm^ter  doas  Alias.,  «[eadem  Mi* 
sabeA^  et  Agnet|^em/  .  . 

^}Giunque  post  patris  occidioiiem  debuisset  jtwa  Sleasie^  re^yj^wraa,  etec»p 
contrarium  ej«s  iaetaiQ  est  Nam  frater  senunr,  Boleslaus  cieiiviij»,  mi^a  jmiioim 
fratres  insurgens,  tribos  expedicionibus  obsedit  Wratislaviaia*  Ott0,  «nw  adbot 
novella,  ^3  ^^^^^'^^^^^  J^^  Tbeothonieo  illic  se  loca^tibas,  loret  ivSribus  qaaüi 
Bulla,  se""  tamen  in  angustia  sua  contrahens  virUiter  defensavift,  Qtood  Bidbdiaiis 
oenieBS,  multia  predonibua  Theodiooicis  pouflaeotibus  de  4iY9nn0  partitaa  doogi»» 
gatis  io  uniun/  terravi  non  solom  predis*  verum  eciam  igitfs  kicen^'s  aüqaadeai 
plorimam  devastavit.  In  hiis  siquidein  malis,  ^am  fierent,  Ja  Novototo  ian 
in^  ecclesia  quam  ia'  cümterio,  ad  quod  coDfiigeranl^  fere'  quingeati  hoxaines  in- 
eendio"  periemnt.  Hiis  insuper  maiis  sie  crebrescentibus,  caslra  predonim^  ia 
terre  grande  dispendiam  ^i  plurima  sunt  confitriicta.  Et  cum"  idem  Bolealans  ia  &»- 
trom  sawuiD  prejadiGium  castmoi  liubuoense  am  terra  maroliianibaa  BnmdeborH- 
gensibus,  Johanid  pariter  et  Ottoni,  necain  Magdeburg^osi  arcbiepJMopo  (kndidiST 
aet,''  ita  circa  propriam  terram  LegßoicKensem  et  infra  ejas  limites  a  caatromm 
eonstructoram  predooibus  est  rebus  et  viribus  destitutus,'  qwd  albqnando  cqdcqi^ 
oonnunquam  pedes,  sine  £amulo,  cum  quodam  Surriano  figellatore^  miserrime  va^ 
garetur/  nee  iumerito,  quoniam*  qui  deieotatus  in  alirais  rebus  predari  desiderat 
alios,  non  mirum,  si  et  ipse  tandem  ulcione  divina  depredacionibos  rapMbr 
tur.*  Hoc  prob  dolor  multi  principes  non  advertunt,  cupientes  semper  paupemm 
repleri  sudoribus  ei  magnjum  videtur  eis  solacium,  si  cetens  per  predam  fiat  in- 
juria"^ et  Inde  bursa  eorom  ac  si  esset'  fameÜca  repleatur.  Uii  principes  non 
sunt  tales,  qui  velint  viduam  et  orphanum  defensare,  quin  poeius'  ti^iiqiiain  fures 
et  latrones  spoliare  rebus  eorum,  qui''  etsi  io  propriis  peraonis  l^e  ipßum  AMi 
fadant,''  per  alios  tarnen  tnrpius  fieri  pennittuat,  eos  in  sua  malicia  ooufimtirtei^ 
dum  euitt  predonibus  frena  laxantur ,  « quis  dubitat,  quin  audacioff^g  4ant  ad  m^l^ 
omnia  perpetranda/    Ne^  dubitent'  lui  prjjM^ipes,  quiqui  suut,.  <]pKU  fii(^it$irdqpiet^ 


s)  Saltz]Mire:iettiem  S»  h)  Slkabel  S«  EUMbcÜi  t.  e)  Agntttm  S.  d)  Sle«a  S«  »}  lea  S.  T.  1)  «lum  S. 
|r)  prediit  S.  h)  in  f.  S«  T,  i)  m  f*  H.  k)  eonfagfi^iit  T*  1)  forc  M.  m)  «f^fowii  S*  T.  a)  enm  t  S. 
o),tradidit  S,  p)  dettitatif  M»  q)  serrUno  Tig^latore  S.  surriaBO  figilUtore  L»  r)  Tagaret  M*  t)  quam  S. 
t)  Der  Satz  von :  ipse  tandem  bis  i  exponatnr  f.  S.  T«  n)  feeemnt  injnriam  S.  fecit  ii^nriam  J*  r)  nt 
S.  T.  M»      TT)   qnod  S*  T*      z)  faeiiiAt  S.  T»      j)  perpetraada  S.  T.     z)  dabitant  S.  T» 


*)  Zasalz.des  Verfaflserd.  Eliaabetli  war  die  oben  erwilinte  GcmaKn  des  Przemislaos 
und  Agnes  die  Aebtissin  von  Trd>ntlz«  ^ergl.  Sommersberg  tab.  I,  geneal.  T.  1. 
p.  299*  Nr.  33  u.  35.    Agnes  starb  17.  Febr.  1278. 

*)  Chron.  Polon.  p.  22.  Doä  ist  das  bald  Folgende  dort  entweder  gar  nicht  oder  doch 
nnr  zum  geringen  Tlieile  p.  22  n.  28  und  weniger  vollständig  zn  finden ,  ob  nur, 
weil  dort  p.  2o  eine  Lücke  ist,  mnss  dahin  gestellt  bleiben ,  ist  aber  nidi*  gMz 
nnwahrscheinlich. 

*)    Yergl.  Tsschoppe's  n,  Stenzels  Urhk.  Sammlung  p.  98. 

14* 


108  IJL    Chranlea  fnineipifm  PoUmUu. 

dentur*  et  ipsi  aut  berede«  eonun.  Et  mchilominiis ,  insi  peintenciam  agant  abla- 
taque  restitaant,  ve,  hoc  est^  dampnacionem  perpetoam  non  evadent.^  ^3^^^^ 
quid  iUani  principem  subsecatam  est  Nam  propter  tempestatnm  barain ,  qaas  sa^ 
citavit,  nateriam,  Cracovia'  totaqae  Polonia  a  se  necnon  suis  fratribas  recesse» 
rmt,  apud  illos  sola  Slezia  remanente.  Tandem  ideo  per  Henricmn  terdom 
dicti*  Henrid  secimdi  Wratislaviensis  ducis  filiam,  aoxilio  dei  nonimlla  sobversa 
sunt  castra  predonum  temporibas  saccessivis  etBoleslaas,  lieet'  indignus,  ad  terre 
Legemceiisis  dominium  restitutos.'  Qm  nichilomimis  in  eapdonem  fratmm  suonmi) 
Henrid  pariter  et  Conrad! ,  machinatus  tandem  metipse  captns  est,  sed  ex  indn- 
Stria  dissimnlati ve  "^  de  Castro  Wratislaviend  recedere  nocta  permissus.    ' 

^3 Nee  hoc  snb  silendo  transire  possom,    onod  beatissima  Hedwigs,   sicnt 

in  ejus  vita  tangitor,  in  Grosna  tone  existens^    filium  sanm  Henrieom^  ocdsam  a 

Tharthans  recognovit  in  spirita,  hiisqae''  qoi  cum  ea  fuerant  revelavit  hoc  ipsam, 

predicens  eciam  mala  plurima,  que  per  Boleslaum,  ut  predicitur,  sunt  commissa. 

bV^u  M^  sancta  muBer,   plena  virtntibus  migravit  a  seculo  anno  domini  MCCXLHL ' 


Vn.  idus  Octobris  et  in  monasterio  Trebenicensi'*  corporaliter  et  feliciter* 
quiescit.''   '  Diligenter  examinatis  et  veraciter  cognitis,   quibus  coruscavit  tarn  in 
Vita  quam  in  morte  multarum  virtutum  miraculis,   canonizata  est  sub'  anno  do- 
1906.  mini  MCCLXVl.^  ad  summi  dei  gloriam,   fidelium  devocionem  et  ^caltacionem 
fidd  Christiane. 

JOTIc  agiiur  de  divUiane  duca9u$  Sleaie.^ 

^^Divisio  autem  ducatus^  Siede  sie  est  fiicta.  Cum  edm  duo  juniores 
dletorum"^  fratrum  quatuor  essent  clerici;  sie  est  dispodtum  inter  eos,  quod  dne 
pordones  terrarum  facte  sunt,  quarum  una  cesdt''  in  sortem  Boleslai,  alia  vero 
in  sortem  Heinrici;  Eorum  quoque  quilibet^  unum  de*  duobus  clericis  in  consbr* 
tem^  sue  porcionis  accepit,  ita  videlicet,  quod  uno  de  consortibus*  decedente  ad 
superstitem  devolveretur  porcio  tota.  nee  pemtus  quidquam  ad  illos,  qui  dmul 
sortem  haberent  in  aBa  porcione.  Qua**  dquidem  ordinacione  ratificata  et  privi- 
legiis  mumta,  Boleslaus  fra^m  suum  Conradum  electum  Bambergensem,^^  in  sub* 

ft)  dcpreaantar  XIX.  M.  L.  b)  re  hoe  est  f.  S.  Tae  h.  e.  L«  c)  eradant  T.  d)  CncoWte  T.  e)  dacis 
S.  T*  I)  licet  f.  S.  T«  g)  restitiitoi  M.  h)  distinralatiir  S.  T*  i)  Henricom  t  S.  T.  le)  liüa  lUque  M. 
1)  MGCLXHI«  S.  T.  m)  Von  hier  tritt  Y.  wieder  eio*  n)  felieiterqne  S.  T«  o)  reqoiesceni  S.  T.  p)  lub 
f.  S*  T.  q)  MGCLVI.  L.  r)  ezactioiieiB  S.  •)  De  dirisione  Slesie  S*  Daiu  noch:  capltulam  alind*  T. 
Ohw  Uebertchr«  C«  XXIII.  L.  t)  dneatot  f.  S.  T.  v)  dictomm  t  L.  t)  cetMt  V.  M«  w)  ^ibet  f.  8. 
x)  ex  S.  y)  »orleni  V.  a)  Der  Satz  Tom  ita  Tideticet  biat  conaortibna  f.  S.  aa)  que  S,  qni  T,  bb)  Bam- 
bnrgensem  S.    Darüber:  epiaeopiUD  V. 


0    Chron.  Polen,  p.  28. 

^)    Das  Folgende  hat  der  Verfasser  aas  der  Vita  8.  Hedifvigis  entlehnt. 


)    Ghron.  Polen,  p.  28. 


Boleslaut  IL     Hetnrieh  UL     Conrad  IL     Wladülatu.  100 

diaconom  jam  promotam  ^  qai  tone  temporis  in  studio  Parisiensi  degebat,  in  cou- 
sortem  accipiens  pro*  porcione  saa  teiram  ^3  Wratislaviensem  elegit  Unde  pno* 
romm  mater  com  domino  Thoma  piimo,  episcopo  Wratislaviensi  ^  pergens  in  Le* 
genicz  alten  filio,  Heinrico  videlicet,  Legnicz  et  Glogoviam  assignavit  Boles* 
]aiis  vero  volantatem  mutans  °  et  similiter  ordinacionis  privilegia  jnutare  desiderans 
Legnicz  et  Glogoviam  preele^t,    sperans  se  evadere  posse  Gonradum  per  episco- 

Citmn,  quem  emn  crediderat  acceptumm  et''  resignans  ob*  hoc  sponte  Wratis- 
viam  Heinrico  et  Wladislao  fratribus,  consortibus  alteriQ3  porcionis.  Qaibus 
aiaditis  Gonradas  indignans  Studium  pariter  et  episcopatum  deseruit  et^  a  Boleslao 
Glogovie«  dttcatum  extorquens  sororem  Prymslonis,  duds  Gneznensis,  sui  soro- 
rii>  sibi  tradi  uxorem'  matrimonialiter  procuravit/  nomine  Salomea,  *39^*^^^^ 
pato,  que  apud  fratres  predicatores  in  Glogovia  requiescit,  quamquam  a  nonnüllis 
audivi  miracufa's  eciam'  choruscantem.  Ipse  Gonradus  autem"  sepultus  est  in  ec- 
clesia  sancte  Marie  Glogoviensi,  quam  idem  ipse  fundavit.''  ^^H^^'^^^  ^^^ 
com  Wladislao,  Salczburgensi  archiepiscopo,''  in  sua  porcione  temporibus  vite  sue 
permansit,  que  tamen,  sicut  scribitnr  in  cronica,  ^3^^^^^  Heinrici  vite  terminum 
per  vim  quorundam  militum  eundem^  Heinricum  intoxicari  procurancium  et  adhe- 
rencinm  Wladislao ,  fuit  in  duo  divisa.  Gumque  idem  Heinricus  tercius  se  cer- 
neret  in  proximo  moriturum  fiüum  suum,  Heinricum  qoartum,  fratri  suo  Wladis- 
lao in  federe  sue  sortis  et  consorcii  commendavit,  pariter  et  filiam,  quos  de  filia 
Conrad!  Goyaviensis  duds,  relicta^  Mesiconis  Rathiboriensis  pridem  susceperat, 
sicque  vitam  finivit  ^3^^  ^P^^  sanctam  Glaram  inWratislavia  est  sepultus.  ^jNec  (IMC.) 
post  hoc  longo'  tempore  steüt,  quin  et  Gonradus,  dux  GWoviensis,  veneno 
eciam  interiret,  reMctis  filiis  Gonrado  Stynnaviensi/  Heinrico  Glogoviensi/  "^3  4^^  ("*  ^^^*^ . 
doxit  Mechtildim  .'^  fiUam  Alberti,  ducis  Brunswicensis,^  sepultam  in  Glogovia  in 
summo,  ^3^y™^^^'^^^  Sprotte viensi^  ducibus,  uxore  sua  prius  - defuncta ,  qui  post 
illam  aliam  superduxerqt,  filiam  videlicet  Tbeoderici^  marchionis  orientalis,  relio- 

■)  pro  f.  L.  b)  Der  SaU  tob  i  cleeit  bis  i  WnUskTientl  t  V.  M,  c)  malans  f.  V*  d)  et  f  S.  T«  V.  M. 
e)  ab  S.  I)  et  f*  S.  g)  Glon^Tiense  S-  b)  tili  Mrorii  U  S*  i)  in  oxorcm  S«  b)  duniit  V.  I)  eei« 
f.  S.  T«  m)  mnteiii  t.  V*  M«  a)  fundarenit  S«  T.  o)  epiicopo  S.  T,  p)  comndem  T*  9)  reÜcte  alle 
JXandichr«  aacb  Cbr.  PoU  p»  89.  r)  Nee  partu  longo  S*  a)  Stejnnariam  V*  t)  Glogoriam  V.  b)  Meebii- 
din  T.  Mpcbfbildim  M.    j)  Bmswieentia  V.  T,'  ir)  Primtloae  T.    1)  SprotCaTicme  S.  T.     y)  Tbeodrici  T.        ^ 


>)    Chron.  Polon.  d.  29. 

*)    Zusatz  des  Verfassers.     Vergl.  aber  die  Gescbiehte  Conrads  IL  von  Glogaii  Worbs 

kritische   (obwohl  sebr  mangeibafte)  Geschicbte  desselben  in  dessen   neuem  Archire 

für  die  Crescbichte  Schlesiens  und  der  Laositz.    T.  I.  p.  3  ff. 
»)    Chron.  Polon.  p.  80.  S.  aber  die  Geschichte  Heinrichs  III.    Klose  1.  p.  482  ff. 
«)     Cbfon.  Polon.  p.  St9. 
*)    Zasatz  des  Veriassers. 
•)    Chron.  Polon.  p.  "0. 
^)    Zasatz  des  Verfassers^ 
*)    Cbron.  Polon.  p.  SO. 


110  ///•     ChrmUea  prineipum  Poleniae. 

tarn  quoiidani  Gonradi,   bepotis  Fridrici*  imperatoris ,   Gonradi  filii,  cui  Conrtdus 
dax  pro  ilote  Grosnam,**    Greyfiosteyn^  et  Pirszin"^  castra  depoauerat,*  que  «qoi* 
dem    castra    dictas    Theoderieus  archiepiscopo   Magdeilirgensi   Gonrado    dicto  de 
.    Steroberg^  veiididit,  sed  Heinricus  quartas  postea  pecunia  redemit  eadem. 

Postea  vero,  Wladislao  archiepiscopo  tSalczburgensi  defuocto,  a  suis  eciam 
ftr?^i^  intoxicato  ^}Slesitis  et  in  Salczburg^  tumulato,  Heinricus  quartas ,  filios  Heinrici 
'  *  tercii  Wratislayiensis  ducis,  adhuc  paar,  matre^  saa  defiincta  et  in  Trebnitcz 
jam'  sepulta,  Wratislaviensis  suscepit  gabernacula  terre,  jam  optime''  locate« 
Nee  quernquam  hoc  lateat,  qood  pater  ejus,  tercius  Heinricus,  post  BKMrtem  ma* 
tris  istius  qaarti  Heinrici,  aliam  superduxerat,  filiani  videlicet  ducis  Saxonie,  ipie 
postea  niapserat  Burgravio  Nurenbergensi.^  Boleslaus  autem  Legenicensis  dux, 
invidens  puero,  tum'"  propter  porcionem  Wladislai  Salczburgensis  archiepiscopi 
nunc  defuncti,  que  ad  eum  devoluta''  est,  tum''  propter  terram  per  patrem  pum 
bene  locatam  una^ .  cum  filio  suo  Heinrico  dolose  de  pueri  captivitate^  tracta- 
Vit.'  Et  pro  voto  machinacionis  sue,  quibusdam  baronibus'  pueri  propter  mortem 
tam  patris  quam  patrui  ejus,  quam^  procurdverant  toxico,  ut  prefertur,  sibi* 
timentibus,  circumvenientes ,""  per  latrunculos  quosdam  in  Jelcadie,''  dum  dormiret 
in^  lectOy  puerum  capi  fecit  in  nocte  quinte  ferie  post  primam  dominicam  quadra« 
1977.  gesime  anno  domini  MGGLXXVII/  ^3^^  ^^  castrum  Lehen  deductum'  diris 
'  '^  '  vinculis  mancipari.  Et  tandem  exercitu  congregato,  pueri  terram  adhuc  pertrans- 
siens,  circa  Stoulcz**  cum  Wratislaviensibus ,  Glogoviensibus  et  Poznaniensibos  ^ 
filium  committere  jussit  bellum.  Quibus  congressis  in  campo,  in  die  sancti  Gear^ 
gli,  qui  fuit  in  sabbato,  ex  utrisque  partibus  plurimi  ceciderunt  m  belle,  ipse  cum 
aolo  reversus  de  campo  effugit  comite,**^  Heinrico  filio  cum  suis  nichilominas  victo* 
rie  campum  tenentibus  et  ceteris,  qui  fogere  poterant  fuga  dilapsis.  Postea  vero, 
oooperacione  regis  Bohemie  puer  eripitur,  non  tamen  sine  terre  sue  magno  dis- 
pendio,  nam  Stregoniam  ,'^'^  Novumforum,  Strozam,^^  Greyffenberg,^  Pirzzin^  ei 
Goswinsdorf''''  tradidit  Boleslao,    Grosnam  vero  pueri  milites  marchioni  Brande- 

a)  Heinrici  S.  Frederici  V.  M.  b)  Crotfiiam  S.  Crosznam  T*  c)  Greiffiaslcln  S*  Grcyrenstein  L«  d)  PSI- 
Bthcn.  S.  T.  Pirzin  M,  L,  e)  disposaerat  S*  T*  f)  Steynberfr  V»  M.  T*  Docb  moss  ei  StembcT|r  beissen« 
g)  Stltzb^r^;  S«  Salczbargk  V«  b)  cum  matre  S.  T*  i)  jam  f»  S,  T*  b)  gabernacula.  Ecce  terre  optim« 
jam  S.  T.  1)  Nurembergenti  S.  Nurenbargensi  T*  M.  m)  snamqac  S.  tumquc  T.  n)  deroUta  V.  o)  cum  S. 
p)  uno  y.  q)  de  p.  eapt*  f»  V*  r)  traetabat  S,  T*  s)  latronibui  S«  T*  t)  quem  T.  n)  aed  S,  ▼)  cir- 
comTentit,  obne  Sinu,  alle  Handnebr«  circumTenictitea  Cbr.  Pol.  giebt  wenigstens  einen  Sinn,  w)  Jelcse  S. 
Jelcake  V*  Jelcbc  u.  Jelcabc  M.  x)  et  in  S.  7)  MGGLXXIin.  S.  T.  MGGLXXni.3^.  Bf.  L*  s)  addactan 
S.  T.  aa)  Stolcx  S.  T.  Stowlcz  L.  bb)  WratitbiTiensi ,  Glogoriensi  et  Poznamensi  S.  T»  cc)  eomitc  f.  S. 
dd)  StrigOTiam  S»  Strigoniam  T-  ee)  Stroppam  S.  Strotam  T.  Stozam  oder  Scosam  L*  ff)  Greiffenbnrg  S. 
Ggejtenherf;  L.  Greyfinburg  T.  M.  Grejffcnbergk  V,  gg)  PiUebin  S.^T.  Pinia  L.  bb)  Gotwindadorff  S. 
Gosifinadorff  T.    Gostvinsdorff  L.  Goimnadofg  V* 


*)     Vcrgl.   B08CO  p.  78» 

*j     Chron.  Polon.  p.  31. 


B^OeOaui  IL      Heinrieh  IV.  111 

burgensi  pro  cpiataor'  mifibas  «niarcanim  obügaverant  j*"  ne  parti  eornm  adversa* 
rins  esset,  ijpaerain  igitur  eam*^  liberare  pro  sex  milibus  marcaruin  postea 
qpportebai 

Tandem  antem  predictus  Boleslaus,  ealvns  dictas,''  nxore  prima  defaneta, 
videlket  iUa  de  Anhalt,*  ex  qua  qnatuor  filios  susceperat,  qnorum  nnus  adhuc 
parvulus  mortuus  est,  et  alii  superstites  fuerunt  Heinricas  Legnicensis  pingds  sive 
ventrosus  dictos,  Bolko^  Swidenieensis^  et  in  Furstenberg**  et  Bernhardus^  0^^^ 
GOgnomiBabatDr  agiSs,  qiii  tante  agilitatis  fait,  utXIIlI.  robora  in  nna  stuba  cursa 
prepeti^  asceaderet  et  resiliens  in  pedibus  fixus^  staret;  ^3^^^^™  filiam  Sam* 
borii,  diicis  Pomeranie,  superduxit  uxorem,  quam  habnit  despectni  propter  pelÜ- 
eem^  tarpissimam,  que  de  raisero  statu  tandem  peditando  aufugif  Habuit  insu- 
per""  Boleslaus  prefatos  de  prima  uxore  tres""  fiUas,  quamm  unam  comiti  de 
Wirteobergi^  tradidit,  altei-am  Conrado  duci  Mazovie,  tercia  vero  abbatissa  in 
Trebhitcz«  monasterio  est  defuncta.  ^3^^^  Boleshus  totus  violentus  fiiit  nee  tarnen 
me  violencie  ultor  parvus»  Pellex  autem,  ex  qua  Jaroslaum  nomine,  spurium 
susceperat  et  sine  qua  propter  incautaciones  suas  vivere  non  sperabat,  post  obi- 
tum  ejus,  irrequisito  primo  marito,  a  quo  male  diverterat,  in  Polonia  nupsit'  alten 
viro,  adhuc  primo  vivente,  de  qua  detestanda  plurima  narrabantur,  ^3°^^  minun 
si  talis  fnit,  que  pridem  jam  incantacionibus,  jam  adqlteriis  et  peccati^  aliis  plu* 
rimisse  involverat,*  •  more  pessimaram  mulierum,  que  nonnunquam  dyabolo  sunt 
pej^res  Nee  hoc  sub  taciturnitiite  transsio,  cur  hic<  prineeps  penes  aiios  vielen* 
tas^  esse  voluit,  sed  in  propriis  violenciis  magnus  ultor,  nisi  quia  res  alioram 
amfcivit,  proprianim  vero  tenax  fnit  senrator.  Timeo  quod  hodie  plures  sunt 
sibi*^  similes,  qui^  preni  sunt  ad.nocendum  aliis,  quod  tarnen  minime  volunt  fieri 
mbi  ipsis.     Noverunt  quippe^  mala  facere  sed  nequaquam  mala  pati,    cum  tameit 


n)  lUlM  L»  h)  Mi$Krtnmt  S«  T*  t)  ean  t  S*  T.  enn  L.  d)  dictu  f.  S.  e)  A»kald  T»  I)  BMk»  S* 
e)  Siridnicciisis  S«  T*  Swidcaics  M*  Swcyden.  V«  •  h)  Fucstenbetg  S«  Fentodierg  T,  Fonttmhtr^k  V« 
i)  impeia  S,  T»  prcpediti  V4  perpeti  L.  k)  fixas  f.  S.  1)  pelieem  alle  HandscEr.  auch  wdfer  unten« 
Bi)  aufloipt  T«  M*  affugrit  L«  n)  Hinc  insnper  M.  Hinc  Boleslans  V,  o)  Habuit  tres  V.'  p)  Wfirteni]iei||^  S. 
WnrÜienberg  T*  Wartenbercrk  V*  Wartinberg  M*  q)  TrebnlcenBi  L*  r)  nupterat  V.  f)  inTolTeril  S»  T* 
t)    Tlolentof  S,      n)  plnres  qnoqne  sint  ei  S*     t)  ^a  S*     w)  Noyeroatf|ne  prope  S. 


■)  Crossen  trat  Heinrich  IV.  sn  seinen  Vetter  Heinrieh  III«  von  Glogau  ab,  welcher 
dassdbe  1880  an  Heinrichs  IV.  Schwestersohn,  den  Landgrafen  Ton  Thüringen  ab- 
treten sollte^  was  aber  nie  geschah.  S«  Tzschoppe's  n.  Stenzels  Urhk.  Samm- 
lung p.  51. 

')  Znsatz  d(!s  Verfassers.  Die  Deutsche  Uebersetznng  giebt  es  so:  der  genant  was  der 
schnelle  oder  tbetiee  Purste,  wene  also  schnelle  was  her,  das  her  ein  eynem  Lanbffe 
an  eyner  Wandt  einer  holtzenn  Stubben  fierzehenn  Bolnn  boch  liff  und  suräche  von 
der  tVandt  springende  ist  bliebenn  stehenn  off  seinenn  Fnbssenn. 

*)     Chron.   Polon.  p.  M. 

*)     Chron.  Polon.  p.  32. 

*)  Hier  endet  was  der  Verfasser  aus  der  Chronica  Polonornn  entlehnte,  und  das  Fol- 
gende ist,  so  weit  wir  nrlheilen  können^  sein  Eigenthnm. 


112  HL    Chronica  prin^pum  PoUmiae. 

ista  neu  sit*  via,  que  ducit  ad  vitam^  melius  esset  enim  et  in^  multo  deo  accep- 
dos  mala  perpeti  quam  eciam  mala,  ne  dicam  facere,  sed  eciam^  in  mioimo  con-? 
sentire.  Caveat  ergo  quisquis  priuceps  catholicus,  at,  etsi"^  mala  paü  noa  va« 
leat  saltim  11011  perpelret  in  aliis  quibuscunque  3ibi*  minoribus/  quodmetipse  Iior- 
0et  ab  aliis  sustinere,  que  eciam  naturalis  lex  est,  ad  quam  conversacio  coneto«* 
nun  fidelium  obligatur. 

Hie  Boleslaus  calvus,  sicut  fide  dignorum  tenet  relacio,  mirabilis  ^^dioe« 
batur,  fuit  eiiiin  loquele  mirabilis,  eo  quod  Theotonicum^  proferens,  sie  verba 
corrupit,^  ut  in^  pluribus  audientibus  ridiculum  redderetur.^  Et  si  quis  ad  ejus 
obsequium  laboravit,  cujus  artis  esset,  produus  requisivit,  et  percepto,  quod  bo- 
nas  sagittarius  esset,'  dux  ipse  consistens""  in  eampis,**  viso  lacu,  sagittario  dijüt: 
tende  balistam  et  sagittam  mltta  ad""  aquas!  Quod  cum  factum  esset,  iUum  bonom 
sagittarium  reputavit  asserens:  si  tetigisti  lacum^  sagitia,  totum  qhi  contra  me 
fuerit  exercitum  eciam  bene  tauges.  Quadam  vice  ducem  Boleslaum  suus  dispen- 
8ator  accedens  quesivit,  si  liceret  sibi  recipere  pro  pabuio  porcorum  frumentum 
de  allodio  Panthenow^  ^3^^*^^  Legenicz  et  Haynoviam  consisteute,  qui  respondit, 
cur  fenum  eis  iion  daret?  cumque'  diceret  dispensator,  non  conmedere  fenum 
|)orcos,  ipse  respondit:  mentiris,  nam  et  gramina  ipsos'  vidi  conmedere,  ac  si 
diceret,'  si  comedunt  gramina  conmedunt  eciam  fenum.  Goram  eo  ^ciam  accusa- 
tus  quidam,  propter  flagicium,  quod  sibi  fuit  iupositum,  provocatus,""  staüm  dux 
accusatum  decoUari  mandavit.  Milites  autem  sui,""  percipientes  ejus  innocenciam, 
ipsum  pauperem  liberum  procuraverunt  dimitti.  Post  hoc  dux  ad  Aureum  mon- 
tem  perveiiiens  vidit  illum,  quem  credidit  decoUatum,  ^Jihynam  cum  alio  quodam 
portantem.^  InteiTOgavit  igitur:  si  foret  idem  ipse,^  quem  in  Legenitcz  decollari 
fecisset!  Respondentibus  suis,  quod^  esset,  et  cum  requireret,  quomodo  ibi  mor- 
tuus*  nunc  thyiiam  portaret?  Responderunt ,  eum  a  mortuis  surrexisse.  Versumest 
nednm  sibi  sed  et**  aliis  hoc  in  proverbium,  si  quispiam  foret ^^  decollandus  «bi 
in  nullo  nocere,  cum  et  ipse,  qui  deeollatur,  in  Aureo  raonte  possit  thynam  por- 
tare.  Postea  filius  suus  Berhardus,  agilis  nuncüpatus,  defunctus  est  cum  sorore 
ma  Katherina.     Boleslaus  pi^fatus  multos  de  diversis  partibus  adduxit  Theotoni* 

•)  est  V.  b)  in  f..  S«  T.  c)  eciam  f.  L*  d)  vi  tl  S.  T.  e)  lUii  f .  S.  T  f)  janioribiu  M.  V.  g)  Theo- 
foniei  com  S.  T.  li)  eonripit  L.  i)  in  f*  S.  T.  k)  efficcretitr  S.  T.  1)  cxisteret  L.  m)  eiiftent  S.  T. 
n)  canpo  L»  o)  in  S.  T.  p)  loenm  S.  q)  Ptentiienaa  S«  Pantkenaw  T.  Die  WoHet  inter  bif  i  eontiitente 
r.  V.  r)  com  S.  T»  i)  eot  S,  T.  t)  si  diccrel  f.  L.  n)  adTOcatas  L.  y)  tnt  t  V,  w)  citai  nlio  qnoqnt 
tf  nam  ileporfantem  S.  x)  ipso  f.  S.  T.  y)  qn»  V.  i)  mortnns  ibi  mortons  V.  H/L  an)  aedus  td  ti« 
9i  S.     bb)  quispiam  fticrit  S,  T.    quisqnam  foret  !>. 


*)    Der  wunderliche  Fürste,    giebl  es  die  DcuUchc  Ucbcrsctzung.     S.  über  seioe  Gc- 

ftchlchte  YonEÜglich  Thebesins  Liegnitzische  Jahrbücher  II.  p.  74  ff. 
->^  Panthenaa  S*  O.  1  M.  v.  Hainaa. 
-';    Tioa,    tyna^    vas  grande  iigdeum,    Gallis  et  GermanU,    Ttae.      Da  Gange  Glossar. 


BohsUtiu  IL     Beinrteh  UL     HehtHeh  IV,  113 

COS  propter  bellovi,  qaod  faetom  est|  nt  supeiius  dicitur,  ^3^^*  Stowlcs  et 
Proemiaiii  per^  filimn  ejas  Heinricam.    qai  eampimi  obtinuit.      Et^.tandem  post 

midtay  qae  suis  temporibus  egit  mfrabiiili  mortous  est  anoo  domini  MCC '  (iVS.) 

et  sepulttts  reqoieseit  i&  Legnioz  com  uxore  sua  Adflheyde  ^3'^  Anhalt ,  filio, 
800  Benihardo  et  Katherina,  ejus  filia,  in  monasterio  fratnim  predicatoram  hk 
Legoics^   qood  dictos  Boleslaus  fiindavlt.  ^ 

JDe  MeiMTieo  4uee  Zegnieenai.* 

Httic  saccessit  filios  ejus  Heinrieus,  dnx  Legnicensis  et  heres.  Iste  Hein- 
ricosy  dux  Legnicensis,  Kalisiensis  dacis  filiam  dnxit  nxorem.  Foit  ipse  Hein« 
ricus  homo  magne  statnre,  corpolentosadeo,  quod  dux  ventrosus  communiter  di- 
ceretur.  Hie  amator  pacis  extitit,  honestus  in  regimine  veraxque'  pariter  in  ser^ 
mone,  commendabiBs  multum  ab  omnibus,  sie  ut  eciam  Heinrico  quarto,  duce 
Wratislaviensi ,  probo  inortuo,  eligeretur  in  prineipein  loco  sui.  Bt  notandum, 
quod  Heinricus  tercius,  dux  Wratiidaviensis,  quem,  ut  supra  didtur,  captivaverat 
Bloleslaus  predictus  in  Jelczbe  atque  in  Lehen  duxerat,  ex  qua  muÜere,  non  ha- 
betur Jn  cronicis,*  ^genuit  Heinricum  quartum,  ducem  Wratislaviensem  ,^  probum 
dictum,  qui  processu  diemm,  multum  Wratislaviensem  episcopum  Thomam  secmH 
dmn  et  ecclesiam  persecutus  est.  ^')Nsm  abstulit  sibi  et  ecelesie  Nisam  et 
Ottmuchaw'  cum  omnibus  vicinis  episcOpatus  ipshis  oppidis,''  possessionibus,  d«-. 
cimis  atque  villis  et  castris.      Cepit'  insnper  castrum   ^^KiehteyUy^  episcopo  et 

m)  istni  V.  M.  h)  et  S.  T.  e)  et  L  S.  T.  d)  In  «Ue»  HaadtcMflcB  iiiia«ie«AUlc  Lftche«  e)  Die  Uebcr- 
■chrifl  fehlt  V.  M»  Dftfür:  Cap*  XXIV.  L.  Eigcntlidi  tollte  die  üekcrtekrift  diera  De  Hemric«  ^«urlo  duce 
WffmtielaTieiiu,  bciMeD.  f)  Teza^ve  S«  ^)  Der  Sata  Tani  qaem,  «t  Mpra  didtw,  bis:  ia  eraaicif  f.  V.  «ad 
U%  TicUcielit  spiler  eMt^ea^alieB »  da  der  Verf,  wemgateaf  die  Herlnuill  dar  Gemalia  Heuuridia  UL  md  Matter 
Heinriclif  IV.  obea  S.  100.  asgefebea  hat.  h)  dae«  Wrat.  f.  V.  daeeaiqae  Wrat  S.  duce  M.  i)  Othmaehau  S. 
Othmvchaw  T.  Olhaioehaif  V.  Othiahachaw  M.  h)  opida  V.  1)  cepit  et  cattrU  S.  m)  Kdilttcia  S.  T. 
Eldebteya  M. 


')    S.  oben  p.  110. 

<)    Vielmehr  Hedwig,    die  zweite  Gemalin  hiesa  Adelheid.     S.  Sommersberg«    Tab. 

rn.  h  p    909.    Nr.  57  a.  St. 
oheD  S.  109.    Sie  hiess  Jutta.     Sommersherg.  Tab.  1.  Nr.  25. 

^>  S.  über  diese  Sfareitigheiten  Tzachoppe't  o.  Stenzels  Urhk.  Sammlaoff  S.  4tf  IT. 
Es  ist  sehr  zu  bedaaern ,  dass  die  ebemais  handschriftlich  auf  der  Rbedigeriscben 
Bibliotheh  TorhandeDe  alle  Lebensbeschreibniig  Thomas  II.  giailtch  yerlohren  zu 
seyn  scheint. 

*)  Edelstein  hiess  die  Borg,  an  deren  Fasse  Znchnantel,  3  M.  S.  y.  Neisse,  erbauet 
w^rde.  AnlTallend  ist  es,  dass  in  einer  Urkunde  des  Rerzoes  Nieolans  YonTroppau 
T.  tt.  Sept.  i28i ,  bestfliet  von  Heinrich  IV.  au  II.  Sept.  1981,  Nieolans  bezeugt^ 
Otto  nna  dessen  Bruder  de  Lynayia  bitten  yon  der  Burg  Edelstein  aus  die  Güter  des 
Bisthums  yerheert ,  daher  habe  er  sich  die  Burg  fiberliefem  lassen ,  und ,  weil  die  yon 
Lynayia  keinen  Schadenersatz  an  den  Bischof  hätten  leisten  können ,  diesem  die  Burg 

15 


\ 


114  IIL    Vhr&dlhä  pHncipim  PiHoniae. 

eoelesie  pignom  obligatoiD)  et  sicat  fide  dignomm  antiquomm  cohfinnat  .^^^^^ 
tandem  ad  tantaib,  cobfisiid'de  soa  potencia^  perveait  ^aniddem,^  nt  predtotmi^ 
(19790  cfpiseopiiBi.'de  toib  paMmoiiio  sancti  ^3Joliahiiis  fiigaret''  in  Rathebor  at^e  ad^ 
enndesi  locam  emn  grandi  pMcedeas  exereitu  episoc^um  fi^entem  obsedit  ^Ger^ 
nens*  vero  episcoposr,  qaod  efos  non  posset  tollerare  potencjatn ,  voleM  pockis  in 
ejas  manns  incidere  quam  fugitirus  naberi,  aliquauidia  sectun  et  eVä  eanddleis 
suis,  qui  tunc  cum  eo  fuerant,  deliberans,  quadam  die,  confisns  de  dei  anxiliOi 
indatus  pontificalibissL^  .  dvitatem  .  legreditap  cum.  .aiig  eanoBfeia  ^  ad  principis  stacio- 
Des,  volens  sponte  se  siie  tradere  potestati.'  Quod  dux^  auäiens,  suis  ministris 
sibi  referentibus ,^  plurimum  admirattts  exiHlt  subito  de  suo  taitorio  et,  ut<  reor, 
graeia  sancti  Spiritus  tactas,  aniino  mieior'  occorrens  episcopo  proims^  in  terram 
conruit  atque  dixit:  pater,  peccavi  in  oekun  et  eoram  te.  nee  sum  dignus  vocari 
ffiius  tuus.  Quem  episcoi>Hs  blande  suseiplen3  non  $ine^'  lac^imis  utrommque  se 
sunt  mutuo  amplexati,  ac  ruentes  In  pacis  os^la  simul  et  soli,  que  prope  fiierat 
et  bodie  est^  ecclesiam  ingveas!^'  sancti  Nicolai,  sie  amieabiliter  eoncordati  sunt, 
ut  dux  nedum  possessiones  et  eastra  necoon  ef  onmia  ecclesie  ablata  restitueret, 
sed  et  ea  perpetuo  libertaret.  Neo  in  hoc  contentus,  quin  et  in  majorem  emen- 
riaaso  dam  pro  ^  satisfaccione  omnium  delictonem  suorum  ooUegium  sancte  crbcis  Wra* 
11.  Jan.  ggigvie  fundaret  sollemniter  et  dotaret.     *}  ®*  ^^^^  *  plerisque  r^erentibus  di- 


)i^  WratislaTiam  ciritaü^m  dedisset  episcöfio  et  ecclesie,    si^^  recipere  voluisset, 

mam  et  episcopus  recipere  noluit,    eo  quod  timeret,    eam  com  suo  ^ '  districtu  et 

dominio  defendere  se  non  posse.      Hie  dux  Heinricus  quartus  multa  postea  bona 

taoo.^  fecit  in  remissionem  suorum  peccaminum,'  et  demum  anno  domini  MGCXG,'  XI. 

a5,j«iiü  |m2end.  Augusti  decessit  sine  liberis,  proch  dolor  veneni  poculo  interemptus,  se- 

pultus  in  dictä  sancte  cracis  ecclesla  feüciter  requiescens.^3 

•  » 

t)  ad  tantam ,  bis :  tyranoMem  f,  V*  M«  b)  priTavit ,  tpai  ftigerat  L.  c)  ad  f*  S*  T.  d)  das  f.  S.  T« 
e)  oonfcreotUiiu  L*  I)  nee  S.  T»  g)  anime  minor  S*  animo  minor  T«  b)  protinns  S.  T*  i)  non  sine 
t  S.  T.  k)  est  f.  S.  T*  1)  sunt  ingressi  S.  T»  m)  et  f.  S*  T.  n)  pro  f.  \.  M.  6)  dicitur  S^  p)  et  si  h. 
q)  sno  ft  S.  T.      r)  remissionem  peccatonun  S*      t)   MGC  nonanpesimo  S,  T« 


erblich  und  auf  ewie  einger&amt.  Also  gdanete  damals ,  nachdem  Thomas  II*  Frie- 
den mit  Heinrich  ly.  geschlossen  hatte,  die  Burg  erst  an  das  Bisthum.  Im  J.  f36l 
stellte  Karl  IV.  Znckmantel  und  Edelstein,  welches  K.  Jobann  dem  NicolansT*  Trop* 
pau  entrissen  hatte  ^  der  Kirche  zurück.  Pelz  eis  Karl  IV.  T.  II.  p.  G97.  Später 
ivnrde  sie  von  den  Hussiten  eingenommen,  diesen  wieder  entrissen  und  im  J.  1474 
der  Ort  der  zerstörten  Burg  und  die  Stadt  JKuckmantcl  mit  den  Erzgruben  und  ande- 
ren Gfttern  dem  Blsthume  vom  Könige  Mathias  wieder  bestätigt.  S«  d.  Urkk.  bei 
Sommersberg,  L  ^«.796  n.  797«, 

1)    Johannes  der  T^nfSer  ist  der  Patron  des  Breslauer  Bisthums. 

^)    S.  oben  p*  3S.    Anmerk»  8.  ^  ^  .  ; 

*)  S.  die  Abbildung  seines  sehr  merkwürdige^  Grabmals  bei  Biiscbing,  das  Grabmal 
Herzog  Aeinrichs  IV.  yon  Breslau,  ein  Beitrag  zur  Gesch.  d.  alten  Kunst  im  drei- 
zehnten Jahrhunderte.  Breslau.  1826.  Fol.  u.  über  seine  Geschiirhtc  Kunisch  da- 
selbst und  YorzugUch  Klose  I.  p.  505  ff» 


Beinrieh  IV,      RHnriek  V.      BoIm  I.  115 

He  Mfeinrieo  9»iHi0,   ^mee  WraHtMavienH^ 


.1 


Defioncto  igitar  probo  duee  Hdnrico  predictoy  ut  preinittitiir  ^  :fit  alirica- 
ciO|^  magna^  dum  aliaui  volont  habere  dacem  Conradiun  ^yQHßaAcam')Ghg(mBi^ 
sem)  eo  qaod  aliqualiter  Heimicas  quartus  prefatoa  ^3sed^  noii  plene  sie  dispo- 
suenit  ante  mortem ,  aliqui  vero  nolaenint  eum,  scieutes  non  esse  ipsum^  pacis 
zelatorem^  et,  nt  dicebatur,  ^3^^^^  ^^  finnus  in  verfois.  Nichilomiinis  remansit 
idem  dox  Conradns  (^Henrieas}  in  Wratislavia  doneio  Heinricus ,  L^^censis  dux, 
de  qaa  aapra  narrat  hystoria/  Wratislaviam  est  ingressus,  quo  uutrante'  siqoi- 
dem  per  tinam  portam  per  aUam  dux  Gonrados  (B^iriciis)  egredilurJ  Qlio  aa- 
ditO)  mox  nohiles  uUfHd  dves  Wratislavienstö*'  inito  consilio  dictem  ducem-Hdiv- 
riemü  Legnieenseu  imanimiter  eleigenmt  et  sollemniter  soseeperant  ^3^^^^  Eteiii- 
rkiQsi  qnintus,''  dox  Wratislaviensis'  et, dominus,  pacifice  et  quiete"  adeptus  est 
tatam  terram  et  distriettm  WratislaYienaeffli,  reg^is  hujusmodi  dominium  midtom 
kmräte''  foyensque  justioiam  in  omuibus  et  honorem.  Q^od  dux  Bolko  fihyidpi- 
czensis,''  firater  ejus,  audiens  atque  invidens  ejus  saluti,  occullam  conspiracionem 
fedsse  dieitur  cum  Conrado  (]9enrico3  duce  Ulogoviensi  predicto,  ambo  excogi- 
tatis  fraudibus  disponentes,  quomodo  eum  caperent^  et  fortaasis  oeciderent  aut  par- 
tem  terre  Wraüslaviensis  quam  bonam  sciebant,  ali^am  extorquerent.  Hoc  ipsum 
ignorans  Heinricus,  confisus  de  fratre  Bolkone^  predicto  misit  ad  eum,  ut  frateme' 

a)  De  dvee  Lef^ieemi  Heiorico'  &  T.  Oliae  U^ienttbr*  M*  Ctp«  XXV»  L«  li)  «lleraicio  L^  e)  sed  f. 
S.  T      d)  iptttM  t  S.  T«      e)    Mpift  MiiMlur  in  liistam  S«  T.       f)   qui  intnni  S.  T*      g)  re^^reditiir  S« 

b)  WntisUTie  L.  i)  Hinc  S*  k)  qiuirtas  T«  1)  WratiskTie  L.  m)  'pdaens  dominai  et  ^ete  S«  n)  li*  et 
pücifiee  L.  o)  Bolekd  SwidiiiceiitU  S*  'Sw^denieeiint  V.  p)  etplent  L.  q)  ffttre  i«o  Bolckone  S»  f«  rao 
BöUtöne  T* 


I  I  I 


A)  Vidmeliff  H^nricani.  ■  E9..1ut  vide  Yerwurrni^  ia  der  ScUesiachea  GefleUchle^  be« 
•ttiiders  in  der  Geadiieble  van  Qlogau^  Teracsecht,  dass  wiser  Chronist  fortwihrend 
Iqr  Heinrjeh  dessen  Vater  Conn^d  n.ennl,  welcher  bereits  seit  etwa  17  Jahren  ge- 
(itorhea  war. 

s)  S*  den  Ansng  ans  dem  höchst  merisw&rdigen,  bisher  seinem  nähern  Inhalte  nach 
ganz  unbekannten  Testamente  in  Tssch«pj>.e's  u.  Stf&nKela  Urkk.  Sanunlnng 
p,  ffl.  Etwas  W)isste  davon  der  alle  Polnische  Chronist  hei  Sommersherg.  II.  p*  9a. 
n.  noch  etwas  mehr  Dlngoss.  1*  VIL  p*  8SJS,  doch  immer  wenig  genag*  Aller- 
dings war  die  Yerfägutig  YoUsISndig,  nur  behielten  g^gt'n  dieselbe  die  Herzoge  von 
Liegnitz  die  Oheihand  ge^en  die  llerzoge  von  Glogao ,  ^  weil  die  Breslauer  es  so 
woUlen,  und  unser.  Chronist  schrieb  für  die  Lte^nilzer  Linie. 

')  S.  Worhs  (sehr  unvoUstandire)  Geschiehtc  Heinrichs  lU.  oder  des  Getrenen  von 
Glogau  in  seinem  neuen  Archive  U*  S.  I*  ff.  In  der  Tbat  seheint  er  iMHsh  nn- 
sem  Chronisten  seinen  Beinamen  spotlweise  erhalten  an  haben  j  «aus  seiner  Le- 
hensceschichte  ei^ebt  «ich  wenigstens*  nicht )^  weshalb  er  ihm  beigelegt  worden^ 
freUich  schreibt  nnser  Chronist  l&r  Heinridis  V.  von  Ltegnitt  nnd  Breslau 
Machkommen« 

*)    S»  über  Heinrichs  V*  von  Breslau  Regierung  vocuiglich  Klose  I.  p.  8B8  ff, 

15* 


116  IIL     ChranUa  prindpum  PoUmiae. 

caritatis  non  inmemor  eoatra  Conradom  (llemricom}  GttogoTiensem  dncem  eom 
juvaret  Quod  Bolko  dux  facere  totis  viribus  repromisit,  sie  tarnen ,  ut*  sibi  ali* 
qiias  municiones  tribueret  viceversa,  quod  fecit  Heinrieos,  nam  dedit  fratri  ^3*'^^" 
•wor^  et  Stregoniam/  que  ad  ducatimi  Legnicensem  hactenns  pertinebaiit.  Jnravit 
Ldtor  Bolko  fratri  prestare  anxilium,  sed  jaramentam  non  tenoit  Nam  com  dnx 
Conradus  (Henricus  Glogoviensis}  dacem  Heinricum,  non  per  vim  exercitnsy  sed 
per  predones,  raptores'  et  incendarios  nooturnos  invaderet,  male  hoc  snstinens 
misit  ad  fratrem,  ut  eum*  juvaret,  Bolko  hoc  &cere  recusavit  Propter  quod 
•alius  convenirädi  terminos  est  statutus,  in  quo,  tiuotquam  pius  homo  et  pacincos 
Heinricus  addidit  fratri  suo  Bolkoni  predicto  ^3^^^^^^^^^'^)  Frankensteyn*  atque 
Strelyn,''  ut  sibi  auxilium  ministraret.  Qui  juravit  iterum  eum  jüvare^  tarn  re 
quam^  corpore  atque  tota  potencia  quam  haberet.  Sed  sdradum,  ante  aliquot'' 
annos,  antequam  dux  Heinricus  predictus  terram  Wratislaviensem,  ut  premittitinv 
fuisset  adeptus,  quendam  fuisse  nobüem,  ipsius'  Heinrici  ducis  vasallum,"  qui 
'^Paccuslaus*^  ex  nomine  vocabatur,  existens  de  intimo  consilio  ducis,  quem  eciam 

a)  ^od  L,  b)  Jawer  V.  IL  c)  StrigOTum  S.  d)  eaptetoret  S«  T»  e)  tttram,  T*  t)  ReicbeBWck  S. 
g)  FraadteniteiB  S»  \)  Strekn  S«  T.  i)  jarare  re  et  L»  k)  aliquot  S»  I)  quendam  ipnoi  (fuirae  nubilem  f.) 
S,  T*  qaidaai  nobilif  ipfiat  V.     n)  dacia  TasalluBi  f«  S*  T,  d.  TasaUot  V.  dacia  U  L«     a)  Padmdaas  S. 


0    Jauer  S.  2  M.  t.  Liegnitz  und  Striegtu ,  N«  W.  fi^.  M.  v.  Schweidnitx. 

«)    Reichenbach  &  O.  S|  M.  y.  Schweidaitz.     Franlieaslein  S.  &  W.  8  M.  y.  Breslau. 

Strehlen  S.  5  M.  ▼•  BresUa» 
')    Dieser  Pacoshius,  welcher  in  dien  Urkunden  Heinrichs  lY.  i.  J*  1274  als  Graf,   und 

1276  bis  1280  als  Marschall  erscheint,  (Tzschoppe's  n.  Stenzels  Urhk.  Samml. 

£,  381.)  erhielt  8.  Sept.  1276  von  Heinrich  IV.  wegen  treuer  geleisteter  Dienste  das 
^orf  Gaitowo,  welches  i.  J.  1341  bezeichnet  wird:  Stain  stye  ad  sanetam  Mamre- 
tham,  i.  J.  1344:  Tilla  apod  s.  Margaretham  retroaetis  temporibos  Gaitowo  Tel  Bo* 
berowitZ)  i.  J»  1-^72,  als  ein  gewisser ^K!olan8  Sehrolle  Besitzet  war:  Sehrollen- 
stein,  i.  J.  1373  t  das  Dorf  zu  St.  Margareth.  das  tnrmals  eeheissen  €raitowo  oder 
Bobirwtnken }  jetzt  beisst  es  Mar^reth ,  O.  9.  O.  f  M.  r.  Sreslau ,  N.  W.  davon 
liegt  das  ehemals  dazn  gehörige  Steine ,  welches  Polnisch  anch  Camyn  genannt  #nrde. 
Es  wird  dieses  Dorf  noch  i.  J.  1*82  als  das  Dorf  bezeichnet^  welches  Herzog  Hein- 
rieb lY.  seinem  Marschall  Peter  Pazlaos  geeebcn ,  und  hatte  zu  Heinrichs  iV.  Zeit 
35  Höfen,  von  denen  zwei  zur  Scholtisei  gehj^rten,  7  zinsten,  26  aus  Wiesen  nnd 
WaM  bestanden.  Lndco,  der  weiter  unten  genannte  Sohn  des  Pacoslaiis  (wie  er 
sieb  nannte)  Lndco,  filins  Pacoziai,  gab  mit  Znstimmune  seiner  Brüder  Grabissio», 
Pacossins^  Johann  und  Bernhard  in  Gegenwart  der  Herzoge  ßoleslaas  ID.,  Heinrichs  VI. 
nndWladislans  am  14.  Jnni  1302  an  das  Katharinen-Kloster  zu  Breslau  sein  Erbe,  wel- 
ches ehemals  Polnisch  Pnstcowo  geheissen,  jetzt  aberSteyn  oder  Wizensteyn  genannt 
werde  •  für  das  Dorf  Hasenau  und  225  Marh.  Am  28.  Ang»  1303  ertheilte  Boleslans  zn 
Prae  uir  das  Dorf  Stein  mehrere  Freiheiten  t  de  voluntate  Serenissimi  principis  do- 
mini  Wencezlai  Bohemiae  et  Poloniae  regia  carissimi  domini  nostri  et  tntoris..  An 
der  Urk»  hänet  das  ovale  Siegel  seiner  Mujtter  Elisabetb.  Im  J»  1312  ertheilte  er  dem 
Katharinen-KIoster  mehrere  Freiheiten ,  unter  andern  auch  die  Befireinng  a  vigiliis  sen 
custodia  castri  Nemche  (Nimptscb)  ^ur  das  Dorfs    Steyn  vel  Jescowitx.     Hieraus  er- 


Belnrifih  V.  IH 

dux  IfBe^  pre  ceteris  mitltiim  dilexit^  tßc  quippe  qaendam  alium  nobilem,''  qui 
multos  amico9  faabuit,  oecidit  ex  casa.  Accedentes  igitur  amici'  ocdsi  principem 
sunt  conquesti,  cum  lacrimis  et  clamore  contra  occisorem  josticiam  postulantes. 
Quo  audito  princeps  maltum  territus  et  turbatos  josticiam  facere  poUicetor.*  Cum- 
qae  sie  de  homicidio  tractaretur  hujusmodi  accessit  Paccuslaos  cmn  suis  amieis 
ploribus'  arroganter.  De  quo  dux  ipse  doloit,  inquiens  miti  modo:  audis  qaid 
adversnm  te  isti  homines  eonqHerontor?  Hie  aatem,  de  diviciis  et  amicis  confisus 
presQmensqiie  de  dacis  gracia,  ampulose  respon^t:  bene  andiö,  nolo  negare 
qnod*  feci.  Dax  autem  dixit:  vade,^  interloquaris  cmn  tois  amicis  et  aliter'  re* 
spondeas ,  nisi  enimr^  aliter  responderis ,  fadam  josticiam ,  quam  opportet  Beceptis 
itaqoe  amicis  ad  partem*  com  eis  consäiatos  est,  qoid  respondeat  adversarüs  pro 
^nda  josticia  clamantibqs  ex  adverso.  Tohc  iterom  venit  Paccoskos  et  majori  « 
quam  prios  ärrogancia  respondebat«  se  fecisse  homicidiom  publice  confitendo*  Dux 
igitor  magis  turbatos  dixit:  valde^  Malte  redendes,  habeas  adhoc  terdo  bonam 
interlocotoriam  et  melius  deliberes,  alioqäin*  jostidam  conquerentibus  de  te  soper 
tanto  dcelere  facere*  non  obmittam;^  sagadter  ergo  tibi'  provideas  sapienciosqoe 
respondeas,^  qood  si  neglexeris,  &dam  quod  opportet  Propter  qood  habito  con- 
silio  com  amicis,  non  negando,  sed  confitendo  crimen,  sicot  prios  arroganter  re* 
spondit,  non  metoens*  duds  sentenciam,  qoam  tarnen  inse  finaliter  expertus  est' 
PronunMiavit  enim  dux  et  dixit  in  bonc  modum  sentenciam:  ex  quo  te  hoc  crimen 
fecisse  fateris  post  tantam  deübei^cionem,  josticiam  facere  me'  opportetr  Ma»^ 
davit"  igitur  eom  doei  de  grafto^  et  in  castri  medio  coram  omnibos  decollari. 
Hie  Paccoslaos  reliqoit^  filiom  decem  et^  octo  vel  viginti  annorum,  qui  Lewtko' 
Paccuslai  ex  nomine  vocabatur,  qui  vidit  et  audivit  omnia  drca  patrem  ordine 
juris  commissa,*  flens  et^  dolens  pro  palM,  qui  eciam  in  duds  obsequio.  consi- 
stebat  Coosiderantes  hoc^'duds  consilfarii,  dissuadebant  juvenem  in  obsequio 
docis  servari,  timentes^  ne  juvenis  patris  necem,  quamvis'^  factam  per  josticiam, 

a)  ipte  f«  S*  T.  V.  b)  dilexcnt  S.  T.  e)  nobiUam  S»  nobilom  T,  d)  aceedenlÜMii  i^lnr  «micb  S«  T.  M. 
e)  coBqvestt.  Quo  audito  primoept  m.  t*  «»  t.  juatidam,  qnaan  c«iii  lacriaiit  el  eh  e.  oee*  pottnlarnnt,  laccre 
P«lUceliir*  S.  T«  f)  plarimis  S.  T.  e)  qoid  L*  li).Tade  et  S.  T.  i)  alter  V.  k)  eni«  f.  V.  1)  vade 
S.  T.  n)  ali^ain  S.  n)  faeere  f.  S.  T.  •)  omittam  S»  p)  te  S.  q)  rcspondft  V.  M.  r)  non  f.  V.  M. 
ttetnentet  V.  M.  •)  est  f*  S.  T.  t)  ne  f.  S.  n)  mandat  S,  t)  degradari  S«  w)  liabnit  S.  T.  n)  et  C» 
S.  T.  y)  Lewtcko  S.  s)  premin«  V«  rel  mvoeria  Tel  jaria  eomniiao*  L»  aa)  flürs  fleof  el»  babcn  S,  m.  T» 
iOau.    bb)  auteni  Jim  U    ce)  Die  'Worte:   ia  obte^o  bb«  timenles  f.S.     dd) ^tti  Y. 


Siebt  sidi»  das«  Jiscbwilz  (S.  S.  O.  S|  M.  von  Nimptscb)  damals  mit  dem  aadlidi 
avon  gelegenen  Dorfe  Steine  ein  Dorf  bildete.  Das  nahe  dabei  gelegene  Loraokwitz 
liat  ehemals  anter  dem  Namen  RuUntowitz  anch  daxn  gehö'rt*  Hasenan  (S.  W.  2  &L 
T.  Trebnits)  gehörte  noch  i;  J*  1370  n.  1372  dem  Ritter  Hans  yon  Pestenbui^,  und 
ich  glanbe  nicht  sweifeln  so  dürfen  y  dass  die  noch  jetzt  rorhandene  Familie  der  yon 
Festenberg,    Pahiseh  genannt,   Ton  dem  oben  genannten  Marschälle  Pacaslans  ab* 


stamme«  S.iibrigens  Sinapins  L  p.  688.  o.  II.  p.SSify  wo  die  iltere  Crcschicbte  ond 
wie  gewöhnlieh  alles  ftber  das  f  3.  Jahrhundert  hmaasgehende  fabelhafk  ist. 


HS  IIL     ChrdOett,  prinelim^  Pohniae. 

vindicareb.  In  presracia  igUur  eonsäliirioJciB»  el  ootorQm  «lionim,  qui  aderaat, 
i*ecept6  ad  partem  |avem*  dixii  prineeps:.  ta  seift,  vidisti  et  audisti,  qaonodo 
pater  tuus  vitam]  suam  perdidit  soa^  sponte  propter  nuignain  ejus^  am^anciam, 
quodque  me  &eere  idea  justidam  opportebat,  mmc  elige  iM  quod^  vis,  aut  pa- 
tris  mortmn  pacienter^  transseas,  sie  eciam  quod  nee  aliqaid  rancoris  ia  corde 
contineas,  ant  recädas  a  nobis*  .  Octo  septimalanuB  de  hoc.Jiabeas  iiidaciaB,  ut 
cum  amicis  deliberes  et'  postea  faam.  ap^rias'  volmitateiii«  Transactis;  itaqae 
hiis*"  octo  septimanaram  temporibiK»^  treversas  juvenis  com .  amiciis-  eoram  da^e^  fle- 
xis  gmiibus  lacrinandö  dizU:  tidi^  domine  graejosisBime  |  a^ae  scio,  quod  pater 
mens  vitam  pmlidit  sua^  spotite;^  prooüitto  .ex  nunc,  data  fide,  quod  nunquam  lo- 
quar,  nee  verbo  nee  facto  habebo  reeordium  patris  mei,  solummodo  sitis"'  nidii 
doflidnus  graeiesos  et  ego  vobia  serviioa  para>  qd«;  .Propter  quod  dmc  ipjsum  la«» 
Urimando  suäcipieBs  ait:  wmc  ;ero  pater  tans  et  hMüe&9i«nk  titü)  ut  onmesainki 
tm  habeant rmiM  referre  graciartuNL jBiierito  acciomist:  SiJüKHpiens  igitw  ipsum^  ^eimi 
in  spebialem  miniatmm''  ad  aAnnfium  .:<|a3  <M>Qi^iBnm:  €)F00«(vit,  dans  stf)!  ptwiaoi 
et  ceteris  eum  preferens  quibnscunqae,  et  phiribus'  annis  firit  in  ducisr  obsequio, 
tamqnam  ille,  de  quo  perampluis^ipresnmebat 

.  Quibas  se  sie  habentibus,  dum  doii  IIe]nricu3  fiiit  ducatom  Wratislaviensem, 
at  premittititr,  asaecntua,  fet;  GonraduS).  (Heoricu^}  dux  Glogoviensis ,  qji^  imäs, 
'fiiequenter  sibi.yoneret.indidias,  tandclm  ad  Itew^fW^n Paeeualai  predi^toai  secrate 
minccios.  suos'  misit,  qoi  muneiibiis  forsitan  et  pi^esfiidais  iUeotus,*  secrete  ad  du- 
eem  Conradüm  Qlenrienni}  pervenit,'  experiri  de9idwan9,  quid  aibi  veUet  toqoj. 
Cui  dux  ipse  Gonradus.  (Henrieus}  dixit:  ncm  reeordaris,  quemodo''  pater  tinis 
oecisos  est  a  doce  Heinrieo?  Si  velis  mihi  eum  tradere  tibi  munera  dabo  plorina 
et  benefaciaakw  Et  quod  hils  suggestionibus  jM)nenpivit''  tandem.  obtinuit  Promisit 
^lim  idem  Lewiko,  smud  dominum,  dottem  Heim^ttiiti  pnedictum)  eapere  ac7  duei 
Gonrado  (^Heinrico}  Glögoviensi  ilUeo  presentare.  Quadam  igitur  die,  dum  dqx 
Heinricus  iret^  ad  balneum,  premissis^  insidiis,  Lewtko  gentes  promptas  habuit  et 
paratas,  et  intraos  per  Oderam,-  que  parva  fuit,  molitur  eapere  ducem  suum. 
Quem  eum  vidissent  ndnistri  ducis  eum  annato  exerdtu  adventantem*  nuueciave* 
runt^^duci  Heinrico  hoc  ipsum,  qui  respondit,  se  nuUum  habere  timorem  de  Lewt^- 
konis  insidiis,  cum  familiaris  et  consiüarius  potilssimus  iejus  ess^t.  Sed  maledictus 
traditor  impetum  in  ducen^  f^ciens,  |p:ope  eastrum  Wratislaviense  in  balneo  eepit 
eundem,  cum  suis  eonplicibus ^ qui  traxerunt  eum^^  de  balneo,  ubi  nulla  erat  de- 
fensio,  cum  euncti  ducis  familiäres  nudi  existerent  ,^°  ex  quibus  unus  nichilominus 
cecidit  super  ducem,  cupiens  eum  defendere,  qui  ponens  se  obicem  fuit**'  occisus 
super  eo.*''     Gapientes  igitur  super  equum  posuerunt  celeriter  dictum  dueem  et 

a)  jitrene  S*  T«  1>)  saa  t  S.  T,  e)  feitttt  S.  T.  d)  «quid  S.  IV  e)  fmdoftcr  t  S*  T*  f)  a  ut  L. 
0)  aperies  L.  L)  diebvs  V*  i)'  temporär»  f.  V»  l£)suuii  S.  Tl-  1}  ip.  ^oloitete'V*  n)  sk  L*  n)  ipsum 
t  S«T«  0)  imun  nthlistniiii  S.  T«  p)  plttridkis  S;  T.  .  q)  aMpliM  L»  ir)  tmncdm  $mn»  V«  M*  s)  al- 
lectut  S.  T*  t)  radt  S.  T*  «)  qteod  S«  t)  c«acaottpit  S*  w)  et  S«.  T«  k)  Temt  S».  T.  y)  prauissii»  S. 
a)  adyeiiieiitem  S«  T.  aa)  nunociaat  V«  nmaccialu»  M*  hb)  cffta  |V  8*  V*  •>«:)  «onuiterait  S.  T»  \,  M. 
dd)  qui  fuit  V»    ee)  taper  co  f*  V» 


'  Beinrick.V:  119 

malum*  inponeittes  sibl^  palBmb  die^  illo  et  ttocte  in  loeom'  ^^Sandwel**  abdu« 
xemt^  ipstun^  presratatom  daci  Gönra^  (H^oo^.  '  Otf^  ipse  reeipicDs  perdu- 
xit  Gtogoviam,*  €t  dirid  vincolis  maiicipiivit  Vt^end^e^  ipsum  depafetate  qaasi» 
dstam  fi^  fecit  cum  caaeello  feinreo ,  per  quod  respirare  posset  et  vii6taalia  sa- 
niere, aliud  vero  simfliter  liiHnitaiii  bene  foramen  reBqmt,  per  iqpiod  emittere  pos- 
set egestm,  tenens*  eum  sk  in^  viüeaMs  qaasi  per  sex  inenste  'grävissinte^  ttt  de 
ejüS'SgaiioHlnis  et  scttpolis  ntiikitado  venmam  seaturiret,^'  presäiN^im  cum  nee  stare  * 
neque  sedere  posset''  sed  neque  jacere,  positos  sie  in  arto.'  Qui  ecikm  tanüs 
passionibus  est  vexatos,  ut  pre  doloribns  ab  eo  extorqaerentor  hec  oppida  cum 
suia  dMicfibi3>  ^yn^W^xAMOOBi«^^  GiewcBeburg,*  Bioät,«*  (i804o 

Cunczstad,^  Rosenberg,'  Haynoviam'  et  Boleslaviam ,  ^  per  grenicias''  suas 
difliaiietft,  pn^e  Legancz  in*  pofrte  nigre  aque.  NibMIoininus  opportebat  euiti  addere 
trigkita  mUfia  maroarom,'  si  a  caplrritate  hujusiniofi  volttit  Bbcirari.'} 

Qui  edam  Hberatos  et^  sic"^  «i^nper  fiiH  egrotus  nee  plene  äanitati  restitu* 
tos  extitit  quoad  vixit  Nam  non  plene*  ad  ännum  vivens  vidinsqüe,  se  ibortem 
evadere  non  posse.  mislt  pro  duee  Bolkone,  fratre  sno^  dtcens:  earissime  frater! 
imiltas  michi  tribuladones  fedsti  niclulominui^  omnia  tibi  parco^  dummodo  te  de 
pueris  meis  tutorio  fiomifle  intromittas  et  agas  fideiiter  ut  teneris.  Cui  respondens 
diix  Bolko  dixit,  se  libenter  hoc  velle'  facere,  si  tarnen  castnmi  ^3G:Kobotha* 
b^redituie  possit**  habere.  Lratus^  igitur  dux  Heinricus  diüt:  quamvis  multa 
mala  michi  feceris,  tu  tarnen^  adhuc^^  me  puerosque  meos  amplius^  depactare 
eonatis?  Quod  au^ens  Bolko  sine  fine  recessit.  Quo  cognito,  müites,  vasalli 
et'  cires  ad  ducem  Heinricum  dixenint:  domine,  timemus'^  in  vobis  mortis  peri- 
euläsn,  et  si  pueri  vestri  fralirem  restnim  non  habebunt  iutorem,  quis^^  eis  con» 
silium  veF  auxilium  ministrabit?""    Melius  enim  videtur  modicum  perdere  nunc, 


»"♦, 


t)  nitiam  S.  h)  sed  S»  c)  de  S*  d)  in  S,  V^  e)  ad  GlogOTinn»  L*  f)  dolens  L,  g)  quisi  t  S«  T.  h)  in 
f.  S«  T*  y*  i)  för  Tcm!  «cai:  premiam  statacnit  T«  k)  possii  S*  I)  potsU  in  urcto  SI  m.)  NamslaTia  S«  T* 
a)  Bernttadt  S.  Bernstad  T.'  o)  Crewfxbiirg  S«  Crewcäbiug  T. '  p)  PitscIiTii  S^  T,  Bitcxin  1«  Biczczin  M, 
q)  Conzenstadf  S,  Gnnzeiistad  T*  r)  Roze]il>€r|r  S«  T*  RcMcnbergk  V*  s)  Hajnonia  S.  HajnoTia  T.  t)  Bo- 
letlaTia  S.  T«  u)  grenicies  Rf*  t)  qI  V.  M.  vt)  aicat  L*  z)  Die  Worte  tob  :  sanitati ,  big :  non  plene  f» 
V«  M*  7)  Loc  reUe  f*  S«  T*  s)  Gaobta  S«  CxoBUia  T.  aa)  posset  V.  bb)  Irritos  ß.  cc)  In  tarnen  f* 
S«  T.  dd)  adnc  S*  T*  ce)  anpUnt  f.  S«  T*  ff)  et  f.  S*  T,  yg)  timens  S.  bb)  ^  V«  AL  ü)  et  S«  T. 
kk)  miniatraTit  S« 


.1 


>)    &  oben  S;  13.    Anm<rk.  4.  t. 

*)    Naaislau  7^  M^  BemsUdt  tf  M.,  Rrenzburg  12  M.,  Pitsch^n  11  M*,  Konstadt  10  M*, 

Roaenberg  14  H.,  säiiiliitlich  O.  t.  Breslau.     Hainau  W/N.  W.  11  M»,  a.  Bonzlau 

W.  14  M.  T.  Bredaa* 
')    Ürk.  y.  J.  15194  bei  Sommersberg,  L  p.'^89.     VergL  dazu  Stenzetf^'  tob  dep 

ältesten  Grinzen  Ober-Schlesiens  gegen  Nieder-ScUesien  •  in  T.  Cedebnrs' 'Archive 

T.  VIII.  m  805. 
*)    Die  alte  Burg  Zobten  auf  dem  Zobtenberge  S.  W.  tf  M.  t.  Breslau.     S.  über  die 

Geschichte  derselben  Stenzel,  Tom  Berge  ZIenz,  jetzt  Zobten^  in  den  Scfhtesischep 

Provinzialbl&ttem.  T.  XCY.  p.  8. 


t30  ///.    Ckraniea  jHrtncffum  Polaniae. 


quam  postea  midtaiii,  cum  nciQ  liabuerint'  vestri  fiüi^  firatrem  veslnim  tatorea 
et""  defensorem  contra  inumcicits,.  quas  haKe^ifOt«  Fecii  igitar  revocari'  finttrem 
dox  HekurieiiB,  dicens:  ego  comiiittto  tibi  imeros  meos  saper  animam  tuam,  ecce 
barones,  militea,  vasalli  et  eiveß^  ecce  Queum  sigiUiuQ,  omnia  tibi  preseato,  con- 
sciencie  tue  relinquens.  Quo  facto  dux  BoUco  se  iota'oniisit  de  puerorum  tutela, 
et  mortuus  est  dux  Heiaricus  poat  triduum,  et  sepultus  ie*  .Wratblayia,  in  mo«- 
J?^:  nasterio  sancte  Cläre  anno  domim'  MCG  nonaeesimo  sexto,  octavo  luJend»* 
Maren,  ^J 

»  ♦  I    ' 

ne  BoMe$iao  4uee,  pmerarmm  Meinriei  dneit  iui^re.^ 

^JDefunctus  Heinricas  quintas^  dux  Wratislaviendis ,  tres  paeros  mascaiial 
sexus  reliquit,  yideticet  Boleslaam,  Heinricum  et  Wladi^laum^  quorum  tutor,  ot 
superius  designatur,  extitit  frater  ejos,  dux  Bolbo  prefatusi)  qui  movit  guerras 
'  Conrado  (Hesaico^,  duci  GlogQviensi)  propter  depactacion^m  fratris  sui  Henrici 
predicti/  per  quas  eciam  guerras ,  aliquante  tempore  perdurantes,  recuperavit  Hay- 
noviam  et  Boleslaviam.  Boleslaviam''  quippe  pro  propriis  pueris'  retinuit,  adjun- 
gens  eam  eonun  dominio,  pueris*  autem**  Heinrici  fiaynoviam  restituit  et  in  de-» 
strictu  Boleslaviensi  castnun**  '}  Gliczchdorff /  in  terriiorio  vero  Hay/ioviena  ca- 
strum  ^3Kotczenaw^  edificavit,  gubemans' strennue  tarn  propriam  quam  puerorum 
ducis  Heinrici,  qui  fuenuit  adliuc  parvuli,  terram  et  muniens  civitatem  Bregensem 
Castro  pariter  et  muro/  ^"yNympcz*  edam,  quod  iiiit  puerorum,  Castro  et  muro 
munivit/  civitatem  ^3^^^^"^  murare"  incepit,  congregans  magnas  pecanias  de 
terris  tarn  puerorum  quam  suis,    quarum  partem  in  Castro^    ^J Polkenliayii  muro 

• 

•)  babeat  S.  baberent  ^  •  M.  b)  reftri  filii  f.  L.  c)  fratrem  t.  U  et  f»  S.  T.  V«  M.  d)  rerocan  L«  e)  ia 
f.  S.  T.  f)  Von  bier  feUeii  wieder  swel  BMtter  in  V«  g)  MCCXCVl.  VIIL  Kniend«  S» 
MCCXC.  Vnt  KaL  T.  b)  Obne  Uebencbr,  M.  Cap.  XXVI.  L.  i)  prefaH  S.  T.  b)  BoletlnTiam  t  S» 
1)  snifl  fiUia  S«  T*  m)  et  ^nerif  L.  n)  nntem  f.  L.  o)  eaitram  t  S.  T.  p)  Clicidorir  S«  T«  q>  Cnci- 
naa  S.  Colcmnw  T.  r)  panier  et  manlTit  L«  •)  Njnpeeb  S*  T«  t)  Der  Sats  Ton :  Njnpcs  bis :  nrnnirit  ttebt 
bei  S.  n.  T.  .nacbt  Grotbaw  ainrare  incepit,  und  aoU  bei  L.  gani  fcbicn,  was  nnwabrscbeinlicb  eebeint,  da  er 
allerdingt  an  der  Stelle  niebt  riebti|f  itebn  nag,  wo  mir  ibn  bei  S«  finden,  n)  C^otknu  (aw  T«)  monire 
S.  T.      t)  caitro  f.  S.  T. 


>;  Sommersberg.  I.  p.  S99.  Nr.  43  giebt  den  8.  MAns  als  Todestag,  nnsireitig  irrig, 
wie  denn  das  Wegiaaaen  der  t  calend.  Tor  dem  Monatatage  häufig  Fehler  Teranlasal 
hat  Eine  alte  Handschrift  in  Hoffmanna  Moaatachrift  I.  p.lk43  gieht  von  ihm 
an:  obiit  anno  MCCLXXXXVI.  in  festo  kathedre  sancti  Petri  apoatoli^  also  wie 
oben,  S2.  Fehruar. 
S.  xnr  Gesdiichte  Brealans  unter  Bolco  I.  und  Heinrich  VI.  Klose  L  p.  584  ff. 

,     KliUchdw-f  9  N.  W  .  f  M.  V.  Bunzlau. 

)     Kotzenau,   N.  3  M.  v.  Hainao. 

)     Namptsch ,  S.  S.  W.  7  M.  t.  Breslau. 


i 


)     Grottkau ,  S.  S.  O.  7  M.  y.  Breslau. 
>     Bolkenhain,  W.  4  M.  t.  Sckifcidnitz. 


BoUq  L  121 

miuiito  jreposlüt,  aliam  vero  partem  in  Castro  Legenicz  pro  pueris  conservavit. 
Ilic  princeps  tante  dicitur  fiiisse  potencie,  quod  tarn  ^3^^?^^^^^^*  quam  regi^ 
Bohemie,  .intrare  volentibus  terram  suam  et  eum^  facere  subjagalem  respondit: 
quod  eos  vellet  in  terrarum''  limitibus  exspectare.  Propter  quod  eciam  recepH  se 
in  *3I^^^^^^^^^^'^/  ^^  ^^^^^  exercitu  suo  eoroin  prestolabator  adventom.  Hoc 
videntes  adversarii  9ui,  non  sunt  aosi^  suo  dominio^  propinquare  ,<  quinpocios  facta 
fiierit  concordia  inter  eos,  et  ideo  uomen  loci  vocatnm  est  Landiahute,  in  quo 
constnixit  civitatem  eam  muro  circumdans. 

Fertor  eciam  de  eodem  principe,  quod  primus  fuerit,  qui  exacciones  terra- 
nim  instituit''  prout  dari'  sunt  solite.  Conscripsit  insuper^  dextrarialia  et  alia 
servicia  vasalloitim,  statuens  ista  fieri,  prout  bona  cujuslibet  poterant  hec  pre- 
stare.  ^3^^^"^^^^  edam  de  eodem,  quod'  dum  sibi  tamquam""  puerorum  tutorl 
Wratislaviensis  vellet  civitas  rebellare,  grandem  congregavit"  exercitum  contra  eos. 
Quo  cognito,  multis  tractatibus  prelibatis'*  coucordaverunt  tandem^  cum  eo,  quod 
mumm  civitatis  in  longitudine  quatuor  virgarum  eos  deponere  oportebat.  Post 
quod^  intrans  civitatem,  quam'  prius  intrare  noluit,  cum  glpria  susceptus  est  pa- 
riter  et  timore,  faciebat  enim  pacem  in  qua  conservanda  fuit  severus  et  seriosus, 
propter  quod,  sicut  puto,  cuncta'  sibi  prospere  successerunt  Nee  mirum,  si 
deus,  qui  pads  est  auctor,  quempiam  amatorem  pacis  faciat  prosperari,*  et  cum 
in  manibus  principum  plurimum*  hominum  pax  consistat,""  ut  ipse  deiüs  colatur  am* 
plius  pacis  tempore ,  consuevit  hiis  bene  facere  principibus  eciam  in  augmento  tem- 
poralium,  qui  pacem  zelant"^  ad  cultum  dei  amplius  augmentandum.  Nee  credat 
quisquam  princeps,  se  ditari  posse  discordiarum  commocionibus ,  quoniam  quidquid 

a)  inpemtor  L.  b)  res  L*  c)  cun  S,  d)  tcrre  L*  e)  LnnJithut  S.  T«  Landitliattam  L.  I)  domino  S«  T» 
g)  Appropin^inaw  S.  B)  contütiut  S.  T.  i)  diüte  S«  dicti  T.  k)  iiuoper  f.  S«  T.  I)  giiod  f.  S«  T« 
m)  Uoiqae  S.  n)  eongreg^aC  S«  o)  premlssit  S.  p)  concordarant  (tandem  f.)  S.  T.  q)  qaodam  T, 
r)   quam  f.  S,  T.     a)  omnia  S.  T.    t)  proipcrare  L.     n)  plwiiim  L«    t)  consittit  S*  T,    w)  zdaTÜ  S.  T« 


') 


')  Ick  weiss  nicbt,  ob  das  auf  Rudolph  Yon  Habsbnrg  und  König  Otlocar  ron  Böhmen 
oder  auf  frühere  übrigens  unbekannte  Ereignisse  zn  beziehen  seyn  möchte,  wie  die 
Zeit  der  Gründung  Landshuts  Tcrmnthen  lasst.  Vielleicht  ist  es  auch  nur  eine  Ver- 
wechslung mit  späteren  Ereignissen  unter  seinem  Enkel  Bolco  II.  Yon  Schweidnitz, 
in  dessen  Kriege  mit  dem  Könige  Johann  von  Böhmen  und  dem  Markgrafen,  dann 
Kaiser  Karl  lY.  Dann  aber  passt  weiter  unten  die  Gründung  Liandshuts  nicht  hier- 
her.    S*  d.  folgende  Anmerk. 

Laodeshnt,  S.W.  4|-  M.  v.  Schneidnitz,  ehemals  den  Eremilen  in  Grüssau  gehörige 
welche  bereits  i.  J.  1249  von  Boleslaus  IL  v.  Lieguitz  die  Erlaubniss  erhielten,  die- 
sen damaligen  Marktflecken  nach  Deutschem  Rechte  anzulegen.  Urk.  i»  Tzschop- 
{e's  tt»  Stenzels  Urkk.  SamniL  p.  512.  Da  nun  Bolco  IL  y.  Schweidnitz  i.  J. 
354  wurklich  die  Rechte  von  Landshut  erneuerte  und  vermehrte  (s.  Tzseboppe 
n.  Stenzel  a.  a.  O.  p.  537)  so  wird  eine  Verwechslung  oben  mit  Bolco  I.  noch 
wahrscheinlicher. 

')  Vcrgl.  darüber  Klose  L  p.  588  ff.  der  das  wohl  nicht  mit  Unrecht  (nr  unglanb- 
wuroic:  erklärt. 

^  16 


]^  in.     Cbrotttea*  pnmfium  Poloniae. 

sÜ«  def  bOfiia^  tf^pehiifa  ttsnrpftV'  intfebite,  ion  in  eo  fractiflcat^  qvhi  et  st  UäWHi- 
(feit  fitCf'  «tte  (eMj^ribtu*,  noä'  iamen  conqinsHa'  hideMtef  ad  pösteros  deriväntnr, 
Md  ftHlfSemStiä  cbntitagit*,''  qaod  tanto  infeliäto  po^  talitutaf  parentum-  mertem 
ätielff  ^rff'  fflil,  ^iihtö  cradeBüs^  progenitores  eontm  m  i^pienda-  patapermli* 
ätdMtancUf  sü\>i6^tiae.  ^San^  dibtiia  dai  monasteriiim  in  OrissoW  «  Cisterciensi» 
(tt4Msy  «äse  d^doifö  ftmdavit  et  '^defimctas,   fbideni  se|niltds  est,    anno  dontiAi 

Jbe  ducitfus  Swidnicensibua.' 

Hfb  piixifkf^^  tr<^  reliqmt  lllios,  viddicet  Bemlianfanfi ,  E^ricttoi  £F.>  et^ 
Bolköoeu,  qul  diviseront  teiraiä,  Bernhardus  enim  habtiit  daeatam  Swldiiieeiiselfr 
com  Miid  pertinencBd ,  Heinricus  (!.')  vero  Jawor,  Böfto  (H.^  aateifr  Bfonsterbärg^. 
Bemhardtts'  gentdt  j^lkonem  (JEL.  Swid.}  et  Heimicom  (II.}  frafrenii  ejibä,  qiti  ficdt 
[Mrter  doiii!nc(  ^^Airne,  imperatricis  quOBdam  et  regine  Bohemie.  äeiuricns  (I^y 
aiiMm  predictos,  fräter  Bärnltordi  et  Bolkoms  (U.  Sfonsterb.},    ed  iä  serte  £vi- 

a)  cpüeqnid  iit-  S.  T*  b)  ufwpet  S.  T.  t)  con^aetite  S.  T»  d)  contigit  S«  e)  def^m  L*  f)  crndeliorV;  S« 
g)  Griiau  S.  T,  M^  h)  MCCC  primo  S.  T.  i)  Oline  Cebendir.  M«  Cap«  XXVÜ.  t.  k;  Aix  S*  T« 
I)   ftv  aAtm  L. 


II  tu         1^      iJ 


)  S.  d.  StiftungsiirkHnde  des  Cistercienser-KloBters  zu  Grüssan  (S.  O*  S.  IM.  v* Lands- 
hnt)  an  die  Stelle  der  bereits  seit  dem  J.  1242  dort  beGndliehen  Eremiten ,  v.  J. 
iSlfiB,  mit  den  späteren  Erweiterungen  y.  J.  1294  u.  1299[,  in  Lndewig  reliq.  ma- 
nnscripf*  T.  ^I*  P«  ^d  ff.  ans  einem  obwohl  alten  5  doch  nicht  eben  Töllie  treuen 
CoptaiDnche  des  niosters.    Die  Originale  sind  im  ProTinzial-Archire  znBreuau. 

')  Dass  Bolco  noch  am  2.  Not.  1301  lebte ,  beweist  eine  Von  ihm  zu  Liegnitz  ange- 
stellte Urkunde  in  Dreschers  diplomat.Nebenstnnd.  p.  52«  Im ProTinzial* Archive 
befindet  sich  Ton  ihm  noch  eine  zn  Landshut  ausgestellte  Urkunde:  die  s.  trinitatis 
a*  miltes.  trecentes.  secundo,  aho  17.  Juni.  Da  sich  nun  in  einer  nneedruckten  Ur- 
kunde im  Proyinzial-Archiye,  ausgestellt  zu :  Kaut  VII.  id.  Jnl.  1302.  Hermann,  Bf ark- 
BE'af  T0I1  Brandeifburgf:  tutor  Slezie  und  seinen  Schwager:  pie  memorie  sororins  dm: 
<dko  nenttt ,  so  ist  e^rwiesen ,  dass  er  am  9.  Juli  1302  todt  war.  Vtr  yerstummelte 
Leidheiifttein  in  Grüssan  bei  Sommersberg  L  p.  301.  durfte  ohne  genaue  Unter- 
sdehuttg  dagegcfn  nichts  beweisen  und  alles  was  Sömmersberga.a.  O.9  Ehr- 
hardt  in  s*  diplomat  Beitrilgen  p.  Ol,  und  Sachs  y.  Löwenheim,  Stndt  VIII. 
p.  37  ff*  sagen,  nicht  in  Anschlag  kommen.  Seine  Gemalin  Beatrix ^  geborne  Mark- 
sn^fin  yon  Brandenburg,  wird  in  einer  Urkunde  ärer  dnei  Söhne  V.J.  1315  r  Beatrix 
ddcissa  qnondam  Zleaie  sed  modo  dncissa  Kozlensis  mater  nostta  carisiima  genannt, 
iiiid  war  nach  ürkk.  im  J.  19S1  todt  Ihr  Gemahl  war  Wladisiaus,  Herzog  yon  Ko- 
seL    S.  Sachs  y.  Lfiwenheim,   Stuck  X»  n.  41. 

' )  Obwohl  die  Schlesier  allgemein  annehmen  y  Anna  «ey  Tochter  Heinrichs  H.  und  der 
Elisabeth  yon  Oesterreich  gewesen  (Sommersberg  T*  L  p.  403),  so  nennt  doch 
Anna  in  einer  Urk.  y.  3.  1559  in  Pelz  eis  Gesch.  Karls  IV.  Urkundenb.  Nr.  252, 
Mutter  Catharina» 


Herzoge  pfm  JSekUDeidsßitz.      Hjom^  %on  ^^nsterberg.  |^ 

«  « 

akuoa  dacatüß  JanrensL»,'  flXQi:eiaV,h«bwt  domfHW  ^S^^^m^J^^mW 
T^sBoliemie,  quwÄgue  ,geÄeraYerat;*,^x  spci^dä  .uxejre  ^nfMm^T  wm  «BfiV 
]^^ieo3is.''  Jäte  Heiipriciis  decesait  rsuine  heredibds  c^t  ;tenffi  4^iuw9^  flP^^rffiP^fW  (1346.) 
ms^  devol^t^  fuit  ad  Bolkonem  GQO  i^ltimum  Swidxuc^nj^ei^  ßHwß  ^if^  tWP^ 
mcis^  Beniliardi,  post , mortem  Ueiiirici  fratris^  dicti  JBoJko^is  (ll.}  mtiw^^  f^^^4f^ 
domine  Anne  imperatricis  predicte.  J^p  Bolko  (flO^  ult|fop  #f  ^^d^^c^n^ 
poat  DOif^pllQS  copeertaciones^  ^  gwerrai^m'  imf^s^  4^^!%^  i^^^^i^Ml?^^  ^^^ 
inini  Jo}iapf»s  ^egis  Äohemie^  goi  oeci^s  jain  factus  civitatem  o.i^^iiic2;^9^.)Y#^^ 
laverat  e^9  sicfU  aadivi,  portpm  civitatis  tetigerat.et  recessit,  ^^ ^c^Jf^ ^ß/9g/S^ 
pqi  Jliapdi^H^m  peperat,  .acd  JBolko,  ,predictia3  .d^x  ^T^emix^ip  yHHffiW»»  9^ 
isiinita  in'^^qiiibas.ppßaerat -k^  armatos  civitatem  recii^ra:dt . ^^egi ^  ^^- 
üem'' fCipp  serenissimo  principe,  depiino  Karolo,  Bomanori^''  U^I^R^iif^f^J!^^ 
4iix  JBolko  QI.}  hanc  Iniit  cqnoordiaiin,  ,videllci?t'  ^d  domifiaip  Anj^^ .  j^l^f^ 
4mis  jaworensis^  £tiam  fratris  isjoi,  sjhi  triadjdit  m^i^orf^^i^  ^^  n^^ffS^.^^»  .^^^ 
et  corone'  Bohemie  poat  w^o^t^5m^su^,  si  sme  Ffi^ß  W^^^i^^pefj^picpnf^^ 
ret'  eom  decedere,  terraip  ^uam  dooavit  hahei^d^  ^perjpelaiq,  ^c^  tfffl^i^)  /ftttP^ 
.ejus  conjax,  domiiia  Agnes,  qae  hodie  vivit  et  a|^  .^e  fd^ii^  ^Wfff^  4^^P:iP 
tULorem  doxerat,  videlioet  filiaip  I^jt^pp^ili''  ducis  ^v^e^  ß^e^t.fM!^ 


unniufn  9Uiim  ad  tempora  vite  sf^e , .  si.eu ndem  dqceiii  ^pre^igri^  ^cpnüij^e^J  .^Qüi  d^ 
^olko  lütjbptiiis .  dßfufiotiis  «st  sine  Iiefedjil^us''  f^o  wpini  ^fi^ie^^  €86^. 

sexta    feria   post    diem    sancti    Jacobi    et    in    mdnasterio  „jprxsffi^f^i  .,ti^^  ^'  ^^ 


est^  sßpultore. 

Bolko  (TL.')  autein,  dax  Monsterbergensis,  fuit  homo  mirabib*s  et  valde*" 
solaciosus,**^  et  sicut  audivi  plurimoram  relatibus  gessit  plarima  risu  digna«  Na;» 
quadam  vice  in  novo  foro^''  Wratislavle,  nbi  tone  ad  forum  no^ulte .  concorrer^ht  ^'' 
malieres  lacticima  venuadantes/V^P^  oimiiqm  lac  venale  b^iejncium  lucnplißrjf^ /^ 
fecit  emi^s  ewa  lacte  ac.in.boßpicio.ßuo  .ad.boc  doUo''*'  prepairato  totum  lac,  qu^ 
.emerat,  infudi«"  Sed  antequam  muüeres  easent  parate,  ^uolibet  de  suo  {Mrecio 
•aoHBomiit»^  Dox  ait,  quelibet  vestmm  recipiat  de  dolio  suöm  lac,  nolo  enim  vos 
pagare  de  illo*  Quo  cognito  molieres  accelerando  quelibet  amphoram  suam  misit 
ad  dolium ,  lac  snum  resumere  cupiens ,  quod  infudit."     In  quo  mnliernm  congreaau 


a)  Hier  fehlt  in  aUen.  lUiidf dir.  dtt*Wprt,  etwa:  f^t.  b)  qni  axorcan  L.  c)  ,W«^eMn  S.-  Vi^ucai^plai  M. 
Wecscfilai  T.  d)  generaiit  S.  T«  e)  Caliaieniii  &.  Calieiientis  T.  f)  per  »ortem  ejoa  f.  .$»  T*  ^)  ducis 
f.  L*  h)  fr*  9m  L*  i)  Ultimi  f»  S»  T*  li)  contract^onea  S*  1)  gw,^rraa.S*  m]  in  f»,  S-  T»  ^n)  tandem 
f.  L.  o)  Romano  S«  T»  p)  Tidelicet  f»  S*  T.  q)  JawroTiensia  S«  Janrenais  M»  L*  r)  corona  S*  T, 
•)  contigerit.S*  T.  t)  iU  S.  T.  n)  JUnpnldi  S.  t)  contigertt  S*  T»  w)  }{frUt  S.  T.  je).  MCCLXVIII. 
S.  T«  7)  est  f.  S*  T.  M.  x)  DleUebe^s^*  f*  M*  t:«p.  XXVJI.  L.  Monftorberir«  S.  aa)  nvnltnm  S.  mnltn  T. 
hh)  tabcioiQ8*S*-eia  fröhlicher  .Herr,^d  |iat  yicl  wnndcrliehe  ynd  lechQiiiche  Wcric  h^ip^n»,D.  ec)  Nno- 
foro  S*  dd)  conrenerant  S*  T*  concnrrerent  L*  .  ee)  Tcqdentet  S*  T.  ff)  aniforas ^»  iptmert  ^)..<(i^ere  h^ 
hh)  dolco  immer  M»     ü)  fecit  infundi  &.  T,  M.     1^)    ammonoit  f.  M.      U)  infhndit  M. 

16* 


121  HL     ChnmictL  princifnan  PoUmiae. 

tantas  est  faetns  impetus,  ut  quelibet  amphoram  suam  concuteret  et  sie  fractis 
vasis  contendere  simul  cepenint,  et,  ut  aaaivi,  se  mutao  fortiter  capillaraiit  EU 
^uo  &cto  daci  hoc  cementi  est  factum  solacium  magni  risus.*  Post  contencionem 
i^tur  hujnsmodi  mulierum  sedavit  easdem  et  dato  precio  coilibet,  eas^  cam  gau- 
dio  fecit  abire.  Hoc  et  huic  similia  facta  digna  ridiculo  suis  temporibas  multa 
commisit,   que  per  omnia  longum  esset  narrare.* 

Porro  sais  temporibas  per  dominum  Karolom  predictum,  eisdem^  temporibus 

'^^-  marchionem  Moravie,   ^^Fraiaikenstein  est  vallatam  et,  sicut  audiyi,  mnlti  nobiles 

de  Boheqiia  et*  Moravia   de  parte  marchionis  in  obsidione  hujusmodi  capti  sunt, 

sed  quodam  tempore,  .per  dictum  dominum  Karolom  sollempni  conviviopreparato, 

ad  quod  invitaverat  dictum  ducem,    ordinatisque'  nobiliom  multis  speciodis  mulie-' 

*  ribtts,  postulaVit  cum  jllis,  captivos  hos  dimitti'  solutos,^  quod  et  fecit  ad  instan* 

dam  carundem/  et,  sicut  muiti  refemnt,  si  exaccionasset  captivos  eosdem,  tantas 

habuisset  pecunJas^  quod  terram  tam  bonam  sicut  habuit  cum  hiis  emere  potuisset. 

Demum  igitur  tractatum  est  inter  regem  Bohemie  et  eundem  ducem  taliter,    quod 

Glacz^  cum  suo  districtu  datum  est  sibi'   ad  tempora  vite  sue,    cum  omnibusque 

tS36.  suis*  heredibus  ^3^^^^^^''  ^^P^  Bohemie  atque  regni  factos  est    Processu  quo- 

^^^  que  dierum  mortuus  est  in  Monsterberg  anno  domini  MCCCXLÜ.''  et  sepultus  est 

(^^^*)  in   ^3  Heinrichaw  /  et,  sicut  audivi,  dum  ageret  in  agone  multum  contritus  canta- 

*  ^^*  vit^   istud'  responsorium:    tribularer  si  nescirem  misericordias  tuas   domine,    et 

osque  ad  finem  perduxit' 

Huic  sttccessit  Nicolaus  dux  Mousterbergensis  ^^    qui  vendidit  Frankensteyn 

regi  Bohemie  ad  sepulcrumque  domini  transsiens  reyertendo  in   Ungaria,"*    diem 

suum    clausit   extrraium    et    de    Ungaria    ductus   in    Heinrichaw,     anno    domini 

(i3nS  ^^^^^^^^^^f^^^  ^^  traditus  sepulture,    relinquens  post  se  duos   filios,    Boles- 

a)  nagnnni  et  Vitas.  L«  b)  ems  f.  S.  c)  denamre  S*  T«  d)  eitilem  f.  S«  e)  et  f.  S.  T.  a€  M.  f)  Von 
hier  tritt  V*  wieder  ein»  g)  com  illos  captos  hos  mitti  S,  T*  c«  iUit  captiTi«  L«  e«  illia  captiToa  hoa 
mitti  M«      h)    foiutos  f*  V«      i)  eomndem  S«      k)   Gloca  S,      1)    sed  S.      m)   c.  omnihat  snia  L*    tait  f.  S. 

n)  rasaUit  V.  T.     o)  So  h.  MCCC*...  S.  T.  MiUetimo..,.  M.   M V*     p)  Heynridiow  V.   Heinnchaw 

S,  Henrichaw  T.  M«  q)  eontntoa  ett  atqne  e.  S.  T.  r)  illad  S.  T.  s)  Hier  folgt  ia  S.  u.  T.  die  lieber, 
lehrift:  De  Nieolao  duce  Monaterbergeasi,  t)  Montterbnrgensia  V«  H«  a)  Uftgariam  V,  M.  v)  So  L. 
MCGC  •  •  •  S,  T.  M*  V, 


')  S.  die  för  Frankenstelns  Bürger  wegen  deren  tajpferen  Yertheidigaog  so  ehrenvolle 
Urkunde  des  Herzogs  Bolco  il.  y.  10.  Oct.  1337  in  Tzschoppe's  n.  Stenzels 
Urkk.  Samml.  p.  547. 

*)  S.  die  Urk.  Bolco*s  II.  y*  fiA.  Aug.  1336  in  Straubingen.  bei  Sommersberg 
T.  I.  p,  847. 

')     Sein  Grabstein  daselbst  giebt  HI.  id.  Jdn.   1341  als  Todestag.      Sommersberg  I. 

S.  407.    Eben  so  das  Necrologinm  Henriehoviense  manuscr. 
[leolans  starb  nicht ,  wie  bisher  allgemein  angenommen  worden  ist  y  i.  J*  1369.  son- 
dern nach  dem  Necrolo^.  HeinrichoYiensi,    am  23.  April  1358.     Auch  befindet  sich 
im  ProYinzial-ArchiYc  eine  Urk. ,   welche  sein  Sohn  Bolco  IIL  als  Herzog  Yon  Mün« 


Herzoge  von  Mümterberg.     Herzoge  von  Breslau.  125 

laam  (JR.^  et  Heinricmn.  Meinricas  est  factus  cnicifer  de*  domo  Theotonica  et 
mortaas  in  *"  Prassia,  in  penitencia ,  quam  egerat  post  snnm  exitam  deordine,  qao- 
niam  aliqnibus  temporibus  habita  sui  ordinis  deposito  vagabatur  in  mundo.  Frater 
Sans  autem  est  dominus''  Bolko  (ÜT.},    dux  Monsterburgensis  modernus.^ 

üe  ifofltffio  Meinrieo,    epitcapo    Wrati$iavienMif 

puerarutn  iuiare,    et  Holetlao.^ 

Post  mortem  vero  Bolkonis  ducis  Swidnicensis ,  qui  tutor  faerat  puerorum 
ducis  Heinrici  Wratislaviensis  quinti,  ut  superius  est  expressum,  pueris  ipsis^  ad- 
huc  jttvenibus'  et  pupilÜs  tutorem  non  habentibus,  barones,  vasalu,  milites,  cives 
et  majores  terre  simul  congregati,  dominum  ^^Heinricum  de  Wirbna,^  tunc  epi- 
scopum  Wratislaviensem ,  tutorem  puerorum  concorditer  elegerunt  Qui  dominus 
episcopus  sumntuosus  homo'  fuit,  propter  quod  thesaurum  relictum  et  depositum^ 
per  ducem  Boikonem  prefatum  in  Legnicz,  qui  se  ad  LX  millia  marearum  in  auro 
et  argento  dicitur  extendisse,  suecessive  cepit  expendere.  Quod  videntes  terri* 
gene,'  habito  consilio,  decreverunt,  Boleslao  (in.~)9  tamquam  seniori  de  uxore 
atque  amieis,  qui  possent  pueros  defendere  providere  et  procati*  sunt  sibi  domi- 
nam  Margaretham,  filiam  domini  Wenceslai  regis  Bohemie.  Que  cum  esset  sibi 
matrimonialiter  copulata ,  idem  rex  Bohemie  Boleslaum ,  annorum  quindecim  exi- 
stentem vel  citra,  recepit  ad  se,  aliis  duobus  fratribus  Heinrico  pariter  et  Wlar 
dislao  in  terra  remanentibus.  Cumque  Boleslaus  citra  quatuor  annos  fuisset  apud 
socerum  demoratus,  inlerim  reconditus  thesaurus  expenditur,  et  rex  Bohemie  su- 
pradictus  viam  camis  ingreditur  umverse.      ^Bevertitur  insuper  de  Bohemia  Po-  {VSM.) 

(Si,  Jami.) 

a)  in  V»  h)  ett  io  S.  T.  c)  est  dominas  f.  S«  T«  d)  «•deniiit  f.  V«  dftim  folgt  in  V«  v»  M.  mtdutchen- 
der  ZnMlsi  qnl  moitons  ett  anno  domiai  MCCCCX.  II.  jdot  Junii.  V.  MCCCC,  deeiaio,  leevado  idnt  Jon.  M« 
e)  Die  Uebenehr.  f.  V.  M«  Cap.  XXIX«  L.  f)  ipsiai  S«  T.  z)  ^Teatibvi  S.  T.  Ii)  H.  Wiibea  S.  Wir- 
kenaw  T.     i)  hämo  f,  L.    k)  repoiitiuB  L*    1)  tem^e  S*     m)  precati  S» 


sterl>erg  und  dessen  Mutter  Agnes  als  Herrin  der  Stadt  StreUen,  welche  sie  tk 
Witthum  bessss,  am  f.  Oet.  1388  ansstellten.  S.  über  die  Geschichte  Strehlens 
Stenselin  Hoffmanns  Monatschrift  L  p.  624  ff.  Agnes  starb  Id.  Jnli  1370. 
Nccrol.  Heinrichov.  . 

*)     Heinrieh  r.  Wtrbna  war  BisehofT.  J.  1301  bis  1319.     S.  übrigens  Klose  I.  p.  892. 

^)  Hiernach  mnsste  Boleslans  UL  1302  eeheirathel  haben,  also  kann  er  nicht  im  J. 
1291,  wie  gewöhnlich  ange^ben  wird  und  Thebesins  schon  bemerkte ,  geboren 
scTn.  Seine  erste  Urkande  im  ProYinzial-ArchiTC  ist  Tom  24*  Juni  1302,  also  wahr- 
scheinlich bald  nach  Bolco's  Ton  Schweidnitz  Tode  ausgestellt.  Vergl.  oben  S.  116. 
Anmerk.  3«  Sehr  merkwürdie  ist  eine  Ton  ihm  13.  Januar  1303  in  Grfttz  (im 
Troppanischen)  ausgestdlte  Urkunde  bei  Sommersberg  I.  p.  943,  in  welcher  er 
seinem  Schwiegervater  alles  Land  auf  dem  rechten  Odemfer  abtritt^  welches  seinem 
Vater  Heinrich  V.  von  Breslau  Herzog  Heinrich  Hl.  von   Glogau  m  der  Gefangen- 


IH.    Chnndca  prindpum  i?plmiaß. 

ionism  )Boleslaas,  idacens  BeGom  muHrem  jtlargaretliam  pre£Rtam,  qae  domkia  Ssüt 
-ÄeaAcsL  ^t*  eottversacione  «altim  hoiieflta.  €revit  aoteai  BoledUas,  ejus  ffuuriUi^ 
et  ad  XAllil.  annos  pervemens,  quesivit  exiolli.-  Co^tans  iiraaliter  4se  vindicare 
posset  de  captivitate  morteqiie  :patris  In  filios  Ck)nradi  (VenriciY  dueis  rGlogovien* 

(150D.)  sis,  qui  mortaus  jam  fiiit,  cepit  eis  gwerras  movere  et  post^  multas  discordias, 
prelia  necnon  effasionem  sanguinis  hominnm  plnrimoram ,  tandem  gentes  Boleslai 
vicenmt  ^flverserios  ^n  qaodam  iprelie ,  JepeUeoteä*  jAonm  sdiqviis,  mit  «ad -mrita- 
tem  WratisIavieoMBi  «fqg^ßsait  tt  nQBQuäi  -«tiai|i  io.«ell«iiis  capti  sunt  vivL 
Propter  quod  plus  exaltatum  est  cor  Boleslai  cepitque  villas  e0  predia  militibus 
erogare,  fovere  cnrias  et  «orects  ac  multa*  [»'odigaiiter  di^p^^are.  Idcirco, 
^uanto  plus  fuit  prodigns  ad  «fonaBdiim ,  tanto  aiilitiun  et  nobilipm  ampUor  erat 
concursus  ad  eum. 

Quod  eementes  fratres  :Heiarieus  patiter  et'Wlaidislans,  qui  «citra  «dolescefr* 

(1511*)  dani  jam  ereverait,  nolentes  koc  amptiius  sustinere,  ad  ^3^^^<HI^^  terramm  re- 
correre  aq)irabaiit.  Et  fiactb  div^onis  partibus,  .prima  pars  erat  Wratislavia, 
-secunda  Legnicz,  ferda^  rero  Brega,  ordioatarnque^^fiiit,  qiaod  ciiievnque  Wra*- 
-lislaviensis  ducatos  veniret  in  sortem,  alten  deberet  addere  XVIII.  miUia  marea^ 
Tum,  illi  videlicet,  qui  Bregam  obtinwet;  ille  autem,  cui  oederet''  Lesnicz,  ad* 
^re  deberet  eciam  Bregensi  duei  XXXII.  millia  marearum.  Boleslaos  (JSL[ 
vero,  aspirans  ad  faaberidas  pecuaiaa,  'Bregam  sq^onte  recepit  et  duci  Heinrico  (VL] 
in  softem  divisioms  cessit  Wratislavia,  dux  v^^  Wladislaus  terram  Xiegmczen- 
is^n  obtinuit,  mide  dnx  Heinricns^  .firdtrem  Sttiim  Boleslaum  exsolvit  apud  miütaf- 
res  ^  et  cives  de '  peennia ,  quam  solvere  de  sna  debait  porcione ,  4ux  autem  Wla* 
tlislaus  junior,  'lactus  jam  subdiaeonus'"  et  non  habeps  peGUBiaiii)  quam  fraM  pro 
aoa  redderet  porcione,  civitatem  Legnicz  obUgavit  eidem.  JBt  factum  est  quod 
idem"  Boleslaus  et  Wladislaus  aliquanto  tempore  simul  manerent  Sed  succes- 
sivis  lemporibus  penitencia  ductus  Wladislaus,  quod  obligaverat  fratri  terram 
liCgniczensem,  cepit  predari  terram  eandem  pariter  et  Br^ensem,  necnon  rapinis 
fst  ineendiis  devastare,   per  hoc  volens  recuperare  terram  predictam;   sed  et  Bo* 

a)  deificR  et  f.  S.  b)  partus  S.  e)  dcbellantcs  L.  d)  et  f.  S.  T.  e)  malto  V.  M«  f)  et  UrcU  S»  g)  or. 
dinatum  qn offne  S.  h)  cedet  S.  i)  Die  Worte  toh  i  terram  Lcgnic.  bis:  Heioricns  f*  S.  T»  h)  aililc^ 
S,  T.     1)  de  f.  L.     m)  diaconus  L*     n)  idem  f.-S,  T. 


mttm^mm^^mtm 


schafk  abgepreest  hatte,  und  Tcmpfadi  die  EinwUlignng  seiner  jüngeren  Bruder  bei- 
bringen» S.  oben  S.119.  Anm.5.  Vergl.  Klose  L  p.  w4,  der  den  Tbebesias  11. 
S.  I«>8  wobl  mit  Unrecht  bestreitet.  2ar  Autlührung  kam  der  Vertrag  wahrschein- 
lich wegen  des  baldigen  Todes  Wensels  nicht,  doch  deutete  er  anf  das,  was  Boles- 
lans  später  that.  S»  übcrlumpt  fiber  Boleslaus  IlL,  was  der  fletssige  Thebesins 
a.  a.  O*  gesammelt  hat. 
M  Dasa  diese  Theilong  i.  J.  1311  ToUzogen  worden,  hat  Klose  J.  p.  609  ff.  erwte- 
sen,  daher  ,maff  der  erste  Kriee  mit  den  Söhnen  Heinrichs  III.  von  Gloeau  in  d.  J. 
1110  fallen.      »  »  ß 


leslans  se'  ex  lidyelfäo  pdätok  defeosärem.  ttee^  itaqlie  gwerre  ta&io  ^jenporediiT 
titvenaäy  qiieüsqtte  Wk^lätis  eaptas  et  dutitM  in  Legniez^'  in  tonri  Mt  vincaHsr 
maneipatus  itaanibus  et*  pedlbad^  ad  anm  dimidii  ^aeiom:*  Demmii  autow  Giniilr 
cofteordati  sunt  fraites  ipsi  taliter ,  qued  Boleslaus  pro  expen»»  et^  fiecesstedbiw 
suis  deberet  quingeatas  marcas  amiis  siagolfs  solvere  Wla&*a)ao,  ^eqiie  ftiU  a^ 
vincdia^  absolatiisr.  PesteA  rero  itetixsti  dMtas  est  peüiteilcia  et  pla9  oupiebat^  ha*- 
berä,  i&col^aiis  atqüe  moBens  fratrcMi  auper  promfs^äcn^ms,  qiiaä  stbi  fecisae  finn^ 
trem'  asseruit,  sed  ille^  negavit.*  Propter  quod  jasjurandum  fecit  Boleslaus  fra- 
Hd^  tribns  tidbus,  ejae  incmpacianis  neeessitate^  eoactUB.  Es  hoc,  sieat^  ore* 
ditar,  Wladislaus  in  eadem  septimana  in  frenesim  raptus  est  et  aliqualker  deli- 
ravit  adjnngens  se  caidam  nüliti,  qni  tone  temporis''  habuit  castrum  ^3^^^^^^" 
berg/  sitam  in  montibas  ex  alia  parte  Swidnipz.  De  quo  Castro  in  terra  iteruni, 
ässomplis  sibi^  quibusdam  predonibns,  rapinas  et  danfpna  cronlinlsit.  Et  contin- 
git  qnadam  vice,  quod  cum  venisset  ad  teiTam  Bregensem,  in  villis  videlicet 
^^Jwckaw^  atque  Wirbin  ^"^  ubi  morantur  Gallici,  cum  centum  armatis  velletque 
predari  villanos  habitantes''  ibidem,  ipä  villani,  de  ntrisque  villis  insimul  con- 
(iorrentes,  se  fortiter  defenderunt  ac  bestes  fugantes,  eepernnt  ducem  Wladislaum 
cum  XX."*  personis  tel  citra,  presentaverunt  eum  quoque  Boleslao,  fratri  suo  pre- 
dicto,  et  sie  tentus  est  in  vinculis  iterum  in  Legnicz  uno  anno.  In  captivitate 
igitur  constitutuB  tarn  dura  frenesi  laborabat,^  quod  mordens  seq^som  et  homines 
ndnistraates  sibi,*  quos  occidere  cupiebat,  ut  nemo  änderet  eum  accedere«  Verum- 
tamen  landem  mitigata  freneai  de  vinculis  est  emissus  et  ibat  per  terras  in  uno 
curru  metsecundus  vel  tercius  vagabundus,  commedens  jam  cum  uno  jam  cum 
alio  plebano  vel  milite  aut  sculteto,  nee  in  civitate  aliqua  stabilis  esse  voluit  ad 
tempora  vite  sne. 

Interim  autem  Boleslaus  fovit'  gwerras  contra  Conradum  duc^n  Glogo- 
viens^m  et'  Olsnicensem  et  in  tantum^  dampniieavit  euntfem  pariter  et  destru- 
xit^  quod  non  habuit  nis!  equum,  in  quo,  pallio  Üneo  indutus,  equitavit,  et  ad 
hoc  deventum  est,  quod  celebrata  concordia  inter  eos,  ducem  Conradum  oppor- 
tebat  resignare  Nümslaviam,'^  Beroldstad,^  Crewczeburg,''  Pitczen""  et  Cunczen-  isfts. 
stadj^    dox  verö  Boleslaus  dteisit  ei  Wokviam'   atque  Lubens,**   que  prius  ad 


•)  t«  f.  S.  h)  He  S«  c)  fratrem  t  L.  d)  id  S*  c)  negat  S.  T.  f)  firatri  f.  V.  g)  nt  V*  h)  tempo- 
riBns  S.  i)  Hornsbcrgk  S.  k)  sed  S»  1)  Jaokaw  T.  m)  Wirbyn  T.  b)  Labitans  T.  o)  Tigintl  S«  T. 
p)  laborat  S,  T«  tj)  ted  S.  r)  aiOTet  V.  •)  ac  L*  t)  interim  S«  T.  u)  Namiaktiasa  S*  T*  NamzlaTja* 
Urkunde.  t)  äenaUdt  S.  t.  BerokUsUt«  Urk.  w)  CMatabo^g  S«  Craczkarg  T«  Gnicenbvck  Urk. 
x]  PyUckyn  S«  T*  Bicuua  Utk»  y)  Cucsentfadt  S,  KoncieaBUd  T  ConcwiUd  V.  CuncentUI  Urk*  a)  Vo- 
laoiba  %  Wolow  Urk«     aa>  Lcwbcs  S.  Lawbea  T*  Lubent  Urk* 


«'^r 


*)    HömscMoss^   Ruine   bei  Doimerau,  S.  O.  }  M.  v.  Watdenborg,  S.  W*  4  M.  von 

Schireidaitz. 
')     Jaflcftau  und  Würben,    W.  {—2  M.  v.   Ohhn.      S.  über  die  Wallonen   daselbst 

t'zschoppe's  n.  Stenzels  Vrkk.  Samml.  p.  t49f  tt.  p»  SOI.   Antnerh.  |.^ 


128  HL     Chrqniea  principum  PoUnHat. 

^^hegtacz  pertinebant.  Dax  itoqae  Boleslaus,  post  factam .  concordiam ,  dum  ad- 
versarios  non  haberet.  in  magna  vixit  gloria,  multa  militibas  clientibus*  tribuit  et 
vasallis  atqae  prodigaliter  plurimas^  inutiles  fecit  expensas.  In  tantom^  qooqne 
seipsum  extenuavit,  quod  tandem  cepit  egere,  recipiens  saper  dampna  inter  Judeos 
et  Christianos  obstagia  fecit  et  obligaciones  terrarum.  Nynipcz  cam  suo  districta 
pro  UDO  Jadeo*^  obligavit  duci  Bernharde  Swidnicensi ,  quem  qai.dem*  Judeom  ad 
octo  millia  marcarom  depactaverat,  propter  quod  stat^  civitas   ^3  ^y^P^^^'^^^  ^^^^^ 

«)  dientibiu  f*  S.  b)  maltet  S«  T*  c)  Interim  S.  T«  d)  per  «anm  Jadeam  S*  e)  qmciidjmi  L,  I)  stet 
f.   S.  stea  T, 


>)  Leobus  gehörte  i.  J.  ISIS  und  Wohlan  bereits  u  J.  1298  sicher  zn  Glos^n  und 
nicht  zn  Licgnitz,  wie  die  Theilnngsarkande  der  Söhne  Heinrichs  HI.  t.  lil^g;aU9 
Sommersberg.  I.  p*  869,  nnd  die  Urk.  in  Tzschoppe's  u.  Stencels  Ürkk. 
Sammlnng  p  417  beweisen,  wahrscheinlich  aber  besieht  es  der  Chronist  noch  anf 
die  ersten  /leiten  Heinrichs  V.  Ton  Breslau  und  Liegnitz,  in  denen  diese  Orte  doch 
zum  Breslauischen  gehört  zn  haben  scheinen ^  sicher  nicht  zum  Liegnitzischen.  Am 
2.  Not.  1321  trat  Boleslaos  lU.  von  Liegnitz  an  Boleslaus  von  Oppeln  das  Land 
zwbchen  der  Stober  nnd  der  Oder  ab,  und  am  10.  Aug.  1523  musste  ihm  Konrad 
von  Nainslan,  Heinrichs  lU.  von  Glogau  Sohn,  Stifter  der  Piastischen  Linie  der 
Herzoge  von  Oels,  viele  Städte  und  Burgen  anf  dem  rechten  Odernfer  abtreten.  S. 
die  wichtigen  Urkunden  und  die  damit  zusammenhangenden  Thatsachen  in  Stenzels 
Aufsatze  von  den  ältesten  Grauzen  Ober-Schlesiens  gegen  Nieder-Schlesien  in  v.  L  e - 
deburs  Archive  VUI.  S.  3G5  ff. 

*)  Cnreus  u»  Schickfuss,  welche  von  Thehesius  U.  p.  160,  und  Zimmermann 
I.  St  4.  p.  18.  angeführt  werden,  wissen  nicht  mehr  von  dieser  Verpfändung  als 
unser  Chronist.  Pümptsch^  wie  eine  Urkunde  Heinrichs  V.  v.  J.  1295,  die  älteste, 
in  welcher  ich  etwas  über  diese  Stadt  auffinden  konnte,  beweist,  war  von  Hein- 
rieh lY.  an  Heinrich  Y.  gekommen,  der  in  diesem  Jahre  mit  Geuehmigung  Bischof 
Johanns  von  Breslau  hier  eine  Kirche  zu  Ehren  der  Jungfrau  Maria  für  Deutsche 
und  Polen  gründete,  da  es  den  Einwohnern  bisher  nachtheuig  gewesen,  ausserhalb 
der  Stadt  in  der  von  Heinrich  lY.  begabten  Kapelle  zu  St.  Peter  Gottesdienst  zu  hal- 
ten, welche  nun  Toehterkirche  wurde,  was,  wie  Zimmermann  a.  a.  O.,  doch  nicht 
fanz  genau,  miltheilt,  i.  J.  1296  seine  weitere  Ausführung  erhielt.  Im  J.  1373. 
2.  Octob.  versprachen  Kaiser  Karl  lY.  nnd  König  Wenzel  den  Herzogen  Ludwig 
und  Kuprecht,  dass  Nimptsch,  nach  dem  Anfalle  des  Herzogthnms  Schweidnitz  an 
Böhmen,  von  den  Herzogen  von  Liegnitz  und  Brieg  wieder  solle  können  eingelöst 
werden.  Im  J.  1384  verzichtete  König  Wenzel  auf  alle  Ansprüche  an  Herzog  Hein- 
rich (mit  der  Schramme)  wegen  des  halben  Thcils  des  Geldes,  wofür  Nimptsch, 
Stadt  und  Weichbild,  an  Herzog  Bolko  von  Schweidnitz  verpfändet  war,  bezeugte, 
dass  es,  sobald  es  an  ihn  (Wenzel)  fallen  würde,  dem  Herzoge  Heinrich  ganz  ffe- 
gehören  solle,  nnd  wies  die  Landschaft  für  diesen  Fall  an  Heinrich.  Als  im  J.  IJmO 
(^Sommersberg  lU.  p.  76)  die  Herzoge  von  Liegnitz  nnd  Brieg  auf  ihre  Ansprüche 
an  die  Fürstentbiimer  Breslau,  Schweidnitz  und  Jauer  verzichteten,  nahmen  sie 
Nimptsch  ans.  Als  nun  mit  dem  Tode  der  Herzogin  Agnes  i.  J.  1392  Schweidnitz 
an  Böhmen  fiel,  so  kam  unstreitig,  den  Yerträgen  gemäss,  Mimptsch  an  die  Herzoge 
von  Liegnitz  und  Brieg.,  vrie  die  JLehnregister  ausdrücklich  bezeugen^  und  i.  J.  lSo6 
nannten  sich  daher   Ludwig  I.  von  Brieg  und  Ruprecht  von    Liegnitz    Herren   vo& 


BolesUius  IIL      Hetwieh  VI.  120 

sao*  üsiriola  ^adhuc  ^gnori  obügata*  Obligaverat  insuper  ^3  Hayaeriam  atque 
Adreimi  moiitem  pro  quinque  milÜba»  marcaram.  Hiis  siquidem  debitis  iBvolutaa 
jam  paeiebatar  defectmn,   nee  tarn  large  donare  potoit,    sicat  prius. 

Hiis  quippe  temporibus  Heioricus  sextus ,  dox  Wratislaviensis ,  frater  ipsiss^^ 
amplex  homo  et  mitis^  sedebat  in  pace,  de  suo  eontentos  dominio,  vivebat  hioneste 
et  ultra  expensas  necessarias  sumptas  non  fecit  et  ideo  in  rebus  necessariis  ba- 
bondabat.^  >  Vidras  hoc  firaier  suus,  dox  Boleslaus  predictas,  quasi  penitens  de 
iratris  su€ces9ii,  Wimper  fractatus  et  consilia  inpulsavit,  ut  daret  sibi  Wrä^h- 
Tiam  pro  Legnics,  qüod  omnino  dux '  Heinrieus  faeere  recnsavit  Cumque^  eerae- 
ret  Boleslaus  ejus  constanciam ,  per  indirectum'  fratrem  cepit  vexare,  permittens 
eum,  ao  si  ignoraret,  predari  ac  terram  ejus  rapinis'  destrui,  sie  videlieet,  quod 

de  curia  -3^^^^^^^^^  ^^  ^^  ^^  te"*^  Bregensis  fortaliciis^  in  Wratislaviensi 
difltrietu  sepe  plurima  fierent  dampna.  .Et  quia  dux  Boleslaus  intenttwi  suum  ha- 
bere non  potuit,  ^3^^^^^^^^  ducis  Hdhrici  cepit  insidias  ponere,  ac  eis,  qui  de 
oonsilio  fuerunt^  mala  inferre.  Unde  dominum  ^3Nicolauni  de'  Bancz,  canonicum 
Wratislaviensem^  qui  fiiit  de  consilio  ducis,  dum  esset  in  capitulo  in  ecclesia 
aancti  ^3^S^^  constitutus,  extrahi  fecit,  et  usque  in  ^3*^^^^'^^  ^^^1  P^i"  pontem, 
tenens^  cum  captivum  donec  amici  ejus  liberarent  eundem.  loposuit  enim  du 
Boleslaus  sibi ,  quod  aliqua  fuisset  locutus  in  consilio  fratris  sui , .  que  displicue*^ 
runt  eidem,  propter  quod  ipsum  capi  mahdavit  Preterea  qnendam  civem  Wra- 
tislaviensem  de  ^3^^^^^^^'  dictum,  de  consilio  existentem  edam  diott  ducis 
Heinrici,  de.  ecclesia  sancte  Elizabeth  fecit  extrahi  quadam  vice,  aaserens,  cum 
sui  malam^  memoriam  habuisse.  Cumque  de  ecclesia,  ut  predicitur,  esset  extra* 
etus,  idem  civis  etpositus  super  equum  clamavit  valide^^  pro  auxilio,  et  quamquam 
illi,  qui  cum  duxerunt,  minas  sibi"  facerent,  ut  taceret,   plus  tarnen  ipse  clamä* 

•)  mo  f.  S*  f,  b)  ejtti  L*  e)  luibviidaTit  L*  d)  inderecliam  V.  M.  c)  npittii  f,  S.  I)  Merteiisdojff  S*  ^. 
()  d«  f.  L«    ]i)  tcbeiu  U  S«     i)  MokMd«ff  S«  T.     Ii)  bmIub  t  S.  T.     1)  vftlde  S»  T.    m)  tibi  f«  S«  T. 


NuDDtsch,   zugleich  im  Namen  Heinrichs  und  Wenzels:    qui  nobisteum  .sunl  domini 

bereditarii  in  Legenitz  et  in  NTinptsch. 
^)     An  Breslauer  Bürgvr,   wie  weiter  unten  erzählt  wird. 
•)     Mertzdorf,  1  M.  N.  W.  ▼*  OUau. 
^)     Begoflde    her    zu    trachten    das    her    möchte    was    Arges    beibrengen   den   Redten 

Heynrici.  D. 
^)     Ein  sehr  angesehener  Mann  in  Breslan  aus  einem  bekannten  Hause»    Klose  I.  p«  690 

n.  U.  p.   tW.      Tzschoppe's    n.    Stenzels    Drkfc.    Sammlung    u.  417  o.   487 

Nicolaus  y.  Banz  besass   aueh   die  Hälfte   der  Burg  Kaldenstein.      aommorsherg 

lU.  p.  49. 
* )    Die  Aegidlen-Kirche  auf  dem  Dome  in  Breslau ,    welehe  Peter  Wlast  erbauet  haben 

soU.    Klose  h  f.  228. 
•)    Jeltsch,  N.  W»  «•  «i  M-  y.  Ohlau. 

^)    Eine  angeschene  Familie  in  Breslau.    Klose  I.  p.  5tM)^  u.  U.  p.  iSO*     Tzschop- 
^  pe's  n.  Stenzela  Urkk*  Samml.  p.  417. 

n 


180  in.     OhrMfUa  prfnelpnm  PelänUae. 

Vit  UB^e  iiftieDites  illi  lüönoiirsiiBi  !fe*i'  pffpaü  et  ex  hoc  nbi*>  ipevloalm  imni» 
nejrö:,  j^iccideHiBt  eiAideiti^,  ptoicientes^  €iim  de  equo  ad  tomnü^,  et  «ie  de  oteiUte 
Bübito  recesseiriint«  AeVersi  ad  daeeM  Bolealaui,  %pa  pnape  :äibat  'tada  suis  tai^ 
«latia^  parrkvenuftt  'ordinem  eideib  baju  rei.  Oaapcopter  dox  Bolealaus  turbatos, 
jK>du8  eam  vidissdt  €taim  vivurn  quam  moiiaamt,  sperabat  DaBqtae  la  £ra(rb  fier 
iHtin  nortiHHa  ^'^  si  vixrsset,  aliqaain  concerdiam  extorsiase. 

(Qho  eoyRsiderata,  (am  terrigene  qHatn  cives  oute  duce  ano^Heinricd  «ienult 
eeiisiliiim,  ^naÜter  Inis*  provideretor  dispendiis.  fit  ^a  d«x..^e  Jieiflriaw 
beredes  ipaadiliiii .  dexw  non  habuU  cum  ^3^"^^^®  ^^  ^^^^9  Aastiie,  quo  (tat 
quondm.iiiarohioiiisea  Brandebureensis  et  teorioo  marcbiode  nipait  HeiBrtco*)  ex  ea 
keaeraado^  tres  filias,  vidälicet  Ofkam,  tradham  aiainiiKNtiialiter.  Belköm  doci  WA- 
Mnbergenai,  que  vivit  adbac,  secfntdam,  Elizabeth,  qne  nnpak  ^IGoiirado,'  dad 
DlBmoeasi  et  mne  JheifedibUs  est  ddbacta,  teroiaaivero  ^y^Gräämf  sayetimemiilelii 
flionasterii  sancte .  Gfaure  Wratislavie ,  abbatassam  poatea  £»etatii  et  ibidem  defane* 
4ain,  nonnulli  consullierunt  daci  ;H6iiirieo,  qaod  propter  delöasionem  sai  sabderet 
ae  Johanni  regi  Bohemie.  ^^Proiftor  qaod  tractatus  fiunt^  inter  rege«  ipBOte 
et  duoem  et^  tandekn  eoncladitinr,  quod  diix  Heinricas  in  odiam  fratris  Wratiahb- 
liensem  duoatiuii  post/ebttuiii  aamn  regi  et  regno  Bohemie  resigoavit  £#t  ideo 
xex  in  reeompeii3am^  sibi  Glaois  cmii  aao  distriota^  «mäiter  ad  vile  sue  tempora"  d^ 
(18970  dit  ducL  -Quo  oogitito  malo  sibi,"  Bolealaas  dnx  rqgem  Johmmem  m^nmit,  qd 
jttoalvetat  aibi  auper  eakBristie  isaeramentom,  quod  terras  suas  et  devoludones  ac^ 
ccftoce  noUet^  quin  pooids  epntrh  quemcunque  hominem  juvare  veliet  eundem.  Odi 
rex  tale  dedit  rebponsum:  vehnii  est,  promisi  vos  juväre  contra  quemlibet®  aüun, 
neu  autem  «ontrtt  meipsum.  Kt^  ex  hoc^^  occasione  recepta  inimicicie ,  qui  pridem 
amiei:'  fiieifunt,  quoifiam  «duas  sorores/  regis  Weneeslai  filias  habuernnt  uxo* 
res/  rex  desäruccionem"  ducis  comminatus  est,  loquens  cum  civibus  Wratisla- 
viensibus,  quod^  ipsi  presentereat  sibi  Haynoviam  et  Goltberg^  eis  per  Boleslanm 
pignori  obUgata,  quainquäm  voieslaus  regi  servioia  multa  impenderit,^  tantaeeiam, 

a)  fieri  f»  L*     b)  eU  V«     c)  projidciitet.  S«     d)^jiioniiiii  S*     e)  kiu  f»  S*  T*     f)  ^eneraTit  V.  genennte  M» 
C)  CoBfado  t  V,     h)  Grittam  S.  Gridiaiii  T«      i)  fait  S.  tattii  T«      k)    et  f.  S.  T.      1)  in  coapaiMiiB  V. 
inter  compeniam  T,    m)  tempon  f.  S.  T.    n)  tibi  f.  L.     o)  ^cn^nm  S*  T»  jp)  et  f.  S»  X     ^)  kec  S«  T» 
r)   ipl  pr.  emiei  f»  S»  T*      8),dttcit  serOTem  S.     t)  fiUam  haboit  Bxorem  S.    filuu  bäb«ii  «1m^  T,      n)  di 
it^ctioiiem  S»  T«     ▼)   qm«  S«  T,  ipii  L*     vr)  impenderet  S.  T* 


')  Anaa,  Tochter  König  Aibrechta  und  Wittwe  des  'Mattorafen  HemnaiiB  TOtt  Bran- 
denbnig.     S.  über  sie  und  ihre  Kinder  Somraer^bergl«  p«  290  ttr    • 

')     Konrad  L,  welchen  Bolealaua  111. ,  Heinrichs  Bruder,  l>cfebdet  hatte. 

')     Marffaretha  starb  als  Aebtissin  des  Klarenstifts  in  Breslau,  15.  Mars  1378. 

*>  S. 'wer  diese  Verhaadlongen  und  die  Terschtcdenen.  Angaben  der  Sehriflsteller  sehr 
ansfiihrlich  Klose  II.  p*  81.  lieber  die  friiheren  Versnehe  Qttokars  Wn  Böhmen, 
Radolfs  von  Habsbnrg  und  Ludwigs  des  Bai4m>  -Scbleslen' »för  Behaien  .oder 
Peatäfchlandkugeif  innen,  ist  noch  ntdit  alles  Lieht  ^rbreitet»,  w^tthes' dieser  wicb- 
lige  Gegenstand  verdient  und  sn  seiner  .Zeit  aueh  erhalten  witd.  <  .   ^ 


Boleilami  lU.      B^rtnrtüh  Vf.      WtoäMam.  t9l' 

qaed  fthe  fid^ict  de  tem  (»ropufeiiB;^  m\  BahAm  sibi  «udUüiii  nen  ^Nässet  cum 
qiitfige]iti&  ^aleatis^  qaos  sibi  addttxarat .  nb  magnis  danffliiB  i^petitiBi  VegAem^  in-^ 
simer  Wkdiälaus,  frater  doeis  Boleslai  predfcti,  de  Masoviä  ubi  astiquaiD  v^- 
wkin  dadssam  qnandam  nxoreiii  dbxarat  propter  aiiqaales  peconia»,  quas  babait 
qtübttsqoe  coAsmiiptb  ah  üla  diverterat,  ad*  regem  Bohemie  s«]A*afd)ctitiii  acAes^M 
et  asseruit^.  86  jfdre  venutt  bMedem.  et  daiiinimi  Legtiicenaem«  Mh  prodii&eM  ttiHitt 
lüerant^.sigiHatamipttr  dves:  Legnieenes,  qne  fitebatiir  hoe>4pMiii/  terraiH  Legni^ 
cemMS»  wwlfem  fxKibifit  dkto  ilsgr,  qaam  literaip  rraeptani  a  dieto^  Wladfil^; 
rex  qi0e  idjidbslao  duei  ostendtt.  Onr  tevHMs  ris»  Utera)  BM^iens  4aä&^ Üliiert' 
stabat  anxiüs,  quasi  motiis,  quMiani  rex  commmatus  eat"^  dbl,  cmod  reifet  babi^re 
liegincz  eumque  penitus  destruere,  nisi  se  sM^  svbdenet  et  efieepetur  Bohemie 
regm  Ya8alla&>/>  £H  qnia  dox  Botesknis  expendemfo,  sieat  premUtitttr ,  ftiit  fifeul^ 
tatibas*  dkaniittts,  ut  sän  resi^teK  noiü  posset,  tipens^eekim^  fiibf'!  majusr  peMtoüt- 
lam  iDittherejfiiffietus  est  regis  et  vegni  B^einie  '^])vi^lli»  et  subdHiik  Et  f^«  (issi.) 
sitan  peeeati»  etigentibas  terra  Wrati^vleiisis  et  dttealoa  a  dominis  iMtHralibi»^ 
äe  ad  exterds  divolvknr'^  et  perdite  eafl  libertaa'  principem  Potoaopam.  Nee 
tamem  a  prodigalitäte  saa  destitit-Bbkslaus,'  quin  et  pliia  expeuiereib  quam  bab^e^ 
nam  omnea  muiddones  soas  lisralnt  eU^acSonibas^  et  deMtis  önera^t,  *  Legiifoif 
enim  obligaverat^  pro  octo^  millibus  marcarum,  Haynaw  proquatuor  milUbus  mar- 
caratti'y  AnretnH «^  diMteui  vaM/ ptso^  IHbiiä^  miffibna  maraarart  nviAidKs' eMM^ 
^)Wiiati8Taviefiiiöbiis,  jäm  pro  pmnnils,  *  j^ain  pro  feqtns  jaia^e"':[i^o';:aflHs '*r^^ 
soper  d&mpQi^  apad  eo's  receptis  obligayerat,  insupei:  'fibos  su^s, '  tVencci^Jl^]!^ 
pariter  et  Lodwicum^  duces,  in  Wratislavia/  (^s^gpinn  ,pr<>  mfiga«  9iiiam9i  pecve-  * 
nie  observantes,  qaos  quidem  filios'  ex  domina  Margaretha  predicta,  filia  .ri^s 
Bobemie  generavit,  et  ad  tantam  pervenit  inopiam,  quod  quo  se  diverteret  ignö- 
raret.  Cumque  jam  vergens  ad  senium  se  de  tam..m^^a'DAb^D08b6t  :debitfc  men 
rare,^  filiia'  ipsi»i tevnAn  Legnieeosem^  cum  'Äuis  ']^]^neHci](i(''aMffiAavitf)': \Al'''Ü:  jtbs- 
sent  hujH^mb^  d^bita  evadere,  cogitsnrent  '  QtA  6^  introinitii^^s  di$  ea.'  ,%]9fie- 
runt'  simul  Legnicz,  sed  dux  Bolesla^s^  pater  eoim^|!  r^ifftusot  in  T^rdg^''k\  in 
Olavia,  4anec  fere  cansumeret  omnea  redditaa^  c|t  proy^atiia ^  ^ida  ÜMden.  potais-* 
set  babere«  •  .  ^   ■  - 


«  ; 


a)  elS;T«  h)  aacc  S.  T.  r«  V;  c)  coiniiimalitf;  S.  t.  .d)  Bihi  f.  S.  T.  •)/»  f«Q.' L^  f)  ii,,4* '^* 
g)  ivmiiierct  S;  T.  h)  deröirMn^  S/  i)  ]Sh^n^ltM^M,  A)  loJili^Vit  L.  1)  Vtli:  %.'  jp)  f^  f/s.  T. 
n)  Jam  S,  T.  o)  Ludoticiun  S,  Ludvricum  T/  &o  und  ifk  obeii  in  Ür^,'  p)  .filiösiT»  XJ  q\  libenuB  V. 
r)   de  ea  f.  L.      •)   ohtioaernnt  S,  T.     t)  reditdtf  S.  .    -  « 


.1  '•  / 

-«>  '  ■»•I.  ,  •{*».» 

•     i 


S.  d.  IJris.  Y.  ÜB.  Bee.  4331  bai  The be^ioa^  H.  p.  4^6;; 

8.  die  nefkwäidige  üvkunda,  tia  welckifr  geaiaM«;  ttt^ittawe»  Biii^er  i  J.  f9!|9^als 

Pfii&aberreB  ▼•«  >ie^^  ^f^*?^«  ^t'!\!^^'^.'^  •i^^^'^'^  't^^^^ 
Xhef  *    '^  "     ^  '' 

oben 

Tssclioppe's  u.  SienzeU  Uriik.  Bneb.  p. 

17  ^^ 


Rftaberren  van  biegnüa  md'iiiVAii«^  Ac»  )Artvil«»ea  WHr«<r  midfe^  beMstttetf,*  bei 
liebesiiiB.  iL  >.  IM.  Wie  %veit  ini  JJ  l^'Qoleslfttfs  ft<.  Iti  BeziebfLQriW^die 
üo  getiannfen  drei  Städte*  Bcbo»  gdsotonfen' wilr,  «eigt^^eiiie  WicHt}^  Vrkiiiii^  in 
EschoDpe's  u.  SienzeU  Uriik.  Bnelk.  p»  tf49  f.  '< 


138  < '.  HL  '.  Ckrcnlta  prineipum  PoUmiae. 

^}Hiis  temporibüs  inter  regem  BoBenne  et  Nankerom,^  episco]rani  Wralis'» 
laviensem^  gwerrajniita  nu^ria  est  subotia ,  propter  quod  rex  ipse^  exeratu  cjmi- 
gregatp,  castrum  ^3Melicz,  quod  tunc  temporis  tenebat  dominas  Heinricus  de 
Wirbna^^  archidiaooiius  et  canonieos  Wratislayiensis  obsedit  Qaa  siqmdeni  ob- 
sidione  dorante  traotatom  eSt  per  nobile^' cnm  diiato  archidiacono ,  qui- libenter  bibit 
vinam''  cuique^  date  sunt  due  flasce  viniCiallioi^ ni'tam  peCaoioiie*  placatna^  quam 
eciam  terroribus.  co«imuiadonam  coiicnsso»  regi  castrum  tradidit.  Bt  cum  rex 
castmm  teneret,  mc^  episeopo,  reauiaitas'  restituere  vellet,^^  per  fbtear  tarram' 
WratislavieBsem  ideo^  episeopus  ecefesiasticam  posoit''  interdictum,  et^H^aarnquam 
varii  tractatos  super  restitucione  castri  fuissent  häbiti  episeopus  tarnen  nichil  pro- 
fecit  Convocatis  igitur  canonids  suis  volnit  episeopus,  ut^  seeum  irent,  quia  vel- 
let  monere""  personaliter  regem  pro  restitucione  castri.  Quorum  aliquiy  metuentes 
regem,  se  protinus  abstraxerunt,  pauds  cum  epiMopo  remanentibusv  TkleMeet  db»^ 
minis  Apeczkone''  scolastico,  qui  ^3po8tea  factus  est  episeopus  liMbucensis,  Ot^ 
tone  deDonyn,  GuiicsJcone  deSchalkow^  et  Pefro  de  Bitkaw«'  Qiribis  assumptis 
secum  episeopus  audacter  ad  claustrum  fratitm  minorumJn^  Wratislavia  sancti 
(VSM.)  *3  Jacobi  /  ubi  rex  tunc  erat  in  una  parva  stubella  retro  refectorium  cum  suis  eo»*. 
siliariis,    pedes  ivit,"   et ^  manu  propria  pulsavit  ad  stubeUe    bostium  tsm  iottiter^ 


'  I  ? .  •  '  » 


^V,  S.  jdvrilber  Klos«  Iki  p.MfiS  ff.     .      * 

*X.  Militsch  M  4er  Bvtßdk,  JS.  fÜ.Q.  8  M.  ▼«  Amltu  gegen  Polen  hin,  «iojiirfer  «He- 
ate«  Besitzungen  des .  JBiallmm«  Breslau«  S.  Tzscboppe's  u«  Stemsels  Urkk. 
Budb.  p.  315.- 

s)     Im  J.  1346.     S.  WohlbrScIc  I.  p.  400  ff. 

*}    Wo  das  nacLmtlb;e  St.  Vincenz- Kloster,  das  jetzige  OberlandesgerlchfseebKude' siebt. 

.  Klose  II.  p.   129,    verföhrC  durch  eine   Urkunde  bei  Pelzel,    welche  K.  Johann 

4.  April  1357  in   Prae   ansgestelil  hat,    glaubt,    Johann  sey  im  J.  1337  nicht  in 

Breslau  ^ewesen^   und  setzt  mit  Pelzel  den  Vorfall,  iibrigens,  wie  es  scheint,  mit 

Recht,    in  d.  J.  1339.    Es  liegen  jedoch  Urkunden  vor  mir,    welche  K.  Johann  in 

'  Bresian  am  23.  n.  a.  30.  März  1337  ausstellte.     In  der  letztem  yerträgt  er  mit  dem 

Bischöfe  und  dem  Domcapitel  völlige  Einigkeit,  nimmt  dasBisthum  in  seinen  Schutz, 

Tcrspricht  die  Güter  desselben  nicht  zu  heschweren  mit   Steuern  und  Lasten,    bittet 

die  Herzoge  TOn  Liegnitz,  Jauer,  Münsterbergy  Schweidnitz,  Oels,  Sagan,  Steinan, 

Falkenberg,    Oppeln,   Benthen,   Strehlitz,  Ratibor,    Teseben  und  die  i»brigen  eben 

darum,   verlangt,   wer  Ansprüche  an  die  Kirche  hdbe,   solle  sie  ans  Liebe  zum  Bi* 

sekoCe  und  der  Qeiallidikeit  an%eben  nnd   deren   Freiheiten  und  Reckte  erhalten. 

j.j.  Wollten  die  Fürsten  seinen  Bitten  nicht  jMchgeben,   so  habe  er  seinem  HanpUnanne 

. ;  .von  Breslau.,  ,|Ieinrick  v.  H^ngwrtz'^  befohlen,  den  Bischof  und  die  Geistlichen  bei 

ihren  Rechten   zu  erhalten  mit  Rath  und  That.      Noch  am  SO.  April  13  7  stellte 

Manker  eine  Urk^  auf  dem  BischoGdiofe  in  Bresian  ans. 


• . 


Bitehof  Nanher.  133 

ot  qaesitum  fdisset  a  eostodibos,  quis  tarn  impetaose  auderet  ad  hostium  regia* 
pulaare?  Responsmn  est  eis,  quod  episcopus  vellet  intrare.  Rex  vero  sibi  dici 
mandavit,  qaod  exspeetaret  ad  horam,  quornam  esset  aUis  negociis  prepeditus,  quod 
sibi  audienciam  dare  non  posset.  NiGmlomiiius  episcopos  perseveravit  constans  et 
imnobilis  in  pulsando  tarn  diu,  donec  aliqui  de  consilio  regis  saasemnt,  enm  in- 
tromitti  debere«  Comqiie  fiiisset  stabellam  ingressus  episc(^us,  religione  indatos, 
pectorale  habens  in  coUo  et  cedalam  parvam  in  manibus,  cepit  legere  atqae  ad 
r^em  dicere:  domine  m,  ego  moneo  vos  pnmo,  secondo  et^  terdo  et  perempto- 
rie  qaantoeins*  restitnatis  castmm  Melicas  ecclesie  mee  WratislaviensL  Cni  rex 
respondit:  adhnc  non  habebitis  tarn  dlo,  sicat  vobis  videtnr.  Bt  episcopus  e 
oonverso  Ugnom  sancte  cmds  manu  gestans  snbjmixit:  et  ego  exconununico  tos 
ex  nunc,  pront  ex  tone  in  nomine  patris  et  fiBi  et  spiritos  sancti.  Bt  stabant 
omnesprittdpes,  nobiles  et  barones,  qni  tone  apud  regem  fderant,  stnpefiicti,  nt  nee 
qnfaqnam  verbon  dicaret,  rex  antem  dixit:  ach  anima  dei/  qnalis  est  iste  sacw- 
des/  libenter  moreretor  et  martirio  coronari,  et  martir'  fieret,  si  quis  vellet  enm 
martirio  coronare  martiremque  fiicere.  Fuit  igitur'  ex  hoc  rex  in  magnom  fiiro- 
rem  comrersus,  sed  volentem  Haqne  dictom^  episcopum  stabellam  exire,  accesse«- 
rant  eonsnles  dvitatis  Wratislaviensis  et  cnpientes  ejus  animum  mitigare  dixerunt: 
0  domine,  non  debuissetis  sie  in  fadem  excommunicasse  dominum  nosfarum  regem, 
sed  podus  emn  alloqui  imti  modo,  Quibus  respondit  episcopus:  inducatis  vos 
dominmii'  vestrum  r^em,  ot  ecclesie  restituat  suum  wcastrum ,  quia^  foistis  eciam 
ibi,  cum  ecclesie  hujnsmodi  dampna  fuissent  illata.  Bixenmt  cives:  domine,  non 
est  noMs  tanta  potestas  ut  possumus^  hoc  focere.  Quibus  eciam  respondit  epi- 
scopus: et  ego  eciam  vos  ut"^  vestrum  regem  excommunico,  in  nomine  patris  et 
filii  et  Spiritus  sancti.  Bt  sciatis,  subjunxit  episcopus,  eum  non  esse  regem  sed 
r^nluntr  Quibus  sie  actis  ad  domum  suam  episcopus  cum  canonids  est  reversus. 
Hec  siquidem  verba  dictä  per  episcopum  de  regulo  per  prindpes  et  alios  fiierunt 
multum  notata,  non  intell^ntes  pleno  quid  innuisset  per  ea/  Bt  habitis  diver- 
sis  tractatibus,  nomine  regis  missum  est  ad  episcopum  et  requisitnm,  quid  deno- 
taverit,''    eum  dicendo  regulum  et  non  regem?    Qui  respondit,    se  verum  dixisse, 

Juoniam'  celeri  reges  ^  suos  habent  archiepiscopos ,  qui  eos  inungant,'  bene- 
icant*  atque  coronent,^  sed  rex  9ohemie  nullum  hunc  habet,  sed  quocieas  neces- 
sarium  esset,*  opporteret  eum  alium  precio  atque  ^  prece  conducere,  notando  Bfa- 
guntinensem^  archiepiscopum ,  qui  pridem  benedicere  atque  coronare  habuit  regem 
Bohemie.      ^')\5xaSLe  creditur,    quod  pretextu  hujusmodi  dicti  verbi  per  episcopum. 


')    Im  J.  VSSü  machte  Rari  IV,  einen  vergeblichen  Versneh  ^  Innoeens  VI.  su  Ibewegen^ 


lau  IIL     Chromita  jni^wifum  PoUmiae. 

dottiims  Karoks:  kiqperator  et  rex  Bokemie  semp»  de  cetera  cogjtaivity  qtulker: 
propriluik  kidberet  archicpisoopum^  Praf^evsenvidiMMt^.ftt  kac  BMoma benedtedoiiis 
eb  WTonststom»  Mkfeoieret  sao  vegi,  ^mA  et  lactma  eat  temperSbos  successhifiL 
Bpiscopa&  itaque  siqtradicte»,  mm  negociaDa  hugusmodi  cencoirdari  non  poaset,  pöst 
tres  diea  eaä  in  Nissam  revenus  et  totaa  climu  depalsns  est  de  ^3tWratislftf* 
(isio.)  via^^  el  oants  eeclesie^  tarn  kathedraJis^  quam  alie,  regokrea  et  seoilare»  cteose 
sant^  dosee  cives  Wratislavi^iaes  in  earan  aSqtubus^  videlket  iqMid  saosteaa 
Büzabet,  apud  sanctam  Bianan  Magdvlenam.^  et  ap«d  saattum  SBiritnm  vagahstt-« 
dm  9  dient  auftivi/  cliericea  pennittiMrent  prophaDare^  ad-  qneroBi  omhrmiomm  tonri 
PhIsI  smtf  ire  hominas  tttriusj|tte  seacos«  Propter  qnod  in  Wratislavia  devateran 
meneiam  nu^giia  tribidacio  est  su&orta,  nun  si  qniapuoa  ex  devocioaa  Tolebat  ire 
ad  «cdesias,^  in  ^boe  iitfeiidioti  obed»nda  servahatnr,  male  traoteitua  eat  e^ 
sepe^  ipais  soa  palMa  snit  aUata»  Onapropter  episeapns  aaen^ONiiBS  praeeart^ 
sns^  vaUe  graves  misit  OMtra  negesi^  cite»  et  ieiram  WlraiaalavieHeHi ,  exoonln 
nflBftcaadQ  et  inteidicaado  eis  tHaia  sabramenta  eecleeiaatica.  Viaa  itaqMl  co»» 
staneia  episec^i  intronisit  se  rex  de  cnnctis  hems  eccleaie  pesaenanaaqne  eccle- 
siaatieanmi)  (am  regnldriiun  quam:  seciofarinm  qnaramcmqoe,  -  dt  bortafa^Unr'^  Bd- 
leahnm  C^)^  docem  Bregnsen^,  irt  saper  hüs  sibi  contra  ^iacopim  aiqne  ele» 
nm  aoxiliuii.  ministraret^  0«  Gaaa  esset  paiq^r  et  inops^  ^eaiam  qaaM  enaeta 
sna  eonsmii^erat:,  nilpre^nr^  se*^  ad  kecniala.eo^  cieiis  fleeti*^  pemisitri»!  bona 
üun  qiiseoj^ii  qaam.  clerl,  ia  quihnseanpie  redditifans^  eensibos  a^M  decimis  tmk^ 
aistencift  in  terra  sva  iHfraait  et  dir^uit^  «t  edam.  tanden  excakmrimieii^etar  pii» 
eiB  et  terra  Bregeasis  eeiam  subjeela  esset  ecciesiastieo  interdicto  per  longa  tem« 
pimun  cnrrieiiJb.  Et  pro  hiis  injnriis  et  viokncüa  prefatns  episcopus  mitteas  ad 
Rofiianam  euriam^  ma^K»  qaerelas  et  nmitas  conlara  regem  et  dves  WrMndaTiea- 
ses  deposnit  coram  papa,  qui  renissis  andtis  pitteessftus.  senteacias  prlstinas  a^ 
gravavit.  Sed  et*"  rex  nee  non  fiütts  ejns,  di^nmni»  Karohs  prmtogenüii^'et*  po- 
stea  iknpeMtor  electus^  personaliter  iverimt  ad'  Romanam  eniiiam^  quos  neo  |rt|m 
Beae^tri»  C^^^O^  V^  ^^^^  ^^9  videre  vokit  nee  aadire,  nisi  prina  abläta  omia 
e^seiit  Wmti^laviensi  ecclesie  restitnta.     Qui  eim  hoc  noüent  faeese^   sine  bene^ 

■ 

tk)"  ae  Wtfatbhvfia  t  S.  T«  M.  h)  Üfetlicdralef  V«  d)  apvd  t»  Mar.  Mugd^  f.  S.  ä)  sicnt  äudiTi  f.  V» 
e)-«telefite  S.  T.  C)  i^iu  V«  g)  «I  proc.  S«  T«  k)  adhortobatiir  (et  f.)  S«  T.  i)  AI  miniitr.  V; 
k)  led  S,     -fy^  eo  f.  S«  T.    m)  Secti  f.  S«  T.     n)  3ic  (et  f.)  S.  T^     •)  H.U  S.  T»  V.  M/   p)    'mm^t  , 

(ad  t.)   S*  T* 


Bceslaa  outet  dlm  Enbislban  Prag  zu  stcHen.    Raynaldi  annal.  ecel.  s«  d.  J.  p.  346. 
Im  i.  ISßß  YerspffaeL  Karl  lY.  Breslaa  nicht  vom  Effsbistbiuiik  Gaeatn  tresBea  m 
woUeiBw    .GUfftjv  aaeed.  p*  288. 
0      Im  Januar  1340  wurden  die  Geistlichen  Ton  dem   Hanptmaiine  des   Firatentfamis 
Breslau ,  Konrad  von  Falkenhain   (welcher  i.  J.  1330  an  Heinrichs  y.  Hangwitz  Stelle 

Sekommen  war),    und  den  Breslaner  Consuln  ans  der   Stadt  TCijagt»    Vergl.  Klose 
[.   p«  ISO. 


Bischof  PrecUlam.      Johtam  wm  SebMenkfeld.  135 

diodme  ab  apiMtolieo  lecosfenHit     Interim  4eoe8sit  donuniis  Mankenis^  epscopos    i34i« 
WrätidxAenais.^refatVj  quarto  idas  ApnBs  anno  domiiii  MCOCXU^  et  eligitar  ^^i^Y^* 
loco  sai  donuous  Preedaas^  de  Pogrella^  in  episeopfom  WratislavienseBi,  tone  in  »*  Mai. 
Bononiensi  studio  constitatas.      Qoi  reversus  de  stMio  pro  eonfirmacione  sni  apttd 
•Gneznensem  ardiiepisbcqpakn  Uborairit,   sed  impe'ditas  est  per  ngem  iH^lonie  Ka- 
QBiinBn.    Ottapropter  porsonaüter  profidsoeiis  ad  Rraianam  cnriaitt,  ^a  donino  Be-« 
«edictp  C^^O  P^P^  eonfirmatas  est,    et  conseoratns^  in  die  sancti  Goiliardi,  post  t349« 
'decdonem^   qne  &eta  est^  eodem  die  anno  preoedeiti,    qnoniam  dcot  electes  fmk  ^'  ^'* 
tin  die  saaoti  Gothardi  sie  et  oonfiianatoa  est  eodem  anno  ptstea  revohito. 

^3  Sed  iMitandum,  ^od  cum  dominas  Nankenss^  adhiie  ageret'  in  hnmaniS) 
iactom  est^  iit  ciirM  WratislavienseB''  non  corarent^  Processus  episcopi,  nee  edam 
epostolica  iinttidata.  Bnnmte  idc  rebelMone  luynsmodi,  cemens  episcopus  eorom 
wijeiam,  vooato  ad  ae  inquisitore  heretice  pravilaiis^  videlicet  fratre  Johanne  de 
Swenkeflfelt,  mägistro  in  saicra  pagina,  homine''  saucte  vite,  proposuit  sibl,  faa-^ 
iüer  tarn  frivole  tamipie^  pOTtinaciter"^  stareDi  cives  Wratislavi^aes  in  eaceom«^ 
mmicacionis''  et  interdicti  senteneiis''  et  inploravit  super  hoc  ejus  inquisidonis  offi*  (I54i.) 
dum.  Qui  homo  conatans  ät  streuma,  habens  zelum  dei  atque  cupiens  suum  olG«- 
dum:  exeqni  diBgaiter^  ^eniens  quoque^  Wn^slaviam  die  quodam  dominieo  ser^ 
mcmem  dhdendum*  soUemmter  ad  *popalum  publice  feeit  indici.  Post  prandiun 
iptur  ante  pretcfkiom  .eonveoit  ifftasi  tota  dvitas  ipsom  audire,  ubi  fedt  magnnm  ^ 
kogum  aefiMMin,  adboitans  cirea,  ut  redirent  ad  gremium  aanete  matris  ecclesie, 
oh^eMiammie  'sepranrnt^  mcrepans  eciam  prophanacionis  vidum  quod  iBebat'  ^  iSeil 
ibaliter  seriao  displieuit  in  aovibus  nonnullorum,  presertim  cum  citaret  consules  et 

C*  ratos  caram'  ae  die  crastina  eraiparere.  Sed  illi  dtati,  veniente  termino,  no« 
erunt  venire,  (^oaproqpter  qwitus  fortitudine^  robwatus  metivit  ad  eos  in«  pre- 
toriuin  et  fiado  eomm  examine  jresponsiones  et  eoatraäcciones,  quarum  aüque  non 
^acoenNit  tdlni  aüdivit  ab  illis.  ^Gumque  dieeret:,  se""  non  posse  talia  sub  -Ailendo 
preterire,  i^uin  qpporteret  eui  ad  superiorte  et  ad  piqpam  deducere,  bec  subjon- 
gens,  se  timere  propterea  eos  ineurrere  graviora,  si  non  aliter  cogitarent,  mos  de 
loco  recessit,  ooanoUis  in  emn  stridentibus  et  blasphemantibus«  Unde  consules 
poatea  iverunt^  ad  re^em  de  iaqnisitore  predicto  querimoniam''  facientes  atque  di- 
eentes,  quod  eos  veflet  facere  hereticos  inquirendo  et  procedendo  taliter  confira 
eos.      Medio  tempore  decrevit  rex  mkti  ad^  .«dmimstratores,  Jam  sede  vaoattle^ 

a)  MCCCXL«  ]prbio  V.  h)  Pricilrat  S.  T«  c)  P^oreUa  6*  '^)  confifia*  et  MUfccr«!»  esl  S.  e)  cit  f« 
S.  T.  I)  Ncnckeras  S.  T.  Noakerni  V«  M.  ff)  TiTeret  et  ageret  S.  T*  li)  ötiUs  WntislATieiitts  S*  T, 
i)  enmet  S.  T«  k)  Tiddicet  mftffiitro  J.  d.  Schwenckiiifeld ,  (Swenkinfeld  T  )  sacre  pa^ine  profetti  S«  T« 
1)  tarnqnaai  V«  m)  proterriter  S,  T*  n)  eieommwiieatioiief  S«  o)  sentenciM  S*  p)  Tenlent^e  S.  T, 
))  faciendo  S,  'T.  r)  ibi  fteliat  S.  T,  ■)  eomm  f.  S*  I)  spirifa  fortitndinis  S.  T*  u)  ad  S.  T«  t)  •• 
f.  S.  T.     w)  iimiienuit  S.  T.   irerant  V*     z)  querimonia  S,  T.     y)  ad  f.  S«  T« 


*)     Vei^l.  über  das  Folgeade  vorsfigl.  Klose  II.  p.  .157  ff.,  welcher ,  wie  gewöhnlich^ 
diese  Geschichte  mit  Zuziehung  der  Urkk.  des  Stadt- Archirs  erörtert. 


196  III.    Chronica  prindpum  PoUmiae. 

mä  tone  stabant  in  Nissa  et  üaenmt  domini  Henricas  de  Banith   jMrepositas  et 
Apeczko  scolasticas,   canonici  Wratislavienses  in*  spiritualibns  generaliter  depa- 
tati,     desiderans  aliqnos  de^   suis  nee  non  inqoisitorem  predictom  ad  se  Pragan 
transmitti,    qaoniam  tractare  vellet  de  bujusmodi  dissensionis  negocio  concordando. 
Et  ut  securi  transirent  predicti  mandavit  capitaneo  suo  Wratislaviensi  nee  non  civi- 
bus,    ut  illos  deberent  condueere  et  inviolabiliter  treugas  pacis  servare,    propter 
quod^  specialiter  Conradus  de  Falkenhayn/    tone  capitaneus  IVratisIaviensis,   in* 
quisitorem  conduxit  et  alios  transseuntes  secum  iverunt*  eciam  et  consules  versus 
Pragam.       Quibus  illic  existentibus  rex  tractabat  uno  die  cum  eis,    altere  autem 
die  mane,    dum  esset  dictus  inqnisitor  in  monasterio  fratnun  predicatorom  sancti 
Clementis  in  Praga,    et  sicut  audivi  relatibus  nonnuUis'  debebat'  tone  tenq[K)ri8 
fecisse  collacionem  sermonis  ad  clerom,   existens  in  camera  studio  deditos,^    super 
eo  accedentes  duo  nequam ,  quomm  unus  vocabatnr  Knewfei^  et  com  percepissent, 
euin  ibidem  existere,    pulsans  ad  hostium  camere  petivit  Knewfel  cum  instancia,^ 
ut  ejus  confessionem  dignaretar  audire.    Cumque  responderet  de  intus,  sie  se  fore 
inpeditum  aliis,  quod  modo  non  posset  vacare  sed  ex^ectaretmodicum,   toncenm 
libenter  vellet  audire/    nequam  ille  inportonando  dixit:    nisi  me  statim  audieritis 
desperabo,  quoniam  peccator  sum  magnus  et  nunc  cor  meum  tetigit  grada"^  confi^ 
tendi  plus  quam  unquam,  quam  quidem  graciam*"  si  protractus®  fiiero  diucius,  per* 
dam  fortassis.'      Ex  hoc,  remorsü^  consciende  stimulatos  vir  dei'  statim  sorrexU 
de  studio  cameramque  aperuit  et  egressus  posuit  se  secom'  ad  susteataculum  gra- 
dus,   quo  ascenditur  ad^   cameram  et  inclinante  se,   quasi  confessionem  äudiinnis^ 
maledictos  ille  nee.  non  alius,  qui  secum  venerat,   occorrens'^  in  simul,    exemptis 
c^^sLh  ^^^9  ^^"^"^  tribus  sauciantes  vulneribus  percusserunt  ad  mortem.     Et  quemad« 
*^    modum  intellexi  a  quodam  antiquo   fratre  dicti   monasterii ,    qui  tunc  asseriiit  sa 
vixisse  sibique  factum  bene  constare,    cum  illi  nequam  scelere  perpetrato  ioge« 
rent,    Inquisitor  clamavit  post  eos:   latrones!   latrones!^   nichilominus  in  se  rever* 
ras  protinus  ad  seipsum  dixit:    cur  vis  perdere  aureolam  marturii  im?*    Et  sie 
statim  siluic  atque  se  seponens  ad  sustentaculum  multom  soi   sanguinis  cruorem 
effudit,    qui  guttatini  adliuc  apparet  ad  oculum  in  sustentaculi  pariete,  qui  extra 
vertitur,  rubicundus  in  tantum,'   ac  si  fusus  esset  recenter,  quique  nee  deleri  po- 
tuit  neque'  potest  usque  in  presens,    quamvis  eciam  paries'ipse  tam  casu  niviom 
quam  ymbrium  sedulo^  contingatur.      Quo  sie  peracto  rex  capi  mandavit  capita«- 
neum  atque  cives^^  et  in  quadam  camenata*^^  concludi,  de  perpetracione  hujus  sce- 
leris eos  babens  suspectos«      Sed  cnm  suo  asserent  juramento  y^''    se  penitus  nichil 
scire  de  crimine,  dimissi  sunt,  sicque  pius  homo  et  devotus,  quod  fortassis^  con- 

a)  ieitor  in  L»  b)  ex  S.  T.  c)  propterca  S»  T«  d)  Falkinbayn  T,  e)  iBierant  S.  T.  I)  nonattUorui 
S.  T.  g)  dcbeat  S*  b)  dedito  T.  i)  Knewffel  S*  T.  Knoirffel  V.  L.  k)  exiitcre  peürit  K.  com  in- 
•taaeU  pnlsam  ad*  o»  camere  S«  T*  1)  eaai  aadlre  V»  n)  contra  S.  n)  qnidana  gracia  V»  M»  a)  per- 
Inetnt.  S*  T*  p)  fortaMi  S*  '  q)  rcaortvm  V«  r)  Tir  dietof  S.  •)  eecnm  t  V.  t)  ad  f*  V«  M*  n)  t. 
occnrreatet  S.  accnrrens  Tcnit  L.  ▼)  cnm  S.  T.  w)  latrones  f.  einmal  S»  T*  z)  tni  f.  S.  T*  7)  r,  Interim 
S.  T.  8)  nee  S.  T.  aa)  tedule  S.  T,  bb)  ciree  Wralul.  S,  T,  cc)  camera  S.  dd>  Memniento  V.  M» 
ee)  fortaifc  S» 


Johann  von  Sehwenkfeld.      Bischof  PredsUnu.  137 

capivit,  est  palmam  martirii  consecutns.  Retulit  michi  preterea*  quidam.  alius 
frater,  habens  curam  capelle,  in  qua  corporaliter  requiescit  et  depictom  est  ejus 
epithaphium  in  quadam^  ymagine  ad  parielem  ex  adverso  sepulcri.  quod^  quadam 
vice  sibi  apparaerit'  dictus  martir  in  silencio  visionis  noctui*ne.  yuem  cum  frater 
ille  requireret,  quid  de  ejus  statu  foret?  respondit:  optime.  Requisitus  per  eum 
ulterius:  cur  deus  ejus  meritis  miracula  non  faceret?  ipse  respondit:*  nondum  est 
tempus  sed  venient^  dies,  quibus  locus  et  monasterium  hoc,'  in  quo  quiesco,  mul- 
tunr"  exaltabitur.  Propter  quod  idem  frater  super  sepulcrum  ejus  de  ligiiis  quasi 
qüoddam  feretrum  mortuoram  poni  fecit,  ne  pedibus  hominum  capellam  visitaudum 
conculcetur.  Porro  post  dimidium  annum  malefactores  predicti  capti  sunt  in  Le-* 
geiücz  et  cum  deberent  mortis  supplicium  sustinere,  percipiens  hoc  dominus  Precz- 
&US,  fiactus  tunc  episcopus  Wratialaviensis,  misit  ad  ducem  Boleslaum,  postu- 
lans,  ut  mitteret  sibi  eos  in  Othmuchovr,^  quod  et  factum  est^  Et  illi  publice 
sunt  confessi  coram  episcopo  et  aüis  multis,  quod  scelus  perpetrassent  hujusmodi 
eonvencione  facta  cum  eis  pro  XXX.  marcis/  per  quosdam  tunc  consules  Wra- 
tislavienses  et  signanter  nominaverunt*  Merkelinum''  Schertelczan  "*  et  Hellenbol- 
dum.^  Puto,  quod  adhuc  de  hac  materia  sint^  signature  publicorum  notariorum  in 
archivis  Wratislaviensis  episcopi,  et  si  ausus  sum  dicere,  retulit  met  dominus 
Imperator  Karolus  recolende  memorie  domino  regi  Cypri,  cum.  secum  esset  in 
Wratislavia,  qualiter  magna  plaga  fuisset  secuta,  nedum  propter  occisionem  viri 
sancti^.sed  et  expulsionem  cleri.  Nam'  dum  tota  Wratislaviensis  eivitas  post  hoc 
subito  per  ignis  incendium  vastaretur,  per  quandam  inclusam'  apud  sanctum  Mau- 
ricium  Visus  est  angelus  dei  super  civitatem,  quasi  vibrans  gladium  et  mittens^  car- 
bönes  igneos  super  illam." 

Cumque,  sicut  narratnr  superius,  venisset  dominus  Preczlaus  de  Romana 
curia  ^  episcopus  confirmatus,  honorifice  susceptus  est  a  populo  et  a  clero  in  aüis 
civitatibus,  preterquam  in  Wratislavia.  Statim  enim,  antequam  venisset  Wratis« 
laviam,  Nisam  transsiVit«  Tone  venit  ad  eum  dictus  dominus  Karolus,  adhuc 
existens  marchio  Moravie,'  pro  tractanda  concordia  inter  eos,  et  post  tractatus  va« 
rios  concordatum  fuit  soUempniter,  ita  videlicet,  quod  episcopus  cum  clero  et  eccle- 
sia  steterunt  content!.  Et  sunt  in  Wratislaviam  tam  episcopus  quam  clenis  hono-*  (tS49.) 
rifice  introducti  et  magnum  factum  est.  gaudium  civitatis,  et  proeesserunt  consules  ^^*  '^*^*^ 
et  jurati  pedestres  de  pretorio  ad  monasterium  saneti  Adalbelii  et  ibi  palBis 
et^  capuciis  et'  cincturis  depositis  promlserunt,  similia  se  velle  nuncqnam 
ammodo  perpetrare.      De  hoc  6ciam  facta  fuerunt,    sicut  multi  referunt,   plurima 

a)  pretarea  f.  S«  b)  qua.  V*  c)  qai  S.  T*  d)  apparait  S»  T.  a)  Die  Worte  rent  opthne,  bii:  ipse 
reipoBdit  f*  V.  M«  f)  adTCDienUs  S.  0)  lioc  f.  S«  T«  V.  h)  Vaa  bier  fcblt  ein  Blatt  in  V.  bif 
p»  I39t  Z,  t.  i)  Otmackaw  S.  Ottomucbow  L.  k)  qnod  eit  faetom  M.  1)  trigiata  marcamm  S»  n)  bo- 
miaarer.  f..  M»  a)  Mercbdamm  S«  •)  Scberteacaal  S.  p)  HdleabaaduB  S»  Hiena  bat  L«  toa 
eiacr  anders  Hand  den  Zwati:  1549  d*  St.  SUablai*  q)  tnnt  S*  T*  r)  nednm  S.  nondam  T. 
s)  qaendaai  iaclaeaai  S*  T»  t)  mitieates  M.  a)  iUaa  S.  T«  ▼)  per  Raaiaaaai  cnria»  S.  w)  et  f.  S»  T« 
z)    et  U  S»  T. 

18 


138  llh    ChrtmUa  prineipum  PoUmiae. 

H  instrumenta«  flnic  «oncordie  iBterfaenint  nonnulli  principe^  Polonie,  videÜcet 
Boleslaus  Bregensis  et  Legnicen^s,  Wladislaus  Bythumiensis,*  Cosiradus  Olsoi- 
censLsi,   Bolko  Falkenbergensis^^  Boleslaus  Oppoliensis*  et  alii  multL 

Comque  iiec,  sicut  premittitor,  essent  acta'  et  dictas  dominus  Karolus  dixe- 
lit^  quod  Teilet  eciam  ducem  Boleslaum  (Ül.)  cum  episcopo  et  clero,  pro  rapinis 
&t  dampnis,  que  fecerat  ecclesie  concoraare,  nichil  tarnen  penitus  in  biis  facto 
recedens  dimisit  Boleslaum  in  magno  supplicii^  laberinto,^  sed  quoniam  episcopus 
Preczlaus  de  ducatu  suo  natus  fuerat  et  tunc  temporis  gwerre  consurgerent  inter 
episcopum  et  ducem''  Gonradum  (!•},  dux  ^3 Boleslaus  (JOr^  auxiliatus  est  epi-^ 
scopo  tota  sua  potencia  contra  illum.  Et  quoniam  episcopo  et  ecclesie ,  auxuio 
Bolesläi  (III.}^  competenä  emenda  facta  extitit,  inter  episcopum  et  Boleslaum  (in.) 
ducem  nee  non  capitulum  et  ecclesiam  magna  benivolencia  et  amicicia  est  secuta, 
taliter  eciam,  quod  de  rapinis  et  dampnis  micius^  agebatur.  Senuerat  igitur^  pro- 
eessu  dierum  et  factus  est  sexagenarius  vel  citra  Boleslaus  dux,  multa  comme* 
(1851*)  dens,  et  in  feste  Pasche,"  cum  post  jejunium  quadragesime  plunmum"  comme- 
(8.  ApnL)  iifgget^  videlicet,  sicut  narratur,  tredecim''  juvenes  puUos  nimiümque  de  potibus 
diversis  potasset,  statim  in  crastino  magnam  egritudinem  incidit  et  vocatis  filiis 
Weneealao  et  Lodwico  postulabat,  si  quoquo  modo^  possent  procurarent  toHi  ex** 

a)  BjHioBieiitls  S.  T.  li)  FftUuiJMfiraMis  T«  e)  O^eBiii  S»  d)  Die  Uebendirift  fehlt  M.  Cep.  XXX.  L« 
e)  pmcfa  L«  I)  f epttltwa  S*  fiipplicio  T»  g)  laborinto  S.  h)  daeem  f.  L*  i)  Bolctkat  T.  k)  Tidsl« 
S«  T.    1)  euloi  S«  T.     m)  Pai«ct.S»  T.     &)  wnltum  U    •}  Xm.  S*  T,    p)  qao  modo  &  T. 


' )  Schon  S.  Fdbr.  1342  beTollmichliffte  R.  Johann  seinen  Sohn  ^  den  damalig^en  Marh* 
mfen  Karl>  zur  Beilegung  seiner  Streitigheiten  mit  dem  Capitel  und  der  GeiatUchhelt 
aes  Bresituer  Bisthnma.  Am  6.  Mai  1342  erfolgte  die  feierliche  AuBSÖhnang"  der  Stadt 
Brealan  mit  der  Kirche.  S.  oben  p*  157»  Klose  II.  p.  133.  Am  1*  Jali  d.X  bezeagfe 
Precislans  die  Böhmische  Lehnschaft  aller  Herzoge  Ton  Schlesien  nnd  erkannte  Karl  als 
Patron  der  Breslaner  Kirche.  Sommersb.  I.  p.  788.  An  demselben  Tage  besli« 
ligte  Karl  aHe  Prinlegien^  welche  das  Breslaaer  Bisthnm  von  den  Herzogen  von 
Schlesien  nnd  dem  Könige  Johann  erhalten  hatte ,  (angedruckt)  was  König  Johann 
4.  Oct.  d.  J.  bestätigte.  Sommersb.  L  p.  782*  Am  23.  Jall  1342  wnrde  ein 
Vertrag  geschlpssen  zwischen  der  Stadt  nnd  dem  Domcapitd,  zur  Aas^eichnoff  der 
'Streitigkeiten  bei  der  Yertreibiing  Nankers  und  des  Schadens,  den  die  Kircbe  erlitten. 
Die  Stadt  versprach  der  Geistlichkeit  Schutz,  Frenndschaft  und  Vertheidigong.  Das 
Versprechen  sollte  jahrlich  zu  Aschermittwoche  von  dem  Stadtrathe  an  den  Bischof 
und  das  Capitel  emenert  werden   (nngedmckt), 

*)  Im  J.  139(1  behauptete  daher  Bischof  Wenzel  von  Breslau  in  einer  Urkunde ,  sein 
Grossvater  Boleslaus  III»  nnd  dessen  Sohn^  sein  Vater  Wenzel  ^  hätten  dem  Bischöfe 
Precislans  gewaffneten  Beistand  geleistet,  als  der  Bischof  von  vielen  Grossen  feind* 
lieh  angegriffen  wordien  w&re  i  pro  remittendia  jnribns  et  libertatibus  eeclesiae«  Crk. 
Also  war  das  wahrscheinlich  die  Ursache  Conrads  L  zum  Kriege. 


BUchof  PreeUlaw.      Bokilaui  HL  139 

eoammicaeioiiis  et  interdieti^  sentendas  ^  in  se  nee  non  in  tenram  snaai  jprolttas. 
JSt  qaoniam  negoeimn  niniis  ardaiun  eis  foit,^  se  difficolter  hoc  posse^  £icere 
responderont,  yeramtanien  tandem  habitis  consiliis  inter  se  mutao  tractavemnt,  qood 
dnx  Wencesiaos,  filios  senior,  Wratislaviam  ira  deberet  et  pi-e  se  ae  pro*  firatre 
prondttere,  quod  omnia  restituerent,  quantom  posseni  Quo  Wratislariam  reniente 
com  episcopo  et  capitulo  sie  tractavit^  quod  ad  instanciam^  qoanuncunqae  singn- 
lariom  eciam  peraoaanun  pr^ate.  eentencie '  •  excemmomeaciotiis  et  interaicti,  de 
consensu  omnium  sublate  .pariter  et  rela^ate  fiierynt.  Ywientes^  propter  toUendas 
sentencias  domini  Johannes/  dictus  Bonum  mane,  qaondam  decanus,  et  Petrus  de 
Goscina,^  dictos  alias  CrompholeaK/  canonici  Wratislavienses,  qnibns  attributa 
fiierat  absolvendi  potestas,  Bregam  noctis  tempore*  absolveront  ducem  et  senten- 
cias, ut  premittitiir,  ^3f^'^^^>^'^'^^^*''  ^^  quo  moltam  gavisus''  ipsedax,  elevatisin 
celum  manibus  gracias  egit  deo ,'  et  eadem  nocte  drca  dilacolnm ,  sexta  feria  vide«* 
licet  ^  ante  dominicam,  qua  miserioordia  domini  decantatur,  quod  foit  ^3X1/  kalend. 
Haji,  anno  domini  MGGGLII/  de  hac  luce  migravit  et  sepultus  est  in  capella  tsas. 
beate  virginis  in  Lubensi  monasterio,  quam  ipse  fnndavit  et  donavit  monasterio  ^*^P*^** 
duas  villas  bonas,  videlicet  ^301snam  et  Heidenrichsdorff'  in  districtu  Nympcensi, 
Et  vere*  satis  fiiit  miraculo  dignum,  quod  sibi  deus  haue  graciam  dedit,  quod 
fiiit  tarn. subito  ab""  onmibus  sentenciis^  absoluius  ante  mortem  suam,  quas  su- 
stinnenit*  bene  XVH.  annis.      JB^acta  est  sibi  hec  grada  per  misericordiam  dei, 

a)  Von  liier  tritt  V,  wieder  eis.  S.  p,  I87«  h)  MBteBCÜf  T.  c)  eis  fut  f.  V*  iptis  fmuet  L.  d)  poMe 
f.  S«  T«  e)  pro  t  S.  T.  f)  ^od  a,  i.  t  V»  f)  scnteBcU  T.  h)  Yen*  «aim  S.  T.  S)  Johaaais  S«  k)  Co- 
•tiBa  S.  1)  Gmmpholi  S.  Cmpholcs  M*  T*  Groaiphols  L*  m)  t  Teoitotca  V»  b)  refauurvit  V«  M«  o)  g« 
otV«  p)  dco  f*  V,  q)  ^ideUca  f.  L.  r)  X«  L.  •}  millesSm»  GCCLII«  M*  t)  ÜOBriekdorarS.  HeyndriadoHF  T« 
Heydeorischdoiff  V*  Uejderiektdofff  L.  «}  rero  S.  T*  ▼)  «1»  U  S.  T.  w)  o*  TiAeolia  •catirocuiroi  t^  T» 
z)  raatiBiut  Y* 


^)  Am  11.  April  iSSS  urhandete  Herzog  Wenzel  ^  und  am  i7.  April  Herzog  Ludwig; 
Dachdem  inr  Yaler  Bolealans  absolrirt  worden  aey  yon  den  yerscbiedeaen  Spriichen 
der  Excommonication  und  des  Interdictay  mit  welchen  er  aeit  langer  Zeil  heleet  wor- 
den, wegen  BeraubnnMn  und  vielfacher  Gewalltbitigkeiten,  die  er  ruckaichtlich  de« 
herzoglichen  Rechta  (jua  ducale)  gegen  die  Güter  der  Kirche  verübt ,  .Verzichteten  aie 
auf  aUe  Anaprüche  an  die  Gerichtabarkeit  über  dieaelben,  S*  über  dieae  Verhallniaae 
der  Füraten  zum  Biathnme  anafuhrlifch  Tzaehoppe'an«  Stenzela  Urkk«   Samml. 

e,  33  ff.  und  p*  SSj    wo  dieaer  wichtige  Gegenaland  zneral  aua  vielen  ongedruektca 
rkk.  in  ein  klarea  Licht  geatelll  wof^nlat. 
^)     Sommeraberg.  I.  p*  429.  giebt  mit  Thebeaina  U.  p.  SM)7«  nach  dem  von  dieaem 
Jn  Abbildung  milgetueilten  wabateine  dea  Uerzoea:  IX.  cal.,  alao83.  Anril^  waamit 
unaerm  Cbroniafen  nicht  übcreinatimnil  ^    der  auf  doppelte  Weiae  den  .Sl.  April  be- 
zeichnet, denn  der  Tag  vor  dem  Sonn^ge  Miaericord.  dorn»  war  1358  der  Si.  April, 
und  Thebeaius  p.  208  achiebt  dieae  Angabe  mit  Unrecht  auf  deaaen  Unwiaaedieil 
in  der  Caleuderrechnang.    Ea  fragt  aich,  wer  irrte. 
')    Langen  -  Oela^  N.  N.  W.  i  M.,  und  Heideradorf,  N.  14  SL  V.  IRmptidi,  beide  im  J. 
1312  von  Bolcslaua  dem  Kloaler  Leubua  geachenkl.    IJrk. 

18* 


140  ///•     Chronica  frineipum  PoUnUae. 

nt  reor,  ^a  contritas^  et  penitencia  dactos  saper  omnibas  que  fecerat,  eodfitess 
se  merito  hoc^  pati,  oculis  et  maiiibus  elevatis  in  celtim^  in  articnlo  mortis  i)0situ8 
agens.  gracias  saspiravit''  et  sie  dicitiir  spiritam  enrisräse.  Idem  dux  Boleslaas 
pristinis  eciam  temporibas  ^3  monasterimn  fratrom  predicatorom  in  Brega  fondavit 

jDe   duee   EMdmigo^    JBregetui    tnodernOp 

cMeriearmwm  J'aut&re.^ 


Post  mortem  vero  ejas  domina  ^')KBÜienna^'  ejas  uxor  secnnda,  de  Cra- 
wacias  nata  et  de  Ungaria  ducta,  in  dothalidom  tenuit  Bregam  et  Oiaviam,  dao 
autem^  ejus  filii  superstites,  Weneeslaos  pariter  et  Lndwiens,  simol  Legnicz  ali- 
qnanto  tempore  tenueront'  Sed  simul  diu  raanere  non  poterant  propter  sasar- 
ria'  consiliariomm,  qoi  sepe  non  qaerentes^  qae  dMiinoram  sed  qae  prepria  ssnt, 
discordias  semiiiant,  quod  et  factom  Mc''  credo.  Cogitabant  ei^o  se  scindere^ 
presertim  enm  eciam  esset  jam  qnilibet  CMJagatus.  Weneeslaos  enim'  diicis 
TheschnensiSy  Ludwicus  antem  fiUam  dacis  Heinrici*  Glogoviensis  et  Saga- 
nensis  habneront  uxeres.*"  Interim  in  terra  L^nicensi  magno  ^3^^^^*^^^^^  ^^* 
ginem  habuerant  et  succrevenmt  in  tantom,  qaod  in  principio  fere  septimaaa« 
tim''  aliqaando  GXX«  afiqaando  CL/  marce  auri  poterant  ibidem  hicrari.  Hoc 
siqaidem   opus  et  lucrom  doravit  citra  VUI.*  annos.'       Et   divisi*  saut  fi-atres, 

a)  CMteetet  V.  h)  het  S«  T.  c)  eipinvit  S.  T«  d)  L«dowi|ro  S.  e)  Die  U^bersdir.  f*  V.  M.  Cftp. 
XXXI»  L»  f)  fUteffoa  S«  Cathetiaa  L«  g)  CrMek  S«  GraTada  L.  Ii)  a.  frahrei  V.  i)  tasnn«  S.  su- 
niviui  L,  k)  sie  L.  1)  e«  doxerat  S*  T*  n)  R*  dacb  S«  T*  »)  Iwbiiatint  vxoret  t  S.-T.  6)  tcpti- 
»atiA  V*  p)  CUU  S»  T*  q)  octa  L.  r>  Die  Warte  tobs  Hoe  ti^aeai,  bis:  aanot  U  S.  T,  t)  Hoc 
fic  diTUi  S,    Hoc  •£  d«  T. 


*)  Im  J.  1353  ecttattete  Biseliof  Jobann  ron  Breslau  dem  Herzog^e  BoleaUoa^  die  Stif^ 
Inni"  eines  Klosters  der Predigermönelie  auf  zehn  Mitglieder,  wie  viele  bereits  in  dem 
in  Brieg  befindlicheB  Conyente  der  Minoriten  Torbanden  waren*  Urk.  In  Jen  Be- 
sehreibuiieen  Ton  Brieg  finde  icb  darüber  aicbts. 

*)  Man  bat  bisber  nicbt  gewnsst,  wober  sie  stamme.  S.  Tbebesivs  II.  p..l89u»S13. 
Sommersberg  weiss  nicbts  weiter  Ton  ibr.  Sie  lebte  ooeb  nacb  einer  Urk.  Ascber^ 
mittwoebe  (22.  Febr.)  1357^  starb  also  nicbt,  wie  allgemein  angenommen  wird, 
1386.  Im  J.  1358  oct.  Mar.  tii^.  nennt  sie  Ludwig  I.  Catbarina  ofim  docissa^  ma- 
ter  carissima  pie  rccolendae  memoriae«  Sie  war  Toebter  Herzoe  Bernbards  von 
Scbweidnitz.  mit  Bolko  III.  seit  1325  rermäblt,  und  mag  sieb  in  Ungarn  aufgebalten 
,baben^  wenigstens  sagt  Bolko  II.,  ibr  Bruder,  in  einer  Urk.  t.  13.  Dec.  1350,  bei 
Pelzel.  Urkk.  Bocb  zum  Leben  Karls  lY.  Nr.  165,  seines  Bruders  Heinricbs  II. 
Toebter ,  Anna ,  sey  in  Ungarn ,  was  auf  uns  weiter  unbekannte  Y^biltnisse  zu 
Uuflnni  scbliessen  lasst. 

')  S.  Moscb  über  den  friibeni  Bergbau  um  Nikolstadt  (S.  O.  1|  M.  y,  Liemits^  in 
y.  Ledeburs  Archiya  T.  lY.  p.  320.  und  Tzscboppe's  u*  Stenzels  iJrkk. 
Samml.  p.  555« 


WeMedauM.      Ludwig  L  141 

Q  propterqnod  elvitas  Legnicensis  Cttln  sno  Astricta  in  sortem  cecidit  Ludwici  *  (isitf.) 
Goitberg^  vero  ^3  ^^7^  ^^  Haynovia*  Weneeslai.^  Quo  viso,  idem  dnxWen- 
ceslaus  non  contentos  c^it  movere  gwerras  et  dissensiones  fratri  Ludwico  et  in  ejus 
odiam  accedens  dominimi  Karolmn,  tone  temporis  marchionem*  Moravie,  in  ab* 
senda  patris  ejns  Johannis  regis,  qoi  fuit  in  Francia,  regnnm  Bohemie  gnbernan- 
tem,  sibi  venalem  ejthiboit'  partem  saam,  quia  heredibos  adhac  caruit  et  cnpie- 
bat  fratrem  exheredare,*  et  accepto  cnm  marcluone  t^mino  super  eo,  reversus 
ad  patriam  multa  tedia  feeit  fratri,  pennittens^  eum  dampnificari^  depredacionibns 
ei  rapinis.  Interim  consiliarii  et^  vasaUi  eoram  tractare  eepenut  et  dioere  Lud« 
wieo,  cmr  se  vellet  exheredari^  permittere,  com  haberet  heredes,**  frater  vero 
careret*  et  deUlis  homo  easet?  Et  finaVter  tractatiboa  conclusum  fait,  ^3  9^^^  (^M6o 
dox  Lndwicus  cessit  fratri  de  terra''  Legniczensi  sab  hoc  condicionis  ardcnlo, 
qaem'  sibi  soasenmt  ipsins^  dncis'  Lndwici  consifiarii,  peconiamm  dono  cormpti, 
videlieet,  qood  post  mortem  dacis  Wenceslai,  fratris  soi,  tota  terra,  videlicet 
ambe  divisionis  partes  devolvi  deberent  ad  Ludwicom  et  ejns  heredes  si  Wen- 
ceslaos  decederet  nullo  relicto  berede,   in  casum  vero,    qaod*  heredes  snsciperet, 

•)  Lcdwieo  S«  T,  h)  G^Mberg  S.  GoUieigk  V.  e)  Hayiiowa  S*  d)  WeacBetbm  S.  T«  e)  nareluOBe  V. 
f)  eiOivit  V«  9)  edwTCditerc  V«  T.  S«  k)  promittns.  S.T«  i)  dUmaUieuc  S,  k)  et  f.  S»T.  1)  cikmditeriV« 
dkepcditure  S.  T»  m)  evm  kerci  (kakcrct  f»)  S«  m)  taccrct  S»  T,  o)  t»  ^ptiot  S.  T*  f)  hite  condiciont 
fum  S.  T.    ^  ipti  V»    r)  dudf  f.  &    t)  <pio  V»  Bf« 


')  Am  9.  Avg.  4345  bekannten  sich  beide  Briider,  jeder  in  einer  besondem  Urhande, 
zu  Vasallen  der  Krone  Böhmen«  Urk.  bei  Thebesins  IL  p*  908,  und  an  demsel- 
ben Tage  quitirte  König  Johann  dem  Herzoge  Lodwig  über  erhaltene  S400  Scbock 
GroscLen.     Urk. 

*)  Lttben ,  (W.  N.  W.  104^  M,  t.  Breslan),  Stadt  und  Bezirk  gehörte  nrsprnnglieh  zum 
Gloganischen ,  dann. kam  es  bei  der  Tbeilnne  der  Söhne  Heinrichs  IH*  an  Johann. 
Herzog  von  Stetnan.  Dieser  Terkanfte  seinen  orndem  Heinrich  t.  Sagan  und  Conrad 
T.  Oels  das  Herzogthum  Steinau ,  dessen  Niessbraach  er  sich  auf  seine  Lebenszeit  Tor- 
behielt.  Das  bestätige  am  2S»  März  1338  König  Johann  y  nahm  aber  Liiben  aas, 
welches  er  sich  als  Eisenthnm  TorbehielU  CSommmersberg.  Lp.  878.)  Da  Herz« 
Johann  an  demselben  aage  anf  Steinan  nnd  Laben  zn  Gunsten  König  Johanns  Ter- 
ziehtete,  dieser  hieranf  Tcrlangte,  die  Herzoge  Heinrich  Ton  Saean  nnd  Conrad  von 
Oels  sollten  die  Vasallen  nnd  Borger  Lnbens  i>is  z.  24,  Jnni  d.  J«  an  ihn  weiseik 
nnd  sie  im  Nothfalie  mit  Gewalt  zwingen,  ihm  zn  baldigen  (Sommersberg.  UI» 
p«  127.),  so  thaten  das  an  demselben  Tage  diese  beiden  Forsten  nrkandlich ,  nachdem 


ihnen  der  Besitz  des  Steinanischen  Landes  vom  Könige  bestätigt  worden  war.    La* 


dewtg  reliq.  T.Y.  p.  843.  König  Johann  gab  non  Loben  i.  J.  1339  den  Herzogea 
Wenzel  nnd  Ludwig  yon  Liegnitz^  welche  dafar  am  24.  Aog.  d.  J.  versprachen, 
dasselbe  dem  Könige  nnd  dessen  Sohne  zurnckzastellen ,  wenn  sie  bis  zam  o.  Sept.. 
1341,  4425  Mark.  Gr.  Pobi.  Zahl  Yom  Könige  erhalten  haben  wurden.  Thebes.  L 
p*  188. .  Das  ist  nicht  geschehen  nnd  Laben  bei  dem  Hanse  der  Forsten  t.  Liegnitr 

Sebliehen.    S.  anch  Zimmerm.  T.  YHI.  p.  213. 
io  Thebes.  H.  p.  204.  ist  hinzozoffigen ,  dass  Stadt  and  Land  Goldberg  i.J.  134& 
an  Ludwig  L  die  Holdigung  nach  Wenzels  Tode  zosicherten.    Urk 


142  IIL    Chnmtca  prineipum  PoUmiae^ 

dnx  Ludwioufl  nuUaai  heredibos  suis  porcionem  dare  deberet  ad  tempora  vite  sae; 

Sostquam  aiitem  decederet  Ludwiens,  heredes  utriusque  deWent  eqoaliter  iiiteir  se 
[videre  totam  terram.    Hoc  ipsum  loa^s  privilegiis  et  HMÜtis  sigiilis  baromim  et 
dvium  est  firmatuin.     In  hac  siquidesi  ordinacione  non  plas  habiut  dax^  Ladwicua 
quam  GGGC  marcarun^  redditus  anilaos'  et  carfam,    ^3^*^^^^  oennraniter 
aunoapaiaBi/  cum  villa  ibidem.    Mira  res,  antequam  dhix  WeDceslans^  totam  ter* 
«  ram  ex  ordinadone  bajuamodi  fiiisset  adeptus   tarn   debiHs  extitit,    nt  elaudicans 

ambulant  io  sustentaciuis'  baculorum,  terram^  autem  totam  ^  adeptus  sanuä  appa<<* 
mit  ac  si  mcbil  maU^  seatiret.  fit  qnamquam  ex  aurifodinis  et  abis  multis  pen* 
aionibus,  que  solvebantur  sibi,  meriio  esse  potuerit^  eipulentus,  tarn  prodigaliter 
tarnen  vixit,  quod  tandem  non  modicam  inopiam  est  perpessus,  adeo  eciam  quod 
interdum  dbum  bonom'  non  babuit  mandncare,  stansque  eum  uxore  sua  per*  XVHL 
annos  in  conjugio  pueros  non  habebat,  qoibus  dapsis  postea  quatuor  filios  gmuH 
et  unam  filiam,  videlicet  duc^n  JRaperlom,  modemum  Legmcensem  don^nun, 
Wenceslaum  quondam  Lubucensem  nunc  vero  Wratislaviensem  episcopom,  Bo«- 
lealaum  et  Heinricum  decanum  et  canonicum  Wratislaviensem,  postea  episcopum 
Wladislaviensem,''  nee  non  Hedwigim  filiam,  seniori  dud  Heiniico  Saganensi  mo- 
demo  conjugio  copulatam. 

Cemens  igitur  Wenceslaus  ^nx  predictus  se  beredes  proprios®  habere,  mul- 
tas  exquisivit  vias  et  modos,  quomodo  heredes  proprios  circa  terram  Legnicensem 
conservare  posset,  fratrem  vero  suum'  Ludwicum  cum  heredibus  ejus*  removere. 
Propter  quod  et  expulit  de  terra'  nonnullos  vasallos  et  alios,  qui,  i^t  premittitur, 
promiserunt  duci  Ludwico,  nee  voluerunt  ob  hoc  omagium  feuere  heredibus  Wen*- 
ceslai,  indignans  nichilominus  civibus,  qui  post  mortem  suam  prestare  oma^um 
dsdem  suis  heredibus'  recusaruut  Considerans  itaque^  Ludwicus,  quod*  frater 
suus  Wenceslaus  semper  ad  ejus  destruccionem^  tenderet,  cogitavit  qualiter  ali- 
quam  municionem  acquireret  et  eciam  adherentem  sibi"^  faaberet  aUqaem,  cujus  se 
posset  prßsidio  defensare,''  cum  adhuc  nullum  talem  haberet^  Propter  quod  et 
fratri*  blandiens,  miti  modo  transsivit  cum  eo,  donec  de  ejus  consensu  opidum 
(13490  Lobyn^  exsolveret  cum  suis  vasallis  et  pertinendis,  quod  cuidam  de  Turgaw^ 
prius  extitit  obligatum.  Occasionem  hujusmödi  precipue  dux  Ludwicus  accepit  ex 
eo,   quia  consideravit,    quod  frater  suus  Wenceslaus  contra  factam  ordinacionem 

«)  dos  f.  S.  T.  h)  rnftreM-S«  T.  e)  ndditot  «bbm  T.  d)  BvekwaU  S«  T«  •)  Boeapctam  8«  f)  L«d> 
wicu  S.  T.  g)  nuteBevUg  V.  h)  totuM  f.  S.  T.  i)  ouli  /•  V,  k)  y^Mt  8.  T.  1)  bMna  t  S.  T. 
M.  V»  m)  per  f.  S.  T.  n)  postea,  bis:  WladislsTleMCB  f.  S,  T.  •)  proprios  t  S.  T.  p)  e|«s  V.  M.  L. 
^  suis  y*  M»  L.  r)  de  tem  f.  L.  s)  o.  cfosdem  lieredUms  S«  T.  t)  igUor  S,  T.  m)  qaooiodo  V. 
▼)  ad  destraccioiicm  snam  S.  T*  w)  sed  S«  z)  defindere  S»  y)  kaberet  f»  V*  s)  Qfd  bhndieas  fimtri  S« 
l'ialer  L«      aa)  Loben  L.      bb)  Tar|j^w  L. 


';     Wohl  Badawäidchen ,  ehedem  Bachwald,  S.  S.  0.  fi  M.  r.  Laben»  oder  aaeh  Baeh« 
wald,  S.  W.  i  M.  Y.  LiibeJi. 


Weneeslaug.      Ludwig.  L  143 

Teilet  sine  ejus  eonsensa^  mnnidones,  possesaones  et^  redditns  oblfgare.  Cni 
tarnen  facto^  ipse  dox  Ludwimis  restitit  quantom  potoit^  alienacionem  terranim  non 
Übenter  videns.  Niohfloiiiiiias  obligavit  ^3Aureii]iiinoiite]ii  euidam  jadeo,  Lndwioo 
invito,  unde  contigit^  quod  Ludwicus  diffidavit^  jadenm  et  captum  in  civitate^ 
Legnicz  duxit  secom  in  Lobyn,  quem  ei  coegit,  ad  solutom''  Montem  aurenm 
dimittendum.  Propterea'  Wenceslans  irascens  fratri,  redditas,  quos  haboit  in 
terra  Legnicensi  anferens,   dampnificari '  graviter  fedt  fratrem  diversis  incendiis  et  • 

rapinis,  opprimens  panperem,  nicbil  munidonis.  quam  solum  Lobjn  castmm  et 
oppidom  obtinentem.  Accessit  igitur  Lndwicns^  dominnm  Karolnm,  jam  inipera- 
torem  fiictam  et^  Bobemie  regem,  de  fratre  qnerelam  deponens  super  injuriis  sibi 
factis,  neQ  iQuItuQi  profedt,  quin  durarent  displi^ende  inter  fratres  ad  VL  vel^ 
Vn.  annos,  quibos  tractatu»  et  fdacita  &cta  smit  ^3pl^ii™A  ^^^  ^^  Fostea 
rero  decessit  dominR  Kathaiiot  predieta  eeram  nwret ta  et  ad  mnbos  fratres  terre  (Uhrt.) 
Bregensis  et  Olaviensis  cum  suis  districtibus  devolvuntur.  Sed  in  odium  fratris 
Lujhvici,  Wencealaus  dud  ^3^^<>^  G^O  S^dnicensi  vendidit  partem  smam  ad 
tempora  vite  illius'  pro  quadam  pecunie  quantitate.  Propter  quod  novas  tiibula- 
dones  et  inconmoda  Ludwicus  habuit,  quoniam  dux  Bolko  (II.3  SwidnieensiS| 
confisus  de  sua  potencia  et  eciam*  domino  imperatore  predicto,  cui  assignaverat 
jam  idem  Swidnicensis  omne  dominium  suum  post  mortem  conniventibus  nonnum- 
quam"*  oeuBs  transseunte,  plurimum  infestavit  eundem  et  lites  et  controversias 
sibi*  susdtans  undecunque  potuit  oppressionibus  fiitigavit,  cupiens  eum  deprimere 
de  sue  partis  medie  porcione.  Gumque  dominus  impetator  perpenderet«  duei  Lud-*^ 
wico  injuriam  fieri,   se  traclatibus  interponens  ac  concordiaim  fiiciens  inter  ^^^^res  (Utrao 

9)  Aflet  Toii  (  opjMdsn  Lobjv »  bui  i  eju  codi eim  f«  S.  T,  1»)  et  f,  S«  T*  e)  diffidat  S.  d)  cintetm  T« 
e)  abtolatan  L.  I)  Proptercft  f.  S«  T*  g)  dmapnificftri  f.  S«  T«  h)  dominu  Lud*  S*  T*  i)  et  f.  S.  T. 
k)  et  S«    1)  rae  L*     m)  et  ccUm  f*  S,  ceiam  f.  T.     b)  aavqiiaai  S«  T*     o)  sed  S* 


1)     Wenzdfl  letzte  Urknnde  far  Goldberg  ist  im  SUdtarehiTe  das.  ▼.  J.  13S7« 
*)     Am  13.  Oet  1357  bexeagte  Karl  IV. ,  dass  sidi  Tor  ihm  die  Herzoge  Wenzel  und 

AnflAufe,    Zweiungen  nnd  Kriege ,   die  zwiseben 


Lndwig  Teitragen  bitten  nm  alle 

ihnen  entstanden  wären.  Erstens  sollten  alle  Urhun jfen ,  welche  ^die  Herzoge  und 
deren  Vasallen  nnd  Borger  einander  gegenseitig  aasgestellt  hätten,  g&ltig  bleiben* 
Zweiten«  sollte  Wenzel  seinen  Bruder  nicht  mahnen  noch  anspredhen   nm  nachfol- 

rde  Dörfer:  Gross-  nnd  Klein -Krichen,  Petschzhendorf  und  Ossech  (sänimtlich 
f — 1  M.  T.  Lüben),  Sehönborn,  Bnchwald^  Bienowitz  und  Schildern  (sämmtlich 
N.  O.  nmi  M.  ronLiegnitz.  Drittens:  Lndwig  sollte  dei^ Wenzel  nicht  ansprechen  nm 
die  Herrschaft  zn  Namslan.  Alle  Diener  und  Anhinger  beider  Herzoge  aoUten  ihre 
Gnter  wieder  erhalten  nnd  zn  Gnaden  angenommen  werden. 
)  Am  98.  April  1358  bezeug  Karl  IV.,  dass  die  Herzoge  Wenzel  nnd  Ludwig  an 
Herzog  Bolco  Ton  Schweidnits  und  Jauer  den  halben  TheU  der  Städte  Brieg  nnd 
Ohlan ,  mit  den  dazu  gehörigen  Kreisen  ^  für  8S00  Mark  zn  48  Gr.  yerhauft  haben. 
S.  fibrigens  Thel^esius^  der  doch  nicht  alle  zur  Geschichte  der  Herzoge  Ton  Lieg* 
nitz  Toraandenen  Urkunden  gekannt  hat. 


144  HL     {Chronica  fnHndpum  PoUnUae. 

ab  invicem  divisit  eosdem  ^^ita,  quod  dux  Ladwicus  manere  deberet'  in  Brega 
et  dax  Wenceslaus  in  Legnicz  et  addere  Haynoviam  Ludwico,  in  recönpensam 
'^Crrotkaw,^  quod  jam  taiet  episcopos  Wratislaviensis^  et  ecclesia,  Piczen*^  vero 
et  Grewczburg^  posset^  et  deberet  dux  Ludwicas  redimendo  exsolvere  post  mor- 
tem Bolkonis  Swidnicensis  ducis,  qnod  et  factum  est.  Bt  quoniam  aurifodine  in 
suis  operibus  cessaverunt,  quod  nichil  lucri  pro  venerat'  ex  eisdero,  dux  Wen- 
ceslaus in  magnam  inopiam  est  redactus,  in  qua  et  mortuus  est  et  in  ^3^^^^'^ 
collegiata  Legnicensi,  quam  ipsemet  fundaverat,  anno  domini  millesimo  tricente- 
(1364.)  simo . . .  >   traditus  est  sepultnre. 

MBe  detoMueiane  terre  HregenHa  poMt  oMfWMt 

MiolkoniB  ad  dueetm  M4§dwieum.^ 

Igitur  defancto  duce  Wehceslao  predicto  heredes  sui,  de  quibos  ^^supta^  fit 
mencio,  in  tutorem  <;oncorditer  elegerunt  dominum  Ludwjcum,  ducem^  predictum, 
qui  sie  eis  prefuit  et  tam  fideliter  egit  eorum  negocia  per  sex  annos  et  citra, 

a)  debitit  S*  T.  1>)  Grotkaa  S.  Gfotkow  L*  e)  WnlislaTieaaU  f.  S.  T.  A)  PyUchya  S,  PitBchea  L. 
PiUckeiia  T.  PIcicsca  M»  e)  CrenKbnrn^  S.  Cnwsb,  T*  Crewcseb.  M.  f)  pro  te  $•  g)  prOTcaeiat  S.  aUe 
Haaasebr»  perr.  b)  So  aUe  Handfcbr,  ■.  MCGC*.»»  S«  T,  i)  Obae  Uebencbrifl  V,  M«  Cap.  XXXIL  I«* 
k)  tapeniiB  S»      1)  dacen  f.  S«  T,    • 


')     Urk.  bei  Thebesius  IL  p.  21»  ff. 

^)  Grottkaa  kaiiflle  Bischof  rrecisUas,  nachdem  es  ibai  BolesUus  III.  i.  J.  1343  für 
600  Mark  wiederkäuflich  verpfändet  hatte,  am  19.  Januar  1344  Tom  Herzoge  Bolea- 
lauB  III.  mit  Zustimmung  der  Gemalin  und  Söhne  desselben .  für  das  Bisthnm  Bres- 
lau, erblich  und  cigenthiimlich  doch  wieder  ablöslich ,  für  32i(0Mark  Prae.Gr.'Poln. 
Zahl,  und  am  23.  Not.  1344  bekannte  er  nebst  dem  Capttel,  vom  Könige  Johann 
die  Belehnung  mit  Grottkaa,  der  Stadt  nnd  dem  Lande,  als  mit  einem  rechten  Lehn 
erhalten  zu  liaben»  S.  letztere  Urk.  bei  Sommersberg.  L  p.  785*  nnd  The  bes. 
p.  900.  Im  J.  1338,  13.  Dec. ,  verleibte  Karl  IV.  dem  Bisthume  Stadt  nnd  Gebiet 
Grottkau  ein,  mit  dem  Verbote  der  Wiederver&ossernne,  nnd  belehnte  den  Bischof 
damit.  Lünigs  spieii.  eccles*  eontin.  II.  p.  104*  Ver^l.  die  Urii.  ▼•  88.  Nor.  1388 
bei  Sommersberg.  L  p.  783.,' in  wdcher  sich  der  Bisehof  ala  princeps  Ijrgio*  ^^ 
kennt,  was  nur  des  Lehnwesens  TÖllig  Unkundige  durch:  Bund  es  fu  rat  überaetsen 
nnd  andere  nachschreiben  konnten.  So  steht  es  jetzt  um  die  Bearbeitung  der  Sehle- 
sischen Geschichte. 

*)  Diese  Kirche  wurde  i.  J.  1348  Ton  Wenzel  nnd  Ludwig  I.  gestiilet  zu  Ehren  des 
heiligen  Grabes ,  spAter  im  Itf.  Jahrb.  zerstört  nnd  ihr  Crriindnngsstein  in  die  jetzige 
st.  Johanniskirche  gebracht,  welche  Heinrich  V*  L  J.  1883  gegründet  nnd  Wenzel 
i.  J.  1341  Tollendet  hatte.  S.  Tb  eh  es  ins  I  p.  80.  Die  Gründung  des  CoUeglat- 
stifts  in  Liegnitz  t  In  foodo  praeurbii  ante  castrum  clritatis  bestätigte  Bischof  Precis« 
laus  i.  J.  1305.  Wenzel  stihete  schon  21»  Juli  1348  anch  ein  Kloster  der  Benedie« 
tiner- Nonnen  zu  Ehren  des  heiligen  Leichnams*   '  Urids. 

*)     S.  oben  p.  142. 


Ludwig  L  von  Brieg.  145 


qnod*  faenint  aliqualiter  ia  JEncnUatibas  emendali  retinentes  terras  sms,  qn»,  rieut 
eredo,  alias  ^3?^^^^^*^^  ^^  nichiloiitiniis,  existens^  in  Brega  a  dace  Bolkone 
Swidnicensi  predicto  plurimas  sostinoit  ntolestias  et  fatigas.  Qai  eciam  dox  Swid- 
nicensis  post  mortem  saam  donavit  suis  ^3^^^^^^^^»  ducibus  Opolienaibos,  La-  (isos.) 
dialao  moderno  nee  non  Bolkoni  deftincto^  terras  predictas  Pipzin  et  Crewczbarg^ 
«  quibiis  eas'  dox  Ludwicus  pro  duobua  marcanim  millibus  liberavit  et  in  proprio« 
totem  saam*  rediudt  Propter  qnod  in^goali  duces  Opolienses  gwerras  movenint^  ' 
aibi  millto  tedia  facientlss.  Sed  dox  Ludwicas,  ad  se  defendendum  esLorcitam 
eoügregavit  et  conmissom  est  bellum^  prope  Crewczburg,  duce  Ludwiooy  sicut 
deo  placuit^  fortassis  ad  preces  ejas  et  intercessionem  ^  patronorom  auorom,  qaos 
apecialiter  venerabatur,   vietoriam  obtinente. 

Deceaserat  aatem,^  ut  saperios  dieitor,  Bolko,  dux  SWidiueensis  predietos 
alne  heredSbos,  anno  domini  MGCCLXVIII/  feria  sexta  post  diem  sfmcti  Jaoobi  isea. 
et  in  GrissOYiensi^  monasterio  est  sepoltus.  Dux  vero  Ludwicoa  predictas,  per  ^-  ^"^ 
dei  graciam  adhuc  vivens,  genuit  ducem'  HeiuriGum,  viventem  adhuc,  Wences- 
laam  defunctom,  Margaretham ,  uxosem  Alberti,  dutis  Bavarie/ Hanonie"*  nee 
non  HoUandie  comitis^  ^3^^^"^^^^  ducissam  Uswicensem"  et  ^3^^!^^^^^™  ^b* 
batissam  Trebnicensem ,  omnes  adhuc  viventes.  Hie  dominus  Ludwicus  specialem 
devodonem  babens  in  sanclum  Jokaianem  baptistam,  patronum  ecelesie  Wratisia«» 
viensis  et"*  beatam  Hedwigim,  qaondam  ducissam  Felonie,  de  qoa  supra  fit  men«* 
eio,    ad  reverenciam  et  honorem  ipsorum  pulcerrimam   ^3^^^^  ^  dotavit  ia 

a)  ^od  C  S,  k)  ciSsteiitct  T*  c)  pvedieto  S,  T«  A)  cdam  S*  T*  V*  M •  e)  raam  f*  S,  T«  I)  pivliam  V. 
g)  inlcreeMiose  S.  T.  H)  •utem  f.  V.  M.  i)  LYIIL  JU  &)  GrboTiMu  V.  Griteuieiui  M.  I)  dUMt 
C.  S.  T*      ■)  ÜMOTic  S.  T*     b)  VfwicsoüettMm  M..     •)  cl  t  S«  T« 


)  Es  tchtiiit  alft  h^be  Ludwig  I.  auch  Goldberg  nach  d.  J*  1364  für  Miocn  Neffen  ein- 
gelöst 9  da  CS  url^nndlich  bis.  1563  in  den  Händen  Bolco's  II.  yon  Schweidnitc  ge* 
wesen  war. 


*) 


Ladislaas   nnd    Boico    waren    die    Söhne   Bolco's    Ton   Oppeln    und    der  Elisabeth^ 
Schwester  Bolco's  II.  von  Schweidnitz.   Sommersberg.  Tab.  VI.  gen.  N.  114  a.  Ilff» 

degen  dazu,  dei 
Tab.  YI.  X^r«  4d  irrt,    indem  er  uen    Yvcnal  der  Hedwig  Przemislaus  nennt 
wig  I.  safft  in  einer  Ürh.  t.  J.  1576:  Hedwigis,  relicta  ducis  Jesconis  domini 
caensis,  filia  nostra.    Dieser  Johann   von  Aaschwifs  scheint  ein  bisher  unbel 


I)  S.  Sommersberg.  Tab*  V.  gen.  p.  417.  mit  den  Belegen  dazu,  der  doch  hier  nnd 
Tab.  VI«  Mr.  43  irrtj    indem  er  den    Gemal  der  Hedwig  Przemislaus  nennt«     Lud« 

Uswi- 
inbehannter 
Sohn  Casimirs  IIL  y.  Tcschen  gewesen  an  sevn.  Er  darf  nicht  verwechselt  werden 
mit  einem  andern  Johann  v.  Aoschwitz ,  welcher  in  d.  J.  1586  u.  1400  mit  einer 
Hedwir  vermählt  lebte ,  die  er  anf  Zator  versicherte. 

^)     In  d.  J.  1372  bis  1404  war  sie  Aebtissin. 

')  Am  9.  Jnni  1368  erwarb  Lindwig  I.  fnr  das  von  ihm  zn  gründende  Collegiatstift  zu 
St.  Hedwig  in  Brieg  das  Patronatreeht  der  Kirche  zum  heiligen  Geiste  daselbst  für 
das  Patronat  der  Kirche  in  Pampitz,  S*  i  M.  davon.  Von  der  Geschichte  des  mit  der 
Reformation  anfgdiobenen  Hedwimtifls^  bt  füst  nichts  behsnnt,  die  Urhanden  des- 
selben harnen  von  verschiedenen  Sei^n  an  das  Prov«-Archiv ,  hefindeii  sich  aber  noch 
zum  Theile  im  Dom  «Archive. 

19 


]il6  UL    JQhumUa  ^prhwiimm  Pohniae. 

(1309.)  fivega  "M^gtttam  leodesiAin  cMoniconiiii  sMolarMun  ^  ikiAem  iDfnsioimim^  omiqb 
kwiB  de  idoinisa  ^decantantes  dlebas  süigiiliS)  deputavit.  OecMias  accleak  preSiote 
4Bfert  Hiitram  epiaeopalem^  oam  bacalo  pastovati  diebas  ^aollpmpnibiis  ex  prtTlIegiG 
m£s  «pMteÜM  apeckU.  Bictos  ecjam  dox  Ladwieus  in  Lobyn,  v  natrö, 
isn^dBafli  pnlcram,  abi  reetor  priiHnpalis  oaofka^  move  eanMdcorain  atitv^  imtaor 
ravi^)  refiomnana  leaatrui  nee  non  mmena  a^doHi  la  •flndem''  Miuris^  dieffism 
iMatram  in  Brega,  i^piod  nuBosam'^  in  tejqa  ihadmpta  fqAt  nimis?*  deaolaiHi.  Ae^ 
iliipiw  JBsmnr  (civilatom  Br^naem  ^moltia  debitia  et  obl^acMnib«»,  nf^bms  per 
pairom  auam  Bolealamm  dacem  prefatmn  ipsa  fiut  civites  ini^ialata ,  |iaecm  dilig^ 
niaaretar  panperam,  nan  jperwittena  ierram'  «Itn  aoütam  .depaetari.  Proptor  ^uM 
et  sabditi  dUigunt  enm,  quonim  eciam  preeibiia  apeaandam  est,  «an  «per  divJMp 
«aanlioBi  amplräa  prosparari.  Sit  qouL  viroa  ecc]Leaiaaticaa  et  darotoa  ajpeciali  fa- 
irara  .proaequitar ,  optapt  aibi  longitudineai  dierum  felidam*  et  jpost  preaeatia  Tita 
isorricEkan  gamdium  ^lempiteraim.    (Seqnitur  aliua  raanm  'veiimnbitimn  duaiiBi.'' 

Deacripta,^  qwHtem*  ex  cronida  et  nonnullia  jdiia  aoriptoria  ipoterat^  rape«^ 
rill  geneloya"  docom  WratislaTieiidiiiiiy  Legaiceiiaiafli,  Shndnicenaiiim  at  Monater^i^ 
bergenaium  et  earam  actaum,  ralatomm  laicU  per  aepior^  fide  dig|Ma,  quibua  pliia 
eonatare  poterant^  aoac  ad  geneloyium  Glogpvienaem  atili''  aerii»  «onvertaima» 
Longe  namque  sapra  narratar,,  Hqaod  dox  Gonradus  (JIJ)  Glogoviensis,  qoi  Sa- 
lomeam^  aororem  Brimalai  dada  Uaeaaensia  babebat'  fixerem ,  edam  venano  interik 
toueatos,  relinqvena  filioa  Heinrioum  dacem  >  Glogovienaem,  OoRradmi  doeeai 
(laaao  Stinaviensem  et  Primslaum '  Sprottavirnisem,  qai,  sicutcredo,  Mtin  ^3^^^^^'  ^^ 

a)  epiflcopalen  t  S.  T.  h)  Cnprioi  S»  T,  Gsapp«  V«  c)  in  f*  S.  T*  ian>i  L.  d)  raina  S.  T«  M.  e)  al- 
Mia  S»  T»  M.  t)  ton  V.  M.  ff)  felieram  t  U  k)  Se^te  ^  fck  s  imtnm  f.  S.  T*  t)  IKe  Vermehr, 
r.  M*  Oip»  XXXfll.  L»  k)  RcMrlpte  S*  T*  1)  «nlem  L»  m)  polemt  V.  a)  gncaloj«  8,  Uaacr. 
o)  tdlicet  S.     p)  hahmt  L«     q)  dacem  f.  S.  T.      r)  Preaiislaem  dacoi  L»     t)  bcUa  8. 


^»-  *    i    .     1  .  '■  » 


■)  finselne  Erliplerugfii  wejrdep  -nitt  S^ntneiraberg*  Tab*  .U.  gen.  T*  f.  d.  üA^  ff. 
gegeben*  Ycirbeeaerangen  derselben,  tolme  Angptba  der  Q^eUe,  sind  «una  .llfldinden 
entlehnt^  wie  früber.  Die  Ge«ebiebte  der  Heffso^e  i^n  Glogw  iel  an^eer  mwi  &oitt- 
nversbergy  in  deaeen  genealogiaoben  Ttfeln  «iit  den  dazn  g^hijrigen  Belegen,  und 
in  einsdnen  Tbeilen  Ton  Worbs,  ae^B.  in  deaaen  fieacbiebte  de»  HeMogllinnia 
Sagan  und  in  einzelnen  Anfaaisen  ao  gut  ala  noeb  gar  nicbt  beaBbeitet  'Wonden ,  ob- 
wodI  aebr  zablreicbe  nnbenntzte  Urkunden  nnd  der  v»n  nna  «mler  JNr.  lY.  jvteiter 
unten  mitzatbeilende  Catalc^na  abbatnm  SaganenaiHa  Tide  wicbtige  IHacbriebtafe  znr 
.  AnfUirnw  dieaea  birfeatendw  Tbejla  der  fScUeaiaeben  Geacbieble  lentbaUe». 

0    8.  obw  S*  109.  JBft  eoacbeint  nrbnndlieb  aeit  iük  Man  484S  bia  M.  Apnl  1873. 


\\    ^vtmwc%^   eb^im^a^  am.  Selileiien  gtbntig«  &  4$  M«  von  Cnenatodian,  W*  II  VL  von 
K<>3el.    Dlngora«  üb.  VII.  .p.  844,  ajuabt  die  niharai  Uml&nde  an  n.  J.  ISSa  _In 

ate^  Sommerab.  if.  p.  |8,  wird  da« 


einem  alten  Pragmente^  Sommerab.  if.  p.  18,  wird  daaJaiirdacSdladktBaddea  Tor 


dsas.    Et  maiitim  posanm  eoilig6re>  de  diyersis,  ajiparet  midU,  faod  dietus  dux 
Cooradns*  Stinävi^fiid  eeiam  Sagtawi  et  h^byit  Übüeril  pMic^tim  patifa  bA 
CSovadl  Glogoviensis  predioti,    ohi  obUt'  aimo  dottiiai  M . ...^  et  fle^tna  e8tim<wi979.> 
ecclesia  collegiata  säDcte  Marie  Glogoviensis,  qaam  ipse  didtar  una  cvn  wpiseopo 
Wralaslavirasi,  qoi  tuikc  fderat,  fiuidavisae« 

]bte  €oiirftdiis  dux  Sliiiavjeii^y  ejus  ffidas,  gibbosas  6dt  et  ideo  di»  Ko^ 
bedeyn^  est  mmeiipatiiS'  et'  erat  prepositas  Wrati^viedsis,   pjostnodtm  elscttas»* 
est^  in  wddepiscopuni  Sidcssbvrgenaeaiw    'Qm^  cmoL^  tranasiens  ad  Saknbmgjsnseni 
ecdesiam  acceptandom^  et  cMdaiMns  usqiie  Wiemäun  solkm^^nter^  pir  aries^MH 
hiles  et  prelatos  venisset  seeimqtte  feciaset  dttci  cereviaSaM^  et  reqiditsset,    si 
oerevisia  haberetor  in  Salcsbnrg,   aibi  i^esponsom  öxtatit:    non  esse  ibi  oeremiam 
aed  boDoni  yintmb      Quo  iaaditO',    aissereas,   se  non  posse  vivere  sine  ceiensia, 
propter  cerevisie  careaciaai  archiepiaeqpata*  dimisao  bmx  ad  patiiaw  eat  remsoa) 
Interim  auitem  frater  epfi»,  Heinricus  dax  61ogaviensia,  se  mtromisemfr  da  Sagaao, 
nee  fratri  peteoti  ceatitaere  voloit,    and  suscitata  inter.  öos'  diaeordk  eüm  cepit  et. 
dnei^fecit  UlogOTiaan  captiVatam«      VasalH  anlem*  ejus>    de  Lobyn^   qaod  eciaai^  . 
aaiua  iiiit  et  de  ^3^^^^^/  noetnmo  faodam  tempere  kteatep'*  caatnua  Glogovie 
anftintrantes y  de  vinenlis  Uberaverakit  enndem,    qai  post  hoc''  in  terra  suaf  manena 
il3que  ad  mortem,    tandem  deoesat  anno  domiai  miUesimo  6€C  qaatrto,^   qninlar    iso^i. 
idtts  Octobris  et  in  Labeifsi'  mMasteria  est  ^aepiikiis.    .  V^  ^«^* 

a)  Coandar  t  V*      b)'   Im  attca  HaA^fckr*  v.  S«  so. .     e)   Habirlejm  S»  T«    KoUrie|tt  M;      d).  el  f*  L» 
•}  VoD  Ider  feUra  wieder  iwct  Slitter  in  Y.  bwi    ^  ISfi*  Z*  0^     f)  est  f*  S;  T*     g)  -Qmd  mm  SL    Qa&. 
I«M  M«      k)   tttMfUmitm  M.      i)  MUea^ilcr  t  L.      k)  ccrtüU  M*  iwBer*     ly  R«d«üw'S.      ai)  ble- 
wmt  T»     m)  hoe  U  S»     o)  MCCCUIL  S«  T«     p)   LabMi  S.  T. 


des  richtiger  1988  angegebea.  Sehon  am  28.  Man  1888  nennen  ihn  seine  Brnder^ 
Conrad  nnd  Heinrich  t  fellcb  recowlAtiania  Priinto  dom^  Sdnarieaeia,  nad'  Hein* 
rif h  III.  in  etner  Urh.  ▼.  I.  Aag.  1888  sagt :  pro  remedio  aniaHlraai  ^iiCri*  n#strl 
Conradi  et  Prisihoois  fralriB*  Aia  8^  Mai  1884  verlcffte  Premieo ,  Her^r  v«  Schle- 
sien ,  Herr  y.  Sagan  y  mit  Rathe  seiner  Bruder  Conrad  n»  Heinrieb ,  das  SUoster  der 
Aagttstiner- Chorherren  Ton  Nanmbnrg  a.  Bober  nach  Sagen.  Am  «f.  Mlil  1887  nennt 
er  sich  Herzog  Ton  Schlesien ,    Herr  Ttfn  Steinan«    S»  unten  p.  146. 

*)     Randten,   W*  N.  W.  S  M.  y.  Steinau  u»  11  M.  t.  Breslau^ 

*)  Conrad  nennt  sich  in  Urhunden  y»  6.^^Dee.  1886  bis  1^04  Heraog;  tou  Schlesien, 
Herrn  y.  Sa^n,  aufteilen- mit  besAadcaren  Zusitsani  8;  Noy.  15181,  daua  öfkevtjpri- 
positus  WratislaYiensis,  It^.  Aus«  1885  Heraog  y*. "Schlesien,  Brbe  y.  Polen,  Herr 
Y.X Sagen.  Wovbs  ArehiY  p.  343^  1.  Angi  1888t  pj^epositus  majoris  ecdesiae 
S.  Johannis  WratislaYiensis,  18.  JaniM^  1888:  prsqiositus  ec^leaiae  WratialaYiensis, 
83.  Mai  1888  eben  so  mit  dem  Zusatae:  neC  nOn  sacrae  sedis  Aauileyelisis  electas, 
8;  Aag.  1888 ;  dominus  de  Sagana  aeo  aoi»  patriaHsha  saaele  Aquileyensis  eeelesiae, 
1«  Jan.  1301 1  nur  dux  Sles«  dom.  Sagalii,  9.  ^ali  1003  daaut  eanonien».  WrattslaY. 
Sein  Testamtal,  in  wdchem  er  seiMn  Btuder  Heinrich  lU.  cum  SUben  des  Her- 
sogdiums  Sagan-  cMeaat,  i*t  y.  7.  jScat«.  I304i.  Br  fiihit  den-  Titel:  das  Sleste  et 
dominaa  Sagaui-  n^  nan-  pftposilaa  WratialaYiensis.     Die  Umschfift  seines  *  Siegels, 

18  ^ 


148  HL     ChrmUea  pHnclfum  Polaniae. 

Sed  firater  ejus  Primslaus^  dox  Sprotaviensis,  •  de  qqo  sapra  fit  meiieio, 
com  de  Cracovia  revarti  deberet  eani  exercit«  daei»  Heinrici  qaaiü  probi  Wratis- 
laviensis,  Poloni  Kalisienses  inipetiuii  faciientes  in  eam  cepemnt  et  expoliatum 
adhuc  javencalom  gladiis  et  hastis  cradeliter  perimenint  in  Sevor*  prope   ^3^^' 

tS80.  thom^  anno  domini  ^^MCCliXXIXj''  qaarto  kalend.  Marcii,   longe  anteqHam  de- 

^*^^^''  cessisset'  firater  suus.  Conradns  predictas,    quia  juverJ»  adhuc  est  mortuas.      Bt, 

sicat  fertor/    quasi  prescius  hujus  eventus  se  prius^  fecerat  sacramentis  ecclesia- 

sticis  procuraii  ac  suom  ordinans  testamentom  duas  villas  '3I^sm^'^^2*  et  Sir- 

kaw^  donavit  Lubensi  monasterio,    ubi  et^   sepaltnram  elegit 

''Quibus^  defunotis  sine  beredibus  ad  Heinricum.  daeem  Glogoviensem, 
fratrem  eonun,  totum  est  dominium  devolutum.  Hie  ^^'^^^''^^^^  (J^Oj  si<^t 
vidi  plurimas  ejus  literas  et  privilegia,''  scripsit  se  ^^^^^red^^^  regia  Polonie  foit- 
que  homo  seriosus  et  timorosus,  atque  multa  prelia  et  gwerras  moveiis  contra  Po* 
lonos  obtinuit  Pozenaniam  atque  Kalis,  uxorem  habens  domiaam  Mechildim,"  filiam 
Alberti  ducis  Bmnswicensis,  que"*  decessit  anno  domini  ^}MG....^  et  in  eccle- 
sia  beate  virginis  Glogoviensi^  predicta  est  tradita  sepulture/  sed  et'  dux  Hein- 
ricus,    post  varios  suos^   actus  et  bella,  que  gessit,  defunctus  est  anno  domini 

tsoe.  MGGGIX.   quinto  idus  Decembris,  in  monasterio  Lubensi  sepultos.      Hie  Heinri- 

^•^^  cusy  dux  Glogoviensis,   reliquit   ^^Q^^^^''  filios,  videlicet  Heinricum,  Conradum, 

Johannem  et  Primslaum,  qui  postea  terram  dividentes,*   ^3  ^^^^^^  ^^E^^™^  ^'^^ 


a)  gylrt  S.  h)  BylliwB  S.  Badiuii  T.  ByUieii  M»  e)  MCCLXXXX»  S.  d)  deceMit  S.  T.  e)  pre- 
fcrfiur  L»  f)  prios  t  S«  T.  g)  LftMCwiei  S.  T.  Lostwewits  L«  li)  Sirdia«  S.  Sfirkow  L.  i)  et  f» 
S.  T«  k)  Hier  bat  L.  ab  Uelienckrifl :  Cap*  XXXIV.  1)  Omnibiu  S.  T.  m)  priTile^vm  S.  T.  ■)  M«. 
childam  S«  Metkildam  L«  o)  qaia  T.  p)  in  aUea  HaadAchr,  fo.  q)  GlogorieosU  S«  r)  eit  tepalla 
S«  T.      •)  sed  U  L.  et  f.  S*  T,      f)  laoi  f*  S.  ejai  L.      u)  diTideas  S» 


welebes  ntchU  als  den  Schlesischen  Adler  enthält,  ist:  S.  GBONRADI  DEI 
6RACIA  U.  DUCIS  SLESIE.  Es  mögen  die  ScbriftsteUer  Salzbarg,  dessen  Ers- 
bischof  Wiadislaus  von  Breslau  gewesen,  wohl  mit  Aqaileja  rerwechselt  haben.  S. 
auch  Worbs  in  den  ScUes*  ProvinKtalbiltt.  1802^   Januar. 

>)     Bisuthen,  S.  W.  4  M.  Ton  Siewierz.        « 

^)     S.  oben,  p«  146.  dass  Przemislaus  nicht  i.  J«  lSt79,  sondern  1S89  starb. 

*)     Losswitz,   S*  S.  O.  4  M.,  u.  Sürchen  S.  O.  1  M.  t.  Wohlau. 

«)     S.  oben  S.  115  ff. 

» )  Seit  St*  August  I30S ,  doch  nennt  er  sich  spiter  nodi  abweehselnd  Herzog  von  Schle- 
sien ,  Herrn  t.  Glogao ,  Herz.  v.  Schles. ,  Glojgan  und  Posen  ^  Erben  ▼•  Polen ,  Herr 
T.  Glogan  n.  Posen.  S.  Worbs  neues  Archiv*  T.  IL  n.  31,  u.  Stenzels  Reeen- 
sion  desselben  in  der  lit.  Beil.  zu  den  Schles»  Provinzialblättem.    Dee.  18S5» 

")     Sie  erscheint  in  UriEh.  als  lebend  bis  z.  J.  1319. 

')  Er  Itsst  Bolco  weg,  welcher  sich  1312,  SO*  Nov.,  u.  1317,  2.  Febr.»  Herz.  r.  Schles., 
Herrn  v.  Oels  nennt,   und  1382,   29.  Aug.,    als  bereits  verstoiben   genannt  wird* 


Sotamersberg.  L  p*  ^2,  UL  n.  111,  und  Sachs  v.  Löwenheim  vH.  d.  28. 
')     Es  ist  dieses  nichtdie  erste  Thetlung  v.  J.  1312.    S^umersberg.   L  p.  0^5  in 


wdcher  nnr  sw«a  Theilc,  für  Heinrich^    Johann  n*  Primho  einer,   und  iur  Conrad 


Herzoge  von  Glogau.  149 

alüs  dvitatilras  et  opidis  vicfnis*  in  partem  sae  sortis  obtinnit,  Gonradas  vero 
Olsoam  cum  suis  adberenciis,^  Primslaus  autem,  alias  Primko,^  Glogoviam,  sed 
et^  Johannes  Stinaviam  atque  Goram  cum  suis  pertinenciis. 

Primslaus,  dux  Glogoviensis,  adhuc  juvenis,  sicut  audivi  a  senioribus, 
bene  rexit  suam  porcionem  et  quamvis  impugnaretur  per  regem  Bohemie  super 
ejus  subjeccione,  nunquam  tamen  voluit  consentire,  sed  dixit:  pocius  se*  velle 
terram  exire,  solus  in  equo,  quam  subjectus  esse  alicujus  principis  potestati.  Htc 
dux  Primko  alias  Primsiaus,^  quamvis  juvenis,  erat  tamen  multum  commendabilis 
in  moribus  et  virtute,  nichilominus  per  suos  proprios  vasallos  intoxicatns  est  et 
mortuus  anno  domini  ^3i^^l^^™^  CCG.../  et  sepultus  est*"  in  Lubensi  mona- (m IS99.) 
sterio  supradicto  superius.^ 

Quo  defnncto  sine  heredlbus  fratres,  Heinricus  Saganiensis  et  Johannes 
Stinaviensis  per  ordinacionem  habuerunt  simul  Glogoviam,  sed  Conradus,  dux  Ols- 
nieenais,^  obtinuit  Stinaviam.  Johannes  autem  domino  Johanni  regi  Bohemie 
^^mediam  partem  Glogovie,   concementem  se^  vendidit,  et  taliter  factum  involvit, 

ft)  e»  vieinisque  oppldis  S.  T«  h)  attüiettciif  S.  T,  e)  Priaekc  S.  d)  et  f.  S«  T,  e)  se  f*  S.  T« 
f)  Td  PmisUras  S,  T«   alias  Pnimko  L«      %)    So  aUt  Baadicbr.     h)   est  f.  S»  T,      i)    raperint  f.  S.  T. 

k)    OltMMIS  S, 


und  Bolco  andereneits  gemacht  worden  ^   aondem  eine  apiterei   welche  etwa  nach 
BolesUas  Tode  nach  1380  eintrat. 
')     Nach  Sommeraberff  starb  er  L  J.  1331,  doch  war  er  wahrscheinlich  9.  Mal  1329 
bereits  todt,  da  sein  Bruder  Heinrick  IV.  an  diesem  Tage,  (hei  Sommersberg^.  I. 

E.  845.)  als  er  sich  dem  Könige  Johann  zum  Vasallen  unterwarf,  den  Anfall  seiner 
»ander  nur  für  Conrad  t.  Oeb  und  Johann  v.  Stelnau  Torbehielt,  Przemislans  aber 
nicht  nennt*  Am  10.  Marx  1331  wird  dieses  Gemalin  Constantia,  relicU  domini 
Prynihonis  eenannt.  Er  führte  i.  J.  1323  auf  einem  Siegel  den  Titel:  Erbe  T.Polen, 
Herzog  v*  Mhlesien,  Herr  r.  Glogau. 
*)  S.  über  diesen  früher  sehr  dnnheln  Gegenstand  Stenzel  von  der  Theilnng  der  Stadt 
Chrosa-6iQ|gan  im  14.  n.  15.  Jahrh*  in  r.  Ledehnrs  ArchiTeVHI.  p.  137  ff.  Hiev 
folgen  einige  Nachtrage ,  weldie  noch  weiter  zeigen ,  wie  bereits  Johuin  mit  Lindem 
'  tauschweise  Tcrfohr.  Nachdem  sich  König  Johann  der  Stadt  Glogau  ganz  bemächtigt 
hatte»  gab  er  dieselbe  dem  Herzo|^  Johann  v.  Steinan  i*  J.  1336  für  das  Fürsten- 
thum  Steinan  auf  dessen  Lebenszeit.  Bohme's  dipl.  Beitrage  V.  p.  73.  In  dem- 
selben Jahre  gab  er  Glogau  an  Heinrich  t.  Jauer  auf  dessen  Lebenszeit ,  welcher 
sich  wegen  der  Stadt  und  des  Ffirstenthums  Glogan  als  Lehnsmann  behannte. 
Böhme  {a.  a.  O.  p.  68  (wo  iurt  Heinrich  v.  Sachsen^  Heinrich  y.  Jauer  zu  lesen 
ist).  Dieser  besass  es  auch  L  J.  1337  n.  1338.  Böhme  p.  75^  76  n.  77,  wo  für: 
1323 9  1338  zu  lesen  ist.  S.  Lndewig.  reliq.  T.  V.  p.  638.  Allein  im  August 
d.  J.  1339  gab  der  König  Glogan  als  Pfand  an  Boleslans  HI.  Ton  Liegnitz  und  des- 
sen Söhne.  Am  4.  Sept  1341  behannte  Boleslans  HI.,  dass  ihm  der  König  alles  ihm 
wegen  Lübens  und  des  Zuzugs  nach  Baiern  schuldige  Geld  entrichtet,   ausser  für 


UO  IIL    Ckraniea  pHnctpum  PoUmiae. 

mod  pietrr  volunüitem'  duds' Heitirici  fratris  stii,  tief  qvaniiintiiadieioneiBi,  vt 
jStA  ^  qua»  i]lqposti0nuie  aliq«}  quOmsdam  chdbus  GlogöVieMibiis  aliqui  vero  eapl^ 
taneo,  qui  tone  fiiit,  potenter'  intrMabit  se  de  tote*  erntete  rex  Sobemie  sdpra** 
dicttts;  Ific  emm  rex,  com  yeinsset  prope  GlogoViam^  ob  libc  eim  multis  gen- 
tlbtts  et  stetiaset  prope  väkm  ^^Creyi/AYfieZy  sab  seciiritetia  eonduct«  ad  ae  vo-- 
eavit  dves  Glogovieiiaea.  QjA  ad  eom  venientes,  tradicionia  ignari,  steteniitt 
eoram  eo.  Camque  mandaaa^  eis  seriosis  Verbis,  sihi  .civitetem  protimla  preaeB-" 
terl,  reaponderant ,  boaofi  sm>.  hoc  iraUaKeiftis  expedire»®  Qaibas  et  dilit  rex: 
TOS  condMci'  feci  ad  me  paucis*  heminibaa^  sed  ex  ^pio^  hbc  dicitis  ego  redueaa»  vos^ 
emti  kac  komimua  laidtitadine^  quam  videtis,  scieutes,  qnod  postqoaa  ad  domufli 
reversi  fiieritis,  videbiUs  xostrum^  stere  banderidm*  supe^  eaatrom.     Qitod  et  fac- 

(ISMO  tum  est  et  per  huno  modum  i^gl  est  ciTitas  presti^te.  Sbd  soceesaivia  tempori- 
hMy  poat  mortem  dieti  HeiaHoi  C^O  ^*^  SagM^n^s,    frf  abfit  amie  domiiii 

(i54ao  ^^Bm/OC..../  ei  seaalttts  eitt  io  monaaterio  canomcantta*  i^gulariiilii  in  Suganöy 
srnrexü  miieaa  ejnal  fiUos  ^  iisMtiis  lleinrie«ia  (y^J  diut .  Sagataiensis  et  repeoilt* 
mediam  partem  Glogovie,  quam  rex  occupaverat  ut  prefertun  Et  tandem  recu- 
peravit  eam  magnis  laboribua  et'  &tigis,  tediia^  et  gwerria,  qnas  haboit  tarn  in 
yite  regia  Johaanis  quam  pest  mortem  ejus  cwn  domino  Karola  imperatore  et  rege 
Bohemie,  qui  aliquando  venit  Glogoviam  cum  multis  gentibus  contra  eum-,  quf  so 
aic  viriliter  defendebat,  quod  dux  Heinricua  ferreus  d^ceretur.  Et*  tendem  fiicte 
concordia^  idein  dux  Heinricus  recuperavit  mediam  partem  Glogovie,    sed  &ctus 

(IM4.)  est  Beliemie  wgis  et  regni  ^3  TasilUaa/.  Kc  piäneeps  edam  pluruaisi  ^erras 
habuit  cum  rege  Felonie  Kasimire.      Postmodtm  profectua  eamr  domliia  Kärolo 

(isaa.)  predBcto  Romam,  dum  coroaaretur  in  iniiperatorem,  ibi  cinctäs  est  battbeo'*  mili- 
tari. Demum  traassivit  ad  sepukrum  domint  et  reversus  ad  pafriam  feliciter,* 
moi^t  gwernis  Uli  de  Bibiratein''  super  quadam  devoludone  terrarum  iUiuaf  de 
J^ag'  de:  «^Soravia,  qai  sine  propriia  heredibüa*  decesserat,  et  cemmisao  belle 
victoriam  obtinuit.  .  Dax  autem  Johannes  predietus  mortuus-  est  dne  hered(bu9  anno 

^  toU  r;  S»  b)  eiTiUteAi  Gkf  *  L.  •)  e«pe4iii  S.  %.  4)  BMa«n  f.  S«  T«  e)  «didem»  U  t)\k  allen 
miiiil««itt^  e)  ^  ^^  ^  ^)  tfkMU  &  T»  i)  cl  f.  S»  T»  h)  «tt  e.  S«  I)  TirfaUk  VL  »>  ^adioMte« 
3.  T.      n)  firtttcf*  Si  T.     o)  B|liyrtto|n  S.   BdanMja^H»  U     p)  Paca  S. 


« 


aiehep  i^  J.  1S44L  (se  muss  in  mauMm  obe»  ängeftUiite»  Aafaiifze  p.  140,  Z.  3.  t,  o» 
fiirt  t884  gehcMB  werden)  auMesöhnt  irar,  sv.BfAme  p.  76  j  aadt  mit  Rtvl  IT.  in 
guten^  Vernebmen  stmd^  BelTme  p.  73.  la  obigem  Anbatse  maM- p.  140,  Z.  tt 
T.  u.  Are   BiAfte.der  Stedt  SAweidnitafr,  Hälfte  der  St.  Glogen  elebn. 

>;)     Kreidelwitx,    S.  S.  O.  %i  M.  ^.  Gio^iiw 

*)     Er  Mail»  naeK  de»  CataLog.  abb.  Sann  s  in  feste  b.  ▼iaeentü,  a.  dorn.  134ft  d.  i.  8.  Jnni« 

'^     fTrk.  bci^Somasersb^erg.  Lp.  877» 

*)  Soran,  W.  H  M%  y.  Sagan.  S.  dailber  Werbs  Ckadlr  d«  Heiffchaften  Sorau  und 
Tribel  j  ib  deasen  Archiire  für  d.  Gesch.  ScUesickM-  S*  ISi»  M.  n.  beaandera  beraos- 
gegeben.    Sorau,  ISitO. 


Berxsfge  v^  ßÜogau.  151 

domiiii  ^yVLOGQ ....*  et  in  monasterio  laham  aepakos.  Per  cujus  obitm 
jnedia  pars  ^3  Gore  fiut  ad  dmeem  Heiuricam  (V.')  ecian  devoluta.  fit  ta»- 
dem  ipse  dux  Heinricns,  postquam  generasset  tres  filios,  videücet,^  ^^yUi&an^ 
cum  CVI.3  seniorem,  modemum  ducem  Saganensem  /  ^3^^^^^^^™^  O^O  ™^ 
dium,  Rumpoldum*  di(q(i|p/ d9tf<yn,9)Utf^|$|pg^^ 

ducem  in  Freienstad  et  in  Sprottavia,  ^j^P^^l^^  ^<^tum,  qui  omnes  adhuc  vi- 
YUBt,  et  divisionem  terraram  fecerunt  in  hune  modum,  v^deQcet,  quod  senior 
Jiabet  ^^Sagammi,  Groanam,  Newenbui^^  et  Swebzin^  amt  suis  pertineMiis, ^ 
medius  veco  Bmnpcddus  liabet  «ediam  partem  Giogovie  atque  Gore  et  Stinaine 
«c'  Hencsendorff''  com  suis  pertinenciis^  junior  autem  Jiabet  Frei^stad  et  Spcot^ 
Aaviam  cum  suis  pertioenciis.  Et  prefatus  SUnricas  (V.^  dux  Glogoviensi^  Qt 
jSaganieDsis'    namMdlis  lactis    per  enm   clavis  ^etibus.     ^pda  iuit   bomo  timene 


•)  So  «Ut  HmJtdtf.  h)  «dikM  S.  T.  c)  Sukscmm  af.  d)  Bjmftlimm  S.  T«  Roipvldnii  |..  e)  dl«. 
4ai  f .  j^  r)  jdt  travntey  S*  T«  flnviidicrg  M.  1;) .  SMbiafiia  S»  Swdbcaia  T«  h>  attbicMiW  ß.  T. 
1}  et  S«.  T«     l)  HemcBCBdorir  S*  T.     1)  c|  Sm^ab.  t  S. 


')  Jobann  t.  Steinaip,  de^en  wegm  Tiflcr  wecl^elrolkr  Sdrie^jitle  nnd  Veipftndnng 
nnd  WiedereinlötiN^''  «<ilaer  Uaier  «wwftftme  €l«5C^Ickte  Boch  nickt  hinrddiena 
nnteMncbl  ist^  starb  nicht  i.  J.  iS45,  sondern  lebte  nocb  !23.  April  1361 ,  aJs  or 
nrknadlicli  sem  Land,  wdidies  €r  bereits  i;  J.'IMHB  an  Heinridi  Y.vonGJagan  yer- 
Jmnfi  balle,  diMon  sb^at,  nehadicb  halb  Steinän^  balbKäbcq,  die  Stadt  BdhifilB  mit 
dem  Weicbbilde,  Heiat^endarf  (W.  N.  W*  i  M.  r.  Lübea)  nnd  Linda  (jetat  Nam- 
stidtel,  S.  O.  li  M.  T.  Freistadt^  N.  N.  W.  d  M.  t.  Lle^nitz.).  S.  auch  Worbs 
Gescbicbte  des  Herzoes  Jobann  v.  Steinan  in  d.  Scblesiscl.  Provinzialblätt.  Itt20. 
Inni,  p.  4f8ir. 

*)  Gnbran,  O.  t^  M.  t.  Glogan,  batte  gleteb  airfüngficb  an  Jobanns  Antbeil  rditfrt} 
4S37,  7.  Jnniy  Tcrinsserte  er  es  mit  seinen  übrigen  Landern  an  den  König  Jobann^ 
erbielt  i.  J.  1347  Ton  Kari  lY.  die  Belehnang  mit  denselben  nnd  ancb  mit  Gnbrau^ 
Terpfandete  es,  Stadt,  Bnrg  nnd  Gebiet,  ASfit  an  Bestbold  Ton  der  Lippa,  fidbmi* 
Beben  Kanzler,  yeilianfke  i.  J.  1352  das  Landgericbt  über  Gnbran,  fübrte  nocb  i.  J. 
1358  den  Titel  davon»  Sein  für  Steinan  wicbtiges  PrirUeginm  y.  0.  Mars  1348  s*  i« 
Tsacbopne's  n*  Sienaels  UfU*  Bndke  p.  jäiOt 

^)  Heinrieb  tL  sAaab  nicht  1387,  wie  Sommi&TaJ>erg  annimmli  sondam  wie  der 
Csialog.  abb»  Saganena*  aeigt,  H.  Dec*  1383» 

«)  Heinrich  VH,  at.  niekt  138»,  wie  Sojamersbiirg  annimmt,  Mndatt  ai..SN».;1384, 
nach  dem  Catalog.  abb.  Ssgsn. 

')  Dieser  Beiname  wnrde  ihm  allgemein  gelben.  In  den  Gdrlilxar  Bathsreehnioigen 
T.  J.  1384  beisst  es :  Sabb.  in  Tigil.  Caecüiae  Hcraog  Sperling  geehrt ,  als  er  nz  dy 
Herfart  reyt  Er  adll  ihn  von  seiner  iibermissigen  Ireigung  aum  weiblichen  Ge* 
scUechle  gehabt  hacen.  '  Saine  GemaUn  war  CSaturine,  Toehter  des  Hera^gs  Wla« 
.  dislans  t.  Oppeln,  was  Sommersber.g  nnbakannt  war.  Dieser  Heinrich  Ylll. 
wurde  achenweise  auch  Heiai^  Catheran  genannt,  nldit  ab«r  Heixo^  Helniicb  Y«, 
aein  Yater,  der  Eiserne  genannt,  dessen  GemaUn  Anna  biess,  vtee  Sonun^rs* 
borg  zeigt. 

*)  Er  fibrte  in  allen  tot  mir  lii^gendpn  Urhh.  den  Titel  eines  Hrnn  jtm  Sagan  und 
Crossen;  Naumburg  a.  Bober  und  Schwiebas  werden  nicht  eiwähnl* 


152  IIL    Chronica  f$riniß^ffum  PohniM. 

denm  et  bene  regens  suum  domiBiuin,    tandem   decessit  anno    domini  millesimo 
isd9*  CCCLXIX'  et  sepultus  est  in  Saganb  apud  canonicos  reguläres  prope  sepulcmai 
patris  sui  predicti.^ 

0  J^e  dueüni$  Oi$nieen»ihui.^ 

Gonradas  (IJ)  auttm,  dux  Olsnicensis,  (iiit  homo  prooems,  pmdens  et 
multom^  aasteros  inimiUs  suis,  sed  amicis  valde  benivolos.  Hie*  gessit  bellnin  cum 
Polonis  prope  Olsnam  et  victoriam  obtinens  plnres'  nobiles  de  Polonia  captivavity 
et,  sicut  audivi,  fait  homo  fortis  brachiis,'  et  sie  personaliter  existens  in  prelio 
pngnavit  fortiter,''  et  tarn  strönaae  se  habuit,  quod  fama  circa  plnrimos  magna 
fiiit  de  eo.  Istud  bellum  factmn  est,^  com  rex  Felonie  Kaamiros  cremavit  et 
cepit  Stinaviam.  Sab  ejus  regimine  bene  stabant  mouasteria  Lubense  et  Treb- 
(IS660  nicense  y  et  tandem  in  senectute  bona  decessit,  anno  domini  *}  MGGC . « •  -^  et 
sepultus  est  in  monasierio  Trebnicensi.  Gui  successit  ^1  Gonraidtts  (IIO?  ^^^ '  01s*> 
nicensis  modernus,  habens  filium  eciam  ^^Gonradum  CI^^O)  P^^  ^^^  graciam  none 
viventem. 

*  <  ♦ 

Restaret^  nunc  scribendam  de  d«cibus  Opoliensihus  et  eomm  suocessione 
nee  non  actibus,  sed  qoia  certitudinaliter  qnidquam  de"^  eis  invenire  non  potui,  ad 

presens  eos  pertranssicns ,  ad  principes  magne  Polonie  declinavi.     Superius  enim' 

•  •  •  • »  . 

a)  Mit  etwM  leerem  lUime ,  walirscheittlick  für  den  TodetUif^.  M«  b)  rapradieli  S.  T  c)  OImm  Ueber- 
•cbiill  M.  Cap»  XXXIV.  L.  d)  et  pradent  mBlUm  S«  et  p.  et  m«  T,  •)  Von  hier  tritt  V.  wicdfr  eis. 
S.  p,  147*  Ni  e)  1)  plnrimot  S.  T.  maltoi  L.  g)  et  tient,  bi«:  brmehiii  f«  /S«  b)  fortiler  f.  S*  T.  i)  eft 
f.  S«  k)  So  «Ue  Handscbr.  1)  das  t  S.  n)  OppolieiisibM  S*  inuner.  Obae  Ueberscbr»  V.  Sf .  Cap«  XXXV.  L. 
n)  Reitat  et  S,  T.     o)  de  f.  M.     p)  topcrivt  a.  S. .  T, 


*)  Die  bisher,  trotz  aller  Bemühungen  eines  Sinapins,  Sommersberg,  Sachs  t. 
Löwenheim»  Ehrhardt,  Reiche  n*  A.  nicht  lu  entwirrende  Genealogie  der 
Herzoge  y.  Oels»  welche  bis  zn  ihrem  Abgange  i.  J.  149S,  zehn  an  der  Zahl, 
sammUieh  Conrad  hiessen ,  bin  ich  glüehlich  genne  gewesen  y  nrhundlieh  feststellen 
zu  hönnen  in  y.  Ledebnrs  Archiye  T.  V.   p.  214  n. 

*)     Sommersberg.  T  I.  p*  373* 

')     Conrad  II.  st.  i.  J.  1403,   10.  Jnnh 

«)     Conrad  III.  st  nach  27.  Noy.  1412  und  yor  17.  Januar  1413. 

*3  Ohngeaehtet  aller  Bemühungen  Sommersbergs  und  Sachs  y.  Löwenheims,  so 
wie  zahlreicher  Urkunden,  welche  ich  in  Beziehung  auf  die  Genealogie  der  Herzoge 
Ton  Oppeln  benutzt  habe,  ist  es  mir  doch  noch  nicht  möglich  gewesen,  eine  Menge 
wichtiger  Zweifel  zu  lösen,  und  mehr  als  eine  ziemliche  Anzahl  yon  Angaben  zu 
berichtigen  und  zu  erganzen.  Unser  Chronist  ^eigt,  dass  er  am  Hofe  Ludwigs  I. 
yon  Brieg^  g^^cn  das  Ende  des  II.  Jahrb.,  doch  nicht  im  Stande  war,  etwas  Ge- 
nügendes zu  leisten. 


Herzoge  von  Oekj  von  Qro$s^  Polen  y  von  Masovien  und  Ctgavien.       153 

longe  ficribitar^  qued  dnx^  Mesco(1II.3  aIHis  Mesico,^  filias  Bolesl»  (1II.3  <^vvi, 
tres  genut  fi&os,  videlicet  ^3B^1^^™<^  ^^  ^3  ^^"^^^^1^™^  7  ^^  quibus  non^  inve- 
nitar  heres  aliqnis^  processisse,  sed  tercias,  scilicet*  Odo  vel'  Otto  Gneznensis 
et  Poznaniensis  dax,  eomm  frater,  genait  ^3  ^l^dislauin ,'  qui  quidem  Wladislaos 
daos  geüoit  fiUos,^  videlicet  OBoleslaom  dacem  KaBsiensem  et  ^3^™^^^!  dncem 
Poznamensem.*  De  dace  Boleslao  Kalisiensi  non  invenitiir^  processisse  heres/  sed 
de""  Primsil  daee  Poznaoiensi  processit  filias  ejus,  eciam  nomuie  ^3^^^^^^  (710* 
IBc  oecisos  est  a  suis,  edam  nulle  relicto  berede. 

J9e  äueihu»  MaofWoienMibu»  et  CQyaviensibuM^ 

De  dace  autem  Kaisimiro  CDOi  ^^P^t  lonjfe  saperias   ^describitur,  qui  eciam 
lait  filias  Boleslai  corvi  predicti,  processerunt  bii  filiiy  videlicet  dux  Boleslaus,  qui 

iKBredem  aon  habuit,  ^3^^^^^^^^  ^^^  Manovie  et  Koyavie  nee  non  ^3L^^il^<>  ^^^ 
Lesko'  dux  Gracovie  et  Sandomirie,  albus  dictus.  De  Conrado  predicto  nati 
mmt  ^^3^^™^"^^^^  ^^^  Mazovie  et  Boleslaus,  qui  non  reliquit  heredem,  nee  non 
^3  Kazimnns  dux  Koyaviensis.  Preterea  de  Semovito  duce  Mazovie  processerunt 
dux  ^3  ^^^^^^^9  V^  eciam  non  reliqoit  heredem,  et'  ^^3^^^^^^^^  ^^^  Mazovie. 
Idem  Boleslaus  genait  ^*3^®y^^%  ^^'  ^^3^^^^^^^^*    ^^  istis  ulterius  ^^3^^'^  ^^'^ 

•)  qtt«4  4«gi  £•  L.  1^)  Mt$A^  atfiie  Mesidt«  S.  Mcsko  atqne  |fetiditt  T.  Meaeo  9äiu  Metieo  L.  e)  tnim  L* 
4)  «liqnis  f.  L*  c)  TideUcet  L.  I)  O.  alias  h.  M.  g)  AUes  romi  de  ^Uiw  bm» >bs  »WlaaiilavB  f.  S. 
li)  filios  t  S»  t«  M.  i)  Pie  WoHe  tm:  KalinenKaiv  !»«*•  duetm  Pont.  f.  S*  k)  i»Teni  S»  T.  1)  licM- 
dem  S.'T«  m)  de  f.  V«  b)  CaBieBiibns  T»  D^  diieibas  CimcoTicBtibai  V.  Ohae  Uebertchrift  M*  Cap. 
XXX¥L  L.  a)  ftlii  f.  S.  T*  p)  Leiclco  alias  Lesticka  S«  T.  Lestka  aUas  LesÜko  M.  f)  Semowitas  S.  T. 
*•         •         M.  L.    r)alf.  S.  T.    s)''de  V. 


i)    Boleahus  Btarb  i.  J.  HM. 

t)    HVhdisUaa  mImA  i.  J.  IS3I. 

s)    Das  Jahr^  in  welckem  Otto  starib,  Ut  mcht  «icher  bekannt.    WtadisUua  starb  i.  J.  1839. 

«)    Boleslaus  sUrb  i.  J.  1278. 

»)    PrasenisUns  starb  i.  J.  1857. 

•)    Pnemislans  II.  wnrde  i.  Februar  i895  dnreb  die  Markgrafen  von  Brandenburg  in 
Rogosno  (7  M.  N.  t.  Posen)  überfallen  und  ermordet. 

t)    Oben  f.  101. 

•)     Conrad  st  i.  J.  1847. 

•)    Leseo  st.  i.  J.  1887. 
^^)    Ziemowit  st.  i.  J.  1868. 
AI)     Casimir  st.  i.  J.  1868. 
»)     Conrad  st.  i.  J.  189«. 
A>>     Boleslaus  st.  i.  J.  1315. 
1«)     Trojden  st.  i.  J.  1341. 
!•)     Ziemowit  st  i.  J.  1343. 

A«)  Docb  batle  Trojden  drei  Sokne,  Boleslaus  st.  1340 ,  Casimir  st.  1354  u.  Ziemowit 
St.  1381.  Ziemowit  binterliess  swei  Sökne,  Jobann  st.  1488  u.  Ziemowit  st.  1486. 
Dieses  letztem  Sobn  Boleslaus  st.  1455. 

2a 


ISl  ,11t.    <IhTcniea  frimclinim  PidUmiae. 

venio  lieredes  aliqaoft  precessiase.    Kazinunns  a«ton  4taL  (Joya^riwpis  ipt«ii|Mv» :  g^«« 
nuit  ^yL^siSkonem^  dictum  nigrom,  iduoem  Cracovie,  «^SfiiidiHliwe  M  Casw^j  '4a 

3U0  eciam  prolemnon  invenio  processisae;*  Itam  diotsut^Kaaminiai^aiNiii  ^3jS]|»i8U 
ucem  Koyavie^  qoi  Simisil  geniiit  tdteiraa  4uc6m  Leatkanam,  ducwi 'Piuiail  «jt 
ducem  Kazünirum.  ^De  Us  similUer  tribas  filüa^nw  invenio  imedbni  ali^fMai 
ulterius  processisse.  Item  sepedictos  Kaariipinis,  ^ixx,  Kq3uiV3e,  gaiKUt  'Wkdaif- 
laum,  dictum  >3XiOckot,^  factum  regem  Polanie.  ;fiBe  ll/3a#slaM.  4»^^ 
de  regno  Polonie  per  Wenceslaum  ^«oadam^  rc^em  Boliemie,  factwfue^  «atpra« 
(130».)  fiigos  tanto  tempore,  quousque  mortuo  eodem*  Wenceslao  (JV.'}  rege  Bohemie 
(1306.)  nee  non  filio.ejus, .  (eciam  Aomine  Weooealao  O^  jiar-pr||pn^«jioUles«4ii  Olo- 
muncz^'Wteifecto,  reverteretur^  ad  regnum,  Sandomiriam  nee  non  totam  Poloniam 


recuperans  et  coroDmn.  Hie  insuper  Wladislaos  Locket  poatea,  magno  {Theotho- 
nicorum,  Ungarorum.atquePoIoBorum  exercitu  coogregato,  pcHlcyiteriiigreasiia  ^^^ns/^ 
siam  usque  ad  fluvium,  Oasa  dictum,  duabus  vicibua  vaatayit  eaiidem  inceadiia 
pariter  et  rapinis,  et,  aicut  fertur,  ultima  vice  terram  expugimsaet  predictam,  ai  a 
propriis  consiliariis  traditus  non  fiusset,  nam  a  dominia  craciferis  de^Pruana  ntft» 
nullas^  häbuenmt  pecuniaa,  propter  quas  tradicionem  lecerant  in  rcigem.  late  Wk- 
dislaus  genuit  ^3^^^^''^ii^>i^  (7^0  ultimum'  regem  .P^Aanie,  .eeiui''  dmcisaaiii 
Swidnicensem ,  matrem  Bolkonis'  ultimi  dncia  Swidnie^aia  nee  aob  Helniad.  diicSa 
Jaworensis''  et  Lubanie,  patris  domine  Anne  imperatricis,  consortis  domini'^  Ka* 
roli  snpradictii,  de  «^uibos  quideiy  ducibus  eciam"*  facta  »t  mencio  «i^nn.''3 
(Grenuit  edam  predietua  rex  Wladiakus  dominam  Elizabeth  alias  Phenemiam,  ^ 
reginam  U^garie,  matrem  domini  Ludwici  regia  Ungarie  ultimi^  et  Stephaifi,  dicti 
Yirer.'    Genuit  nichilominus  Kaafiiifirus,   dux  Koyavie  >supra£ctus,  ^jKmsv^mo^ 


ft)  RaBiwras  aiiteM  d«x»  bk  i  inrcBi«  proeetnfM  f.  V«  h)  LMketk  S.  LokeÜi  T*  L.  e)  ^^umiam  $•  T, 
i)  f«e  f,  V»  M*  e)  Coden  f.  S.  T.  f)01iim«eB  S.  T*  g)  rererlitiir  S,  T«  li)  B«B«am  S,  i)  «It«  U  V« 
fc)  IfCBiiil  e»  S»  T.  e*  MafgiriUiMB  L*  1)  BiükowU  V«  M«  »)  Jaworesib«!  f«  S*  DaÜrs  4ik«  •  Alkieniif 
et  L.  n)  dorn.  f.  V»  o)  eciam  U  S.  T*  p)  aL  Pk.  fdilt  S.  PKeMwoa  M.  PkeMMam  L«  '^  idtiiü  et 
Aadree  •  ^  ftdt  In  Areria  «cdsu  ui  regBo  ^«tie  L.     v)  teer  L,  kr«er  S,  Biiver  T. 


1)     Lesco  der  Schwarze  st.  i.  J.  lJt89. 

s)     Ziemomysl   8t.  i.  J.  1S87,    war  fleno|;  von    Cujarien,    Lencsix,    Sjvadieft.und 

Dobrin. 
')     VergK  den  sogenannten^  Arehidiae*    Gnesnens.    hei    Sommersberg»  IL    p.  III. 

welcher  genauere  Nachricht  yon  diesen    gtebt.      Kasimir  erhielt  Gniewhow  (S.  W. 

8  M.  ▼•  Thom)  und  war  Vater  des  herfichtigten  Wladislaos  des  Weissen  •  welcher 

PBgen  König  Ludwig  die  Polnische  Krone  xn  erhalten  dachte*    S.  Voigts  fttsclrichte 
renssens*  Y.  p.  fitt4. 
^)     Richtiff,  Lohieteh»    Locticns»   der  nur  eine  Elle  lange. 
*}     S.  Johann.  Voigts  Gesch.  PMnssens.  T.  IV.  p«  419  it 
«)     Casimir  lU.  9k.  1370. 
T)     S.  oben  S.  l&B  n.  IS3. 
•)     Casimir  St.  i.  J.  1209. 


Herzoge  von  Masovien  und  Ct^atien.     KaHmIr  HL  155 


quo  paulo  saperius  fit  mencio,  ^3s^A^t  ^3^1^^^^'  Crucovie  et  San- 
LGem/    et   ^3^^^^™^^™  sanctam  reginam,^  de  quibus  sea  eorom  actibas 


oecdsimi' a'  Iiidiliaiiiii'efr  ^3^^^^^^^™  ineeiä  Dobrinetiseiii,  de  quibus  heredes  alios 
mm  inveirfo  proeessisse.     Dta  antem  Lesko,*  aflbus  dictns,    Cracevie  et  Sando- 
mirie,  de 
domirie  duGem, 

in  eronicia  et  ßcriptoris  nichU'  invemo,  nee*  quernquam  de  eorom  aemiiie  pfocessisse, 
propter  qaio^,-  irt  -]^ ;  a^  -S^hniruiurfffl^.),-  fifiW  It^dtsbl ;  I^ockor  dfcti ,  totom 
regnom  esse  Polonie  devolatom,  preter  Mazoviam  et    ^3^^^^^^^*^/    V^^^  terras 
halmeniiit  et  kabent  dnees,  de  qmram  genebjra^  mehM  reperio  esse*"  scriptom*  Sed 
igte  Kazimirtts  CniO?  rex^  Polonie,  honMrmaxfane  fait:  sois  tenporibus  prevideneie 
tM^poralis,    amavit  pacem  et  in  bonnm  statom  regmiM  PoIcMie'  rednxe^at,   libeil^' 
ter  edificavit  ecclesias  et  pro  conservacione  pacis  reformavit  castra*"  in  regni  fini- 
bns  constituta  et  iuit  homo  magnanun  opum.      Et-  qaamvis,   sicnt  fertor,    alias- 
fyerit  incontinens  et  volnptuosns^  non  tarnen  reliquit«  beredes  masoolini  sexns.    Ste-' 
tu  qaidem  in  conjngio  nnutis  temperibos  cmn  film  -lantgrarii  de  Hassia,  ex  ea  tarnen 
imllum  soseepit  fibam  sed  finautel'  sine  proprii  sitninis  masculini   sexus   berede 
decessit  anno  domini  MCGGLXX.  feria  tercia  post  omnium  sanctorum  et'  in  Castro  tS70. 
Cräcoviensi  et   kathedrali   ecclesia  inibi   est    sepultus.      Iste   Kazimims  rex  in  ^*  ^®^' 
vita*  disposuerät;,  sibi  debere  snceedere  Lvdwicunif  r^eoi  Ungarie,  filium  sororis 
sne,  qiii  aliqnanto  tempore  anlbö  gabemans  "^regna,  Ungnie  pariter  et  Polonie  postea 
edam'sine  berädä  teascuBni  sexus'  d^cesäit,'   rdinquens  duas  filias,   seniorem  Ma-  (issa.) 
riäiä,   Sigismundo  marcblolii  Brandeburgeosip    0ib  domini  Karoli  imperatoris  pre- 
dicti,    quem  genuit  ex  domina  Elizabeth  iniperatrice  modema  matrimonialiter  de* 
sponsatam  com  qua  nonnulli*  eom  referunt  jam  dormisse,  aliam"  vero  Hedwigim, '    . 
deaponsatam  filio  Lewpoldi^  docis' Austrie,  juniorem/  que'  quam  vis  ducta'  Gra- 
coiviam  et"*  habeatur  veliit^  ireginai  necdaui  tMien  dicti  docis  Lewpoldi  filia^nec 
aUevi  lilteri  tniditor  coiqagio^  copulanda.      Propter  qaod  hodie  pessime"^   stat  re- 
gmun 'Polonie,  presertim  cum  ibidem  non  habetur  rex,  et  magnatas  et  nobiles  syit^ 
disfCordes,    se  invicem  magnis  rapinis  et  incendils  ^i^astantea  et  plores,  .sicut  fer* 
tor,  non  tendunt  ad  hoc,  ut  regem  habeant,  (^sed3*  ot  bonis  regni  uti**  valeant  et 

a)  Leftitko  S;  Leteko'T*'  LetIKo  Ml  h)  Die  Worte  toiii  de  ^uo  panloy  ;]ii«:  d«Lpcm  feUeii  \f\  S«  cjr  Sa- 
loaiea  facta  regba  S/faciam  L*  ^).iiic1iil  f.  V.  '  e)  ncc  f.  $•  f)  Gaebekajr  Li.  g)  («iMlajo^M*-  ^ teste 
t  S»  i}  ultimvt  rex  S«  M*  T;  k)  caifra  t  V/  1)  et  f.  S*  T.  m)  Tita  s«a  S.  T.  m)  despaaiala  ^nia 
Bonaidll  $•  T.  o)  rdiqaam  L*  p)  Hedwigim  I*  S»  T»  q)  Leopoldi  S«  LcTopoldi  L*  ta  ancb  uiten« 
r)  So  die  CoddL  u.  S.  auf  Hedwicpm  beiogea.  •)  für  qae:  et  t\  t)  dacl»  »il  S«  T»  «)  at  S.  ,T.  ▼)  likr  . 
^clnt:  pro  S,  T.  w)  conjngio  f*  S«  %)  fcpiMime  M*  y)  sunt  S«  T,  s)  aed  f.  i«  aUea  Codd,  «»  S» 
aa)  «ti  f.  y. 


1)-   Ziemowk  st  iJ  J.  1307« 

s)     S.  oben  &  105. 

>)     Boletkm  st.  i.  J.  1879» 

«)     Salomea  st.  i.  J.  IS67. 

•)     S*  oben  zu  S.  1S4.     Anmerk.  3. 

20* 


156  in.    ClMraniea  prineifmm  PoUmiae.. 

unde  pauperes  opprimuiHiir' 


UU.%fl|U«^       4XMV>A«Ut9       I'IV  VA  llO       U0AVUO       ai|f|fJUVaA< 

red^tur  justicia  sed  qailibet    non  secun 
4um  motum  proprie  voluntatis«    Amen.* 


J9e  litffllMCloite  eccieiie  WraU$lmDien»U^ 

*  .  *  • 

Nanc  scribendmn  pato<^  de  institacione  Wratislaviensis  •  eeclesie, 
quam/  sicut*  in  historiis  principnm  Polonoram  reperi,  primordial] ter  fiaiida«- 
vit^  Kasiminis  primus,     04^9  prout  soperias  narratur,    faerat  monackus  Cl««t 

i 

< 

•)  nneii  £»  S.  T*  L»  M»  HieiBii  bat  L«  aocb  tolgOk^fOk^  etwM  tpitera  Zosats:'  Qai  ^Ikclmnt,  espulsW  '« 
reipio»  niii  «nfuipitet,  m^rtrm  cmdeleai  nmi  erMifiel*  Tandeoi  pvedtcta»  HedwifriA  Poloai  «iMfrl  propM< 
moBcra  tradidenant  cnidaM  Liteana  Kddlloai,  ^pl  profler  jreganoi  factos  ett  dbristiaaai  et  in  vegoft  eoraaa- 
ttts  et  Hedwi|ri  eamaliter  eapolatiu,  WiUielaiO  TiTentc,  regnaTit  plaribas  anais«  Vidcbimaf ,  li  Tere  Tel  fitle 
«it  factut  cbrUtiannt«  in  eandafioae«  b)  Die  Uebertebr.  fcblt  M.  Cap»  XXWL  L«  la  der  HaadsebriA  V* 
\  macbt  das  Folgende  eine  tSa  ticb  bestebende'  Abfbeilna^  des  grAtsera  Werl»  a«f ,  aad  beitcbt  ant  elaer 
eigcaea  Bcarbeitaag  der  Geiebiebte  der  Bitdiöfe,  auf  Gr«Bdla|re  dieses  lltera  Werks,  warfiber  ia  der  Vor- 
rede, bei  der  Besebreibaag  dieser  Haadsebrifl  albere  Aaikmit  ^egebea  werde«  wird«  -DesbaU»  H^  bier  die 
Handscbrifl  M.  suai  Grnade.  Sigisaiaad  Rasita,  weldMr  i*  J« .  1470  einei Qesebieble  der  Bisdidfe  tob 
Breslaa  scbrieb,  die  tob  SoBBimersberg  scr.  T«  I,  p*  64  ff.  beraasgab,  bat  das  ablge  Werk  graasea- 
tbnls  aasgescbriebeB,  wesbalb  wir  Bcriebti|rBiigeB ,  welcbe  wir  aas  ibai  eataebaiea,  ail  R.  beseicbnbt  babca.  . 
e)  est  S.  T.      d)  ^OBian  T.     e)  ticat  f.  S.  T.     f)  fnadat  S« 


i)  Eioe  kritische^  ja  ftkerlianpt  nur  eine  irgend  branckkare  Gesekiekte  der  BiseköTe  Ton 
Breslaa  mangelt  noek  gaaz,  okwokl  dazu  sehr  sahlreieke  and  frefllieke,  noek  gans 
nnbeqotzte  Quellen  Torhanden  sind,  wie  Tzackoppe  u.  Stensel^  Urkk,  SanunL 
Hanpf Stack  i.  S.  39  ffl  gezeigt  haben*  Die  Neoeren  folgen  ohne  weitere  Prnfnog 
dem  Dingos«,  der  auch  Longinaa  (eigentlich  Longini  sc*  fil«)  genannt  winC 
.  nniii.  J.  1480  starb.  (H.T.Hormayr,  Werke.  T.IU.  S.  305.  sagt  noch  imJ.fS^eO 
—  zwei  Polnische  Grcschichtschreiber,  Longinas  nnd  Dlngoass.)  Dlngoaa  hat 
in  seiner  Polniscken  QesckichtCy  wie  sich  erweisen  lisst,  das  Archiv  des  Doms 
*  in  Breslaa  benlitzt^  allein  ansserdein  ist  er  ein  höchst  nneenaoer  nnd  nnkritischer 
Bearbeiter  der  altem  Polnischen  Geschichte,  Torziielieh  aber  in  seiner  Geschichte 
der  Bischöfe  von  Breslaa  (bei  Sommeraherg.  T.'ll.)  in  den  ersten  Jahrbonderten 
dnrchaas  unznverl&ssig.'  Das  Dom-ArchiT  besass  schon  ror  seiner  Zeit,  wie  die  noch 
Torhandenen  ilteren  Urkandenbiicher  beweisen,  keine  ältere  Urkunde  als  die  Besta« 
tignng  aller  Besitzungen  des  Bistliums  durch  Pabst  Adrian  IV.i  dat.  Rome  a.  nülles. 
centes.  aainquagesimo  quarto,  pontifi):at.  a.  I«  VIIIL  cal.  Maj.  Ind.  UL,  also  nach 
unserer  ^Keitrechn.  t.  J.  1155,  nnd  anch  diese  nnr  in  einer  spater  beglaubigtra  Ab- 
schrift.    Die  ältesten  Verzeichnisse  der  Bischöfe  im  Dom- Archive  reichen  nicht  iik^r 

▼on  Bies- 
iat  wahr- 


'bereita  gegen 

das  Ende  des ^14.  Jahrhanderls  die  älteste  GeschicJite  des  Biatkama  war,    beweist 
anch  unser  CkroiMst. 


'  y  ♦   . 


Jfv^Bisthmi  Breslau.)  15T 

maoensis  orduds*  et^  a4  Polonie  rögnuin  redactos*..; .;  ^3De  quo  epiam  sunt 
faii  versus 

Ouondani  per  monachom  regem  dictum*^  Kasimimm 
Est  institutus  Wratislaas  pontificatus: 
Hec  Wratislayiensis  ecclesia  principauteri  anteanam  terra  Nissensos  esset  eccle- 
»e  donata  per  domiimai  Jaroslaum,  filium  qoondaiii' 3oleslaialti,  ejHscopum  Wra^ 
tislavienseiii,  de  quo  saperios  est  narratom,  ^3  ^^P^i* '  dermis  et  decimamni  usibus 
est  fundata  et/  pro  ^iMijori  parte,  benefida  ecclesiaatica  in  Wratislaviensi  diocesi 
(SoDstitata.'  'jHec  siqmdem'  ecclesia,  sicut  fertiir,  jam  in  tercio  loco  sita  est, 
fiiit  eoim  primo  in  Smogerowf  Namslaviensis '^  £strictas/  ^3^^^^^^  ^  Riczczin'' 
Bregensis  districfns,   ^3^™^  autem  in  Wratislavia  est  locata.^3 

a)  9f  BcsdUctiai  S.  noMdbw  Ciiterdcatii  tti4juufl  ex  MMMtcrio  avoiaccRti  V*  h)  et  t  S.  T,  V*  c)  d*- 
■liniun  R.  d)  oUm  S.  T*  e)  et  f.  S«  T«  I)  AUet,  Tön:  Hee  WntiiUTicKiis,  biet  eoAfüfaite  f.  V. 
g)  Saiogorew  S.  Sao^Nttw  T*  Snogenw  V.  K)  So  aUe  Hndichrillea ,  amch  S.  «*  R.  Am  lUade  ▼•■ 
j&B|;erer  Haadt  WalaWcatii  M*  i)  dettitalat.  Dar&ber  (cwlkriebeai  dUfrictot  T«  k)  PifMke»  S«  Kit- 
sekea  L*   Bitachei  T.   Riem  Y«  iw^er»  da  er  doi  OH  «Her  aeiiBl,  «ad  Ronts» 


0     S.  oben  &  10  V.  tf7. 

«)     S.  obea  S.  94.  o.  98. 

>)  Doch  hatte  das  Bisihnm  liereite  L  J.  IfttS  bedenteiide  Güter,  wie  die  Bestatigang 
dea  Beaities  derselben  t*  d.  J.  zeigt* 

4)  Sebmoma,  O.  N.  O.  2  M.  t.  Mamslan,  nnd  Gross-  und  Klein  •Scbmogran  N.  Ij-  M. 
von  Woblan. 

•)     Ratzen ,  S.  S.  W.  1  M.  t.  Gabran. 

^)  Wie  nnbegrnndet  die  Angaben  der  Polniscben  Gescbiebtsebreiber  filier  die  Stiftung 
Pelnisdier  Bistbnmer  nnd  Erxbisthnmer,  vorzfiglieh  seit  Dlngoss  Zeit  sind,  baben 
Len^nieh,  de  ebristianae  religionis  in  Polonia  initiis.  Gedani  1754,  nnd  Friese 
in  seiner  Kircbei^esebicbte  des  Königreicbs  Polen.  T.  L  Ossolinsbl  an  Vincent 
Radlubeb  p.  Mftf*  nnd  daselbst  besonders  Leiewel  p.  fi65  dargetban,  wozn  man 
noeh  Pagi  eritica  in  annales  Baronii  z.  J*  965*  Nr.  XL  Tergleieben  Mnn.  Es  darf  nnr 
cefragt  werden,  wie  die  Sage  Ton  der  Grindun?  des  Sebiesiseben  Bistbnms  in 
ocbniomn  nnd  dessen  Verlegung  nacb  Rützen  nnd  dann  nacb  Breslan  entstanden 
sey;^  Wiv  finden  sie  zuerst  in  nnserm  Scbriftsteller,  ausserdem  aber  in  einem  gleicb* 
zeiligen  Urkundenbuebe  Ludwigs  I.,  in  welchem  geleeentlicb  verschiedene  Einnah* 
men  und  Ausgaben  angemerkt  worden  sind,  zum  J.  ISSO:  feria  IV.  post  peniheeost. 
fessatoribns,  qni  in  Riczsehin  fodemnt,  qnerendo  episcopos,  III«  gl.  I V .  D.  Dass  Ton 
Pilseben  (N.  ri.  O.  9  M.  t.  Breslau  u.  Pf.  8  M.  v.  KreuaJiurg)  hier  nicht  die  Rede 
seyn  könne,  wie  gpar  wieder  Tor  einigen  Jahren  verrnnthet  worden,  zeigen  dieHand- 
SGliriflen.  ^^^1*  *<>cb  Klose  Lp*  119  ff.  Ich  Termuthe,  dass  die  Tcrbeerenden 
Einfülle  des  Bölimiseben  Herzogs  Brzetislans  in  Polen  seit  d.  J.  1038  die  Verlegung; 
des  Bistbnms  iron  Breslau  aaf  kurze  Zeit,  bis  1084,  nach  Scbmogran,  nnd  noch 
wahrsebein lieher  naeh  Rntsen  Teranlassten.  ^Vergl.  Stenzels  Ges<£ichte  DentschL 
unifer  den  Frink.  Kaisem.  L  S.  77  ff.     Kasimir  i.  musste  lur  die  Rlnmunsr  Scble- 


«iens  i;  J.  1049  einen  Tribut  tou  SOO  Mark  Silbers   an  Böhmen  Tcrsprecbeny   wel- 
cher i.  J.  10S4 ,    als  die  Böhmen   Breslan  und  andere  Städte  räumten ,   um  ä  Marii 


16» 


pPmCipUlU* 


1CK59  llj^äs^äecteiye^^  primae  e)^d«optt£l  fiüt  J^rMi^si     Btf^  ordlnatM  mVmM^ 

ioesC  domini  M.  quinquagesimo  secuiido^  et  obiit  anno  domini  MLXII«  ^    i  /  '  - 

Iteni;  anno  dt^iii  MLXIf^<«rdlrm(tib  est;  Ji^Med^  seeondus  episcopus  Wra- 

1079.   tislaviensis  et  obiit  anno  domim^SlIi^Xli 

1074.    -         l^gBtj  anno  dömiili  MIDOJP^arM^^   ordilMttts  eBt  Fe<ras(  tercäus  qnaeopns 

Uli.  WfsithiMiliiakitt^aim^  Tempore-  tetiflftefdi^pl  !passti9!>est^ 

saKctitö  Stöti^lW,  anno  <l(^iäl>'^^^^ 

ilis.  Item^  aifin^ '  diomiAf  'üäßjQi^^  ordfUttt«»'  est'  Sfyröiiim^    ^blHUa  epfocopw 

iiao.  Vl^tisiaviensis ^ et» obiit  arti*  dftaiküMCXX; 

,    Itenf^  anno  dcmini  MCXXl  orAimtkB  est  Haymoy  qaiiitHS'  ej^MO^^d*  Wra« 

UM.  tislaviensis^  et  obii<  asino  iomMM()1i3SVl. 

tiS7.  Item,  anno  domini  MCXXVn.*"  ordinatus  est  Robertos,  ^3^^^^'  episcopus 

1140.  Wxatislaviepsi^  et  obiit  anno  don^ini  MCXL.^3 

Hic, .  s)Qi|t  reperitur  in  aüquibus  cronicis,  translatus  est  de  ecciesia  Wra« 
tislaviensi  ad  Craceviensem  et  ibidemi .  sancti  W/Cnceslai  cath^aralem-  ecciesiam 
consecravit  .  * 

ii4i.    '  Item ,  anno  domini  MOXLI.  secandtim '  aliqtes  >  cromcas''  tHi'diiiatiis  est  Ma- 

gnus,   ^3^^P^™^s  episcopus  Wratislaviensis ,  qui  fuit  tempore  Wladislai,    patris 


•)  Cajas  S*  T.  b)  eecletla  M*  c)  iiili  Kax\muro  prüno  pre«Ucto  a  Rjeieui  eceletkMai 
eenter  efcctnin.  j(sic  J }  tr^nsUtos,  moritnr  anno  ^tc»  V«  Die  weiterem  Abweicbu^eii  iri  Vi  tind^'i«*  ftm^edelmt^ 
tttt- an^fülirt  werd^  lia'könrfen.  Iii  M;  titid' ^e' Zahlen  6ften  in  Wolfen  amg^edrficlit,  tnU 'wir;  in 'so 'feto  et 
die  genaueren  Bestimmongen  betriffl^  beibebalten »  dagegen  fnr  uiUesinio  imAer  M«  sefaen ,  ^e  anek  $•  q.  T« 
geben,  ^eD:he  bier  MLIL  baben;  tOHl.lt.  d)  I06B*  A;  e)  MLXXIIII.  6,  Tt  f)  MX€L  S.  T.  aneb  V. 
g)  a.  dorn«  f*  S.    b)  MGXX.  S.  T.    i)  Wrat*  f.  M.  L.    b)  MGXXVI,  S.  T.    1)  fcxtnt  t  T.      . 


Goldes  erhöhet  ^riirde^    dan  Polen  noeh  im  J.  lOOB  nn  Bcftnien- sa.elltriehteB.vef>- 

£fliofatel  wair.  Yergli  Cofemas  PM^eaisid  zu  d*  ugef»  JehWsn  v^  z*  J«  I0D3« 
diesen  BUohof  nennt  die  llteste  aeUesisehe  Urkonde,  welcihe^  so  viel  wir  wiflien^ 
neeb' vorhanden  ist,  in  der  .JMbteiea.dfM' St«.  VincenzSlift^  su.  BH9o1M^  deecen  Besi* 
tzangen«Henog-Boleshna  |V«  von  IVtlem  Termohrle  nüd  besliügte^  .w&brend  BUdiof 
Robevt  >denl8«ilMeD«  die  MäehaelifriKopeHd ibet*  dem  Kloster  y  irekhos  Beter  '(WlMt)f  eben 
erbnuete,    übcivafa.     Ih  nonunoi  mincte  et  individne  trinitelis  nkneni    Anno  domisice 

-  inesrnneionio  llfeXXXlX^  Iiidietione  Seeunds^  Bpaeta  octa¥ft*deetnB>  Concorrente  se- 
'    enndO),  Boleslao.  tercio  Polonie  .pnnctpe  defoncto,    regnontibno  pro  eo  filiia  «jos, 

Wbklhilao  in  Crncovul^  Boleslao^in  MazoWa,  Misieone  in  Poznanifc,  anno  vero  poü* 
tilicis  Rbberti  ijDartodeetmQ  etc«  Die  Urkunde  wurde  bestätigt:  in  conseeracione 
eeclesic  a.  MCXLVUII,'  presentibns  ebiscopis,  Johanne -Wratislayienoiy  Natheo 
Graeoviensi'5  Strphano«  Lubneonsi  etc*  In  einer  Urkunde  Kaiser  Lothars  v«  16«  An* 
eust  1136  ztt  .WIrzbate  lausgeslcllt,  ers«hfeittt  als  Zenge*  unle^  den  Blsehüfen:  Buggo 
Wratislatienaisk  Gerekeii..C!od«2ditil.  Brand.  V«  p.  7i»*  SidiertunMr  B^^M^  Bnggo. 
.    Nach  V;  starb   e#  1143.       Kaa' sehwarke  Btleh   der   PrijiQlegien  •  dito   BiaChnnia   (S. 

-  Tzscho^pp^'s  li^  Slen;zelB  Uirkft»  Bndi,  Vorred«  pl  X.)  ^lel^t  aber  .aneb  ll4(b 

)     V.  sagt:  aecundum  aliqüa»  cronieas  Magnus  «—  qulin  etMieis  -epiaeopo^ni  nott' ha- 
betur.   Da  die  Aofdhrung  eines  BtsehoCi  Magnus  enst  in  aUed  (jitoniken  nadi  dem 


BU€h.  V.  ^rßüav.     Mabfirt.    ^ifykfffm  IXr      WaUker.  t^ 

vel  XLVI. 

.    Jtem,  a&no  .danini  if OXLVI/  ordinatitf  «it  Jolianaes^   a^cundos^    dictus  iM$. 
Janic,"^   octarus  epigcopqs'Wratialavieiisis,   qoi  propter  ejus  dara  aumtoram  in«- 
signia  ad  archiepiscopalem  Gnezneosem  ecclesiam  est  translalus  et  ibi^  deAmctos 
eaty  et  ^os  mortis  tenninqs  ignoratur.^}. 

Item^  anna.  dopiüni  ftSCXLVJJl^  ordinatas  est Waltheriiß/ .nonas  episcopus  ^4^ 
Wratislfrrieiisis.  latlfia  epise^pi  temporibiis.  eeclesla  Wtttislavfensi«  de'  mora 
lapideo  est  constraota^.  que  lignea  JMt  antiquitiia,  et^usque  ad  ?JHS  tei^pora,  sio^t 
dicitttf^  multi  episc^pormb  Polonie  nee  non  canonici  et  sacerdotes  uxorati  fueront 
Per.  ewden  9pisßQpnm  Widtlrerom  institutom  est.  oJffidip  LugdSnenäis''  ecolesie 
in  ecclesw  WratislavieAsi  aervwdiun  cum  cailta^  et.ovÜine.  Bt'^.piito^  4iie# 
bpo^  £B^etanit  sit  ex  eo,  ^uia  in  liugdiaio  atßkefw  Ji^wmies  eciioi"  esit  patpono» 
x4  ;id  rinsiar  ^oclesle . Wratislai^eBsi»  eanonici 't^ugdinieiiaes  deferut  eappas/^ub^a^ 
Sit  qvDniam  dicta  {iiigifiniensis  eoolesia  i^t  in ' JBVaada .  constitnta.^  pnto,  quod  d^ 
eadem  ecclesia  Lugdiniensi  siot*  reoQpta  Witatislaviensis  ecclesie  aisma,  ^delif^t 
aex  albonyn  liliorqm  in  ^aifipo  rnbeo^  eommunker  ennn  lilionun  annis  ntonior 
episeopi  :regni  Franeie,  isiciit  vidi.  Hie  episcepns'*  introikixit  primo  oonvenr 
tarn  nigroffiun  fviDiiMlieratt»  in  ^LubenS)'  ordinis  saacti  Benedictt  Sq4  pe-;* 
ßte«  pQQ^entus  ibid^n  Uiclti»est^    yw^m^  fkviM  ordine  sa»«ti  BeiTnliudi*     .yfVit       r 

:         -         .  I 

()  cf  •  Wnl*  tewp*  ccdet.  4c;  S.  T*    k)  Ladaml^diiiieBtiftS«  T.     i)  taatum  S.     k)  «t  S«  T.  ^^V)  laeth. 
m)  cciam  f,  S«  T«     n)  Mal  S.  t.     o)  cp«  Waltenis  S*  T*     p)  Lewbici  S«  Le^iss  T«     ^)  vniu  S.  T« 


■«w«^»^n»^»*9» 


JZade  des  jJL  vtuhrtiMd«!«  cM^hrint^  die  2lleMtt  VensetchnisieAftr  JÜsdlMi»  'über 
Aftd  di<feiiwen.9  iv«lebe  ridiijafrdie  iüterca  giiinfan ^  *ihn  «kht ,  soiidem.den  fol^en^ 
den  Bifidiot  JohanA  als  den  siebenten  und  so  weller  z&hlen^  so  w&re  es  moelieh, 
dsss  die  falsehe  Lesart  im  Chron.  Polon.  oben  S.  IS.  i.  zur  Einschiebang  dieses 
Jiagnns  Veraiilassaiig  gegeben  bitte.  Vagi.  Rositx.  p.  84.  Die  spiteren  Aas* 
8ebniicknn|;en  des  Dingo ss  verdienen  liier  keine  Beamnng.  Verel.  Mcb  nnsere 
^  Cbron.  weiter  «nten ,  und  liesondars  die  Anmcriuing  über  dass  Siegel  Biscbof  Hein« 
rieb»  von  Wiriina  y.  J.  1316  n.  .1318. 

L)  Dass  Jobann  weder  bereits  L  J.  il47,  'noob  i.J.ilMS.  wie  gewöbntieb  angngeben 
wird ,  Ersbiscbof  von  Gnesen  ^  sondern  nocb  u  J*  1149  Bisäof  von  Breslau  war, 
ergiebf  sieb,  ans  der  oben  S.  158. '  Anmerk.  1.  angefukrten  Urkunde.  Daber  kaiin 
aucb  Walter  nicbt  i.  J.  1148  Bisebof  von  Breslau  geworden  seyn^  qbwobl  das  die 
Altesten  Handschriften  angeben,  wogegen  -L«  (üw^  und  T.  gar  1168^  und  sein 
Todesjahr  2u  1177  angiebt,  während  er  82  Jahre  Bischof  gewesen  seyn  soll.  Am 
'S3«  April  11K5  war  er  sieber  bereits  Bisebof  vonSreklm^  dennPabst  Adrian  riditete 
das  oben  S*  188.  Anm.  1.  angefilfarte  PrivHeginm  an  äin :  frairi  Waltere  episcopo 
WratistavJensi  etc. 

»)     Dass  in  Lenbns  vorher  Benedidiner  Mwesen  und  im  J.  IIIBO  Cisterciens^  flahin 

Iekcfmmen,  besengt  auch  Jodocns  im  Chr.  mocj^.Xetsteres ^geschah  jedoch  erstL  J« 
17ff^  wenigsInns  wnde  in  diesem  J.  der  Stiftungsbrief  ans^erfigt.     Biscliings 
Urkk  d.  Klosters  Lrabus.  Heft  L  N,  1.    YesgL  oben  Cbron.  princip.  Pol.  *p.  M. 


160  IlL*   Chronica  ffttneipum  Pahndae. 


um.  idem  Walihefnis  miscoims*  ebitt  aimo  '  ^oniini  MClJlQDt,    Mxto^  eälemL'  Fe- 
• '^■''  bniarii. 

U70.  Item,    anno  iomini  MCLXX.  öirdinatas  ;est  Zyi^oslätfs''   seeundu,    deci- 

iiao.  mas  episcopus  Wratislaviensis  ^  et  obiit  anno  domini  MGLXXX.  III.  nonarum* 

1181.  Item,  anno  domini  MGLXXXI^  ordinatas  est  Franko,   alias'  Franeiscns, 

1198.  XI.  episcopus  Wratislaviensis  et  obiit  anno  domini  MCXGVHL  ^nanlTfä  qaedam 
eronica  dicat,  hunc  Frankonem  fnisse  ante  Ma^tim  predi^ttun,  •  qoi  Magnus  in 
aliquibus  eronicis  et  eplstoporom  designadonlbiis  non  reperitär.    ' 

1199.  Item,  anno  domini  MCXGIX.  ^3^^^^^  ^^  dominus  Jaroslaiis,  4ax  et 
filius  Boleslai  alti,  de  quo  supra  fit  meneio,  ^^XIL  episcopus  Wratislavienäs.^ 
Hio'  dedit  terram  Nisensem^  ecclesie  Wratislaviensi,  prbat  eciam  superius  est 
expressum,  ^3^^  donacionem  novalium''  in  toto  fcrritorio'^'Iiegnicenä  per  domi- 
num Zyroslattm  ^i§pOpum  faetam  Lubensi  monast^o,  ^^qaoA  fsijer  domini  J»- 

1901.  roslai  fundaverat>    ii'ritavit,   patre  'de  terra  propübo,  et  >^roif  anno  domini  MC€9^ 

8S.  Jm.  j^^  calend*  Februarii ,  antequam  patei*  esset  niortuus.'  s  >     ■       i 

1901.  Item,  anno  domini  MCCI.  postulatus  est  ad  WratSslaviensem  ecclesaam  et 

assümptus  dMiinus  Cipriänus,*  episcopus  Lubucensis,''  et  factiis  6st  XIII.  >epflsco-A 

pus  Wratislaviensis.    Hie  Giprianus^  *  antequam  esset  episcopus  Lubueenis,  fuerat 

1907.  abbas   sancti   'ViaceaiciiP   prope   Wratidaviam   et    obSt  anlio  don^   'MGGVIL 

16.  Not.  xy|   ealend.  Decembris.' 

^3 Item,'  anno  domini  MGOVII. 'ordinatus  est  Laurenciüs.  XliU.  episcopus 

Wratislaviensis,    cujus  temporibüs  ftmdatüm  est  läonasterium  Gisterciensis  or£nis 

in'  Heinrichaw  per  quendam  Nicolaum,  qui  dicitur  fiusse  notarius  domini  Heinrici 

cum  barba,  ducis  Wratislaviensis,  cum  adjutorio  tamen  ejusdem  domini  sui  ducis. 

1999.  Conventus  intravit  idem  monasteriqm^  sub  duce  pcedicto  anno  domini  JIIGGXSIL 

98.  AUL  y^  ealend.  Junii.^     ^Jltem ,  ejusdem  episcopi  temporibus  fundatum<  est-  monasterium 


S 


a)  extitit  epifcopns  tt  S.  T.  b)  MCLXX.  M.  VI.  oil.  S.  T.  c)  Symlaai  S.  T.  dj  Wnl.  f.  T.  c)'bmmi 
S.  T.  1185  wiMä  Apr.  R.  f)  1185  R.  g)  Fnoicko  tcI  S.  T.  k)  Wnt.  f.  S.  T.  i)  ^  S.  T.  k)  Nti- 
fenten  S.  T.  1)  noBaliain  S.  m)  tote  tem  S.  T.  a)  CyprioBUi  S.  Cippriaooo  T.  o)  .L«kMÜt  L. 
p)  Viceacü  S*  ^  anno  d»  bis:  Decembr.  f.  S*  T.  XI.  col.  M.  Dm .Todteabsdi  dct  Eloiten  Lettbiu  cpebt: 
XVI.  od.  Dec.     t)  Item  t  T.     s)  in  f.  S.  T.     t)  noAoslerio  T.     «)  V«  cal.  Jwdi  t  S. 


1)     Dieses  J.  bat  auch  lib.  nig.    Aftdere  1198. 

>)     S.  oben  p.  88. 

9)     S.  oben  n.  99.    Vergl.  aucb  Tzseboppe's  v.  Stensels  Urkk.  Samml.  p.  33  ff. 

«)     Id  den  iMsanden  des  Leubusser  Archiys  £ndel  sich  daräber  nichts. 

»)     Vergl.  Wohlbriicks  Gesch.  v.  Leabos  I.  S.  54  ff.,  welcher. irrig  IS.  Nov.  als  To« 

destag  anhiebt.    Dass  er  aeit  d.  J.  1193  Abt  des  Breslaner  Vinceu -Stifts  gewesen, 

beseagt  die  Chronik  dieses  Klosters.   . 
•)     Hennelius  Münsterbergsche  Chronik  bei   Sommersher g»  L  p.  148.  giebt.d.  J. 

18S8  als  das  der  Stiftung»  dagegen  88.  Mai  1888  als  Zeitpunkt  derEinfiibrnng  der 


Jaroslati».      Cyprianus.      LatirentHiS.      Thomas  L  161 

in  Cammcz,.  ^}ubi  fiierat  prias  eastmm,  et  dicebatar  Camencz'  propter  scopulos, 
qm  fuerant  ibi,  nomen  trahens  a  lapide  seu  scopalis  lapideis.  Gastnun  hoc  fiin- 
daverat  quidam^  Wratislaas,  dux  Bohemie,  ^3^^"^^''^^^^  ^^^  capellam  in  Jionore^ 
sancti  ProcopiL  Postea  fuermit  ibi  positi  reguläres  canonici  de  monasterio  sancte 
Marie  Wratislaviensi,  ^3^^^  soccessivis  temporibus  monachi  Cisterciensis  ordinis 
sunt'  introducti,  tempore  domini  primi  Thome  episcopi  Wratislaviensis,  anno  do- 
nÜBi  MCCXLVI.  VII.  idus  Janaarii,  temporibus  domini  Innocencii  pape  quarti.^}  ^^^• 
Obiit  aatem  dictus  dominus  Laarencius  anno  domini  MCGXXXH.  iitö2?' 

Item,  anno  domini  JMICGXXXII.  ordinatus  est  primus  Thomas,  XV.  epi- 
scopus  Wratislaviensis.  Hie,  de  nobili  progenie  Polonorum  natus,  sie  literarum 
sapiencia  et  virtutibus  morum  clanüt,  ut  ejus  fama  celebris  esset  inRomana  curia 
et  apud  nobiles  et  magnates.  NicMlominus  irritavit  nonnullas  donaciones,  factas 
per  predecessores  suos  monasterüs  in  Lubens  ^3?^^^^^!*  ^^  ^  Trebnicz,  episcopa- 
tmn  autem  suum  extulit  plurimum  et  ditavit  Hie  Thomas  dicitur  fuisse  captus 
per  Boleslaum  ducem  Legnicensem  ^3^^  ^^^^  consensu  capituli  per  mutacio«  (tase.) 
nem  decimarum  fieri  permisit,  sicut  fertur,  in  pecunias  et  maldratas,*  et  tan* 
dem  obiit  anno  domini  MGGLXVIL  IH/  calend.  Junii,  in  nocte  videUcet  Gan-  1967. 
cianorum.«  *>♦  Mai. 

a)  ubi  faerat,.bis!  diceliatur  Camencm  f«  S.      h)  qnidem  S»     c)  honorem  S«      d)   sunt  f.  S*  T,  M.     e)  Mal- 
drahis  S»     f)  tercio  S*  T*     §)   Caadanomm  f*  S*    Candonomm  L» 


Cistercienser  ans  Lenbns  an.  Er  stutzt  sich  auf  eine  Insclirift  in  der  Heinrichaner 
ITirehe  t.  J.  1S83.    Der  Stiftnngsbrief  ist  nicht  mehr  vorhanden. 

^)  Nach  Gregor  Frömrich's  Geschichte  der  Cistercienser- Abtei Kamenz  in  Schlesieni 
S.  6,  soll  Lisurentins ,  Bischof  Ton  Breslau,  bereits  i.  J«  1207  dem  Kloster  Kamenz, 
welches  er  eben  mit  Augustiner- Chorherren  aus  dem  Breslaaer  Sandstifte  U.  L*  Fr. 
besetzt,  die  Kapelle  zu  Bardo  (Wartha)  gegeben  haben ,  doch  ist  das  noch  Aorhandene 
Original  v.  1.  Nov.  1210  ausgestellt  und  die  älteste  Urkunde  dieses  Klosters. 

K)  Im  J.  1096  Cosmas.  S.  oben  p.  70.  lieber  die  Stelle,  jvo  das  Schloss  und  die 
Kapelle  gestanden  s.  Frömrich.  p.  3.     S.  auch  Henel ins  Siles.  renov.  c.  VII.  p.  670. 

>)  Schon  i.  J.  12|0  waren  Augustiner -Chorherren  aus  dem  Breslauer  Stifte  U.  L.  Fr. 
in  Kamenz^  nach  der  oben  angef.  Uric. 

^)  Der  Yom  Legaten  Johannes,  Archidiaeonus  von  Lnttich,  zwischen  den  Stiftern  Ka- 
menz, Lenbns  und  U.  L.  Fr.  in  Breslau  vermittelte  Yertrng  v.  15.  Oct.  1248  steht 
bei  Frömrich  S.  15  ff.  übersetzt.  Nach  Frömrich  sollen  L  J.  1222  die  Augu- 
stiner Kamenz  verlassen  haben,  Cistercienser  aus  Leubns  dafiin  gekommen,  und  16.  Ja- 
nuar 1259  die  feierliche  Einfahrung  derselben  vom  Bischöfe  verfügt  worden  seyn. 

h)  Yergl.  d.  Urk.  v.  1»  Nov.  1235,  u.  v.  17.  Januar  1236  in  Büschings  Urkh.  des 
Klosters  Leubns.  S.  ISO,  u.  das.  S.  63,  die  sich  darauf  beziehende  Urk.  des  Bischofs 
Lanrentius  v.  18.  Apr.  1218. 

^)  Vergl.  Tzschoppe's  n.  Stenzels  Urkk.  Samml.  S.  38,  40  u.  ff.  und  Basco  cont. 
Boguphali  bei  Sommersb.  II.  p.  69.,  der  doch  von  der  Verwandlung  des  Gar» 
benzehnten  nichts  hat,  wovon  jedoch  andere  Zeugnisse  von  Henelius  hei  Som- 
mersberg« II*  p.  159  ff.  gesammelt  sind. 

21 


162'  IH.    Ghmmtta.  prtncioim  PoUmtae. 

\ 

I 

1570.  Item,  anno  domini  MGGLXX**  vel'  serandiiai  aliqnos*^  LXXI.  ^^OBÜBatiiB 

est  Tliomas  secundus,  filius  sororis  £cti  Thone  primi^  X¥L  episcopus  Wntift« 
kviessb.  fit  sciendum,''  quod  eeclesia  Wratislaviensis  vscavH  aliquifaaaL  uitemeK* 
diia  annja  post  obitam  Tfaome  priHii,  pro  eo,  quod*  du  Wladialaus  ^  fsctm  aKcid^ 


epiaeopus  Salczbur^enais,  a  domino  papa  impetravecai*  ki  subsifiiitt  sfti«  epiaoo«- 
patmn  Wratialaviensem,  ut  posset  fruotua  eftta''  peraipera  aimia  mediisy  Qt  prefei«» 
tii&  Hie  donuDiia  Wladislaus,  Salosbuigenais  archiepiacopus ,  don  quondäft.  ato- 
tiaset  in  studio  Padvano/  qnidain  homo,  qamidaiii  dUvea  sed<  pauper  faetoa^  pal^ 
cherriiiiani  habena  filiam,  coactus  inopia  miait  eam  ad  Wladislaiim  deflorandam  * 
ppr  ettodr  Cui  compaoiens  nee  cttm  ea  volidt  habere  conmereiiuB^  aed«  pocina 
data  propter  denm  sibi  pecttnia  maritavit  eandem.  Propter  has  vintutes^  vide* 
licet/"  pietatis  et  castkatis,  ^ua  fama  celabrior  coram  onimbu&^  habebatw.  Hie 
siquidem  Thomas  seeundos''  plurioMis  persecadones  sastmmt  a  prindpibns  et  pre» 
sertim  a  dace  Heinrico  qoartO'  Wnitislayiena,  qni  nominabator  probos,  et  qaan- 
tum  persequebatar  eum/  saperius  est  narratum.    ^Venimtamen  idem  dux  postea^ 

(laaa.)  peniteneia  ductus,   ecclesiam  saaete  crucis  Wratislavie  fiindavit  ^3^^  ^^^  piurima 

taaa«    bona  fecit    Idem  Thomas  obiit  anno  domini  BfCCXCH.  H.  idos  Mareii* 
14.  Min»  1^^^    ^^^^  domini  MCCXCII.  ordinatns  est  dominus    Johannes  IU>mka^ 

isoi«   XVn.  episcopus  Wratislaviensis  et  obiit  anno  domini  MGGGL    XHI."  calend. 

10.  Not.  Decembris 

Item,    anno  domini  MGGGL  ordlnatiia  est  Beinricus  de  Wirbna,"   XVHL 
1319.   Oepiseopus   Wratislaviensis,     et  obiit  anno  domini    MGCGXIX.   nono   calend. 
»•  ^^  Octobris. 

Item,    anno   domini   MGGGXXVH.''   translatns  est  dominus  Nankeras^p 
XIX.  episccfnis  Wratislaviensis,  de  eeelesia  Gracovianai  ad^  eeclesiam  ^^^--^'-^'*- 


•)  anccBtet.  icptaagetino  T.  b)  aUqiiot  f.  S.  T.  e)  teendam  'S.  T.  d)  impctniTlt  S.  T.  ^)  «nn  fra- 
ctM  S.  ut  frMtit  T.  I)  IMmb.  S.  g)  ftd  dflSomdMi  S.  «d  deflorendam  T.  k)  Tiddicet  f*  M.  i)  «päd 
Mscft  S.  T.  k)  MCimda«  S.  I)  enia  S.  m)  TXL  kal«  S.  n)  WiikeMw  S.  T.  o)  MGGCXVIL  M. 
p)  Neackenie  aU«  Haadsckr«     q)  ad  f*  M. 


0  Thomas  II.  war  i.  J.  1268  als  Bischof  orknpdlieh  anerhuint  und  stellte  noch  2*\  Marx 
oDd  17.  Mai  d.  J.  Urkunden  aas^  wurde  aber  darauf  Tevdring;!  Ton  Wladisl^us. 
Vergl,  Klose  I.  S.  506.  und  Tssoboppe's  n.  Stenzels  Urhundeosamml.  p»  45. 
Wladislans  starb  I.  J.  1270,  und  am  18.  Not.  d.  J.  stellte  Thomas  II.  hereiU  wie- 
der eine  Urh.  als  Bischof  to«  Breslau  aus» 

3)  S.  oben  p.  113  f. 

s)  S.  die  Stiftnngsnrhvnde  t.  11.  Januar  1288  bei  Sommersberg«  !•  p»  8OI9  ^^  **^ 
nicbt  nur  unendlich  fehlerhaft  in  den  einzelnen  Worten  y  sondern  sogar  mit  Auslas- 
sune  von  gcMu  20  Zeilen  an  yerscbiedenen  Stellen,  miteedieilt  ist. 

4)  In  der  Umschrift  seines  Siegels  an  Urkunden  ▼•  i.  13l6  und  ISIft  nennt  «  sieb 
H.  d.  er.  Wratislariensis  episcopns  XVII.^  was  also  mit  der  Reihenfolge  der  Bres* 
lauer  Biscböfe  in  den  Verzeichnissen  des  Domarehivs,  weldie  den  Magnns  (oben 
S.  158.)  nicht  zahlen,  nbereinstimmt.  « 


Thamoi  IL    Johann  IIL    Heinrieh»    Nanker.    Preezlaus.  163 

vienaem.   .  Et  dciendian^  qaod  aunis  intermediis  eeclesia  Wratidaviensis  vacavit 

2propter  duoa  electos  in  discordia,  qaorom  unas  fuit  Vitas,  alter  vero  Liitol» 
m.  ^  Ombus  simiil  litigantibiis  in  Bomana  curia  super  ea  •  tandem  Yitos  triiunr 
phavit,  et  vix  octe  diebos  vel  citra  post  victoriam  Buperviv^as,  tmdidit .  spiritum 
et  iranalatas  est,  ut  predicitur,  dominus  Nankerus,  qui  fiiit  homp  constans^  et 
propter  castmm  Melicz  in  faciem  exconununicavit  Johannem  regem  B^Aemie,  ut 
superius  eciam  est  expressum,  ^3^^  quemadmodum  fertur,  reversus  Nisam  postea 
bona''  sexta  feria  ^}'ex  devocione  nndis  pedibus  discurrens  per  ecclesias,  brevk* 
est  defonctus,  videlicet  anno  domini  MGGCXLI.  im.  idus  iAfiäis,  et  tändln  1541. 
ductos  Wratiskviam  ecclesiastice  tradttus  dinoscitur  sepuiture.^  Audivi  rrferre,  ^^*  ^p"' 
quod  in  exitu  anime  sue  de  corpore  per  quandam  devotam^  mulierem  soavissimus 
est  eantos  auditus,  cui  et  revelatun  est,  animam  deferri  per  angeks  Nankeri 
episcopi  supradicti.  Devotus  quidem  homo  luit  et  Simplex,  nnltam  jejunavit  0t 
missas,  quotquot  legi  poterant  per  ci^eOimos  a«os,  Mdivit  et  obheionem  fedt  ad 
mistam'  quamlibet  specialem. 

Item,^  anno  domini  MCCGXLL  in  die  videlieet  saneti  Godiardi  confessoria    tsii. 
in  episcopum  Wratislaviensem'  concorditer  est  electas  domimis  Preeslaos*'  dePo^  tt*Mu. 
grella,  XX.'  episcopus  Wratialaviensis,  et^  revokrto  anno,  eodem  die  «sMcti  6et->    1549. 
hardi  per  dominum  Benedictum  CXII.}  p«pam  ^leonfirmatus  est      Quamvis  ^däk  ^-^*' 
se  postolaverit^    confirmari  per  Crneznensem  nohiepiscopuitt)  tarnen  rex  KaBimiptt% 
de  quo  supra"  fit  mencio,   impedivit  cgus  eenfinnacionem,    desiderans -promoveri  "* 
aUquem  de  suis  natis  de  Cracoyia,    quoniaflai  plures  foernnt  tuic  WratislaviettBed 
canonici  Cracovite.      Quapropter  se  transtolit  ad  Romanam  curiam  ^^ei  ibi*  Haft 
Gonfirmacionis  et  consecracionis  benefioiiiln  eonsecutus.      Hie  reversus  de  curia, 
com  Johanne  rege  Bohemie.  nee  non  i^  filio  Karolo,   tune  marchione  Moravie^ 
super"*  controversiis  pretextii  castri  MelksB  habitis,    prout  eciam  nanrator  sif€- 


■)  LttcoUvf  S.  Lvtaldvs  L«  h)  bona  I.  S.  e)  t«  dietat  Wratitl.  ecdctie  trftditw  S.  t.  üttuM  Wnit.  eedc- 
dasfiee  traditu  scpnltar^  T«  4)  derotiifiauivi  S«  T.  c)  miitem  S.  f)  Vos  liier  an  ■liauat  die  GesdbiebCe 
der  Ureflaaer  BitcLdfe  im  Cod*  V,  wieder  im  Wesen Üidien  mit  der  obigen  nbercin ,  wedmlb  wir  die  Abwei- 
ebvBgen  ani^ebea ,  um  den  spAtem  abermaligen  TÖlligen  Abdruck  dieses  Tbeils  au  emparen.  g)  Wrat«  f.  V* 
b)  Piicalans  S.  T.  i)  Y.  redmet  ibn  als  den  lOten,  da  er  Magnus,  den  bei  nnt  7tea  Bisebof,  nicbt 
iftblt.    fc)  et  U  S.  T.     1)  postnIaTeral  S,  T.    m)  •npcrins  S*  T.     n)  llkrx   et  ibi:  nbi  S.  T.    o)  snpra  S»  T« 


1)     Am  7.  Mai  1321  spraelieB  Bi^rieh  v.  Baralh  n.  Arnold  ▼.  Procsano,   als  Verweser 
des  Bisthams  Breslsa  in  spiritnalibas  das  Palronstreebt  über  die  Kirche  in  Handsfeld 
dem  Vincensstifte  in  Breahn  sn^  und  erscheinen  in  Urkh.  t.  SS.  Oct  1521^    und 
r.  19.  Dee.  1385. 
-3)     S.  oben  S.  13S. 

d)     Charfreitog,  i.  J»  1341 ,  6.  April.    S.  Hsltaus  Jshrxeith.  p.  234. 

*)     Diese  Angabe  ist  falscli,     da  Benedict  XII.  25.  April  1342  starb  und  sein  Nach- 
folger Clemens  VI.  erst  7.  Mai  1342  in  Arignon  eewählt  wurde» 

»)     Er  war  bei  seiner  Wahl  ^  weldie  in.  Neisse  geschab,  in  Bologna  afif  4er  UniTenitat, 
nnd  begab  sich  dann  nach  Avignon.    Liber  niger.    S.  auch  oben  p.  105. 

.  21* 


164  IIL    Chronica  prineifmm  Polimiae. 

ritts,  concordavit  ^3  et  in  Wratislavia  per  onmes  cum  somnia*  reverencia  est 
snsceptus.  Hie  natas  est^  in  die  sancti  Gothardi  et  eodem  die  revolutis"^  annis 
plorimis''  electus  et  eciam  confinnatus,  nam,  sicut  audivi  ab  ejus  ore/  cum  adhuc 
esset  parvulus,  mandavit  sibi  mater,  ut  in^  magna  reverencia  habere  deberet*^  san- 
etumUothardum,  quia'^  natus  esset  in  ejus  die  sciretque  pro  certo,  multa  sibi  esse 
bona  ejusdem  sancti  meritis  reservata.  Propter  quod  et  ipse,  postquam  promotas 
esset  in  episcopum,  in  magna  devocione  sanctum  Gothardum  habuit  et  in  ejus  die 
duplex  festum  instituit  celebrandum,  distribuciones  faciens  pro  canonicis  et  vicariis 
Wratislaviensibus  ipso  die  fieri  speciales«  Idem  episcopus  fortunätus  et  felix  fuit, 
habundans  rebus  temporalibus,  de  quibusecclesie  nee  non  consanguineis  suis  plii- 
rima  bona  fecit  Omnes  villas  et  possessiones,  quas  habet  Wratislaviensis  eccle- 
sia  et  episcopatus  in  principum'  dominus  et  districlibus  omnibus,  libertavit,^  su- 
premum  jus,  quod  nonnulli  vendicaverant,  eripiens  de  manibus  laycorum,  jam  per 
censuram  ecclesiasticam  jamque  per  exsolucionem  *  pecuniarum ,""  et  nichilommus 
pulchram  capellam  in  honore"  virginis  gloriose ,  retro  chorum  Wratislaviensis  ec" 
clesie,  ubi  canuntur  omnes  höre  de  domina,  noctume  pariter  et  diurne,  pro  pre- 
centore''  nee  non  manseonariis  instituit  et  fimdavit,  dotans  iUam  sufficientibus  red- 
ditibus,  nonnullis  per  eum  eciam  coHstructis  et  dotatis  altaribus  in  eadem.  Pro- 
tereaP  instituit^  in  Nisa  conventum  XX.  pauperum  laycorum,  quibus  singulis  die- 
bus  necessaria  largiuntur,  victu  pariter  et  amictu.'  Providus  homo  multum  fuit 
'  et  bene  rexit  suam  ecclesiam,  vitabat  gwerras  ubi  potuit,  favorem  conservans 
prineipum  atque  pacem.  Propter  quod  aliqnam  congregaverat  pecunie  quantitatem, 
quia  diu'  vixerat/  unde  ad  ejus  successionem  plurimis  aspirantibus  ecclesia  tanto 
vacavit  tempore,  ut  longo ""  post  ejus  oUtum  episcopus  nullus^  haberetur.  Obiit 
ß^rSu  "*^"*  ^  Othmuchaw^  anno  domini  MCCCLXXVI.  in  nocte  dominice  Pafana- 
^*^?^'  nim^  que  fait  VIII.  id.*  ApriÜs,  et  ductus  Wratislaviam,  in  capella  beate  vii^ 
ginis  supradicta  soUempniter  est  sepultus/ 

a)  sammii  f.  S.  T,  b)  est  f.  S.  T.  c)  reyelntiis  S*  A)  plarimis  f.  M»  u*  V,  e)  für:  sicnt  Aüdivi  ab 
ejus  ore,  bat  V«  tic  fertar,  f)  in  f.  S.  T.  fr)  debet  S.  b)  qni  S«  T*  i)  principata  S«  k)  FiberaTit 
S*  T*  1)  eioludo  S,  T*  m)  peccmiie  S.  n)  bonorem  S.  o)  precentore  f,  S.  p)  Posfea  L*  q)  iaiti- 
tuit  f»  L.  r)  Für  den  Sats  ron:  et  nicbllominas  pulcbram  capellam,  bis:  ainictay  bat  V*  folgendes  iiacb: 
pecanie  qvantitatem  — ,  Intoper  opidam  Grotkaw  a  doce  BTC||;ensi  emptom  ecclesie  comparaTlt,  coUeginm  mansio- 
nariornm  beate  Twginit  in  ecelesia  bntbedrali  bene  dotatnm  erexit,  panj-otbam  XX,  paupemm  laicornm  Nine 
fundaTit,  qnibni  Tictni  et  aniicta  proridetur,  Oppida  complura  mvris  cinxit,  templnm  et  caiiam  suam  Tatit 
aareis  et  ar^^nteis  et  preciosa  tnppeUectUe  decoravit,  ecclesie  ceasne  ampliavtt  adeo,  nt  aureas  epiaeopatm 
>eceptas  sit  Tocari,  s)  qai  diu  S»  T«  t)  qnia  d.  tiz.  f«  V«  u)  longa  M.  n.  V.  ▼)  nuUos  f.  M«  u*  V* 
w)  Othmacbaw  S,  Ottmncbow  L»  z)  S»  «,  alle  Handscbr.  t  non«.  Da  indessen  Palmsonntag  1576  den  6.  April 
war,  so  mnss  YIIL  id,  stebn,  7)  Hierin  bat  V.:  Interea  s.  Brigida  daret»  Karolns  Imperator  tranqnilissime 
Rone  coronatar  anno  dorn.  MCCCLXXVIf,  Item  Bartbolns  jnrisconsnltns  et  Franciscns  Petrardia  et  Bocadns 
Tili  darissimi  agnoscuntnr,    SeTissima  pestis  ab  India  Britaniam  nsqne  per  totom  orbem  dcbacbatnr. 


^)     S.  oben  p.  ISS  a.  138.   Anmerk.  1.    Indetsen  ist  i^och  genauer  zu  untersuchen ,  ob 
er  nicht  doch  erst  i.  J.  1343  seinen  Einzng  in  Breslau  gehalten. 


Precislaus.       Wenceilaus.  165 

Item,  anno  domini  millesuno  CCCLXXXII.*  translatns  est  de  ecclesia 
Lubucensi^  ^3^^  Wratislaviensem  eccieslam  dominus  Wenceslaus,  dux  Legni- 
censis  et  episcopns  Wratislaviensis  XXI.  modernus.  Hie  provisus  per  dominum 
Ürbanum  papam  quintum,  ^3^^^^^  amicis  suis  multas  persecuciones  sustinuit  a  do« 
mino  Wenceslao  Romanorum  et  Bohemie  rege,  fortassis  ex  eo,  quod  sinesuocon- 
sensu  promotus  extitit.  Et  sciendum,  quod  dictus  dominus  rex  Wenceslaus  est 
filius  domini  Karoli  imperatoris  predicti,  quem  susceperat*^  ex  domina  Anna,  filia 
Heinrici  ducis  Jaworensis  et  Lubanie,  fratris  ducis  Bolkonis  ultimi  Swidnicensis. 
Hie  siquidem  dominus  rex*^  Wenceslaus  duxit  uxorem,  dominam  Johannam,  ^filiam 
Alberti  ducis  Bavarie,  comitis  Hollandie  atque  Hanonie,  quam  idem  dux  Alber- 
tus* susceperat  ex  Margaretha,  filia  Ludwici  ducis  Bregensis  predicti.  Quam- 
quam'  ^enim  idem  dominus  rex  fuerit  et  sit  dicti  Wenceslai  episcopi  ex  patre 
consanguineus  et  ex  uxore  affinis,  volens  tamen  pocius  quendam  de  Duba'  in 
Wratislaviensem  episcopum  foisse^  promotum,  multa  dampna  intulit  ecclesie,  oc* 
casionem  accipiens  ex  hoc/  quod  super ^  potacione  cerevisie  aliunde  adducte  ad 
summum  Wratislaviense  nee  non^  nonnuUis  aliis"*  libertatibus  ecclesie  inter  cano- 
nicos  ab  una  et  cives  Wratislavienses  ab  alia  parte  tunc  temporis''  questio  ver- 
tebatur.  ^3-'^^™  ^^^^  dominus''  rex,  clerum  permisit  expelli  ac  eos  nee  non 
eorum  homines  depredari,  comminando  principibus,  ne  quemquam'  apud  se  Wra- 
tislaviensem canonicum  conservarent ,  propter  quod  fiigati  fuerunt^  bincinde,  donec 

a)  Milles«  CCC.  vnd  Ton  oeverer  Hand:  XXXIL  M,  h)  Lubensi  S«  LuBecensi  L«  c)  tuscepit  L.  d)  rex 
f.  S.  T«  e)  Albertus  f.  S»  T.  f)  QaamTis  S*  T«  g)  Dahain  L*  h)  quendam  de  dncatn  'Wratitl*  ad  epitco- 
patnm  faisse  S»  i)  eedeaie  capieiit  gnper  koc  S»  k)  tnper  f*  V»  1)  non  U  S-  T«  lv)  aUit  f»  S«  T« 
n)  lemporii  f.  S.      o)  dorn*  f*  V.      p)  neqiHifiuai  M,  V«     q)  mnt  L« 


1)  S.  %ber  Wenzel,  als  BUcliof  v.  Lcbos,  Wohlbrucks  Gesch.  dieses  Bisthnins.  II» 
S«  5  ff.  Dieser  fuhrt  in  der  Anmerkung  ans  einem  alten  Memorandenhnche ,  wei* 
ehes  im  Mai  1376  beeonnen  warde  und  bis  1385  reicht,  ao,  .dass  w&hrend  beinahe 
sieben  Jahre  die  Kirche  ohne  Bischof  war  nnd  bis  zum  J.  1379  durch  einiee  Dom- 
herren, von  da  bis  1381  durch  den  Herzog  Wenzel  (vielmehr  Heinrich)  yon  LIegnItz, 
Deehanten  yon  Breslau,  dann  durch  Wenzel,  Bischof  yon  Lebns,  bis  1382  admi« 
nistrirt,  und  dieser  In  diesem  Jahre  zum  Bischöfe  postullrt  yiurde.  Demnach  mnss 
wegen  des  y.  J.  1356  bis  z.  J.  1382  bei  Dingos s  angeführten  Bischofs  Theodorich 
zu  oemerken  seyn^  dass  derselbe  In  den  älteren  Verzeichnissen  gar  nicht  gefunden 
wird,  und  yrenigstens  nicht  zum  Besitze  des  Bisthums  kam,  was  freilich  nach  dem 
unwürdigen  Ycrtahrcn  In  Avlgnon  und  Breslau,  wie  es  Dlugoss  (Somm.  U.  p.  167.) 
erzahlt,  ganz  natiirlich  war.  Bis  In  den  Februar  1382  fand  Wohlbrück  den  Wenzel 
als  Bischof  yon  Lebus  nnd  Administrator  yon  Breslau.  Am  7.  März  1382  bestätigte 
König  Wenzel  noch  auf  Bitten  zweier  Domherren  und  Verweser  des  erledigten  ms* 
thums  Breslau,  dessen  Priyllegien  j  doch  stellte  schon  4.  Juli  1382  (nicht  zuerst 
28.  Juli,  wie  Wohlbrück.  iL  p.  8.  will,)  Wenzel  als  Bischof  yon  Breshn  za 
Nelsse  eine  Urkunde  ans. 

*)     Vielmehr:    sextum. 

>)     Vergl.  Kl  ose' s  Breslau.  T.  U.   S.  271  ff. 


\ 


16ß 


III.     Chronica  jtrine^imn  Poloniae. 


concordia  tractaretuT)  qae  tarnen  j^oli  dolor  conaoimita  ftdt  cum  tanto  ecclesie  dis« 
pendio,  qaod  difficnlter  reeuperari*  poterit  malus  temporibus  affaturia.^  Nam  reais' 
conailiarii  .^oilibet  habuit^  partem  et  tunicam,  propter  qaod  redditus  ecclesie vobli- 
gati  sunt  plores  et  episcopus  supradictos  ad  magnam  deverät  inopiam,  ut  edam 
multis  debitonim  sit^  oneribus^  pregravatus.  Deas  parcat  Ulis,  qui^  causam  huic 
cei'  dederunt  et  sui  misericordia  laciat  aliquando  suam  ecclesiam,  qae  qnondam 
apalenta  floruit,''  a  suis  incommodis  feliclter  respirare  tribuatque  sapieadamet  fo]> 
tita^em  episcopo ,  ut  oneribus  debitorum  depositis ,  diudus  vivens  refonnare'  poa- 
dt  deperditom  cum  salute.^ 

Gunctorom^  prinoipum  et  episcopomm  Polonie  libenter  descripsissem  actus 
et  gesta  maris  ootabilia,  sed  in  scripturis  et  cronicis,  quasvidere  potui, /elacione 
4ignum  ampHus  non  inveni,  quam  ut  superius  est"  expreaiaum,  deo  referens  gra- 
das,  qui  rex  regum  et  dominus  dominandum  gerit  in  manibus  omnium  principum 
potestates,  quos*"  sie  dignetur  dirigere,  ut  pacem  diligant,  gwerrarum  submotis 
eommocionibus  ^  eommoda  subjectorum  proeurent  et  deum  omnipotentem  timentes^ 
dignis  laudibus  venerentur.  Snc  quoqu^  sua  gubement  dominia,  ut  post  hanc  vitam 
cum  aubjectis  stbi  populis  consequantur^  consolaciones  celestiom  gaudiorum.^  ^} 


tss».  Scieaflum  pröterea  /    quod   sub  anno  domini '  MGGGXXXV/  in  crastinq 

!ftO.  Ott.  g;yi||Q||i3  et  Jude  tam  validus  fiuit  ventus  in  Slezia  et  locis  vicinis,  ut  subverteret 

mulias  domos   et  in   silvis   extraheret  arbores  de  radice.^      Item,   anno 'domini 

1341»  MGGGXLI.  de  Ungaria  versus  Poloniam  venerunt  in  magna  multi^dine  peniten* 
tes,  transsiuntes  cum  vexillis  per  terras  et  tnrmas  et  flagellis,  que  manibus  defe- 
rebant  nonnuncquam  usque  ad  effudonem  se  sanguinis  percusserunt.  Bt  qoamvis 
per  dominum  Preczlaum,  episcopum  Wratislaviensem  predictum,  primitus  toUerati 
ittissent  et  eciam  licenciati,  tandem  tarnen,  postquam  visum  fiiit,  illud  esse*  in  ani- 
marum  perdicioncm  et  enervadonem  eeelesiastice  potestatis,  quia  tamqoam  d  ha« 
buissent  auctoritatem  clericalem,  a  peccatis  se  mutuo  absolvebant,  pemtenciam^.in- 

ft)  recnpetare  M.  V,  h)  ^ffectii  S*  affeetii  T*  e)  liabet  S»  T»  d)  ctl  S.  T.  e)  oneribus  f.  V.  f)  ef 
(pu  S»  T*  |r)  rci  t  S.  h)  tali  et  fl«rait  S«  T.  i)  reformari  T«  k)  deperdiUm  com  salvte  eedetUiA  S. 
Die  Worte  von:  et  lui  niUtfiricdrdia  faeiatt  bU:  aalute»  fehlen  V.  wo  ■o^leieh  fortgefiJireii  wird,  wie  weiter 
unten  p*  f 68»  Z*  tl :  dtamm  grandeToa«  1)  conetor,  f«  S,  cnuctam  T«  n)  ^am  nt  ivp.  est  f.  S,  n)  qaai  S* 
o)  dimotis  cdoTOlaeioidbiig  S*  dimotifl  eoleecionibiis  T*  p)  eonfeq[Qentttr  T.  q)  e.  §•  amen  S«  r)  M.  «•  V« 
poaten'  L.  •)  M.  «.  V.  MCCCXXV.  L.  t)  M.  V.  de  radiee  f,  L.  n)  M .  V,  esse  f.  L»  t)  M ^  V« 
priaam  L. 


L)  Hiermit  endigt  dai  eigebtlicbe  Werk  des  Verfassers  der  Chronik  und  zugleick  schlies* 
sen  damit  Cod.  T*  und  Sommersbergs  Abdruck,  dagegen  hat  Cod.  JH.  noch  was 
folgt,  mehreres  davon  hat  hinter  der  bis  zum  ßisehofe  Johann  Rott  z.  J.  1488  forteesetz- 
ten  Chronik  der  Bischöfe  Cod.  V.  und  einiges,  auch  aus  einer  Handschrift  Sachs 
T* Löwenheim  oder  L.  p.  30  ff.  Die  wesentlichen  Abweichungen  letzterer  Hand- 
schriften haben  wir  angemerkt  und  zugleich  angegeben,   was  diese  mittheilen. 


FlageUamtM.    HmMfihrwkm^    üdfenckwemmung.  167 

jmigeBtes,  dictiui  episeopus  Homdam  httjmoiiodl  revocavit^  prolBbms  eoa  a  ^  trau»» 
ita,  ^pter  qvod  ftcti  sunt  sibi  naltmn  offensi.  Transadvenuit  ecAam  in  ^riinilibiui' 
tnrniis  midieres  et  virgines,  qae,  sieat  audivi,  nommncqaam  plenl»,*  salva-  reve^ 
rencia,  gremiis^  redieront,  liAcram  seninis  reportantes.  Et  hoc  ipsum  pep  naKB* 
et  femiiias  ad  regna  et  loca  plarima  derivavit,  quoasqae  ad  seden  apostoÜcani' 
aliqm  pervenirent,  quibos  per  papam  fait  inhibitam  ne^  boc  &eere  plus  auderent 
et  sie  ceasaase  dicitur  Uc  timniltas.  Item,  circa  annom  domini  MCCCXXXVÜi.  ^^^^ 
v^ieront  locnste  mazime  multitadiiiis,  per  aera  volitantes  et  inviis  aliqaando  tante 
spissitadinis  et  latitadinis  jacaenint,  qaod  se  ad  equorum  ungolas  «xtendebant^  et; 
saper  qaeconque  frammita  descenderant'  vel  gramina  omnia  earum  morsibus  sunt 
eonsampta/  Sabspqaentibas  vero  nostris  temporibns  aliquando  pestilencia,  aliquando 
fames  fiienmt  et  in  nommllis  raro  est  amius  ubi  adbuc  sunt  presentes.*  Snnt  beu 
et  sdsmata  sommoram  pontificam  et  gwerre  principnm  pariter  et  terrarom,  ut  ve- 
rificetar  in  nobis  proloqdinm  salvatoris,  qni  nredixit,  regnnm  adversns  regnnm  et 
gentes  contra  sdpsas  mutao  sarrectoras.  Mala  siqnidem  sic^  in  presendarum  snc- 
wescnnt,  nt  merito  tedere  fidelem<  vivere  qoemqaam'  posset  Nicbilominns.  a  vüs 
sois  pravis  paudssimi  se  conTertont,  longam  sibi  ipsis^  prondttentes  vitam,  qni 
tamra,  sicnt  frequenter  conpertom  est,  morte  subita  evanescont.  Faciat  misericors 
deus  nos,  in  qnocmiqiie  stata  somns,  sie  hinc  transsire,  nt^  penitentes,  consecati 
ranissionan  peccatoram  oomiom  post  banc  miseram  vitam  jocnndom*  nostre  fiitore 
hairftadonis  bospitem  habeamis;  «  . 

'Anno^  domini  nriUesimo  qnit^entedmo  primo^  circa  festnm  assomdonis^  Marie  üMM« 
incepit  excrescencia  flominnm  in'  terra  SAesie  et  aläs  lods  et  terris  circornjacen-  15*  Ai«* 
tibns  et  per  longam  tempas  continnavit      Et  signanter  circa  festam  sancti  Barto«-  M.  ▲«[;. 
lomd  Odera  flavias  jaxta  civitatem  Wratislaviensem  in  tantom  inandavit  et  ex- 
crevlt,  ut  raptis  a^eribos  prope^  monast^riom  sancti  Vineendi  alveo'   sao  cdn* 
saeto  dimisso  in  planum  campum  difOueret,   non  sine  grandi  jactnra  villarom  plu- 
rimaram  et  frameiitomm,  tarn  in  horreis  quam'  in-  camp»  anichilacione.      Oborie- 
batar  liiis  diebas  in^  dicta  civitate  Wratislaviensi  repentina"^  caristia  et  defeotas 
pmiis^  propter  molendina,   que  ob  nuniam  aquarum  inundacionem  aliquot  diebas  "* 
meiere  non  potuerunt,    nee  komineg  villani'  sive  ex  locis  circumjacentibus  addu-» 
cere  potuerant,  aquis  circamquaque  impedientibas  victualia  et  alia  vite  necessaria« 
Mdlendinum  nostrom  tarnen^  nunquam  totaliter  stetit,    sed  continue  licet  lente  mo- 
livit  et  adeo  aquis  fnerat  circumfosum  et  infusum,   quod  dngula  pavimenta  allue- 
bantor*  aquis  et  destraebantur.    Agger  qui  est  ante  molendinum**  aquis  demolien- 

•)  M«  y,  pknlvt  L*  h)  Bf«  V.  grcmfit  1^  L«  e)  L«  Mm  M«  V*  d)  M«  V*  cxtoideraBl  L*  •)  l|f*  V*  de* 
scoidenDil  L.  f)  Hier  esdet  V.  g)  L.  elbne  pettcnden  Siaa ;  anniii  adkae  simt  purCO>iis  M,  olbae  «Uen  Siaa. 
\)  M.  sie  f.  L,  i)  Bf«  ^em^e  L«  k)  M.  ipte  I«*  I)  Bf.  «t  f»  L»  m)  BÄ»  at  jocaadam  L«  a)  Das 
Folgeade  ia  M»  roa  jflagerer  Haad  geedirieliea«  feUl  L«,  iteLt  aber  ia  V*  mit  dem  Zatitse :  Em  tempettate,  Tide- 
lieet  aaao  ele.  o)  parilcatSeait  V.  p)  Odord  ia  V«  q)  Ar:  prepe,  bat  V.  ia  plaribvt  lodi  aafe.  r)  et 
leüuro  al^eo  V«  •)  berreit  loeatit  nee  aoa  V.  t)  Et  eidade  oriebatar  tabito  ia  V*  «)  Wrat  rep.  f.  V. 
t)  paait  et  cererine  V«  w)  f&rt  aliq*  d.  bat  V*  per  certa«  tempnt.  s)  Vilkai  f.  V*  y)  ftri  Bfol«  a.  t. 
bat  V«  I    Et  moleadiaam  saaeli  Blatbie  ia  Wratistane.    s)  abiaebaatar  V.    aa)  ai.  eaaeti  Bfatbie  V, 


1 


168  ///•     Chronica  pHnelfum  Polfmiae. 

tibas  totaliter  fiüt  absomtus«  Ita  creditam  est  eo  tempore,  qtood  niai  Odera  ni- 
pisset  aggeres  suos*  et,  ut  premissum  est,  in  planum  effluxisset,  quod  vix  aliquis 
pons  yel  aliquod  molendinum  circa  Wratislavlani  permansisset.  Similis  inimdacio 
fiiit  et  in  aliis  terris,  sic^t  in  Misna  circa  Albeam,  ubi  multe  ville  delete  fundi- 
tos  referebantur  per  aquas.  In  Basilea,  circa  quam  tria  flumiua  magna  concornmt, 
in  tantum  excreverunt  aque,  quod  transcenderent  ipsa  menia  et  muros  civitatis, 
ita  quod  navigio  edam  supra  ipsis  muris  et  meniis  veherentur  cum  destruccione 
oppidorum  et  villarum  circumcirca  jacencium.  Sequebatur  mors  peeorum  et  ani- 
malium  plurimorum. 

^Adhue  de  Weuce$iao  epi$copo. 

Demum  prescriptus  episcopus  Wenceslaus*^  grandevus  ecclesie  eessit  ot 
Martinus  quintus  Gonrado  seniori,  duci  Olsznicensi,-  providit  Moritur  tandem 
iMO.  MCGGXIX/  in  Othmuchaw,  moritur  et  in  templo  illo,  quod  de  novo  erexerat,  est 
(14900  gepult  et  postea  com  ipso  collegio  Nissam  translatus  MGGCGVIII/  Ejus 
tempore  Sigismundus  Ungarie  rex,  postea  imperator,  una  cum  duce  Jobanne 
Burgundie  a  Turcis  juxta  Nicopolim  cruentissimo  prelio  superatur  aimo  domini 
MGC.GXGVU.  et  fratres  Theotonici  in  Prussia  a  Wladislao  Polonorum  rege  et 
Leodiensi  suo  episcopo  feroci  et  cruenta  pugna  profligantur  anno  domini  MGCGCXI. 
Bohemorum  heresis  exorta  et  Johannes  Hus  et  Güeronimus  heresiarcba  in  concilio 
Gonstanciensi  comburuntur  anno  domini  MGCGCXV. 

ViceBitnus  secundu$  epi$copu»  Wratisiaviensis. 

Gonradus  senior,  dux  Olsnicensis,  in  Othmuchaw  consecratus,  commenda«- 
cione  Sigismundi  cesaris  ecclesiam  ex  Wenceslai  cessione  obtinuit,  cui  in  obsi- 
dione  Pragensi  cum  ecclesie  detrimento  cum  multo  peditatu  et  equitatu  auxilio  fuit 
Vir  per  omnia  voluptati  deditus  et  sumptuosus,  parum  providns.  Et  idcirco  ca- 
strum  othmuchaw  bis  amisit,  tociens  plurimo  auro  redimitur.  .  Et  ecclesiam  in 
magnum  discrimen  perduxit,  impignoratis  fere  Omnibus  censibus  pemiciosas  inscrip- 
ciones  fecit,  et  es  alienum  plurimum  contraxit,  quod  perparum  restabat  impigao«- 
randum,  seipsum  tandem/  perosus  ecclesie,  pensione  reservata,  eessit  et  non 
multo  post  retractavit.  ()\iSire  opida  Grotkaw  et  Gzigenhals  violeiiter  occupata  et 
ecclesie  adempta  sunt  et  inde  bona  ecclesie  multum  dampnificata,  et  Gzegenhab 
multo  auro  recuperatur,    et  idcirco  sub  ejus  regimine  episcopatus  gloria  fere  ex* 

a)  luT  taos  hat  V*  circa  monatt^nam  saneti  VinccnciL  b)  Daa  Fol^eade  bis  mm  95»  Biackofc  eiasdüicaalidi 
ist  in  M«  Ton  ctacr  Dcocm  Hand  au  Ende  des  l«S»  Jahrb»  getcbrieben  und  ttimmt  ubereia  oüt  Cod»  V» 
c)  prctcript*  ep*  W»  f*  V»  d)  So  V«  wahrend  eine  apfttere  Hand  MCCCLXIX.  eben  so  nnrichti0  daraoa  ge- 
macht hat*      e)  So  auch  V;     f)  igitiur  tandem  V» 


Conrad.      Beter.      Jodacus.  169 


tmeta  &iL    Ad*  caiitiiB  anteiii  latiuos  &eiebdos"i]igeiiiosuSj  aHoquin  kldo^tn.  •  Mo- 
ritur  anno  r  domuii  MGCCGXLVH^}     Interea' Wladislaas  rex  Polenie  ab  Hun-^  1447. 
garis  ad  regnam  accitus,  contra  Tarcos  fortiter  pugnans  exioiali  Christianis  preUo 
oodditur   MCCGGXUIIL       GonciUam    Basiliense    congregatur.        Inde    eciam  i444. 
acisnia  oxtmkj  quod  Felix  quintus  contra  Bngeniom  papam  intraditnr,  anno  dornfni« 
MGGGGXXXIX.  >  1439. 


XXIIM.  efii$capu»  Wratitiavieusis. 


1 1 


Petrus  Novag  eleetns,  ab  wclu^piscepo  Oneznrosi  confirmatus  episcopatom  (I447.) 
ad  rastros  ferme  redactom  comperit      Apud  complures  et  in  Polonia   et  alibi, 
penes  qnos  aut  eomm  parentes  annim  et  cognitom  fuit,    tractatus  sunt  habiti,    ut 
ipsom  episcopatüm  acceplarent,   qni  a  debitorum  mole  horrentes  recnsarnnt.     Pe-  ' 
tros  autein^    ürdoctos  et  üidnstriäS)    eeelesie  ipsias  condidonem  molto  procnl« 
dobio  meUoreai   feeisset,    nisi  injustis   belUs  ad  sni  defensionem  temere  fnisset 
provoeatns,  :•'  Bit  iddrco  iterom   eeelesie  bona  restancia   coactus    foit   impigno** 
rare.      Quoad  tarnen    pro^    tempomm   imqmtate  fieri   potoit^  ecclesiam  in  me- 
liorem  redoxit  statom.      Moritor  MGGGGLVl.      Ejus   tempore  GonstantinopoHs  I4d6. 
a  Turcis   capta  et   imperator    Greconun   Ultimos    Uonstantinus   obtruncatus    est. 
Anno    demini  MGGGLIU/   Ladislaus,    Alberti  filius,    Präge   adolescens   coro- 
oatus   multo  prindpum  exfemorum   comitatu  Wratislaviam   venit,    qui  post  hec 
nOn  sine   prebiti  veneni   suspicione,    dum  pro*   nova  nnpta  adducenda,    Francie 
regia  filia,  splendidissimus  equitatus  mittitur,    interiit  Präge  ^     orbis    delicie   ap- 
pellatus. 

XXIIIM.  €pi$eopu9  WraHMiavienti». 

Jodocns  de  Rosenbergk  ,^}  Bohemns,  regis  Ladislai  fkromocione  ad  episco-  (i4is6o 
patom  WratislaYiensem  postnlatur,  cruciferorum  sancti  Johannis  prior,  corpore 
vasto  et  opimo  ex  deUciis  cibis,  quibus  magnis  impensis  vacavit.  Gontracto  abro- 
gato  GeorgiO"  Podebrado  propter  heresim  de  reguo  Bohemie,  cum  magna  episco- 
palis  mense  jactura,  jussu  apostolico  bellum  contra  ipsum  cum  reBquis  Slesitis 
susceptum  ad  mortem  continuavit  Gensum  cerevisie  triticee  dampnose  ab  episco- 
pali  mensa  decerpens  pro  anniversario  suo  et  fratris,  capitulo  appropriavit  Ea 
tempestate  Pi-uteni,  violato  jurejurando  a  dominis  suis  Theuthonlcorum  fratri- 
bua  beate   vii'ginis,     occupatis   eorum   castris,     quamquam  in  summa  tranquilli- 

»         •  •     • 

a)  ingltfrins  anno  V*     b)  per  M,  u,  V«  muM  pro  Keissen,    wie  ireiter  nalen*      c)  noA  potnit  Bf*  o^  V,  bor 
Ut  onitreitig  wegxulassen,     d)   so  M.  u«  V*      c)    per  M,  u«  V» 


^)      S.über  die  Bischöfe  Conrad  and  Peter  Klose 's  Breslau.  T.  II.  an  vielto  Stellen. 
s)     S.  Klose.  T.  UL   und  Esclienloers  Gesch.  der  Stadt  Breslau.  T.L 

22 


170  HL    C^mmicA  priBcipum  P^tmiiae. 

täte-  ^Yf>y]»^iltm  rex^roat  pecphuts  ad  regem  Poloide  deadverant  amio  i«H 
14^  mini'  BILUIL*  fa^d  a  VJkMithaificis  maquasi  %st  faDtam^  faaae  adUitie  aposttH 
Uoia  ceasuris  et  imperiali  bonio  sordescuBt.  Belkm  i^tar  propterea  cecoftom 
ieroc|baa  animis.  miffm.  atriaa^ue  partis  aiarage  in  te«daciBKua  amivn  Mt  ge«» 
aitun^  ubi  per  paucos  TheatomoaniBi  nnnera  res  Folanie  apvi  CMciam  odb 
universo  exercitu  superatur,  fratres  vero  nicliilominos  totam  ferne  IhnisaiMb 
1467.  amiserunt.  Jodocus  vero  Nisse  moritor  anno  domini  MCGGGLXVIL  Wra** 
tislavie  sepultaa.- ,  .  ,  ^ 

0 

Badelpbus,  epi8Gop9s  Lavettänensis,  apaatoliciia  legataa  in  Sksiaai  nouas 
ad  cxequendoa  proeess^s  papales  depesicionia  Georg»  I^MÜebraini  pmlMJlatv  ad 
poutificatom  Wrati&lavienseni.  Vir  prowldolno  integerrimaa)  mansoeti  i^geoii  ^ 
jariscensultissimw  et  ideiroo  in  conctlio  BasJÜenai  oattere  andte  ab  ommbua  na« 
cionibiis  designatas,  PU  et  Pauli  »axinonm  pontificum  relnrendarius.  Belkm 
Bohemicam  mäfpio  aninio  et  awnina  indiistria  cnm  qK)sta2ieis  indnlgeneüa  et  eeole* 
sie  ceoaibaa  contra  CieraicweHi  ^}.dep08itui  prosecirtiia^    nidul  pene  onaina  imH 

(14000  mgnorans.  Owtra  SigismaaduBi  J^ixm  dnoem  propicr  captnram  cardinaiia  de 
Cnsa  qiiaGopi  Brixuiensis  exeonumnicatani  et  Atnesineaae  ^interdwlai  nitkaa 
lega(H0J9es  ^vit  et  aegociiun  graviasiamm  aopivit.  BeUm  Pretenioint,  qaod  res 
Poloiua  coii^a  fiBtres  Theatonicos  pr#  ipais  Pmtema  fidefragis  mdigne   sosc^it^ 

(14660  pw  eoncordiam  extinxit,  ende  fratres^  quamqnaini  ehriora  proviiieie  dominia  aaat 
ademta  tarnen  respirare  ceperont  Maltis  legacionibus  regis  Mathie,  ad  regmm 
Bohemie  haud  auspicato  a  catholicis  electi,    edam   Neapolim   nsque  pro  addu- 

(1476 )  cenda  ejus  sponaa  ^^perfiutctea.  Soccedare  sibi  Tiviia  prowaKÜ  J^annem,  epi- 
scopum  Laventinum,  ecciesie  Wratislavlensis  decanom,  quem  sibi  ex  nlarimis 
coadjutoreai  delegit,  «t  ei  in  ecelesia  Larentina  anceeasit^  qni  tamea  et  aefdncto 
unanimiter  a  capitulo  est  ad  episeopatom   postulatns.      Moritor  glorioMs  pontlfin 

146%  anno  domini  MCIGGGLXXXIL 

n)  so  Mß  u.  V* 


^)  &  iib^v  Bisehof  RndolfB  lebbtften  AnAetl  an  den  Angelegenheiten  Georc;  Pddiebrads 
in  Schleaien  yorz,  Eachenloers  Geeckiehten  A^  Sftdl  Breslan ,  n«  Klose.  T  Bl. 
.  an  vielen  Stellen.  Vergl.  dazu  Raynaldi  ann.  eceles.  z.  J.  1466.  N«:  88 — 31 , 
und  1467.  N. :  8. 

^)  Die  erste  Sentenz  sprach  Pabst  Pins  U.  gegen  den  Herzog  Sigismund  aus  in  Siena 
1.  Juni  1460.  das  Anathem  eben  daselbst  tf*  August  d.  J.  Raynaldi  ann.  eccies. 
a.  1460.  Nr.  s  34 — 36.  Daher  glaube  ich,  dasa  anstatt  des  sinnlosen:  alhesi* 
nense,  zu  lesen  ist:  et  Senense  interdictnm ,  nemlich  das  an  Siena  ausgespro* 
cftm«  imetdiet  .  e    f 

>)     Nemlidi  Beatrix,  die  Tochter  Ferdlaeads  I.  t.  Neapel  i.  J.  1470. 


BmAlfA.      Jfakat^  IV.  und  V. 


XX¥M.  «piMMUNi»  WrmHUmvietuii. 


J^bMViM  Rotty    episcopw  LcrelitiiieBsis ,    mm  domiiii  MCCGOIJDDQL  um. 
a4  psfsvl^toii  WodSslavieoseM  postulaliis^    atriil3qpie   juris  dootor  ae  yarianun 
docmnamm  consultissiiiiiis  predpue  in  Mte  dietndi  promptMsisms  5    otiffte  qmon- 
dam  Ladislai  regia  nee  non  Frederici  imperatoris  cancellarias.*  ^3 

XXWMI.  eip$eopu»  WraH$iaioieniis. 

^Johannes  quartos,  Rotb,  saccessprem  habnit  Johannem  Tdrisooefi,  /jus. 
üomUli  quinüim  -episeopuin  Wl^irtMavfeiisein ,  quem  ipse  coa^utoreAi  viyuis^de- 
sigtaaTerat  Is  ex  Johanne  Tttrzone  dve  oflim  Cracoviense  natus  erat/.  ^St^bet 
autem  ea  familia  ^3^'^'^'™^°^^'^  ^^  Gepediis  sive  montanis  Scepusorum  originem 
vetuste  nobilitatis,  venim  aliquamdiu  obscure  latuit,  postea  tarnen  multos  magnos 
et  elaros  vires,  patrono  semper  ac  velut  duce  patre  Johanne  Turzone,  tulit  ^}Si- 
cismundum.  ^Hic  *3'^^i>^^  magnas  exacciones  clero  inposuit,  quia  magna  bona 
nido  ac  seortaeione  consuisit  propterea  lites  inter  eum  et  predpuum  dominum 
doctorem  Oswaldnm,  cantorem  et  canunteuaff  qnl  Bavams  ^3^*  parrodius  ecdesie 
dive  Marie  Magdalene  »at  exorte  fueront.  Nam  ille  Oswaldus  tanquam  den  pa- 
tronns  exacciones  episcopi  diucius  ferre  nolnit  et  anstere  episcopum  publice  in 
capitulo  redargnlt.  Quod  episcopus  egre  ferens  veneno  doctorem  Oswaldum  in- 
toxicari  dedit,  quod  testati  sunt  doctores  Reuchünus  et  Fabianus  et  doctor  Gan*- 
dolphus,  viri  in  medicinis  docti  et  Melchior  Salius  Gorensis,  sacellanus  doctoris 
Oswald!  et  confessor  hec .  •  • .  videns  fieri  suo  chirographo  testatur. 

w 

ft)  Ucv  9mM  y.  «nd  eise  neuere  Hasd  fidurt  in  M«  fort  mit  der  Geseliiclite  des  Bisekofs  Johann  Torso* 
b)  Doi  PolgCBde  Ton  nodi  jinccrer  Hnnd«  c)  Du  Folgende  von  noek  jüngerer,  doeh  fast  gleicbseitiger 
Haad« 


i)  Er  starb  21.  Januar  IK06  und  liegt  im  Dome  zu  Breslau  begraben ,  wo  er  ein  kunst- 
Tolles  Denkmal  Ton  Messing  erhalten  bat. 

K)  S*  nber  den  Ursprung  der  Familie  Tnrzo  und  deren  Genealogie  Hendii  annales 
Silesiae  bei  Sommersberg.  T.  IL  p.  376»,  ferner  was  Ebrbardt  in  seiner  Pres- 
bylerologie  des  eTangellseben  Sehlesiens.  Lp.  48.  mittkeilt,   und  die  Ton  ihm  ange- 

~  ~    ,  dass  aucb  eifrige  Katboiiken  eine  bessere 


fahrten  Quellen ,  aus  weleben  sieb 

Meinnne  von  diesem  Bisebofe  batten^  als  unser  Verfasser  T   dessen  Maehrichten  bier 

kaum  glaubwürdig  seyn  möcbten. 
3)     Doch  wohl  Sigismnnd,    Biseboi  von  Neitra,    st.  Itfl7,    Vatavs-Bfudam-Sobn  des 

Bisebofii  Jobann. 
«)     Nemlicb  der  Bischof  Jobann  Tnno. 
»)     Er  war  aus  Straubingen  in   Baiern  gebürtig.     S.  was  Ebrbardt  a.  a.  O.  S,  28S. 

fiber  ihn  anfuhrt. 

22* 


I 


m 


HL    Chrtndea  prkidpum  Pdoniae. 


'Post  Turzonem  generosns  doctor  Jacobus  deSalcza,  ^}  pro  tone  Glogovien* 
(«tsMo  sis  dacatas  capitaq^uß,  m  episeepim  fikclaft  eaVfoi  tAimunui  «oitfbrem  Borg,  Cra- 
coviensem  et  Wratislaviensem  canonicmn ,  Romam  misit,  ne  a  quodam  marchioiie^3 
preveniretar.  Süb  feto  Jacobo  evangialiaiii  per  Mfartiiiiiiii  'Luthemm*  mundo 
illiuit;  Et  si  Jacobus  eplscopus  evangelii  lac^ni  egre  talit^  • 'qiii*'>  vtt* 'taägiiö 
expf^Ddeerat,  utroque  humero  gestare  Mvii  :    '    '"    '  i  in»)    nni       » .:> 


a)  Dm  Folgeode  tob  noch  jüngerer,    doch  wohl  c^eichseiti|^r  Hand. 


^X^ 


1)  S.  ober  den  Bisckof  Jacob ,  Ehrhardt  a.  a.  O.  p.  81.  f.  u.  die  von  ihm  an^fahr- 
ten  Qnellen*  •    •        .    ^'Mu.-l'^ 

s)  Memlich  Johann  Albert  Ton  Brandenboi^;',  apUer  XI&ltf><JErlibischpf  iton  ll«iH^ 
buK^,  Bnider  Herzog  Albreehts  Ton  Preusaen*  S«  Hen^lius  Si^e^iograph. tlEf .11« 
p*  132. 


M 


<  »I       ■  I» 


•    * 
•    :  I' 


1    }      ' 


IT"    • 


•  t 


I* 


*!.- 


^  .1. 


:    .•;».  I 


1  r 


.'*•    I 


•  1*1 


I 


•    •    • 


•I    • 

'«      1  •( 
•  1    » 


t 


"  « 


J  »'." 


1 


.Ifl 


,t » 


•5  r. 


•  .  I    • 


-'  I' 


»'.. 


.    « 


»     l.   . 


i  •  f  •   .1 


I    I 


ly.    Catalogus  abbatum  Saganensium. 


MndpH  eaiaiogut  äbJbatum^S) 

*  « 

# 

Prol(^[ii8  pnmiu. 

•    ;  • 

In  nonäne  patris  et  filü  et  spirilas  sancti  amen.  Dum  vetnsta  narramos  et  nar- 
rando  scribimus  rem  non  novam  aggredfmur  nee  viam  insolitam  ambulamos.  Hec 
esA  via  demini,  in  qua  gressus  suos  posuit  et  in  qua  ambulaverunt  patres  nostri. 
Trita  est;  aria  non  est^  incesserunt  per  eam  multi,  mandavit  quippe  deus  patribm 
nostris  antiquitatiufi  gesta  scribere,  miis  suis  ea  nota  facere,  ut  et  generacio  altera 
cQ^esceMt  et  populus^  qui  adhue  creandus  foerat,  dominum  eoUaudaret  Pensa- 
Vit  hoc  Mojsös,  ductor  populi/pensavit  Samuel,  fidelis  propheta  domini,  et  justorum 
plurimi,  pensarunt  venientis  in  came  salvatoris  testes  et  amici,  fidissimi  ecclesia- 
rum  principes  ewangeliste  et  apostoli,  ut  acta  suorum  et  precedencium  temporum 
non  tantum  dei  sed  et  hominum ,  non  bonorum  tantom  sed  pessimorum  eciam  ligwe 
et  maatfs  sue  calamo  ad  perpetuam  exarai-ent  rei  memoriam  presenciumque  et  fu- 
turoram  tenaci  memorie  commendarent  Ipsi  dieam  an  dominus  quin  ymmo  et  ipsi 
et  dominus,  quia  per  eos  dominus  ipse  per  os  eorum  locutns  est,  per  manum 
eomm  operatus  est,  ipse  per  eos  scripserat,  qui  et  scribi  jusserat  et  que  scri- 
benda  fiierant,  inspirabat  Sed  quid  dicam  de  diversis  eorum  successoribus,  viris 
predaris  et  illustribus  hystoriograpbis,  scribis  et  doctoribus,  qui  predecessomm 
suorom  vestigüs  inherentes,  cum  nonnulli  eorum  vicini  essent  apostolorum  tempo- 
ribus ,  non  pauca  nee  minima  facta  et  dicta  poniificum  et  sacerdotum ,  «elericorum  et 
laycorum,  regnm  et  principum,  nacionum  et  populorum,  credencium  et  perfidorum 
ad  robur  ecclesne  descripserunt?  Digesserunt  in  suis  codicibus  non  solum  pacem 
sed. et  prelia,   non  tantum  virtutes  aut  merita  sed  et  dampnatorum  scelerata  fla^* 


0     Wir  Laben  an  der  IJebersclirift  des  ersten  Begründers  dieser  Chfonik  nichts  äi 

woUen  nnd  dieselbe  daher  so  bezeichnet,  wie  er*  Es  ist  bekannt»  dass  CatalQgns 
öfters  gleichbedeutend  mU  Chronica  oder  Chronienm  y  oder  anch  descriptio  eebraneht 
warde.  lieber  die  Verfasser  des  Catalogas  nnd  dessen  tnssere  Beschaffenheit  wird 
in  der  Vorrede  zur  Sanimlang  ausführliche  Nachricht  gegeben  werden.  « 


174  IV.     CataloguM  abbatum  SitganenHum. 

da,  distinxenmt  eventus  tempomm,  ut  et  ipsa  eadem  beata  mater  ecclesia  scripta 
eorom  non  onmino  reimuat,  ex  quibus  utUitatis  non  modicam  et  animarain  lucmm 
reportat  Nee  obstat  aaod  psalmistam  deprecari  legimus,  at  non  loquator  os  ejus 
opera  hominom,  ciim  aliad  sit,  ex  dictis  et  scriptis  jactanciam  more  hmnano  que- 
rere et  aliud,  deum  ex  illis  magnificum  demonstrare.  Quo  enim  pacto  non  est 
loeutus  opera  hominum,  qui  inter  ipsa  facta  dominica  tot  descripsit  obediencias  et 
rebelliones  et  Judeorum  et  -genoium?  Quomodo  opera  homfaium  slfaiit,  qui  nee 
fraudes  aut  insidias  malingnerum  spiritaum  sub  silencio  preterivit?  Sane  scriptura 
Sacra  virtutem  operum  domini  plebi  nunciat,  dicit  vitam  sanctorum,  dicit  et 
malorum,  insinuat  vires  fidei,  insinuat  et  impugnantes  eam  portas  inferi,  lo» 
quitur  de  incrementp,  eccle^ie,  Ipquitur  et.  d^  multiplici  eju9  oppressione;  sed 
nunquam  hec  sine  causa?  nhsiti  in  laiidem  dei-  opera  ejus^^  annunciat,  nt  dum 
mirabiUs  in  illis  agnoscitur  mayestas  ejus,  admirabiliter  collaudetur ^3  ab  omnibus 
opera  ejus  annunciat,  ut  per«  ipsiu»  fiactf  vlsibilia  ad  sui  invisibilis  cogni- 
donem  nos  ducat.  Cognicione  autem  ejus  quid  nobis  utilius,  cum  bec  sit  vita 
etacna,  ut  ifsum  et  eum,  quem  mjs^t  Jnesum  Cbristimi  agnopcimus?  Bmo  ifftm 
et  profeetui  nositro  covsulit  ciim  de  operil^ua  ereatpris  didt,  didt  vitam  sanetomm 
pitQ  iiwitficv^MS  nOßif^y  4ldt  et  malpiiMPi  pro  fuga  nostra,  de  Ulis  loqqitur,  ip^ia  in 
hMMTOlli  p^i^tHum,  d«  ißMß.  ejs.in  obpmlbiriwn  semjpU^nHppi,  AfiseuM^e  peiKpe  in 
uüo  W^:ffn  aßn»QW  eüß^i»ß  «nm  rq^robM,  cedit  in  Iw^in  dd,  eedit  m  robur 
fidel,  cedit,  in.  tQfmm^mnßm  sci^ptwe^  cedit  et^  i«  diecus  univfM^d*  O^om^do  edm 
non.  in  landen»  i(U  c^^ere  credltw>  eim  ex  «dniMiooe  buj^sp«^  iot^  pressüras 
boatksti  ipsß  in  ae  s^era^te^  iiunqwiiift  dweliquis^«  domonatretar?  Aitf.^paiMnodonon 
cedit  ad  robui  44ei,  evm  ex  admi^tipn^  eadem  ostendator,  nu«quam  Uli  preva- 
Imiae  partum  infim?  St  quaUter  non  cedit  in  coqwiMQtOiiep  spripture,  cum  ex 
sacfetiite  continuA  bpnpram  et  malorum  clwe  conatet,  in  o^tp  ißmm  w^ama  cum« 
tcitiAo  jnMiß  ^'ufldßm  scriftwe  testwpdiim  semper  exiütieise?  OuMiftd|>>  implfrwtnr 
scariptwr^9  diceq^;,  qupd  deus  juste  permittit  propter  pe!C€«ta  bomiiiiim.  super  eoa 
regnare  ypcMrilaüi,  si  duntaxat  bonos,  «t  non  eciam  scribas  et  pl)9ri9eiij3.  pervcmsios 
et  di^cplEi»  i^ssfink9ß»nk  seüase  sup^r  Moysl  cqtbedram?  Qn^  deuM  dt  wm  hooii«^ 
nem,  ju^  vm'bft  sapri  eloquif;,  e^dedmi  ^mm  «anotmn  iiegei«  est|i»afet,  st  non 
eciniii  wbi  iniqnis.  qt.  ii^ttwit«.  i»ctßribw,    qu«ititer  ipsa.  et  atd^d^  el  ereyiawt, 


Früher  sluid*  Iticp:  landdHlis  eolkodelvv,  was  dann,  wie  oben  iteht^  iwriadevt  fvor* 
dan  kt.  ttus.  Wcds  scKksft  iai  n^piHfA  oicM  vom  VerfaMer ,  dem  Abte  Lndalpb, 
welcher  i.  J.  1422  starb,  eigenhändig,  sondern  im  J.  1398  ron  einer  recht  guten 
leserlidien  Hand  geschrieben ,  indem  der  Abt  Lndolph  selbst  am  Ende  des  Wcriis 
sagt,  er  sehreibe  sehr  nnleseriich*  Später  sind  mehrere  angenschelnliche  Fehler  des 
Senreil^ers  y^n  i^er  schwer  zu  leaendep  Hand  veipbessert,  zuweilen  k^rze  Za- 
%^ti(e.  gemischt.,  Ich  glaube«  dass  dieses  von  ItudolnJi  eieei^handig  gef cliehcn ,^  da  i^ei- 
ter  untenL,  augenscheinlich  ans  den  JaWn  MlOr-lti^^  eii\  2usatz  gemacht  ist,  der 
wi^r^faein^cu  von  ihin  herriihrt.  Dennoch  sind  diese  Correcfuren ,  obwohl  in  den 
Text  äurgeno^men,  iipmer  in  den  Anmerkungen  angegeben  worden* 


res  aUqpiaiido  gesta^}  dechrsretf  Cedit,  at  dixi,  lioc  eeiam  in  deeu  nniversi,  ut 
qypoeftis  juxte  se  positis  magis  ekcesceiitibus ,  et  herum  bonitas  cit  üloniiii  inlqiii« 
tas  laddius  appareat  intaeati.  Cedit  in  laudem  bonorum  et  vinfictam  midoram, 
lit  in  censitiam  presenciim  et  cautelam  fiitoronim,  cedit  in  edificacionem  plu-^ 
,  renim  prios  gestamm  ntraramqae  singularis  ipsanoticia,  ut  et  de  regom 
annaHbus  Mardochens  ipse  mwcedem  acdpiat  et  conspiratores  regii  iddonett  de- 
bltam  non  eradant  Potest  presentibns  pro  tempore  easibns  iMilitia  conaoB  et  a 
fiitoris  diligendw  custodia  adldberi,  dum  olym  gesta  rerocantur  ad  memotiam  et 
quid  eligendum,  .quid  refiitandum,  quid  tollerandum,  quid  corrigendum  sit,  per 
precedentem  disdmus  experienciam ,  rerum  utique  omnium  optimamque  per  euncta 
magistram.  fime  et  man  enontSy  factit  nafratttes  konfau^  hec  ii  scriptis  relir 
querunt  pro  correccione  criminum  et  reformacione  momm.  Hoc  zelo  ducti  quidam 
leguntar  scribendarnm  rerum  lantum  habidase  Studium,  ut  et  facta  sua  propria  aliis 
miotescerent  et  nunc  hunrilitatis  causa  nomen  subticentes ^3  proprium,  de  se  quasi 
de  aliis  scriberent,  nunc  ad  veritatis  magis  eridens  testimonium  seipsos  safis  no- 
tone  mmainarent  Non  erit  itaque  imputandum  smptori  presendum,  si  anfiqui- 
tates  retroactorum  temporum,  de  primeva  videlicet  fundacione  monasterS  Saganen« 
818,  de  conservacione,  translacione,  impugnacione,  incremento  et  multiplici  statu 
ejus,  de  factis  frelatoittn  «t  fratram  ipsiua  et  de  allla  temporfoaat  accidencüs  re- 
Goliegit  in  unum;  experiencia  namque  didicit,  quod  per  nonnullarum  rerum,  quas 
sciinturus  eät  ignoranciam  sepe  a  prelatis  et  firatrftilä  eciam  in  cai^bns  satis  pe- 
rieulosis  vel  erratmn  est,  v^  semiplene  vel  segniter  actum  est  et  per  aBquarum 
n^ciam  crebre  animarum  saluti  et  religioni  utiBter  provisum  pleromque  amraarum, 
corporum  et  rerum  dispendiis  Insolendisque  irreÜgiositatibus  et  temeiitatftus  pht- 
rioiis  obviatar. 

SequHur  prologuB  tecundu». 

Quamquam  scriptum  dt,  de  Tids  et  auditis  debare  testem  ferre  testimo- 
niom,  quoniam  que  vidimus  et  audivimus  et  manus  nostre  coDtrectaverunt,  hec 
testamur  et  annunciamus,  e  regione  tamen  scriptum  est  edam,  quod  sdmtis  hoc 
loquimur,  et  rursum,  hoc  sdmus,  quod  ab  alüs  audivimus,  hinc  est,  quod  ple« 
rique  fide  dignorum  testium  plerique  scribencium  autenticorum  edam  per  omnia  non 
de  visu  et  auditu,  sed  de  auditu  raditaa  anmunciant  et  testaotur.  Deponunt  qui- 
dem  de  eis,  que  nee  sie  ifieri  prqirüs  audierunt  auribus  aut  ocuBs  perspexerunt, 
sed  predecessorum  patrum  vel  seniomm  reladone  verisimili  didicerunt,   nam  anti- 

2uorum  fida  relado  non  immerito  tante  est  efficade,    ut  ei  successores  ipsorum 
lii  et  discipuli  credulitatem  debeant  adhibere.      Oportet  enim  addiscentes  credere 
et  canere  cum  propheta,  deus!  auribus  nodtris  audivimus,  patres  aostri  annundave- 


^)     gesta  fehlte  frfiher. 

2)     ror  das  frühere:    sühicientes. 


176  IV.     Catalogui ,  abbatum  SaganenHum. 

ront  Dobis. .  Homm  imitatas  exempla,  is,  qai  in  presenti  cartala  rerum  qüinudani 
texere  proponit  hystoriam,  non  ea  scribet  solummodo,  quibus^}  presens  ÜKtorfait, 
ipsaque  sie  fieii  vidit  et  audivit,  sed  et*3  q^^  ^^  privilegiis  monasterii  et  alio- 
nun  probabilibus  scriptis  seniomiDqae  saomm  et  aBomm  fide  dignorum  relatu  ere- 
dibiliter  intellexit.  Ad  id  autem  faciendam  divimim  ante  omnia  petit  aoziliiuD, 
pianim  oracionum  suffragium  et  eonun,  que  dicet  excusatorem ,  expositorem  et  eor* 
rectorem  in  Gristo  benignum.  Videndum  igitur  in  primis,  monasterimn  €anonic(w> 
mm  regulariom  in  Sagano  quo  tempore,  a  quo  fondatore,  quo  loeo  et  quo  modo 
fimdatam  sit* 

J9e  ietnpare  J^ndadanU  ntatuuterH. 

Prescisom  et  adeqnatam  tempus  fondacionis  invenire  non  valeo,  estimo  ta* 

1S17.  men ,    quod  circa  annom  domini  millesimum  ducentesimom  XYII.^3  ^^^  ^^^^  ^^ 

antiqoiori  data  ab'qaod  Privilegium  domus  Saganensis  me  memini  perlegisse.     Con« 

oordat  hoc  eciam  tempori  vite  ipsius  fiindatoris  vel  fundatornm  ipsorum,    de  qui- 

bus  sequitur. 

JPer  quewn  Jk§ndaiut»  Hi  vei  a  9tf  o«0 

Ab  iUustri  et  magnifico  principe^  domino  Heynrico,  duce  Slezie,  diclo  cum 
barba,  cujus  uxor  fuit  beata  Hedwigis,  quin  ymmo  juxta  relacionem  veridicam.el 
communem,  ab  ipsa  sanctissima  Hedwige,  ad  cujus  preces  et  instanciam  vir  ejus 
fiindavit  et  erexit,  ut  recte  ipsa  fundasse  et  erexisse  dicatur;  sie  et  matre  filiorum 
Zebedei  petente  ipsi  petisse  censentur,  quorum  intuitu  et  rogatu  mater  ipsa  do- 
mino supplicavit.  Hec  cum  memorato  felicis  recordacionis  viro  suo,  juxta  fidem 
cronicarum  et  annalium  librorum,  juxta  fidem  eciam  legende  et  vite  sue  proprio, 
tunc  temporis  vixisse  reperitur  et  obtinuisse  Slezie  principatum.  Floruit  eciam  hoc 
tempore  beata  Elyzabeth,^3  ^^  ^^P^  Uagarorum,  Lantgravia  Hassie  et  filia  so- 
roris  beate  Hedwigis. 


1)     Früher  stand:     quL 

S)     Früher  fehlte:     et. 

s)  Dieses  Jahr  etebt  auch  die  bandsehriftUche  Chronik  des  Jodoeas  (st.  1447.)»  Abts  des 
Augostiner-Ciborberren-StiAs  %u  Breslau  an,  und  es  sab  i.  J.  ISI7  Herzoff  Heinrich 
von  Schlesien  in  der  ältesten,  noch  im  Originale  yorbandenen  Urk.  des  luoslers  eu 
Sagan:  beato  Bartholomeo  in  Novo  Castro  et  fratribus  ord.  S^Augustini  ibidem  v  das 
Dorf  Ponowic  (Popowilz  N.  N.  W*  -1  M.  v.  Sagan)  und  noch  120  unbebauetc  Hufen 
in  der  mhe  zwiscnen  dem  Bober  nnd  dem  Flüsschen  Briesnitz,  um  sie  nach  Deut- 
schem'Rechte  aaszusetzen*  S.  den  nicht  ganz  genauen  Abdrucn  in  Worbs  neuem 
Archive  II.  p*  145. 

^)     Von  jüngerer  Hand  ist  dazu  gesetzt:    nostrnm  monasterinm. 

ft)  Die  heU^e  Elisabeth  st.  1831.  S.  Theoderici  Thuringi  libri  octo  de  s.  Elizabeth, 
in  Canisii  lect.  antiq.  T.  V«  p.  143  der  Ingolstadter  Ausgabe* 


8ltftimg  de»  Klotters,  ITT 

* 

In  Newynbo)^^3  pn^  Boberan^  In  monte  et  ciifca  ecdesdan  Miictt  Bar-» 
thalomeiy  deinde  de  monte  translatam  ad  vallem,  ad  pedem  videlicet  ipsias  moiH 
tis  prope  aquas  in  ecclesiam  beate  Marie  virginis,  de  qua  post  longa  tempöra 
translatum  est  in  Saganum* 


Errant,^}  qui  «credont,  etmgrogacionem*  hanc  fnlsse  abiaiioio  quanSam  pro- 
positnram  roralem,  sicut  nunc  est  m  hospitaU  Baetin^3  ^^  ^^^^*  ^^^^  ^^'  ^^^f^o 
fnndaeionis  sue  semper  prepositura  coAyentnalis,  hoc  est  plenmn  monasteriomh  et 
danstrom  perfectiun,  habens  prepostttum  et  conventnm,  sicut  ex  privilegiis )  clails- 
aime  apparet  Elrat  prepositus  ioeo  «bbatis^  babens  priorem  et  alios  officiales  ei 
flenum ,  coayaitum  fratrum,  licet  in  nilinelD  pauciori  quam  nme/.  Sicut  eniin' in 
Bohemiai',  Austria,  Saxonia  et  pbiribus  aliis  locis  monastcariaf  canomoorum^regula* 
num  prepositos  communiter  babent,  non  abbates,  sib  et  hoc  monasteiiuin'in  prin» 
cipio  sui  haboit,  demum  vero,  crescente  et  fratrum  et  reddituum  numäro  ereeta 
est  prepositura  in  abbaciam  et  prepositus  in  abbatem,  sicut  et  noviter  in  Witche-- 
iiowe,^3  in  monasterio  fratnim  nostrorum  in  Bohemia  factum  est  Potest>.quippe 
episcopus  de  preposito  abbatem-  facere,  sed  non  infulare.  Unde  autem  et  de  jquq 
Ioeo  primi  ÜU  fratres  ad  monast^rium  posiii  rece)^  sunt,  nulliM  reperf,'^  .8e4 
oertum  est,   quod  Arroasienses Q  sumus  et  ecclesiaqi  iflam  pro  capite  tocios  iHf4 


— — 

1)     Naumburg  am  Bober,  um  a  ron  Nanmbni^  auf-  QneU  «n  HBfe^sdtriden ,  If.J%«  W; 

3  M.  Ton  Sagan ,  N.  W,  14'  M.  t.  I^iegnitz.       .  .      \     ^    ' 

*)     l>a8  bezieht  sicli  wohl  auf  die  Bebanptang  der  Aoeosüner-Ckorberren  in  Breslau. 

>)  Bentlien  a.  d.  Oder,  N.  N*  W.  9M.  t.  LiegnifaB.  Yon  dem  alten  Hospitale  ist  wenig 
bekannt,  das  jetzige  ist  später  Ton  dem  trefflieben  Georg  ▼•  ScbVnaich  gestiftet. 

^)  ,  Wittgenau  oder  Wittingan,  im  Bndweisser  Kreise  in  oöbmen*  Die  Angustiner- 
Cborberren- Abtei  daselbst  wurde  i.  J.  1367  Ton  den  Herren  Ton  BösenlieK'  gestif- 
tet, denen  W«  gebort.  S.  Sch&llers  Topograpbie  des  Königreicbs  Aönmen. 
T.  XIIL   p.  99.  » 

^)  Das  ist  wobl  kaum  glanblieb ,  obwobl  sebon  friib  man^be  Spnrte.'^des  ITrspmAgi  der 
Abtei  und  ibr^r  Abbängigkeit  von  «dem  JIredaner  Angustiaer^.Cborberven-Stiffis  mögen 
Tvnicbtet. worden  i^ejp.,  Docb  wird  in  fdnef  Ufk.  t.  J*  1227  bei  iWiirJis.d^  a.  O. 
p.  146,  welcher  irrig  d.  J.  1217  aogiebt,  das  Visitationsrecbt  des  Breslaner.Abti 'fest- 

Ssstellt.  Die  Stiftungsurkunde  wUme  .scbwjsrlidb^  >ine  WörJbs  a.  a.  O.  Bebiuptet^  zur 
elt  der  Hnssiten  verloren  ^  denn  in  dem  altem  Gopialbncbe,  ^  welches  alle  wiebtiee- 
reu  Urkunden  entbalt,  befindet  si6b  der  Stiftungsbrief  ancb  nicbt,  und  Lndolpb  bat 
ibn  ebenfiills  nicbt  gekannt  In  Arealw  wusate  .der  Abt  Jodocns  seb«  gut,  woher  die 
Saganer  Mönche  stammten.  !  .'      * 

^  Arovais^,  zwischen  Bapaume  pnd  Peronue,  in  der  ebednl.  Grsfsdiaft  AHots.  «Ton' 
der  schnellen  Ausbreitung  des  Ordens  der  Angiisliner- Gborfterreo'  saifr '  dem  »Cndie' 

23 


17$  IV.     CaUUoguM  äbbätum  Saganetisütm. 

dinis  recognoscimns,  eujas  et  stalata  et  eonsaetadinea  apud  nos  habemos.  Fuit^  ut 
dixi^  hec  congregaci/i/^  «fspi^o^  aifi  seinpeif  ^eoniR  monaifterittni ,  rectam  tamea 
p^r  prepositom  ita  ut,  antequam  in  abbaciam  elevaretür,  jam  duas  preDosituras 
Ririles  Mb  ae  liabaretf^  ad  mensMii  monuterfi  apeelaii(e£i,  vfdeilicet  In  wurin  et 
in  Butyii. 

« 

JDe    dote   «el    doHbu»   pritni$   l?f   deeimU 

Ddtem  prinaih  aatoino  fiiidie  välän  Popewic«,  Br^dnies,  C«  et  XX.  man« 
aoslodiltos  habeDs?3  et  alia,  que  in  privil^giis  <$ontirtentiir^3  "^^  mnlto  post  quin«« 
ouaginta  mansos  prope-  Newinborg,  viHam  Newinwaldä  et  dacentos  mansos  in 
aintneta  XüdnuieasLV)  De  luis  €€?•  mansds  omne  jus  dedmandl  eontulit  frafribna 
ja  Newinberg  Mieis  memorie  dom&us  Labrenei«  episcopos  liubuceusis.^}  I^re^ 
stilabatni!  tunfc  WiatisLiTie  boie  menorie  domltius  Laureneios  et  Honend  tercina 
Itomane  caihedre  presiddurt.  Oimi^ue  WratisiaVlensis  episcopus  ad  dandas  deci- 
mta  pbiriam  mansoroni'  preposito  et  fratribos  inclinatus  esset ,  sed  qoidani  d^  Wia* 
tislaviensi  capitalo  oontradicerent,  seripsit  prefatus  papa  Honorius  ad  ipsos  eonära-* 
diditfes  literas  apostolieas  et  pro  dandis  et  appropriandis  monasterio  noatro  deci-- 
nifl  efficacAtelr  interoesait^}  Sunt  autem  hee  deoime)  quas  ex  donüeiane  episoiH 
poram  Wratidlaviehsiam  Aversis  temporibus  consecuti  sumus,  in  P^pewfczr,  Cle**> 
pan,  tl^emnwalde^  :Richenbacb,  Bresniczy  Sehönenbom,^  Glopsciiin  vel  de-» 
buchiaa,^}  Sobelicz^}  et  in  quib^nsdain  alHs  locis«.  Et  seiendum,  qtiod  deciijfiarttm 
in  villis  nominatis  non  solum  proprietatem  habemus,  sed  et  possessionem  a  tantD 
tempore,  quod  contrarii  memoria  non  existit.  Gensus  cnim,  qui  in  sex  primis 
viliis  ad  festum  PbiBppi  et  Jacobi  monasterio  datur,  .  loco  dedmar^m  sublevatui^. 
Translatum  enim  et  tra^spositum  est  hoc  onus  dandi  de^imas  a  feste  Martlunf  usr 

•  •  *  ft  * 

»  ■  ■  ■  ■  *W  J     I  ■»       ^  ■  I   ■•  ■*    I  •  »i  •  , 

^  f%  t  •^  r  ,  t  I  *        •  I 


•'       ♦• 


des  II.  Jaltflmnd.  s.  Psgt  erltiea  in  annales  Baronii.  Vw  J.  lOOSI.   N.:  18.  -   S.  itiola 

Weifer  nnleii» 
1)     Far  das  frohere:    liabel.  *• 

%V    Mi0M  febkefriUiep.  '  > 

f^  .  S«  die  obcs  p.  47&.    Anmeriu  3.   angef,  Urh. 
«)    Vtk.  t.  J.  12157  b^i  Wpi'lis  a.  a.  Ol  p.  Id8.     Neofraldan;  N.  9.  O.  f*9Ii  yon 

»)     Urti  T.  Jl  1826.111  WoliIbrfiakB  Geacb.  t.  Lebns  I.  p.  17. 

A)     Dartiaf  besieht  sich  auch  eine  ürk.  v.  J.  1881  bei  Worbs  p.  190.  in  wdcherPabsl 

Hononns  den  Zehnten  von  180  Hafen  dem  Kloster  bestätigt. 
7).  P^^owitSy  Klepeo,   NenwaUau,    Reiehenbaeh^    Briesnifz,   Sdidnhronn^   saliiiBtlidi 

1  —  8  M.  S.O.  T.  Naumbnrg  a.  B. 
^    Klopsehen^    S.  W.  &  8  M.  r.  Glogan. 
»^     Zedelsdorr^  O.  t  M.  r.  Nan^barg. 


•   » .  • 


!•     HthirtcM  l* 


•      •      k 


m 


^e  PUHppi  |irffptw  paufferäitem  iniliewiim,  ne  «nö  qMcd  äuimie  (rtS^ati  äd 
eaisum  et  decimam  niinis  gravarentur*  St  koc  bene  perpeadendhun  ^eit,  ^a  per 
hoc  possessio  probätur  sicut  proprietas  per  literas.  In  Clopschin  autem  maltani 
dant  de  firameptp  iid  fmtiw  BlBiwaiiftH^,  Upi  pr^  dtf6i|ii9  ^iscoplillas ,  quam  pr9 
eensu  hereditario,  alias  enini  pro  censa  solo  non  darent  tantiun.  In  Sobelics 
«item  a  eondsefdre  eertqpu  quid  rMinknas  pro  OMdbus,  et  pro  decMs  et  pro« 
oeosa.  Hinc  est,  quöd  in  vilÜ9  aiiis'y  ubi  episcopui^  Tel  sui  tolkmt  decimim^ 
rieut  in  Rengirsdorf,  Eekirsdorf,  Mtdifai  ^  Capra,^}  sos  ad  festmi  Pascbe  A# 
censa  nisticali  vel  parom  vel  nichil  onmino  sublevamus. 


jr.  ^  JDe  primo  abbäie  JUeynrico.^J 


u 


Flüjenint  a  fuidacione  primär  «sqae  ad .  tempns  abbatisandl  -  annt  ciMÜMf 
qnadcaginta  dao  vel  qaadragiata  tres,  nam  circa  ammm  domini  mtltetlmiMi  4acMw 
tesimum  sexagraimnm  vel  sexageaimimi  prianm  piepMitsra  iiO0to*a  in  abbaciim  vi-^  iM». 
detur  erecta.  ^  Ante^3  autem,*  ipsum  monasteriam  pro  prelaio  suo  principali  pre- 
-  ,  positum  babuit.  Dominus  igitur  Heynricus  abbas  in  anno  domini  MGGL  vi.  abba«^ 
tVEasKi  rep^ritpr,  se^^  quo  teinpore  precisa  iiiceperit  fmt  desißrit  IgnoraturiO  ^pve- 
nitur  tam^a.  multis  mm  prefuisaisK  Hiyui»  .tojmpppe.  vßoeri^lis  pater, '  fdMVipw 
Thomas  primus,  Wratislaviensis  episeopus,  qui  et  ipsam  preposituram  abbaoiam  fecit 
plura  bona  ipsius  monasterii  nominatim  expressa ,  f pmiis  «donasterli  fiore  dfecIaMivit  et 
conllrmavit.  -  Infer  quo  bona  jam  fiierunt  ville  supi^rius  nominate  et  d^mc  eamm.'} 


») 
^ 


0 


•t 


Rengersdorf ^    Eckendprf,    Machen  und  Ropper,    aimmtlick  O.  in  der  Müh»  tmi 

Sagaa« 

Im  Origiiude  bt  aach  dem  Name»  dea  Abts  jedetmal  angtgebte,  der'wienelite  Abt 

des  Kieetera  «r  war,    hier  prima«  o.  a.  w*      Wir  imbea  oa^  d>gdribat  durch  Vor- 

aetzoBg  der  eatspredieiidcB  r&niadica  ZahL. 

Früher  ttandt^  interaä* 

Heinrich  eraeheiBt  whanfflidft  i.  d..  J.  dfiBl^.  IS6S^  IS60  als  Abt,  «od  hSchst  wahr- 

aehainlich  ist  mri  «a  a«chi  .trat  hank  ▼oilMr ,;  fvia  die'  Prbbsiti   Abte»  fcwmrden ,    waa 

die  Uih.  V.  J.  1965  bei  Worba  ä.  a.  O.  p.  iB8  mtmolheB  teal.      Aaah  erscheint 

in  einer  llrk.  ▼•  J»  ft2X7,  in  welcher  Herzor  Conrad  dhsm  Klöster  lilp 'du  Darf 

aeine- Mühle  in  Labes#w  und  daa  Erbgnt  Sobelits  gteht,  nur  ein  Probst,  lein  Abt 

Im  J.  iat(6  veriieh  B.,  Probat  Ton  Naümbarg,  die  ViUicatia  (Scfaoltisei)  dea  Boift 

Brieaaits  mit  ff  feeien  Jinlsny    Ifamg,    MäUe,    dem  dritten  Pfennige  vom  Gerichte^ 

nnd  waa  der  vorige  Schnlx  gehabt«    in  einen  newipaen  Ciericaa  «Mignomitfe  Dederim. 

Van  jeder  Zinahnfe  wnsle'  f  Mark  nnd  0  ^chefU  Drsikorn  aniricbtdt  Und  an  daa 

Kloslar  abädicfert^  .  Der  4Bduda  «und  die  Ban^m  besoiffen  dea  ]^ri)iiwts47n4bi^halt  drei«- 

mal  im  Jahre,  wenn  er  tam-Gcritfle^  woridkes  Jardinr'heisat, 'kommt/  IJrlK     He* 

nelins  Silesiogr,  renoT«  e»  VU.  p.  447  ginbt  d.  J;  41161  als  Btrichinng  der  Abtei 

wohl  richtu^  an. 

Urh.  dea  Bischofii  Thomas  t.  J.  1863  bei  Worbs  a.  o«  O.  p«  1ff8.  doch  nicht  ganz 

genan  abgtdmckL 


189  IV.     CaiahgUM  abbaium  Saganeniium. 

ffic  domiiiss  Heymicus  oneri  servitatis*  erae  et  dignitati  abbadali  rmimeiavii.^3    Cni 
wbstitutas  ioat  tdomiaiia  Burghardos  primus. 

MM.     J9e  abhaMe  Murghard0  prhno. 

V  .  *  '  i  ,       '  ,         »  '         ,         P 

•  _, I 

Sicut  de  demino  Heymieo,  ut  preaiiäailiii  est^  tenpas  precisoai  ^  eonme»- 
suratam  suo  officio  noa  reperi,  sie  nee  de  hoc  nee  de  suceessoribiis  suis  naqtm 
ad  tempora  domini  Hennanm.^}  Soccesaor  tarnen  foit  domini  Heynrici,  sieot  ex. 
privilegiis  apparet^} 

MII.     Mfe  abbate  Tiflemanno  prluto. 

Igitor  post  dominnm  Barghardom   prefiiit  abbaa   Tylemannns.      Tempore 

biqnai    sub  veiierabili  patre  dominb  Tboma  secnndo,  Wratislaviensi  episcopo,  sab 

prineipflHis  aiitem  Premkone,  Conrado  etHeynrico  translüta  est  abbada  deNewin- 

lasi«  borg  ia  Saganum  anno  domini  millesimo  dueentesimo  octnagesimo  qaarto>3      Foit 


^    .t     »    ■  ■  m        m   *    *      '    »       *• 


1)    .In  einer  UrL  seines  Nacbfol^ers  r.  J.  1283,  als  dieser  das  Dorf  Sobelitz  nach  Dent- 
schem  Reclite  aussetzte ,    wird  er  als  erster  Zeuget    t.  Henrico,  quondam  abbate, 
aufgefiUirt. 
*)     Daimr  Ton  apAterer  Hand  s  ^  Trudwini. 
')     Es  hat  sich  Dis  jetzt  not  die  eine  .oben  Anmerk.  1.  angeführte ,  von  ihm  ausgestellte 

Urh.  auffinden  lassen. 
^)     Die  Originalurkunde  des  Herzogs  Premico  und  seiner  Bruder ,    Conrad  und   Hern*, 
rieh,    T.  8.  Mai  |iS84>   befindet  sich  im  Prorinzial- Archive,    und  folgt  hier,    da 
i      sie  kurz  ist* .    .  '  -'l 

In  nomine  domini  amen/  Ne  rerum  gestamm  series  per  cursus  temporis'sue* 
cessivi  labatur  a  memoria  posterorum»  nos^  Premico,  dci  gracia  dnx  Slene  et 
donunns  terre  Samttensis ,  attendentes  inopiam  et  egestatem  reiigiosomm  viro- 
rum  ordinis  sancti  Augustini  monasterii  sanete  Marie  in  Novo  Castro  ex  assensn 
karissimorum  fratrum  nostrorum,  domini  Cunradi  et  domini  Heinriti,  inklitsrum 
'  dliMm  Sl^sie,  ncc  nön  soUIcitä  eura  viinerahilis  patris  inöstri*.  domini.  Tkomü 
episeop»- Wratizlavieniiis.ccclesie  medianie,  ex  ilibeio  nostro  aehitrioabbaciam 
*  ide  'mvoi  «astro  in  ctritakni  nosträm,  Saeannm  vidgärtter  «p^Uatam  «ana  de* 
«revimnst 'transferendain  ^  respicientes  dietos  religiosos  viros  pio  zelo«  ^o  circa 
ipsos  jam  dndnm  moti  sumus  adhuc  et  raoveri  volnmus  studio  intemorts  homi* 
nis,  in  beneficio  parrodiie  jure  patronatua  nostri  dicte  civitatis  nostre,  in  reme- 
dinmet  salutem  animanun  pfitria  et  matris  nostrefdicis  recordäetonis^in  salvo 
•  '.  .  et  tra»qoiUo  eomiaodo  perpetno  possidendnm.  Ut  antem  heo  tem :  soUempnis 
"Bostra.  Ivanslacio- .et  douacio  pediennem' firmitudintm  obtineant,  'presentes  lit- 
ieras  nostri  sigilU  mnaimine  jussimus  roborandas**.  Acta  sunt  hte  in  -Sagano, 
dominice  ioearnacionis  millesimo  -dueeatesimo  octnagesimo  qnarto»  presentibns 
hiis,  qnorum  nomina  aubselBiintar^  videlicet  dileoto  compatre  nostro  domino 
Ulrieo  de  Phac,  domino  Reinotdo  Rinc,  domino  Ottone  et  Wolwrammb 'fratrr 
suo  de  Panevicz  y  domino  Sifrido  de  Necheriin  ^ .  do^no  Jaohoho  plebaoo  de 
Winzhie  et  alüs  quam  plnrimis  ydoneis  viris  et  honestis.     Dhtom  per  manus 


2.    Bwrehard  I.      3.    ISfkmam  L  181 


igilnr  emgregado  nostra  nsque  ad  dieiii  traoslacienis  in  SagADum  per  amios  cir* 
dter  aexaginta  aeptem  in  Ne^dnborg ,  jacens  in  tsampis  in  medio  naoionis  perverse» 
OfeÜcem  horam,  o  tempns  acceptabile;  o  diem  salatis,  in  qno  dignatos  est  domi« 
naa  snam  de  Egypto  tranaferre  vineam  üaciens  com  aois  misericardiam  in  civitatft 
muita.  Verb  misericordia  domini  est^  qaod  consompti  non  snmus.  Si  enim  in 
loco  fnmo  BMUisiasemus  dndom  perissemus«  Facta  est  hec  translacio  anno  primo 
domini  Tylemanni,  anno  videlicet,  nt  predictum  est  MCC  octnagesimo  quarto, 
qoi  primns  annns  sni  regiminis  fiiisse  creditnr,  com  dominos  Bnrghardas  predeces« 
8or  snns  adhnc  in  anno  octnagesimo  tercio  abbatizasse .  clare  legatnr«  Facta  est 
antem  koc  modo«  Brat  in  Sagano  plebanns  qnidam,  nomine  Albems,  qni  rennn- 
eians  ecclesie,  oportnnitatem  dedit  et  episcopo  et  prindpibns  monasterinm  trans- 
ferendi  ex  cansis,  .qne  in  privilegiis  exprimnntor.  Insnper  et  idem  dominns^Al* 
benis  foctus  est  canonicus  regularis  in  ecclesia  eadem^  cni  prins  ut  plebanns  pre»- 
fuit  seeularis«  Ad  ipsam  igitnr  ecdesiam  vel  parrochiam  in  Sagano  preter  jura 
sna  parrochiaBa  commnnia  qiectabant  decime  in  Czncha^3  et  prope  Hanoviam  in 
sobnrbio  vel  in  viUis,  in  villa  videlicet  Zigardi^3  ^^  villa  \AJberti  et  in  villa 
Petri.^3  ^^'  autem  ipse  dominns  Tylemannns  super  decima  in^Gzucha  in  Wra* 
tislaviam  postmodum  citatns  et  prevaloit.  Has  igitnr  decimas  enin  parrocMa  sns- 
cephanfl  et  ex .  dei  grada  possidemns  in  presens.  Snscepimas  eciam  onm  ipsa 
parrochia  eapellas  tres  infira  limites  ipsins  eonstitutas,  capellam  sancti  spiritus  In 
snbnrbio^}  et  capellam  sancte  crncis,^3  V^^  didtur  capella  leprosomm  et  capel- 
lam sancti  Vincendi  in  villa ,   que  didtnr  Antiquns  Sagan.^3     Hee  enim  ecclesia 


Hdnwie!  protboiiotarii  curia  noftrei  oetavo  idns  Haii^   hoc  est  in  die  beati 
SUnishy  epineopi  et  martirit» 

An  der  Ueknnde  liingent     1)  an  grün-  und  violetaeidenen'  FSden^  ein 

Braclistöck  dea  Siegela  Herzog  Conrads,   der  Sehlesiiche  Adler,    anP  weissem 

Wachse;  S)  an  ginnen  und  gelben  seiaenen  Fäden,  auf  rolbem  Wachse ,   das 

Siegel  Herzog  ^emico's:    der- Herzog  in  ganzer  Fignr.   jnit  d^r  Umschrift« 

;      )       S.  PRBMlGOfttS.  DEh  GRA€IA.  DVGIS.  SLESIE.     Das  Riicksiegol  mit 

dem  Scblesischen  Adler  und  der  Umschrift:  S.  DYCIS  PRIBECONIS  D(omini) 

SA6ANEN.    Von  dem  driltcn  Siegel  eind  nnr  die  rothen  und  gelben  seidenen 

Faden  übrig. 

A)     Zanche  ^  O.  ^  tä*  r.  Sproftan.    Im  Saganer  Copialbnehe  ans  dem  Ende  des^  14.^  nnd 

dem  Anfange  des  15«  Jahrhnnd*  aosdrttcUich  dorehi     in  districtn  SprolaTiensi  he« 

zeichnet. 

>)     Wohl  Siegersdorr,    W.  S.  W.  9  M.  v.  Bonzlan>    im  Saganer  Copialbnehe  s    villa 

Sighsrdi  genannt. 
*)'    Ulbersdorf  n.  Petersdorf,  S»W«  nahe  hei^Hainan. 
«)     Die  Kirche  z.  heilieen  Genta  ror  dem  Hospitalthore  in  Sagen. 
*)     Die  Kirche  zum  heuigen  Kränze  in  der  Ecaersdorfer  Vorstadt. 

•)  Jetal  nieht  mdir  rorhanden.  Nach  einer  Urkunde  t«  J.  1324  kaufte  das  Kloster  das 
Vorwerk  Heinrichs  Ekhardii  welches  zwischen  der  Sudt  Sagan  nnd  dem  Dorfe  Alt- 
Sagan^  am  Boberlag.   Spater  wird  das  Vorwerk  i  Rnhus^  dann  t  derPusch  genannt^  also 


183  /F.     Catalogus  abhahm  SaganmHum. 

fuei-uHt  fifie  ipsins  eecksie  parrocbialfs  In  Sagmio  ad  tpsoni  plebcmm.  iaaneAate 
pertineiites,  ee  salrd,  ^iied  proTisionem  paupenun  in  bospitali,  hoc  est  m  eapella 
saoclf  spriritus  in  temporalibas  layci  tnno  gerebavt^  eivioiii  videlieet  aiiqai  d0 
(Sdgano  usqiie  ad  tempus  domiBiPetri^^  abbatid,  aicot  postea  dioetv,  KoUnaergp 
eadstimet,  in  hiits  capelUs  aliom  esM  plebanam  rel  rectorem  iiisi  soIum  abbatem^idm^ 
que  in  Ne^lnborg  et  in  Botin  saidatuFi  Aoc  est  jovaaen^  qoo  post  lamis  jam 
multorum  annorum  curriovlis  dominus  Mätbias*}  abbas  se  legittiine  defendn  Gontim 
fratrem  Jobannem  Koeselicz,  qui  ecclesian  sancti  spiritos  tanqoam  lud^entem  sp&* 
cialem  rectorem  et  curie  racantem  a  sede  apestoliija  impetravit.  Onttia  emm,  qn» 
prepositi  hostti  rui-aled  ^b^nt  in  redditibus,  immediate  speetant  ad  measam  et 
ftsum  abbatis  et  frafiram^  ea  exoepto,  quod  redditas  iltos,  qm  pro  panperibiis  in 
hospitali  deputati  sunt,  ad  afium  usum  convertere  non  possnnt,  ebladones  tarnen^ 
annone  missales  et  jiira  sacraaaentatia  in  bespitali  abbatis  et  fratrum  sunt,  sicnt  et 
ea,  que  custos  vel  sacrista  cellfgit  in  monasterio.  Omnes  enlm  nomine  abbatis  et 
fratrum  positi  sunt  C6llectores.^3 

IV.     Be  ttbbute  Burghardp  tecundOi 

t 

Suecessit  domino  Tylemanno  d(miinus  Burgbardus  secundus,  cujus  tespoN 
jus  patronatös  in  ecelesia  parroehiaÜ  in  Sckirsdorf  eoDsecikti  sumus.^} 

F.     J9e  datnino  JPetro  pritno» 

Abbatizavit  post  Burgbardum  secundum  Petrus  primus,'}  sub  quo  septimana 
theolonei  nostri  in  Sagano  est.literis  principis  confinnata.  Hujus  tempore,  de  con- 
sensu  prindpum  et  venerabilis  patris  domini  Heynrici  de  Wirbina  Vratislaviensis 
episcopi,  facti  sumus  paupenun  bospitalis  in  t^nporalibus  provisores,  quoad  spi«- 
ritualia  enim,  ut  supra  scriptum  est,  ante  semper  ecelesia  sancti  spiritus  et  popu- 
los  suburbanus  ad  ipsam  nostram  principalem  et  matricem  parrocmam  pertinebant 
e|  pertinent  adhuc,  quamvis  vice  abbatis  prepositus  bospitalis  cum  firatre  sua  eu^ 
itim  inibi  gerat.^}      Flpruit  sub  boc  dominus  Johannes  Andree  detcretoram  doctor 


das  BuflchTorwerh ,   N.  nabe  bä  Sagan.  weabalb  auch  Ah-Sagan,  nlhdlidi  Tpa  dar 

Stadt,  nnd  dickt  bei  dieser,  gelegen  hauen  mass. 
^)     Peter  war  der  8te  Abt  des  Klosters. 
,»)     Mathias ,  der  idCe  Abt  st.  1304. 

*)     Tylemann  erscheint  in  Urkunden  y«  J*  129S  nnd  129!$  als  Abt. 
^     Barchard  findet  sich  In  Urkunden  aus  d.  J.  1296  a.  i29Sr.      Eckendorf,    O.  naht 

bei  Sagan. 
^)     Peter  ersckeint  in  Urkunden  aus  d.  J.  1300  bis  1304  als  Abt. 
^)     9.  Juli  1303  gab  Herzog  Conrad  von  Sagan  das  yon  seinem  Bvnder  Prmnea  gestiftete 

Hospital  (z.  heil.  Geiste)  in  der  Vorstacß  Sagan  a»  das  Kloster^  -Witt  13*  Sept.  4303 

Bischof  Heinrich  t.  Breslau  bestitigte. 


4.  Bwehard  IL      &  Peter  I.     6.  Johatm  I.     7.  G&tUlier  I. 


183 


extaioBV    glosator  ordimms  Glemeniinamm  et  libri  sexti,    qoei»  dominas 
fach»  ecta>iiis  componens.  est  postmodum  in  Anania,   in  praasnffa  cujosdam«  ut 
«eitnr,  janae  interfeetaa-O  j-v     , 

FjT.     He  ifomlno  «Foikaitiie  prlmo. 

PoidDiis  Johannes  primns,  donuno  Petro  primo  in  seminte  snccedens^} 
dormitorinm  fratrnm  eonstnixit,  qnod  postmodnm  dominus  Johannes  secnndns, 
dictas  .pigwis ,  prolongavit  et  extendit  versus  indaginem  ad  nnmernm  sex  cellanun. 
Httju^  doinioi  Jobannis  primi  temporibns  missa  in  capella  fimdata  esse  ereditnr, 
in  qua  juxta  relacionem  seniorum  fratres  ad  peticionem  nnius  fiindatoris  ad  tres 
missasMn  septimana  legendas  et  ad  peticionem  alterius  ad  alias  tres,  hoc  est  ad 
sex  missas  se  obligamnt.  Hie  domum  abbacialem  estivalem  edificavit  tanteqne 
foit  .benignitatis  et  mansnetndfniS)  qnod  cum  qnidam  homicida  poteos  ad  eom,  animo^ 
ipsnm  occidendi  accessisset^  verbis  ejos  mitibus  placatns,  mutatus  in  animo  faci- 
nus  abhorrait  nee  oeeidit.  Hie  dominus  Johannes  edificato  pallacio  suo  et  dor- 
mftorio,  quAd  tarnen  postea  domi|ius  Mathias  de  novo  t^  et  centignari  fecit,  ab*» 
bade  -cessit«  et  factns  est  prepositus  in  Waryn.^3 

WMI.     9e  dotnino  Cfunthero  prinw. 

• 

Guntherus  primns,*}  qui  et  Gnncsselinus.  post  dominnm  Johauiem  onus  in 
se  abbadale  snscepit.  Hie  allodium  prope  Sagannm,  qnod  in  rub^  dy^itnr,^) 
emit  in  p^etuam  utique  sni  memoriani,  dei  honorem  et  otUitatem  ynuno  neeea^hr 
tatem  monasterii  sempitemam.  Hoc  est  allodium*,  quod  postmodnm  sab  domiso 
Nycolao  Wyntmd  qnidam  Rabenow  summ  esse  vendicavit  et  monasterid  per  sen» 
teof^iam  nobilinm  adjudicattom  est.^3  Temporibns  domini  Gnntheri  ince^nt,  ut  credo, 
regnare  de  facto  Lodwicüs  Bavams,  qui  in  regem  Romanorum  electns  sed  per  (t5i4o 
ecclesiam  repi-obatuä  in  taiitam  demenciam  pervenit,  nt  qnendam  de  orctine 
fralrum  minorum  in  antipapam  ^geret,     a  quo  eciam  snscipiens  cormam  im^»* 


0 


? 


Johannes  Andrete  gtarb  i.  J*  1348  in  Bologna  an  der  Pest,    naehdem  er  daselbst 

4tf  Jahre  bindnrch,  mit  grossem  Rahme  canonisches  Recht  gelehrt  hatte.     S.  d.  Yer* 

xetchniss  «»Schriften  bei  Cave,  scriptor.  ecelestastieornm  nisttttt.II.  App.  p.S5. 

Naeh  Henelins  worde  er  i.  J.  1S12  erwahlh 

Wohrin)    eine  Probslei,    war  mit  den  in  der  Nlhe  gelegenen  Dörfern  Diedersdorf^ 

Rosenthal  und  Gb'rlsdorf,  K»  O.  nabe  bei  Mihicheberg,  anf  der  grossen  Sirassa  ron 

Frankfart  nach  Berlin,    auf  den  5200  Hnfen  angelegt  worden,  wache  Heinrick  I«  l^ 

Sefalesiea  i.  J.  IS26  dem  Kloster  im  Lebnsischen  gescheiüst  lialte.    S*  Wohlbrieks 

Lt^ns»  I.  p.  114. 

Johann  I.  nndet  sich  in  keiner  Urkunde,  GSndier  i.  d.  J.  iSi6-^l318. 

Im  J.  1384.    S.  oben  S.  181.    Anmtvk.  6. 

Vrk.  der  beidea  Bertoge  Heinrich ,   V.  9.  Mai  1^3. 


\ 


184         ^  IT.     Catalqgui  abbaium  Saganentium. 

(1898.)  perii  ^y  impeiimii  ipsom  per  annos  plarimos  tisque  ad  jfinem  vite  aae  de  fitcto  p09- 
sedU,  licet  excommunicatas  per  ecclesiam,  cujus  tunc  summus  pontifex  Aviniojüs 
residere  consuevit.  Verumptamen  ante  annos  aliquot  mortis  aoe,  felicis  recordi^ 
donis  Karolus,  filius.  Johannis  regis  Bohemorum,   pro  tunc  marchio  Moravie,    a 

(1546.)  quibusdam  electoribus  imperii  in  imperatorem  pligUur  et  per  ecdesiam  approbatur, 
vivente  tarnen  Lodwico  possessionem  imperii  nequaquam  potuit  optinere,  ymmonec 
post  mortem  ejus,  nisi  cum  difficultate  satis  magna,  de  quo  infra  dicetur,  ]|Iorie« 
batur  Lodwicus  in  excommunicacione  papali,    sed  post  obitum  suum  ad  peticlo&em 

(IS47.)  Karoli  fuit  per  apostolicum  absolutus,  antipapa  autem  suns  demum  ad  unitatem 
ecclesie  rediit  etAvinionis  querena  graciam,  penitenciam  in  carcere  per^t. 

Will.     J9e  Truömino  prim^o. 

Mortuo  domino  Gunthero  (anno  domini  milleaimo  GCGXXV*  in  menae 
Aprili}^3  ^l^Kitur  dominus  Trudwinus  in  choro  ecclesie,  tunc  prior  monasterii^O 
de  quo  tanto  fiducialius  acribo,  quo  instrumentum  super  ejus  eleccione  confectum 
l^sse  et  iratres  aliquos  seniores  snb  ipso  professos,  qui  eum  viderant  et  audie- 
rant  et  cum  ipso  conversati  de  factis  ejus  multa,  me  andiente  narraverunt,  ^  me^ 
mini  me  in  ingressu  meo  viventes  et  sanos  invenisse.  Acta  insuper  non  pauca 
8U0  tempore  .usque  ad  tempus  illud  in  scriptis  conservata  me  vidisse  recolo  et 
legisse. 

Fratres  i^tnr  de  Newinburg  in  Saganum,  de  campis  silve  in  medium  po- 
puli  translati,  silvestres  adhuc  in  moribus  erant  Vita  eorum  pro  magna  parte 
rusticana  et  grossa,  non  religionem  sed  9eculum  redolebat  Studebant  caficibaa 
epotandis,  quilibet  in  cella  sua  vel  bini  et  bini,  extra  tempora  et  loca  statuta. 
Nam  et  plures  fratrum  Poloni  erant  in  Newinborg,  quorum  proprium  est  plus 
Bibere  quam  orare.  Hec  et  alia  similia  dominus  ipse  Trudwinus  in  quantum  po- 
tuit reformavit  Libellum  tarnen  repudii  propter  duriciam  cordis  adliuc  Judee  pvo- 
misit,  Qt  et  sub  colore  dispensacionis  usum  haberent  peculii  et  sub  velan^nto  co»- 
solandorum  amicorum  ingressu  cottidiano  fruerentur,  ne  dicam  mulierum  sed  ma- 
trum,  sororum,  eognatarum,  lotricum  et  aliarum  pedissequarum  earum.  Non  ha'* 
buit  conventus  tunc   temporis  unum  denarium  ad  pitancias^}  .pro  collacione  vel 


1)  Das  ist  irrig,  Lndwis^wurde  17*  Jsnuar  1328  gekrönt,  und  erst  IQ«  April  Joiiana 
XXII.  ab-  und  IS.  Mai  Peter  Ton  Gorvara  als  Pficolans  y.Kum  Pajbsle  eingesetzt, 
welcher  aebon  i.  Jf«  1330  auf  seine  Würde  Yenichlete  j  und  i,  J*  i33i5  starb«   - 

a)     Das  Eingesehiossetie  ist  am  Rande  iron  etwas  jiingi^rer  Hand  binsiigefugC»   . 

s)     In  Urkunden  erscheint  er  y.  J.  1331  bis  1547,  2».  Mars  als  Abt« 

^)  Pitantia  s.  Pictantia,  portio  monachica  in  esculentis  ad  yalinrem  uniua  Pictac  (mo- 
netae  «omitum  PictaTiensium  minutissimae)  lantiorjpulmentis,  qoae  ex  oleribns  erant» 
eum  Pictantiae  essest  de  piscibus  et  hujasmodi.  Dn  Gange  u.  d..W-  Am  A«  JMän 
1329  stiftete  Herzog  Boleslaus  111.  t.  LiegnlfZy  mit  der  Bestimmung,  in  der.  Kapella 
der  Lenbusser  Kirohe  begralien  zn  werden  ^    welche  er  beriisits  im  J.  1312  gfsatiftet 


8.     Trudwin  L  185 

mensa,  sed  erat  qnilibet  frater  feria  secanda,  quarta  et  sabbato  de  mane  ia  prandio 
ano  pulmento  et  duobus  ovis  et  dimidio  caseo  contentus.  In  collacione  autem 
nemo  bonam  cerevisiam  sed  simplicem  potom  conventualem  bibit,  nisi  qui  sdbi  ali- 
quid speciale  de  sna  pecunia  comparavit  Quibus  permotus  venerabilis  pater 
Tradwinns  terciom  ovnm  in  mensa  de  mane  superaddidit  et  nt  bona  quedam  in 
Heynrichsäorf^3  P^  ^^^  pitanciis  fratres  haberent  paterna  bonitate  consensit,.  sie-» 
que  fandata  est'missa  secunda,  qne  Requiem  ducis^^  dicitur,  ex  cujus  fnndacione 
conventus  ipse  et  procurator  eomm  primos  redditus  pitanciarum  habere  probätor« 
Pecunia  etenim,  oblata  tempore  domini  Johannis  primi  pro  missa  vel  missis  in 
capella  ad  edificacionem  dormitorii  totaliter  conversa  fuit  Consueverunt  quippe 
pro  missis  noviter  erigendis  oblatara  pecuniam  fratres  de  conventu  pro  tercia  parte 
recipere,  sed  consensit  ex  tunc  dominus  Trudwinus  propter  eorum  paupertatem 
totam  sublevare.  Sub  hoc  eciam  domino  Trudwino  erecta  et  instituta  est  postea 
missa  Libingi,^3  ^^  legitur  in  altari  sancti  Bartholomei.  Vacavit  hoc  tempore 
ecclesia  parrochiaSs  in  Soravia/3  quam  dominus  de  Pok  domino  Trudwino  ad 
monasterium  per  nuncios  suos,  perpetuo  monasterio  permansuram  optulit,  sed  ille, 
grates  multas  referens  oblatam  repudiavit,  dicens,  se  optare  volle  et  petere  a  do- 
mino, ut  omnes  fratres  suos  sub  cappa  sua  penes  se  immediate  custodire  et  teuere 
posset.  .0  vox  piscatoris  provida  j  quis  tibi  dixit^  piscem  extra  aquam  et  monachum 
extra  claustrum  suum  vivere  non  posse.  Bene  repudiasti,  bene  optasti,  bonum 
esset  tibi  fratres  tuos  non  solum  infra  septa  monasterii  conservari,  sed  sub  cappa 
tna  et  lateri  tuo  semper  esse  presentes.  Sic  quippe  wltum  pecoris  tui  diligencios 
agnosceres  et  de  animabus  Cristi^}  tibi  commissis  securius  redderes  racionem! 
Porro  sicut  officium  predicacionis,  quod  Jeremias  humiliter  expavit,  Ysajas  lauda- 
biliter  concupivit,  sie  et  ipsam  ecoieskim  Soraviensem,  quam  dominus  Trudwinus 
religiöse   et   commendabiliter  prorpter  atiiiUftrum   perieula   habere  noluit,    quidam 


:«; 


hatte,  auch  eine  monatliclie  Messe  der  Jungfrau  Maria,  an  deren  Tage  den  Br&dera 
des  Klosters  jedesmal  solle  eine:  PytLantia  de  bonis  piscibus,  panetriticeo  et  yino  zu 
Theil  werden.     Urk. 

<)  Heinrichsdorf  Poloniealis ^  distrietns  SprottaViensis  i*  J.  1349.  gen.,  also  wohl  Lan« 
gen  -  Heinersdorf ,'  N*  1  M.  t.  Spirottau.  Herzog  Heinrich  v.  ulogau  u.  Sagan  be- 
zeugte, dass  bereits  sein  Vater  daselbst  jährlichen  Zins:  ad  anniversarios  celebran- 
dos  geKanft  habe,    und  bestätigte  ihre  Verwendung  zur  Pitanz. 

*)  Gestiftet  17.  Mai  {346  Yom  Herzoge  Heinrich  far  seinen  yerstorbenen ,  und  im  Klo- 
ster zu  Sagan  bestatteten  Vater. 

s)  Ein  Peter  Lybin^  kaufte  i.  J.  1338  das  Dorf  Bnlndorf  (W.  S*  W.  \  M.  ▼.  Freistadt) 
▼om  Herzoge  Heinrich  v.  Glogau  Up  Sagan.  Er  stiftete  die  Messe  19.  Febr.  1347| 
indem  er  das  Dorf  dem  Kloster  sdh^nkte ,  was  Herzog  Heinrieh  t.  Glogau  und  Sagan 
an  demselben  Ta^e  bestätigte.  .       ■ .  ' 

*)  S«  Worbs  Gesch.  der  Herrschaften  Soran  und  Tribel  in  der  Nieder -Lausitz,  in 
dessen  ArchiTe  p.  139  ff.  Er  wiirde  ins  nnserm  Archire  Tide  Ergänzungen  haben 
entnehmen  können» 

^)     Cristi  ist  später  ausgestrichen  worden* 


1S6  IV.    Catalaffus  idlbahan  Saganensium. 

dticcessoram  svonmi,  propter  oppressionem  domus  et  refagiam  fratnim  Irreprehen«» 
sibilfter  affecta^t,  optitiere  tarnen  non  potmt.  Hie  est  Tnidwinns,  qui  non  per- 
Itaisit,  ali^nem  fratrem  de  confessoribus  andire  in  civitate  confessionem  infirmomm, 
insi  sacramentom  corporis  domini  secum*  deferret.  Dixit  enim,  interim  quod  con« 
fessor  infiminm  andit  in  cubicalo,  ejus  socins  anciBam  procator  in  domo,  hoc  au«^ 
fem  timere  non  habnit  in  presencia  sacramenti  propter  multitudinem  comitantis  po«* 
puli.  Disciplinam  itaque  juxta  regulam  übens  habnit  et  tantam  fratnim  indigna* 
eionem  incorrit,  nt  dissensione  maxima  facta  conventus  horas  suas  in  capella  per- 
solveret  et  abbas  cum  pancissimis  fratribus  vel  uno  solo,  adjunctis  sibi  scouiri- 
bas^3  ^  choro  divina  celebraret  Facta  igitur  relacione  donrino  Vratislaviensi 
episcopo^  per  duos  seculares  et  per  unom  religiosum  ipsnm  nostmm  monasterinm 
visitavit  Optnlit  visitatoribns  conventus  ipse  contra  abbatem  articulos  plurimos, 
viginti  Tel  citra,  quos  me  vidisse  recolo  et  legisse,  eumque  in  monasterio  repe- 
risse,  qui  tuno  temporis  professus  fnit  et  vixit.  nitebaturque  prelatum  suum  a  re- 
^mme  amovere,  sed  secundum  justidam  prevaiuit  abbas  ipse.  Ipse  est,  qui  fra- 
trem Hermannum,  postmodum  successorem  suum,  ad  Studium  juris  Bononie  nusit, 
seculares  viros  doctos,  nt  fratribus  legerent,  apod  se  habnit  Hie  cellam  in  dor* 
mitorio  habnit,  que  longo  post  tempore  cella  abbatis  dicta  fuit.  Per  hec  tamen 
spiritualia,  temporalia  non  negl^cit,  multa  enim  monasterio  acquisivit  Gomparavit 
allodia  in  GraUk^^}    Clupra  et  Eddrsdorf  et  villdm  Kalcruten.^}    Emit  quoque  a 


^)  Wegen  ihrev  Meiliwafdiffhett  iki8g  folgende  kierlier  gehörig  Uris.,  obwohl  ^hne  J.» 
doch  «Oft  dem  AnCmm  oet  14.  £krh.^  ktcif  nach  dem  Onginale  stehen»  Bendcos 
war  bereita  i.  JT.  1310  nrkvndlich  Erbyogi  gewcaen. 

"ReYerendo  in  Christo  domino^  magistro  Coorado,  doctori  decretomm  nee  non 
ofBcIali  ecciesie  «ancti  Johannia  baptiate,  BjBrwicna,  judex  hereditariua  clTitada 
Saganenais  nna  cum  conaolibua  ac  aniveraitatc  ciyliim  ibidem  tarn  aenum  quam 
juyenum  debitam  reverenciam  cum  pronptitadine  aerricii  et  honoris«  Vestre 
discrecionis  honestati  preaentibua  intimamua,  qaod  causa  ^  qoe  verfitar  inter 
domioom  abbatem  ex  una  parte  et  Johannem  rectorem  seolarium  auondam  Saga« 
nensem  ex  altera  .coram  doi|iino  nostro  Henrico^  dei  gracia  duce  Ciogovienae,  et 
domino  arehidiacooo  Glogoviense  extitit  yentilata^  diacuasa  et  difGnita^  ita  qood 
cx^cöllaadacione  ntriusqae  partia,- yidelicet  domini  abbatia  et  magiatri,  nostro  ar- 
hitrio  fuIt  comfiüaaa.  Nos  yerp^  tali  commisslone  per  advocatam  domini  noatri 
receptii)  conyocatis  consnlibas  et  aliia  civibna  aenloribna  ciyitatia  nostre  habito 
diligenti  traetata  ioter  nos  discasaimua,  inveniraus  et  diclmua  bona  fide,  domi* 
nnm  abbatem  magiatro  acolarium  aiye  anteeessoribua  aen  succcaaoribua  ex  jare 
penitva  nichil  teneri  niai  qaantum  quilibet  eorum  poterat  apecialibaa  serricita 
promereri,  Datum  infra  oclayaa  apoatolorom  Pelrl  et  Panli^  111.  nonaa  Julii^  in 
die  beati  Procopii  cotafesaoris*  ^  .^ 

Das  etwa^  yerletste  Siegel  der.  Stadt  Sagan,  auf  weissem  Wachse , 
hangt,  an  ^ineni.  Pereamentatrcircn.  Von  der  Cinachrlft  ist  noch  zu  leaen: 
SlGlLtV.  BVRGti.! SAGANO. 

s)     Grabig,  W*  S.  W.  i  M.  y.  Glogan. 

>)     Kaikreuth  (N*  N.  O.  |  M.  y.  Sagan)  kaufte  er  24.  Febr.  1532.     Ürk. 


L 


8.    Trudwin  I.       9.    Harmofm  ik\  187 

dace  seniore  Heynrico^}  inolendiinim  extra  oivitatem  prope  ponti^  super  ^o^erai^ 
pro  centuin  sexagenis^}  sed  filius  ejus,  dux  Heynricus,^}.  jpater  Rumpoldi  (primi]||^3i 
monasterium  ipsum  ad  restituGionem  molendini  et  literaruHi  quarundam  ^3  vi  e^ 
metu  eoegit.  Fecit  enim  iuter  alia  per  judicem  curie  sue  duos  camerarios  abba-* 
üs  a  latere  ipsius  capi  et  iucarcerari ,  comminans,  eos  se  decollaturos ,  si  noo 
rehab^ret  molendinum.  Ipse  tamen  dax,  dum  post  hec  Jerosölimam  dispoueret  prcK 
ficisci)  ne  peregrinacio  sua  esset  inutilis,  capitulum  JEratrum  iagressus  promisit  pro! 
eodem  molendino  centum  sexagenas  clauslro  se  redditurum,  sed  nee  pecuiuam  de- 
dit  nee  restituit  molendinum ,  unde  si  adhuc  domui  nostre  quidauam  juris  in  ipso 
molendino  competat,  prudens  lector  inquirat,  presertim  cum  aominus  Nyeolaus 
Wintrudy  postmodum  abbas,  hoc  postmodum.  licet  extra  Judicium  impetisse  et 
vendicasse  dicatur.  Temporibus  hiis  quidam  ndelium  unam  marcam  in  boniß  mo-* 
nasterii  annuorum  reddituum  ipsi  moaastetio  emit  pro  comparacione  libroruml  jPre-^ 
sedit  igitur  abbacie  dominus  Tradwinus  annis  mullis  et  plnribas,  ^videüt€it  XXH.}  •!) 
quam  aliqois  predecessorum  vel  successQrum  suorum  sibi  succedei^ciiim  usque  ad 
tempus,  quo  hec  scripta  sunt  et  demum  anno  domini  SfCGG.  quadragesimo  septimo^  i^7«. 
circa  festum  beati  Tyburcii  in  pace  quievit  **•  ^^"*' 

Defuncto  domino  Trudwino  dominus  Hermannus,  arte  canonista^  eri^tur  in, 
abbatem.'9  Uic  vir,  sciencia  plenus,  quante  in  theoloyca  veritate  et  sacris  cano-r 
nibus  inteUigencie  fderit,  postille  ejus  circa  decretum  et  alia  ejus  scripta  testantur. 
Ipse  novellam  Johannis  Andree  super  magnam  partem  tercii  libri  d^cretalinm  et 
saper  aliquas  rubricas  quinti  manu  sua  conscripsit  Ipse  dolore  oculorum  quadam 
vice  gravatus  et  votum  beato  Jeronimo  de  scribendo  Jeronimifino  emisit  et  sanatus 
scripsit.  Vir  iste  Ubris  deditus  et  leccionibus*  attentus  plures  librorum  scriptores 
in  diversis  locis  habuit  et  monasterio  quiuque  magna  voIumina  omeliarum  et  quin« 
que  moralium ,  super  Job  et  plura  alia  scribi  fecit  Hie  ambilum  claustralem,  a 
predecessoribus  suis  inmodico  inchoatum,  continuavit  et  perfecit  et  contra  civiuin 
yoluntatem  more  claustrali  conclusit.  Sub  hoc  missa  tercia,  sive  ducis,^3  ^^  ^P* 
posito  sacristie,  et  missa  una  in  septhnana  ad  sanctam  crucem  vel  tempore  hyemaK 
in  turn  ecclesie^  et  missa  angelonim  fuxidate  sunt    Hie  cum  civibus^  ^on^fUibus  et 


1)  Heinrich  IV.  starb  1549. 

t)  Am  f.  Mai  13S4.    Urk. 

>)  Heinrich  Y.,    der  Eiserne,    8t  1369. 

^y .  primi  ist  später  hinzvgesetsl,    «m  diesen    Heinrich  TD.   RnmMld,    at  1994^    tob 

aeinem  Nelteii^  Heinrich  X.  Rnnippldy  at  {425,  tv  nnteraeheiaeD. 

ft)  Früher  afand  dafar:    dncalinm.  •    «.    . 

^  Daa  Eingeacblosaene  ist  Zuaatz  einer  ettraa  apStetn  Hand. 

T)  Seine  erate  ürk.  ist  t.  •.  Jnll  #547.  i   .      ;      i.i    i        - 

•)  S8.  Aug.  1548  vom  Hersoge  Heinricb  r.  'Glogan  n.  Sagan  geafifket.    ürk; 


188 


IV.     Catahgui  abbatum  SaganenHum. 


VM. 


Titricis  ecclesie  super  jure  parrochiali  maltas  lites  et  qaestiones  habuit^3  ^  ^°* 
dem  abbacie  cedens,  m  anno  doniini  MCCG.  quinquagesimo  primo  circa  festiim 
beati  Laurencii  prepositos  bospitalis  factus  fuiL  Hujus  tempore  monasterium  fra- 
tmm  noslronim  in  Glocz-}  a  reverendissimo  patre  domino  Amesto,  archiepiscopo 
Prägens!  est  iiindatam,  in  qaod  monasterium  in  anno  MGCC.  quinquagesimo,  qui 
tone  ex  constitucione  domini  Giemen tis  sexti  jubileus  extitit,  fratres  de  Rudeuicz^} 
sunt  introducti.^3  Factus  itaque  in  hospitali  prepositus  ecclesiam  murare  voluit 
sed  a  principe  et  civibtts  permissus  non  fuit,  posuit  tamen  fundamentum  lapideum 
ecclesie  ipsius  et  mumm  illum  penes  clmiterium  versus  indaginem,  profünditatis  et 
altitudinis  satis  magno  ipse  construxit. 

Anno  domini  mulesimo  trecentesimo  quadragesimo  septimo,  quo  dominus 
Hermannus  abbas  factus  est,  cum  marcbiam  Brandeburgensem  rexissent  jam  longo 
tempore  filii  Lodwici  Bavari,  homines  terre  illius  et  quidam  dominorum  circum* 
sedencium  quendam  molendinatorem  in  marchionem  erexerunt,  dicentes,  eum  verum 
marchionem  Woldemarum,  qui  per  tot  annorum  tempora  terram  sanctam  et  alia 
peregrinacionis  sue  loca  in  penitencia  circuisset,  nee  unquam  mortuus  nee  ad  pa- 
triam  suam  reversus  esset  Adhesit  eidem  molendinatori  quasi  tota  marchia,  ha- 
bens  eum  pro  domino  suo,  et  justo  utique  dei  judicio,  ut  sicut  ipse  Lodwicus 
quendam  erexit  in  papam  contra  veram  sedem  apostolicam,  sie  et  iUÜ  quendam 
marchionem  erigerent  contra  prolem  suam.  Hie  dominus  Hermannus  duos  infantes 
expositos,  quos  inventicios  dicimus,  t^nuit  et  nutrivit,  unum  pauperem  et  alterum 
inopem  nominavit  Vixit  et  permansit  prepositus  usque  ad  tempus  domini  Nicolai 
Weyntrud,  sub  quo  Bomam  peciit  et  de  urbe  regrediens  in  civitate  Senis  in  do- 
mino obdormivit. 

X.     IBe  Theoderico  primo. 

Post  renunciacionem  domini  Hermann!  cepit  dominus  Theodericus,  tunc 
prior  9  abbas  et  servus  esse  moi^asterii.   Hie  non  inconvenienter  Tylemannus  secun- 

Am  27*  Man  I3SI  wurde  zwisclieii  dem  Abte  und  der  Stadi  Sagan  ein  Vergleich 
aber  die  Kapelle  2uiii  lieillgen  Kreuze ,  zu  den  Aussätzigen  gehörig ,  abgescUossen, 
dass  In  derselben  wöchentlich  eine  Messe  gelesen  werden  solle.  Crh. 
Der  Schreiber  hat  bei  mehreren  Eigennamen  z.  B*  Poch  für:  Pach»  ofurt  a  gesetzt) 
.  anch  wo  es  in  dieser  Zeit  nicht  mehr  gewöhnlich  war, 
Raudnitz,  im  Rahonitzer  Kreise  in  Böhmen^  an  der  Elbe.  Im  J«  1333  stiftete  Bischof 
Johann  y*  Prag  das  Augustiner -Kloster*  S.  Schailers  Topographie  von  Böh* 
Uten.  L  p.  905. 

Eine  zur  Stiftung  des  Augustiner -Klosters  in  Glatz  gehörige  Urh.  v*  J.  4380  s.  in 
den  Glätzischen  Miscellen.  (Glatz  1818)  T.  Lp.  134,  Tcrel.  p.  146  ff.,  einer  weit 
weniger ^  als  sie  yerdient,  beachteten  Zeitschrift,  welche  sehr  schätzbare  Nachrichten 
aar  Geschichte  dieses  Landes  liefert  Das  Augustiner-Kloster  wurde  i*  J.  1350  ge- 
stiftet und  i.  J.  1S07  aufgehoben  und  die  Güter  desselben  hamen  an  die  Jesuiten. 
Die  Kirche  brannte  mit  dem  Kloster  i.  J.  1622  ab  und  wurde  nicht  wieder  aufge- 
banet.    6.  Torz.  Zimmermanns  Beschreibung  Ton  Schlesien.   T.  IX.  p.  140. 


9.    Herrmann  L       10.    Dietrich  I.  189 

das  dici  posset ,  com  Don  solom  vulgato  moi-e  abbas  Theodencus  vet  Ditherich  sed 
abbas  eciam  Tyczo  vocaretur.  Gonstet  autem,  quod  apud  nonnullos  Theodericus 
et  Tyczo,  Tylcko  et  Tylemannas  idem  souant.  Venimptamen  quia  in  literis  et 
sillabis  multum  inter  se  differunt  Theodericus  et  Tilemaimus ,  sit  ipse  non  Tyle- 
mannas secandus  sed  Theodericas  piimas.^3  ^^^  igitar  temporalis  optimus  agri- 
caltare  deditus  in  pigwedine  terre  et  rore  celi  benediccionem  exquisivit  et  optinoit. 
Allodia  malla  habuit,  armenta  plorima^  ita  ut  et  XIIU.  opilionatus  ovium  haberet 
et  frumenta  non  modica.  De  hiis  igitar  ditatus  malta  bona  monasterio  comparavit^ 
villam  Bresnicz  inferiorem  ^3  et  villam  Machin  ,^}  villam  eciam  Lubenicz*3  ip^ 
emit,  que  quamvis  postmodum  per  dominos  de  Bebirstein  reempta  fuerit,  de  pe- 
eonia  tamen  eadem  procedente  tempore  per  dominum  Johannem  pigwem.   superad- 

dita  eciam  adhuc  pecunia  alia,  villa  Greuinhayn^3  ^^V^  ^^-  ^^  ^^  ^^^^  ovium 
et  fmmentis  venditis  magnam  annuatim  pecuniam  acquisivit,  rusticorum,  allodio- 
mm  et  animalium  quasi  tam  plenam  noticiain  habuit  sicut  firatrum  snorum  in  con- 
ventu.  Estivale  refectorium  fratrum  et  hyemale  refectorium  abbatis  ipse  construxit. 
Folia  tabule  magne  deaurate  in  summo  altari  pro  quinquaginta  marcis  ipse  emit 
et  missale  majus  ipse  scribi  fecitl  Thezaurum  congregatarum  quadringentarum 
marcarum  ipse  habuit,  qui  in  nocte  purificacionis,  procurante  hoc  quodam  fraire 
professo,  qui  dicebatnr  Prebis,  forlive  subtractus  foit.  Erat  tamen  pars  aliqoa 
thezauri  hujus,  sed  modica,  domini  Predzlai,  Vratislaviensis  episcopi,  qui  censum 
episcopalium  suarum  decimarum  pro  tunc  habuit  in  deposito  penes  nos.  Perdidil 
igitur  dominus  episcopus  partem  suam  cum  parte  nostra  et  intimacione  sibi  facta 
in  nulio  difficultatem  intulit,  sed  dampnum  suum  pacienter  tulit;  nee  enim  tenetur 
depositarius  depositori  de  casu  fortuito,  nisi  precedentibus  mora,  culpa  vel  pacto. 
Sane  quia  Jn  hoc  facto  abbas  ipse  non  sine  suspicione  contra  firatres  aÜquos  fiiit, 
excommunicavit  in  scriptis  in  genere,  quam  excommunicacionem  memini  me  legisse, 
mnnes  fratres,  qui  ad  tale  nephas  consilium  dedissent,  auxilium  velfavorem.  Sed 
quia  nichil  opertum,  quod  nön  reveletur,  veritate  tandem  comperta  ipsum  prodito- 
rem  et  sacrilegum  fratrem  Prebis,  tunc  in  Newinborg  manentem,  manu  captivavit 
armata  et  timens,  ne  ab  amicis  suis  et  parentibus  ei  caperetur  cum  per  civitatem 
Saganensem  ad  claustrum  portaretur,  eum  ad  horam  congruam,  pronam  (amen, 
dimisit  vinctum  in  hospitali,  quousque,  captato  convenienti  tempore,  plenius  eciam 


s 


) 


^)     Es  sind  allerdings  zwei  ganz  Terschiedeoe  Namen. 

*)     BresDiez  inferiorem  ist  ansradirt  und  haoin  noch  zu  erkennen. 

Machen  am  Böber,  nahe  oberhalb  Sagans,  wurde  II.  April  IS'S7  Tom  Bitter  Hencil 
Kelhechin  an  das  Kloster  irerhanfl,  was  Henog  Heinrich  von  Sagan,  als:  Mach  in 
disseits  des  Bober  (also  Dentsch-Machen)  bestäliete»  mit  der  Bemerkung,  wenn  die 
Mönche  nicht  wie  Ritter  und  Knechte  mit  dem  schwerdte  dienen  könntm,  so  sollten 
.sie  desto  mehr  fqr  den  Herzog  und  dessen  Haus  beten  j  zugleich  befireiete  er  sie  vom 
Lehndienate. 

^)     Lanbnitz ,   N«  W*  1  M.  t«  Sorau. 

^)     Giifeiihain ,   W.  S.  W.  5|  M.  t.  Sagan. 


190  TV,     CfatahguM  abbatfum  Saganenshim* 

munitos  contra  invasores  ipsam  ad  carcerem  monasterii  deportavit  Ubi  cum  io« 
clusas  esset,  continuas  oportuit  haben  custodias  et  viguias,  ne  vi  aitt  dolo 
cognatoram.  de  loco  penitencie,  de  carcere  et  vinculis  loUeretor.  Mortuus 
est  autem  inopinate,  hoc  est,  ea  hora,  qua  miniine  putabator,  mortuns  est 
in  peccatis  suis  et  extra  cinüteriiun  sepultos,  nee  inter  fratres  annotatos  est  nee 
exeqoüs  functus. 

Sub  hoc  domino  Theoderico  tante  hostilitates  et  gwerre  penes  Saganirai 
fiierant,  videlicet  inter  dominum  ducem  et  dominum  de  Bebirsteyn,  ut  incendüs 
viilarum  et  prediorum  in  diversis  loeis  commissis  non  änderet  monasterium  mani«- 
pulos  frugnm  suarum  in  messe  alibi  recondere,  quam  in  refectorio  estivali  fra- 
trum.  Ibi  igitur  reconditi  sunt  et  exeussi.  £n  facta  est  de  Jerusalem  pomorum 
custodia,  de  refectorio  fratrum  locus  trituracionis  et  horreum,  ut  sciant  fratres, 
pro  quaiitate  temporum  eciam  infra  septa  sua  ferro  libenter  incommodum^  ut 
sciant,    quod  necessitas  legem  non  habet,    sciantque  tempora  distingwere  et  sie 

scripturas  concordare.  

'  Tempore  hujus  pestilencia  XllJJ.  fratres  absumpsit  et  adeo  numerum  fra« 
trum  imminuit,  quod  post  aliquante  tempore  abbas  ipse  presbiteros  seculares  ad 
officiandam  ecclesiam  in  adjutorium  fratrum  assumpsit  Ipse  autem  dominus  abbas 
tempore  cladis  hujus  ,quasi  per  quartale  anni  in  Warin  mansit.  Hie  fratrem  Jo- 
hannem  medicum,  qui  dieebatur  pigwis,  vestivit  et  ei,  licet  in  nuUa  sciencia  gra- 
duato,  viro  tamen  scienti  et  docto  locum  inter  seniorös,  quasi  circa  dominum  prio- 
rem  assignavit.  Habuit  autem  quendam  canonicum  professum,  nomine  Breczlow, 
vite  seciüaris  et  mundane,  qui  occasione  quadam  nacta,  quasi  sub  optentu  stric- 
cioris  religionis,  ordinem  fratrum  minorumO  ^^  Sagano  intravit  factusque  fratrum 
minorum  novicius  dominum  abbatem  ad  officialem  Vratislaviensem  citavit  De 
cujus  ingressu,  cum  fratres  minores  multum  gloriarentur  eciam  in  ambone  eoram 
populo  novicium  suum  multipliciter  commendantes,  in  anno  noviciatus  sui  apostatans 
abüt  ad  seculum,  derelinquens  ordinem  ipsorum  et  nostrum  et  forte  cadaver  extra 
archam  inveniens  ad  vitam  monasticam  non  est  ammodo  regressus,  nam  et  uxorem 
invenisse  et  eam  duxisse  dicitur  et  exercuisse  officium  mercatoris.  Hiccine  fru- 
ctus  est  eornm,  qui  nondum  adimpletis  minoribus,  cum  phariseis  et  scribis  de 
maximo  mandato  requirunt  et  cum  nee  in  ordine  laxiori  rigorem  potuerint  ferro 
obediencie,  transformante  se  in  eis  angelo  tenebrarum  in  angelum  lucis,  sub  co- 
lore  vite  perfeccioris  vocacionem,  qua  vel  ad  quam  vocati  sunt,  ex  levitate  desenmt 
et  respicientes  >etro,  manu  missa  ad  aratrum  vitam  perdunt. 


■^« 


L)  Das Mioariten- Kloster  soll  nacli  Fiebiger  zu  Henelins  c.YII,  p.  800.  i.  J.  1894 
vom  Marknafea  Waldemar  von  Brandenburg,  der  damals  Sagan  besaas,  geatiftet  worden 
aeyn,  weiter  konnte  auch  Worba  darüber  nichts  auffinden»  Später^  als  durch  die 
Reformation  das  Kloater  Tcrlasaen  war,  erhielten  es  die  Jesuiten  von  Waldstein  als  Her* 
söge  Ton  Sagan*  S»  über  Waidemars  Herrschaft  in  Sagan,  Worba  Gesch.  d.  Her« 
zogthnms  Sagan*  p.  28  ff. 


10.     DielHek  L  101 

Hiijas  abbatis  tempore  Aiissa  eottidiana,  qae  matafinalis  dioitur,  et  ui  turri 
tegiiilr  infra  primam^J  habait  origliieiu  saam.  ui  hac  tarnen  imssa  io  diebus  Hthäy 
qnando  ex  ordine  missam  aBqaam  matutmalem  dicere  deberemns,  otfidiui  flliua 
matutinalis  misse  legi  consuetom  est.  Nam  missam  illam  matatinalem  ordinls 
propter  ndssam  beate  Tirginis,  que  illius  defectom  peroptime  sapplet  et  propter 
predicacionis  officium  convenienter  deeantare  nequimos,  quod  et  experienda  dotouit, 
a^quando  enim  illam  cum  nota  ^3  persolventes ,  nee  ipsam  nee  missam  beate  vil*ginis 
com  religione  et  devocione  deUta  eciam  nsqae  ad  elevacionem  corporis  domimci 

{»otoimus  consumare.  Transcnrrentes  enim  com  velocitate  nimia  divinoram  s<4* 
empnia  toü  tantmn  missas  ambas  apocopare  sed  et  notas,  ne  dicam  verba  sinco-» 
pare  quidam  estimati  sunt^  ita  at  per  agitacionem  nimiam  et  scandalom  populo  et 
fratribos  indevocio  caosaretor. 

Sab  hoc  eciam  prelato,    dam  qmdam  Heyder^  in  altari  sancte  Kaiiieline,  ' 
ubi  tunc  missa  animartan  ordinis  infra  sammam  missam  cantabatnr,  missam  quaa* 
dam  fandare  vellet)  dicantar  fratres  ita  consensisse,^3  ^^  ^  eadem  missa  defutacto» 
lim  aBas  consaeta^  tma  cottidie  coUecta  pro  eo  et  domo  sua  deberet  imponi. 

Hajas  prelati  temporibas  kmpas  drca  altare  s^ncti  Bartholomei,  nocte  die-» 
qae  arsora  fiondata  dicitar  et  ante  altare  corporis  Gristi  lampas,  arsara  per  diem 
et  lapis  de  sepo  per  noctem  fdndaia  invenitor.  Nam  lampas  in  medio  ehori,  qne 
solis  noctibas  incenditar,  predecessomm  suoram  diebas  ortam  creditar  habuS^ie» 
BBc  dominum  de  Pok,  oominum  in  Soravia  et  pro  tunc  possessorem  eastrf  et 
qpi£  Newihburgy  pro  injuriis  et  violenciis  dtari  fecit  et  usque  ad  excommunicacio« 
ilem  et  aggravadonem  perduxit,  ita  ut  eciam  in  subsidium  juris  dominus  Vratisla« 
viensis  episcopus  dominum  episcopum  Mysnensem  requireret,  quatenus  et  ipse  eum 
in  sua  dyocesi  excommunicatum  nunciaret,  compulsusque  est,  monasterio  satisiBcere 
<Jim  fundo  et  libertate  cujusdam  molendini  ab  aBa  parte  Bobere  peaes  Newinburg 
eonstruendi,^3  V^^^  posthec  dominus  Johannes  pigwis,  dominis  de  Bebirsteyn  ven» 
didit  pro  octaaginta  mards,      Sed  quid  mirum^  d  pater  iste  venerabiüs  dominum 


•) 


>)     Nemlichx  horam«  d«  i.  eanontcMn« 

s)  MitMe,  qnae  cum  NoU  canimtnr,  id  est,  com  modalatione  mnsica«  Da  Gange  u, 
d.  W*  Nota  9  und  Gerbert  de  eantn  et  mnsiea  aacra«  L  p*  353. 
Die  Stiftnng  wnrde  gemacht  15.  Aug.  13S5.  auf  15  Ruthen  Ackera  in  Kupper,  nnd 
sollten  aacli  t&glich  (abends  nnd  morgens)  arci  arme  Leute  eespeist  werden.  Hent* 
acbil  Kelbechin,  Ritter,  bestätigte  25.  Ang.  1355  diese  StiRong  seines  Dieners 
Niclas^  Heyder  genannt.    Urkk* 

t)  Am  Rande  steht  ^  wie  es  scheint  spiter  nach  Lndolph  hinzu^chrieben :  Jatai  alind 
et  securins  de  hac  missa  dispositnm  est,  Yide  ista  In  fine  hujns  epylogi  de  missis. 

^)  Vergleich  des  Ulrich  t.  Pack,  Herrn's  zu  Saronwe,  mit  dem  Abte  Dietrich ,  vom 
31.  Mai  1363.  Ulrich  t.  Pack  gab  dem  Kloster  eine  freie  MaUsUtt  mit  zwei  Ridem 
auf  dem  Gute  Gosk  am  Bober,  der  alten  Mühle  zu  Naumburg  gegenüber  gelegen} 
dafür  erhielt  er  das  Patronatrecht  über  die  Bartholomäus -Kapdle  in  Naumburg  vom 
Kloster. 


192  IV*     Catalogu»  abbatum  Saganensium. 

de  Pok  citaverit,  eam  et  ipsum  dominam  ducem^3  ^^^  monerl  vel  citari  feoerit, 
paciebatar  enim  molta  ab  eo.  Arbores  enim  qaercinas  mire  longitadinis  et  ^is- 
sitadiniSy  valoris  centum  marcaniin^  quaram  non  fiiit  numerus,  de  rubo  monasterii,, 
autoritate  vel  temeritate  propria,  irrequisito  abbate  abseindCet  evelli  fecit  pro 
maehinis  et  aliis  suis  bellicis  instrumentis,  debilitans  et  dampnificans  ipsum  mbum 
vel  nemus,  quod  usque  hodie  recuperare  non  potuit,  scultetos  insuper  et  liberos 
monasterii  diversis  molestans  angari]s^3  tandem  incarcerari  in  turri  castri  Newin«- 
bürg  fecit.  Pro  hiis  et  aliis  nostre  domus  injuriis  accesserunt  ad  eum  intrepi^ 
fratres  et  canonici  a  prelato  suo  missi,  nunc  literas  episcopales  et  literas  iudicum 
presentantes,  nunc  de  libertate  ecclesie  principi  colloquentes,  quorum  aliquibus 
com  vel  mortem,  vel  marthirium  minaretur,  propter  bonum  obediencie  fratres  ste- 
terunt  imperterriti ,  agentes  non  segniter  in  commissis.  Verumptamen  quoniam,  qui 
nimis  emungit  sagwinem  elicit,  in  responsis  suis  discrecione  tanta  sunt  usi,  nt  non 
iratum  principem  verbis  protervis  quasi  impetnose  ad  pejus  impellerent,  sed  \A 
com  expectacione  mortis  et  carceris  fiirorem  ipsius  prudenter  flecterent  et  flectendo 
provide  declinarent.    Videntes  autem  abbas  et  conventus,  non  esse  pro  tunc  tem-- 

Iius  paciendi  sed  fugiendi,  fugiendi  dico,  npn  ut  a  loco  recederent,  sed  dantes 
ocum  ire  tempus  et  vexacionem  ejus  redimerent.  centum  marcas  pro  libertate 
suorum  duci  dederunt  et  centum  mutuaverunt  einem,  has  tarnen  centum  marcas 
ipsi  sculteti  et  liberi  monasterio  postea  reddiderunt  Novi  ego  unum  de  frabibus, 
qui  unus  ex  missis  ad  principem  fuerat,  contra  quem  appreheuso  in  fiorore  suo 
jam  manubrio  cultelli  sui  sed  non  extracto,  ejus  auribus  verba  minarum  mortis  et 
aagwinis  inferebat.  In  quibusdam  tamen  adeo  viriliter  dominus  Theodericus  duci 
restitit,  ut  quadam  vice  in  ipsius  principis  et  presencia  et  audiencia  diceret,  se 
pocius  cum  baculo  teiram  velle  exire,  quam  peticionem  sibi  propositam  exaudire, 
Inde  evenit,  ut  dux  eum  subsannative :  dominum  terre  et  dominum  Sagani  nomi- 
naret,  et  cum  die  quadam  dux  ipse  Saganum  intraturus  esset  nuncium  suum  ad 
abbatem  direxit,    petens  derisorie:    quatenus  ei  ingrediendi  civitatem  ducatum  et 

securilatem^3  pr^l>^i'et. 

Sustinuit  eciam  ab  aliis  sceleratis  calumpnias  multas,  nam  qnidam  Lobelius 
cum  suis  multa  predia ,  domos  et  molendina  monasterii  concremavit  Qui  cum  nee 
curie  babitacionis  fratrum  in  Newinborg  parceret,  sed  igne  succenderet,  non  multo 
post  justo  dei  judicio  a  quibusdam  aliis  est  occisus.  Tantas  habuit  reprobonogi 
minas  et  inimicicias,  ut  manu  armata  cum  pluribus  servitoribus  et  camerariis  ar- 
malis  et  balistariis  eum  de  loco  ad  locum  incedere  sepius  oporteret,  qui  et  eum 
ad  choriun  euntem  et  in  choro  stantem  diligentissime  cuslodiebant,  ne  et  ei  vio- 
lencia  -inferretur  in  domo  propria  et  in  loco  sacrosancto.  Vacavit  suo  tempore 
parrochia  in  Eckirsdorf,  cumque  princeps  pro  suo  capellano  intercederet ,  ut  ipsum 


^)  •  Heinrich  V«,    den  Eisernen* 
>)     Frolindienste  Tersehiedener  Art. 
>)     secoritatem  fehlte  früher. 


L_ 


10.     DietHch  L  193 

«bbas  ad  eandeiü  eeclesiam  presentaret,  et  ille  noUet,  qinn  ymno  uuum  de  pro- 
iMsia  suis  frätrifous  dirigeret  ad  dominum  episcopum  instituendom  in  ecciesia  me- 
morata,  dux  ipse  literas  suas  episcopo  transmisit  et  fratrem  presentatnm  impedivit. 
Et  Hcet  sab  hoc  colore  id  faeeret,  quia  non  deberet  ibi  religiosus  instilui,  ubi 
preesse  coDSuevenint  presbiteri  secolares,  aliad  tarnen  motivum  subesse  timebatur, 
fttod  certe  säum  capellanum  ibi  promovendo,  possessionem  juris  patronatus  sibf 
vellet  in  ipsa  ecciesia  usorpare,  nee  suum  principale  apparens  motivum,  quod 
allegabat,  foit  validum,  cum  possit  vir  monasticus  in  ecciesia^  ubi  presbiter  secu-* 
laris  pritts  preerat,  licite  curam  suscipere  animarum.  Mox  igitur  impedimento 
cognito  abbas  ipse  Petrum  servitorem  suum,  adbuc  in  presens  plebanum  inibi, 
presentavit  instituendom  presuli,  quem  in  eadem  institui  ecciesia  fecit  et  in- 
vestiri.  •  ,        . 

Floruit  temporibus  hiis  reverendissimus  in  Christo  pater,  bone  memorie  do- 
minus Amestus,^}  Pragensis  archiepiscopus  priinus,  nam  predecessores  ejus  sub-  (^^^^0 
jecti  foerant  jure  metropolitico  ecclesie  Moguntine.*3  Do  hoc  Arncsto  inter  cetera 
refertur,  quod  digitum  sancti  Nycolai,  quem  dominus  Karolus  imperator  dividere 
voluit  ad  duas  ecclesias,  cum  per  incisionem  inciperet  cruentare,  suis  ad  deum 
precibus  integravit  De  hoc  eciam  dicitur,  quod  beata  virgo  Maria  sibi  per  quan- 
dam  ymi^ineitf  in  ecciesia  pAiToehiali  in  Glocz  locuta  fiierit.  Hie  pater  venera- 
bflissiiBus  oracionibus  et  leccionibus  et  eolioquiis  di^inis  die  noctuque  deditus,  car-^ 
nem  vigilUs  et  abstinmciis  maeeravit,  justicie  sümmus  zelatbr  cleram  et  populum 
verbis.et  exemplis  mirabiliter  edificavit,  multoirum  monasteriorum  in  Bohemia  fun- 
dator,  cum  domino  imperatore  eciam  Pragense  erexit  Studium  et  plenus  operibus 
bonis  In  domino  requiescens,  in  ipsa  parrochia  Gloczensi  ante  ymaginem  illam 
•aam>  si^ot  vivus.elegerat,  sepultus  est  Cujus  tumba,  Hcet  nondnm  canoma^ati  ab 
eoejadia,' signortun  et  miirabilittm  muUttudine  osque  faodie  estehorusca« 

Floruit  eodem  tempore  vir  ma^e  aeiencie,  venerabilis  Armacaaus^}  epi*» 
acopus  Ybemie,^}  ciytts  scripta  recolo  me  legiase..  Hie  contra  frequentes  exces- 
ras  fratrum  mendicaBcium.  ^t  coram  apostolicb  et  toto  clero,  maxime  caritatis  zelo 
multipliciter  disputavit,  transgressiwes  eorum,  quibus  eorum  aliqui  animas  pln- 
rimorum  decipiunt,  adeo  claro  depinxit  stilo,  ut  palpari  valeant  et  yideri,  tötum 
ad  hoc  Jaborans,  ut  cognito  multiphaiio  periculo^  quod  ex  eorum  simxdata  san-^ 
ctitate  patitur  ecciesia,    vel  eoruin   enormitates*  magis  studiose  compesceret,   vel 


>)  Emat  von  Pardobitz  «t.  i.  J.  1364.  S.  bteniber  die'  in  Pelzels  Leben  Rarls  IT. 
T.  !•  p*  iS3.  N.!  1«  a.  p.  746.  «ngefithrCen  QueDen.     . 

>)     Froher  stand:    Maguntine. 

s)  Richardna  Radulphua^  Armachanns  genannt,  seit  1347  Erzbisehof  von  Armagh  in 
Irland,  st.  1360.  S.  nber  ihn  nnd  s.  Schriften,  besonders  geeen  die  Betteiorden« 
Cave  scriptor«  ecclesiasticor«  bist.  litt.  T.  IL  append.  p.  47.  Da  die  Saganer  nna 
besonders  der  Abt  Ludolph  ebenftlls  mehrere  Schriften  gegen  die  Bettehnönche 
scbriehen,  so  mag  Richard  deshalb  angeführt  worden  scyn» 

«)     Am  Rande  ist  spater  bemerhtt    Ifota  de  Hybcrnia. 

2S 


I 


194  IV.     Catalogui  abbahim  Saganemium. 

alias  de  oportano  remedio  proidderet     Pro  canonizacione  tanti  viri  post  ejas  obi- 
tam  nonnalli  laboravemnt,    sed  ünpedientiims  eisdem  fratribus  adhue  optinere 
nime  potaerunt 

Rexit  igitiir  abbaciam  Saganensem  dosiimis  Theodericils  ab  amio 
iS6».  ]^GGC.  quinquagesimo  primo,  a  mense  Aagasti  iisqae  ad  MCCGLXV«  ad  festmn 
ascensionis  domini,  hoc  est  AllII.^3  ^nnis,  quibasdam  paacis  etceptis  mensibns, 
qai  tamea  minime  in  numero  compatantnr,  nam  et  predecessor  suos  IUP'  aniris 
prefiiisse  describito^  qui  tarnen  aliquot  menses  habuit  ultra  ^  qnia  de  modtco  non 
est  vis  nee  proptw  modicum,  sive  assit  sive  desit,  numerom  coDsaetom  anaomm 
scriptora  ipsa  immatare  eonsaevit 

XI.    De  dotnino  Nicoiao  pritno. 

Defoncto  domino  Theoderico  dominus  Nycolans,  cognomento  Weiotnid, 
ad  regimen  est  promotns.  In  hiijas  eleccione  princeps^3  vocem  per  indirectnai 
habere  volait  et  ikdttens  eleccionis  tempore  saos  consiliarios  ad  capitulom  fratrum, 
quasi  sub  colore  dandi  eis  eonsilii,  abbatem  juxta  smim  beneplacitnm  nisas  fiik 
habere.  Dicunt  enim  sui:  domine  prior  et  fratres,  missi  sumus  ad  vos  a  domino 
dace,  ut  vobis  et  monasterio  ipse,  si  opus  est^  consulere  possitde  bono  provisore. 
Sed  tarde  veneront  ilb  amici  Job  et  proximi  ejus,  preventi  enim  fderaHt  per 
celerem  firatrom  dleccionem^  qoi  jam  per  compromissnm  ipsam  eiegerant  dominom 
Nycolanm ,  nondum  tarnen  ad  ecclesiam  com  soUempnitate  introdactum ,  introdactom 
tamen  postea.  Hie  pater  devotissimns  officiom  cantorie  rexit  per  annos  XQL  et 
de  cantore  eligitnr  in  abbatem.  Hie  in  officio  cantoris  occupatns  predicatoris  offi^ 
dum  non  desendt^  sed  et  catttor  et  predieator  ei  oif amsta  fsit  Quitas  officSs 
eciam  in  dignitate  abbaciali  ex  magna  sua  humilitate  carere  nohrit,  sed  chorom 
aliquando  plus  ^am  cantor  rexit^  pulptum  ipse  accedere  non  embuit,  ut  et  erro- 
res  ipse  precavere  et  melodia  chori  suaviter  posset  resonare.  Cantavi^  interdum 
in  organis  pro  sokdo  ioter  fipatres,  dredicavit  plebi  sue,  nam  et  bonus  predieator 
popularis  ftat  ipse.  Ipse  est,  qui  in  olfido  adhuc  minori  oonstitutus  coUegit  bre« 
viarium^  quem  postmodnm  abbas  factus,  pulpito  chori  decrevit  affigendimi.  Vir 
iste  in  dignitate  sua  mids  et  bemgnus  vtgiliis  et  oradonibus  opernai  dabat,  noctis 
tempore  in  loco  sacro  in  capella  vel  ecclesia  horas  suas  persolvens  sepe  matuti- 
nas  fratrum  prevenit  eosque  ad  surgendum,  signo  per  se  dato  excitavit  Sol* 
lempnis  erat  stature,  canus  crinibus  et  cauior  moribus^  stndens  devocioni  et  de* 
cori  domus  dei,  ut  in  cruce  magna,  quam  &bricari  et  deaurari  fedt,  in  orga- 
nis majoribus^3  ^*  ^^  ecdesiasticis  oniatibus  non  parvam  expenderet  pecume 
quantitateuL 


1)     Tor  das  frühere  XV.  eorrigirC. 

^)     Noch  Heinrich  der  Eiserne. 

')     Sed  modo  destractis.    Zosals  ron  etwas  jSngerer  Hand. 


11.     Nifelaut  I.  19S 

Ipso  AomaBi  et  Avioioiieili  aecesslt  |nro  iofnU  ük  aliis  losgiiiis  ymato  et 
acübos  episcopalibiia,  videlicet  pro  antoiitaite  reconeiliaadi  pollata  cmitem,  et  con« 
feirendi  liiiaetred  ordines  ex  qaodam  «tlo,  licet  forte  non  secuiidaDi  seieociam,  sap* 
p]icavit,^3  et  ad.h^c  sexceotos  florenos  conwmpsit  et  nichil  qptiniiit.  Hec  est  iDfala, 
quam  aaccessores  ejius  pro  precio  rninimo  habere  potiüssent  et  renDuenmt 

*   Temporibaa  ipsiua  granariiim  magniun  edificatom  eat.    Temporibns  e^  liber 
katholicon  inchoatna  eat,  aed  aub  soo  successore  coinpletas.^3 

Villam  .Bei^irsdorl  a  .donunis  de  Hokioboni^}  ipse  emit^  et  Beet  hi^J 
ideü  bKMes  hftberait  in  privilegüs  aais  et  ex  jure  baronico  libertatem ,  eadem 
braa  Teadere  quibosciinqae,  dax  tarnen  Heinriciis^  a  qao  bec  bona  habuenint  in 
feodam,  propter  empcionean  ipaam  fiictam  monasteriiuii  mnltipliciter  impngnavit 
Dixit  eniaoi,  abbatem  et  fratres  contra  euin  graviter  deliqoisae^  qnod  tales  et  tanp* 
tos  vasallos  aoos  a  auo  aUeaarent  homagio  cepitoue  a  nonasterio  grav^n  emen** 
dam  postalare.  Quamobrem  pirobiboit  omnibua  aeottelia  et  xnsticis  septem  villaram 
et  ultra,  dare  censwar  aa«Bi  debitimi  monaaterio  ad  festnm  Michahelis,  cum  iniaia 
et  terröribns  adhoc  plora  aÜa  &ciend].  Sici^e  opaoü  suains  poat  mortem  c^oa  a 
filüs  ipsiüs  emere  vilhilam  vel  predium  Uibo^)  et  dare  eis  .CCC.  mareas  et 
quinqnagiiita,  CG.  pro  Dibo  et.G*  :ciim  qoinqaaginta  pro  incorporacione  villeRen«« 
girsdoBf.^3  Moriebator  autem  lite  pesdenle  dox  ipse  senlu:,  pater  Heynrici  ae«- 
moris,  Ue^mrici  .mayons  vel  medii,  qni  ei  Rompoldna,  ^et  HeynfJbi  junio«- 
ria,    qui  et  Sperling  dictua  eat^    asaa  domäni  MGCCLXDL  post    Ousimodo*  laeo. 


»  >    »      ^  .»— >i»«»p— i^XP— »w^MP^»'*^ 


^)     ^1  Mite  Mben    Am  BmvAt  ist  später  i    inf als -disni ,    hinsaMelzt 

•)  Mm  iwUiid.uiier  CsdlioliesA  ader  Catbolitas  getröhbHdi  Wartsrbiieber,  liesonders 
dhß  ^FlM9<^i^inm  Jobsnnis  4^  Jiüias*  IJ^ikf  dc»i  Hsndfcbriftcn  der  UniTersitiilsbiblio- 
thels:  in  BresUn  befindet  sich  noch  jetzt  das  oben  erwähnte  Exesiplsr  des  Catho« 
licon  JoLannis  de  Janna ,  ianf  Pergament^    im  J.  1578  Yollendet» 

')  Am  9.  Sept.  i368  kaufte  das  Kloster  das  Dorf  Reogcrsdorf  (N.  f  W.  v«  Sagan)  mit 
allen  Rechten  und  Gnaden .Kirdilehen ,  Mannschaften,  Scfanltheissen ,  Lehnlenten, 
Gebauern 9  Zinsen,  Bete,  Waffendienst,  Ostcrdienst^  Weihnachtsdienst,  Wasser, 
Fischer^,  Wildem,  Haidw,  Weiden  u.  s.,?y»  ^n  dien  Gebrndera  Hans,  Heinrich, 
Friedrich  u.  Albrecht  y.  Halunborn.     Urh. 

*)     hi  fehlte  früher. 

«)  Am  10.  Sept.  1369  verkanften  die  beiden  Herzoge  Heinrich  (also  Heinrich  YI.  und 
YU.,  als  die  beiden  ältesten  Söhne  Heinriehs  Y.,  welcher  1368  Mitte  Aprils  gestor- 
ben war),  mit  Einwilligang  ihres  jüngsten  Bruders  Heinrich  (YUI.),  das  Dorf  Die- 
bow  im  Saganischen  (Diebau,  N.  i  H.  v.  Ssgan)  an  das  Kloster,  frei,  ohne  allen 
Dienst,  mit  Yorhehalt  der  obersten  fürstlichen  Rechte  und  der  Hal^erichte  und 
>il  Mk.  jäbri.  Zinses  nnd  1  Malter  Hafers.     Urk.,.^ 

•)     Die  drei  Söhne  Heinrichs  Y.,  des  Eisernen ,  HcinrAch  M.,   YH.  n*  YIU.  bnBtItigten 

am  23«  April  t370  den  Yerkanf  des  Doi^s  Rengersdorf  ron  disneii  toa  Hakinbom 

an  das  Kloster,  nachdem  vorher,  28,  JUnaar  1370 /der  Ritter  Albert  von  Krekcwiti 

eni^chieden  hatte  ^    dass  l|etaBOg .  Heinrich   der    Aeltere   dieso   Bestätigung   ertheilen 

-  müsse.    Urk* 

25* 


196  rV.     Caialogui  abbatum  SaganenHum. 

iS6s*  genitiO  et  oxor  fejns  anno  MCGCLXni.  post  cineres^}  et  pater  ipsias  dacis  anno 
iua*  MCGCXLn.  circa  festom  vel  in  festo  beati  Vincencü  Levite.^3 

Ipse  igitur  dux  Heynricus,  pater  triam  Heynriconun ,  req^oieseat  in  paee, 
licet  noscatar,  nostre  domoi  mnlta  gravamina  intatisse,  nam  et  per  byenniom  ante 
violenciam  istam  ultimo  scriptam  occasione  ville  Bengirsdorf ,  propter  dotandas  et 
maritandas  filias  suas  ^3  scoltetis  et  liberis  nostris  exaccionem  imposnit,  quam  quia^ 
mo^iasterio  se  opponente  et  libertatem  suam  defendente,  non  dederunt,  jussit  eonun 
Capi  vaccas  et  pecora  et  ultra  Oderam  transportari ,  comminans,  et  ipsas  seulteto- 
rum  et  liberomm  personas  se  capere  et  incippare  volle,  quibus  impignoradonibus 
et  minis  fratres  territi  eidem  principi  centum  mareas  dederunt  pro  recnperadwe 
pecorum  bominum  suorum  et  ipsorum  libertate  tuenda  sicque  dox  ipse  scultetos 
et  liberos  sine  exacc^one  dimisit  Reddidenint  tarnen  monasterio  idem  sculteti  et 
liberi  ipsam  peeuniam,  quam  pro  eorum  defensione  principi  persolvebat  Nee 
silendum  puto,  quod  cum,  ut  nremissum  est,  proliibitum  esset  censitis  et  rustkis 
claustri,  censum  suum  ei  persolvere,  ipsi  magis  timentes  deom  quam  faominem,  et 
terrori  ducali  suum  et  posterorom  suorum  preponentes  bonorem,  ipsi  abbati  et 
fratribus,  tamquam  dominis  eorum  veris  et  bereditariis  censum  suum  debitum,  non 
obstante  motu  et  proliibicione  ty  rannica  prestiterunt  Brat  tarnen  quidam  Floyter 
in  Newinwalde,  qui  sibi  a  monasterio  ndejussores  dari  peciit,  ut  solvendo  censum 
suum  domui  nostre,  securus  esset  a  principe  et  indempnis,  qui  postmodom  propter 
temeritatem  eandem  bona  sua  jussus  est  yendere  et  abire.  Cui  et  illud  est  si«* 
mile,  quod^  cum  alia  vice  idem  princeps  per  minas,  dampna  et  carceres  ab  ipsis 
scultetis  et  liberis  exigeret,  ut  sibi  bomagium,  subjeccionem  vel  fidelitatem  pro- 
mitterent  et  servarent,  illi  nee  vi  nee  precibus  ad  boc  potuerunt  indud,  noluerunt 
enim  incurrere  perpetuam  et  suam  et  suorum  vel  facti  vel  juris  infamiam,  ut  in 
etemum  dedecus  dicerentur  infideles  et  refugi  et  dominorum  suorum  improbi  de- 
sertores.  Tam  constanter  itaque  honorem  suum  et  fidem  servabant  dominis,  licet 
professis  canonicis  et,  ut  ita  dicam,  monachis,  ut  postmodum  lite  inter  dncem  et 
abbatem  sedata,  summa  eos  veneracione  commendaret,  optans  sibi,  ut  omiies  sul 
vasalli  et  milites  tante  et  tam, firme  fidei  essent  apud  eum  et  filios  suos,  quante 
sculteti  ipsi  et  liberi  reperti  sunt  apud  dominos  eorum  reb'giosos.  Fuit  tamen 
quidam  Rote  in  Newinwalde,  qui  in  obprobrium  suum  facti  vel  juris  sempiternum, 
a  iionasterio  quodammodo  secedens,  duci  sübjecdonem  vel  bomagium  prestitit, 
nee  unquam  postmodum,  quamvis  composicione  facta,  in  bonore,  estimadone 
et  nomine  suo,     quamvis  dux  eum   multipliciter   excusaret   et   defenderct  recu- 


1)     Der  Sonntag  Qaasimodogeniti  fiel  1369  auf  den  8.  April. 

<3  Aschermittwoche  fiel  13b3  afif  den  15,  Februar.  Ist  bei  Sommeraberg.  Tab. 
een.  IL  N.:  fi7.  nacbatitragen« 

')  Vincentius  Levita.  8«  Jubi.  Alle  diese  olberen  ZeilbeslimmuDgen  Mraren  Som- 
mersberg. Tab.  II.  geneal.  iröcli  unbekannt. 

«)  S.  aber  diese  Ansprüche  auf  die  Prinzessiatfiener  Tsscboppe's  u*  Sienzels  Urkk. 
Samml.  p.  41  n.  47  ff» 


11.     Nicolau9  I.  197 

perare  ^aivit.  Nain  et  plures  tum  eo,  relat  cum  infami  et  inglorio,  velat  indigno 
et  reprobo,  nee  bibere  volaenint  aitt  edere,  ymmo  loca  suoram  sedilimn  vel  ver- 
tebant  vel  lavabant,  habentes  eam  sempiterno  contemptui  propler  desercionem  do- 
minii  sui  veri.  Cum  igitar^  mi  domine  Jhesu  Ghriste,  mnlto  sit  gravius,  eter- 
'  nam  taam  quam  temporalem  aliqaam  ledere  majestatem,  quante  nos  esse  decet  for- 
titadiDis  in  servanda  fide,  voto  et  promissis  tibi  prestitis,  si  apad  wlgus  et  apnd 
homines  tanta  est  nota  et  tanta  est  macola^  de  &cto  dico  vel  de  jore^  ejus,  qne 
prestita  est  homini  fidei  transgressoris. 

Erat  et  hoc  tempore  monasterio  qnidam  incendiarius^  dictns  Rabeno^  qni 
propter  rabom  nostnim  penes  Saganmn,  qnem  dicebat  esse  säum,  multa  dampna 
nobis  intuKt,  contra  quem  dominus  Nycolaus  Judicium  domine  de  Kittelicz  subire 
decrevitn  Cnraque,  congregata  omni  milicia  doeatus  Saganensis,  judicem  et  sca-* 
binös  eadem  domina  siatueilet,  prestito  eöram  Ulis  jnramento  a  domino  abbate  et 
fratre  Nycolao  Grabo^  converso,  advocaio  monästeiii,  super  proprietate  ejusdem 
nibi,  voinit  idem  Rabeno,  a  quolibet  fratre  sihgillatim  super  hoc  juraiüentum  pre- 
stari  debere.  Cumque  omnes  fratres  et  singnlos.  ad  jnrandum  paratos  oämei^nt 
ipse  et  alii ,  juramentum  eis  remisit  et  contra  se  senfenciam  reportavit  Laudo  vos, 
pater  mi,  domine  äbbi,  in  hoc  non  kudo  nee  tamen  omnino  reprobo.  Quid  super 
hujusmodi  juramentis  coram  laycis,  a  clericis.  presertim  tot  in  tantis  prestandiSi 
jva  dicant,  non  expitmo.  Movit  vos  forte,  qüod  in  causa  feodali  debet  eciam  a 
personis  ecclesiasticis  corain  domioo  feudi  eciam  layco  litigari,  sed  pensate^  qtood 
rubum  illum  a  dominis  de  Kittelica^  non  habemus  in  feudum^3  ^^^  iiicorporatud  et 
appropriatns  est  monasterio  iure  aliorum  ecdesiasticorum  bonorum  sub  modico 
eoisu  annuo,  qui  est  unus  soüdus  grossorum  vel  unum  par  rinensium^}  caligarum. 
Jure  ergo  feodali  nuUa  scriptura  Judicium  tale  et  taliter  subire  compulit,  sed  vi- 
tacio  majoi-um  dampmnav  temporaliumy  tU^  estimo^  vos  induxit.^} 


^)  Am  2.  Mai  1373 , sprachen  die. beiden  Herzoge  tleinrich  (wohl  VI.  u.  VII*,  da  dia 
ältestea  Brüder)  fiir  ein  göttlich  Reclif,  dass  Pecz  von  Rabenow  das  Kloster  sü  Sa«» 
gan  unbillig  anspreche  nm  das  Vorwerk  yor  Sagan  an  dem  Bober,  der  Pasch  ge- 
nannt, nnd  dass  es  dem  Kloster  immer  gehören  solle.  Am  24.  October  d«  J.  bestä- 
tigten die  Verzichtleistnng  Peters  Ton  Rabenow,  Elisabeth  von  Kethelicz,  Lelinfran 
des  Vorwerks  Tor  dem  Sagan,  der  Pnsch  genannt,  nnd  Niczhe  Onra,  Hauptmann 
der  Lande .Heinrichst,  Heinrichs  nnd  Heinrichs  Gebrüder ,  als  Richter.  Dazu  wer- 
den als  anwesend  sieben  Schöffen  genannt,  lauter  Adliche,  nnd  dann  Henlin  von 
Rakewicz,  Hauptmann  zn  Glogau  in  des  Kaisers  Teil,  Nicze  Ton  Gorin,  Haupt- 
mann zu  Glogau  m  der  Herzogen  Teil ,  nnd  andere  vornehme  Beamtete»  Urk.  S.  über 
diese  bisher  so  dunkel  gebliebene  Theilnng  der  Stadt  Glogau  Stenzels  AbfaandL 
in  Ledeburs  Archive.   T.  VIII.  p»  157.      vergl.  oben  p.  lol.  Anm.  6. 

B)  Doch  nennt  sich  die  Frau  von  Kittdicz  in  der  eben  angeführten  Urk.  Lehnfrau  des 
Vorwerks. 

B)  Pelzstiefeln.  Vergl.  Tzschoppe's  n.  Stenzels  Urkk.  Buch  p.  411*  Anmerk.  J. 
und  p.  418.    Anmerk.  7. 

*)  Am  Rande  ibt  von  etwas  jüngerer  Hand  bemerkt:  De  hoc  antera  habentnr  XXII* 
qnestio  ultima;     Nnllus    (decr.    Grat.  p.  IL   causa  XXII.   quaest.  V.  d.  i.   ultima* 


10S 


IV.     Catahgui  abbaium  Saganttuium* 


Sub  boc  patre  orta  est  gravis  dissensio  inter  dves  et  nonasteriafli  pro 
finibus  et  grauiciebas  bei-editatam  et  possesMonuni  suamm  et  Dostramm  penes  allo- 
diam  Lutretyn,^}  ^^P^  ^tis  eomposicioimii  de  verbe  ad  Terbam  duxi  preseotibu 
inserendam.    Est  autem  hec: 

Wir,  Her  Badwan  Pfarrer  czar  Freinstat  vnde  junge  Grabis  von  Neob^ 
rin,  von  deme  Tbele  des  Aptis  vnd  seynes  Coventis,  vnd  Otto  KnoblocbsdMl^ 
Henczil  Bvtense  von  deme  Tbele  der  Stat  cflEiim  Sagan,  tbun  kant  vnd  bekennen 
in  dezim  Briefe,  das  Gzweunge  ist  gewest  czwissefaen  der  Stat  vnde  deme  Closlir 
oznm  jSagan,  dy  babe  vor  intscbedln  vnd  entsebieht  in  sulcbir  Weise,  wen  man 
esewt  oebir  dy  Czsehimbraeke^}  uf  dy  reehte  Hand,  ezwischin  deme  Tbamme, 
der  Weg,  der  do  >leyt,  der  zal  vrey  vnd  ledig  legin  nu  vnd  ewieliehen,  bedirseit 
ezu'Gnte  bis  an  den  Rant,  der  do  ^lehit  uf  dy  rechte  Hand  vnd  an  deme  Rande 
bis  das  sich  dy  Wege  sebedin  eawisschin  Sarow  vnd  Wellensdorf  ^3  vnd  nicht 
roeer  von  ^3  deme  Rande  bis  an  dy  liunfozen  Rntin,  dy  wirgegreniost  habn  mitt- 
enaqdir.  Dy  Greniczczin  zint  ^eschen  vaime  iy  Hede,  dy  do  gelegin  ist  cswi- 
seUn  dCTfie  Sagan  vnd  Snröv,  dy  ssal  bleibin  legin  der  Stat  czu  NiiezcjEe  vnd 
deme  Clostir,  frey^  «n  aUlrky  Hmdimis,  vnd  was  db  Holezis  wechsit  nf  der 
H^de  czwisscbin  der  Czsdnme  ,^3  ^  sulUn  zi  gebrachln  bedirseit.  DoistBnr- 
gem^stir  gewest  Nicascb  Bototf,  Petir  fPolen,  Jobannes  Vnglowbe^  Mertin 
Saraw,  Niozsobe  Smed  von  der  Kupir,  Ratlute,  noch.Gotis.  Geburt,  tnsnnt  Jar 
1875.  drdhundirt  Jar  domoch  in  deme  drei  vnde  sebettteegistin  Jare  an  deme  Manthage 
10.  3^  ^^  deme  Obirsän  Thage. 

In  diebns  illis  misit  dominus  Nycdans  ad  slndium  Brfordie  et  demma 
Präge  tres  fratres  simul,  Nicohnm  Gnmenberg,  Johannem  Franldnuort  et  Abf- 
gostinum,  hac  autem  missione  non  indB^uemnt  saceeasorea  ejus  aliqui,  quibns  ve- 
nerunt  de  stadiis  soUempnes  persone,  studentes,  bacoalaurei  et  magistrL  Sub  boe 
domino  Nycolao  missa  Lutkonis  in  ambitu  fundata  est 

Hie  est  dominus  Nycolaus  Weintrud,  .qui  muliei^es  et  dominas  comptas  et 
omatas, ' juxta  abusum  illius  temporis,  ouem  commode  extirpare  nequivit,  cadierva«» 
tim  et  processionaüter  refectorium  et  clausuram  fratrum  intrare  voientes,  circa  se 
in  abbacia,  leto  wltn  sed  trisü  corde  retinuit,  propinans  eis  et  ipsis  colloquens, 
ut  quasi  circa  eum  detente  et  occipate  ad  fratres,  quos  visitare  venerant,  non 
venirent. 


(Böhmer,  coro.  ior.  eceles.  T.  I«  p.  768.)  XXII.  qm«»lio  4.    In  |(lori«.  (docr.  Gnt. 

p.  II«  cauft  XXIl.  qnaeat.  IV.  von  Eiden,  wo  aber  diese  q.  sich  nicht  findet.)    Item, 

in  CSD.  I.  de  jnramento  calnmpnie.    (deeret.  Geeg.  DL  lib.  II.  tit.  YIL  e*  1.  .Böhmer. 

II.  p.  1U3.) 

Luttrötha^    N.  N.  W.  ^  ML  v.  Sagan. 

Das  Piusschen  Tscl^ma  gebt  naCe  nnteihalb  Sagaas  in  den  Bober. 

Sorau  Hegt  westlich  und  Weilersdorf  etwas  näher  ^  doch  nordwiraUich  von  SagMi- 

FrAlMr  Stands    wen. 

Doch  wohl  das  Dorf  Tschimdorf,  S.  S.  W.  {  M.  v.  Sagan,  oder  dv  Flnss? 


11.    Nieolaus  IL       13«    Johann  U.  190 


Bloruit  eo  tempore  fteml  illostris^  felieis  recordadoBis  iMEUims  Petrus^^^ 
^iscopus  Labucemis ,  qai  Teras  dei  euitor  perpendens  debite  quid  sit  proprium 
pontifiealis  corone,  institit  rerbo  dei^  oportane  importune  predicans  per  seipsum 
plebi  sue.  Non  curavit  de  excessivo  apparatu  presulum,  non  fuit  soUicitus  de 
simerflaa  provisione  temporalicun,  quesivit  regnum  dei,  primion  precipuam  gereoy 
aoliicUttdiBem  ammarum*  Oradone  pervigil  pw  seipsum  ecclesiasticoa  ordinas  eo&r 
UäUtj  conseeravit  altaria  et  magna  faumiUtate  preditus  sermones  latinos  et  tlieuto* 
oicos  fecit  coram  episcopis  et  elerids,  coram  domino  imperatore,  dudbus,  priiH 
dpibas,  dvibns  et  rustids.  Providit  de  se  bona  coram  deo  et  omni  populo,  ut 
acceptus  pudllis  et  majoribus  tantam  inveuiret  in  conspecta  domini  imperatoria 
gradam^  ut  filios  suos  karissimos  adhuc  parvoloa,  Sigiamundum,  regem  post  bee 
Uogarie,  et  Joharoiem,  dommnm  Losade,  sibi  eommitteret  et  sdencia  et  moribus 
imbuendos.  Hie  bomo,  si  modioo  supervizisset  tempore,  personam  presular^» 
eommntasset  in  monachum  vel  canonicum  regulärem,  qui  sub  eodem  domino  Nh>- 
eolao  obiit^  Obüt  et  seb  ipso  venerdrilis  pater  dominus  Ameatus,  Pragensis 
arcbiepiscopus  primus,  de  quo  facta  est  mendo  in  8ttperioribus.^3  *  ^1^^^^  autem  et 
ipse  venerabilis  pater  dominus  Nycobus  abbas  non  multo  post  obitum  revereiH 
dissimi  patris   domini    Petri    Lubucensis    episcopi«       Obüt    autem   aufto  domini 


MCCCLXXVL  circa  festmn  beati  Geoi^i^  abbatizavit  annis  ondecim«'}  as'^^'i 

JTJrjr.    J9e  demino  JTohUHne  teeundo. 

Bone  memorie  domino  Nycdao  viam  nmverse  camis  ingresso  suscepit  onus 
im  se  regiminis  dominus  Johannes,  tunc  prepositiB  in  NeMrinbdif ,  arte  medicus, 
q«i  dieebatur  pigwis,  macer  revera  corpore  sed  crassus  consiUo  pmdencie,  ut 
r^eretur  anima  ejus  doms  diversis  sicut  adipe  et  pigwedine.  Hie  vir  universalis 
fuasi,  in  omni  sdanda  et  experimda  plc«us,  digitur  in  abbatem  percompr(»iiis^ 
smi  jam  sexagenarius  ^  abbaciam  adnuo  laudidnliler  rexit  annis  Xllll.  habens 
tenipor&  mortis  sne,  juxta  rehcionem  propriam  annos  fiXXIHL  Hie  homo  dei^ 
bal^  respectu  ad  tatem  etatem,  virilis  satis  fuit  et  agilis,  ut  et  in  secundo  anno 
o£6i^  sui  capitulum  Arroadense,  ad  distanciam  centum  et  triginta  vel  ukra^j 
miliarium'  personaÜter  aecederet,  licendam  absende^  hoc  est,  non  vidtandi  an-- 
nnatim  idem  capitubmi  ad  annos  riiquot  optiuerat,  et  fratribus  suis  junioribus,  qios 
secum  dttxerat,  pedester  et  curiester  eundc  et:  ambolando  in  mullis  fordüs  labo* 


t)     S.   Sber  ihn  was  der  fleissige  Wohlbrück  in  t.  fiesch.   de»  Biatbann  Lebus«  I. 

£.  MB  ir.  n.  II.  p.3  ff.  gesanmelf  hat,  dem  aber  nobeiannt  eehlieben  iat,  iraaAbI 
BÜolph  von  ihm  enaUt^  anahi^  daM  er  knrs  vor  Sd.  Mfvl  »76  gestovb^o* 
s)     S.  o^ea  p.  188  n^  «SSi., 
*)     So  sbind  arsprangllch  hier^    was  dann  int    decfüOi  -i^ewidcrt  und  dsnn  wieder s    un- 

decim  hergestellt  wurde. 
«)     In  der  Ylist  anoebte  ifie  Cntfernuttg  TOd' Alrordse  bir  Ssgan  190  bis  800  geograplii- 
sehe  Meilen  lietiagtn»  *    * 


3(K)  rV.     CataloffUi  abbatuhi  Sagantntüim. 

raret.  Simulavit  se  sepissime  ex  eerta  s^ieheia  coram  dacibtts  et  militibas  infir- 
mvLta  et  debilem,  ambulans  ad  oeto  amios  in  bacnlo  senectatia  sue,  ut  haberet 
pacem.  Nichil  per  suum  neglexit  seDiam,  iortis  inler  fratres,  sed  ex  deliberato 
stadio  debilis  inter  barones.  De  multis  enim  fatigis  habuerant  eom  supportatum, 
eredentes  eum  minus  fortem  ex  imnorum  numero  et  in  brevi  moritummi  Hie  pii- 
mns  confirmacionem  a  sede  apostolica  vel  pocius  provisionem  optinuit,  alias  enim 
et  ipse  et  saccessores  ejus  per  reservatarios  graciales  amoti  verisimiliter  de  soa 
dignitate  fuissent  <  ..'.•.    . 

'  Usque  ad  tempora  bujas  mdnsuetiBsimi  patris  habaenint  quasi  sub  colora 
dispen^acionis  fratres,  ne  dicam  proprietalem,  sed  ut  eonim  verbis  utar,-  usnm 
pecunie.  Data  qmdem  sub  spe  .et  consuetudine  restitucionis  faciende  presentabant, 
aed  restitttcione  non  facta  TeLarebaa  eis  «peimiasis  postmodum  revocatis  et  in  comr 
mune  redactis  murmurabant,  dbi  caüsantes  £crl  injurisim. .  Sedebant  cum  virgini- 
bus  a  prandio  usque  in  vesperam,  bibeiriies  uäque  ad  aummum.  Eriäit  ambo,  re^ 
fectoria  et  domus  intermedia ,  jmilieribus  plena  reeumbentibus  hinc  et  luda  j>er 
eontubemia  sua.  Non  habebant  aUquando  fratres  et  canonici,  feminarum  vitaAtes 
consorcia,  löcum  congruum,  ubi  pre  maltitudine  feminarum  statuto  tempore  bibe- 
rent  regulärem  potnm  suum.  .Positi  itaque  fuerant  firatres  in  Camino  ignis  carbo- 
num  ardencium  et  sibi  flammifferum  superfiiderunt  oleum,  dum  inter  ignitas  mulie- 
rum  facies  cervisiam  fortem  bibebant  et  vinum.  Inter  hec  autem  se  castos  glo- 
riabantur»  P.  res  inaudita^^  serpentem  insinu  habere  et  non  morderi,  ignem  in 
gremio  et  non  comburi!  Vere  vel  angeli  erant  vel  peccatores,  sed  audi  quales 
angeli!  Loquebantnr  interdum  forsitan  inter  se  mutuo  dei  magnalia  sed  venereii 
miscebantur,  aperiebantur  singnis  et  nutibus  concupiscencie  animorum  et  aliquando 
verbis  et  tactibus,  üt  de  eeteris  sileam,  clarissime  prodebantnr.  Sed  ecce^  dee- 
rant  femine  sed  sessiones  fratrum  et  presertim  offieialiuitt  et  seniomm  mioime  de* 
faere.  Crebro  extra  nonam  ei  oompletorium  j^iores  cum  suis  remanserant  ad  po^ 
tandum  et  licet  jam  in  toUacione  et  in  mensa.  suffioientem  potnm  habuissent  et 
eongruum ,  descendebant  tarnen  -quasi  liottidie  post'  nönam  et  completorium ,  biheiH 
tes  invicem,  senes  cum  junioribus,  quasi  pro  oonfortando,  ut  dixerunt,  stomacho 
et  precavenda  vel  evadenda  ejus  infimitate.  Petebant  quidem  bibendi  liceneiam 
sed  nemini  negabatur  vel  paucis,  non  estimantes  esse  transgressionem  regule,  ex- 
tra horam  talimodo  bibere,  dummodo  non  in  cameris  et  occulte^  Sdt  deus,  quod 
non  mendor;  oontinuaiferimt  aliquando  bibioiones  suas  wqiie  ad  noctis  medium,  ita 
quod  eum  dabatur  pro  matutinis  Signum  nondum  potatores  ipsi  posuerunt  se  dor- 
mitum.  Pro  hiis  et  quibusdam  alüs  peculium  sibi  esse  necessarium  reputabant, 
quod  et  in  talibus  largiter  vel .  prodigaliter  expendebant  Novi  enim  eum ,  qui 
inter  j^opinaciones,  quafeoerat  amore  adventan^cium  pußllarum,  tres.  grosses  ex-* 
penderat  uno  die.  Amit^s  quoqve  et  parentes^  in  civitatibüs  alienis  semel  in  anno 
vel  pluries^  vagando  extra  monasterjum,  visitare  consueverant^.ad  quejM  actum  se 
indigere  pecunia  singulariter  affinnabantsedet  vestibns  camerunt  NulH  dabatur 
almucium  pellidum  vel  boti,  non  sardochia  non  femoralia  nee  *  lectualia  qnevis. 
Octo  ^rossi  dabantur  ciülibet  annuatim,  ex  quibus  bec  omnia  debuit 


12.     Johann  IL  201 

Exenntes  ex  causa  i'ddonabiB  et  cum  Bcencia  prelat!<]pa2Iia  non  tmbueinint)  si  eran^ 
pauperes.  Dhües^  qui  specialia  habebant  pallia/  palliäti  exibant,  pauperes  in 
cappis.  Non  servabatur  juxta  regulam  leccio  in  mensa  quousque  fratres  de  ea 
snrgerent,  sed  quasi  onmi  die  de  manein  prandio  post  pfimum  vel  secundum  fer- 
eülum  leccio  solvebatur,  adeo  quod  sub  quodam  tunc  presidente  per  integrum  quar- 
tale  anni,  sicut  computatum  fttit,  nunquam  ad  finem  comestionis  prandii  matulini  tecciö 
contitouabatur.  Nee  voluerunt  unquam  canonici  tenere  feriam  nisi  in  ad ventu  ei 
quadragesima ,  in  quatuor  temporibu^  et  vigiliis  apostolorum  aut  sanctorum*  Si 
sanctum  cum  collecta  non  babuerant,  nnum  de  martilogio '  ad  arbitrium  cantoris 
acceperunt,  unde  conligit,  quod  sub  uno  cantore  vel  priore  de  confessore  hodie, 
sub  alio  vero  anno,  altero  eodem  die  de  marthire  vel  virgine  tenebatur. 

Hec  et  multa  alia  egte  ferens  pater  ille  venerabilis  dominus  Johannes  pi- 
gwis,    ex  consilio  quorundam  propria  äbstulit  et  Vitam  communem  indixit.       Quia 
^m  avaricia  et  cupiditas  est  radix  malorum  omnium ,  proprieias  ipsa  omnium  borum 
oceasio  ^3  faxt.    Indixit  autem  banc  vitam  communem  anno  domini  MCCCLXKXXli.  1385. 
in  die  beati  Theodori  marthiris ,  ordinans  in  capitulo  officium  vestiarii ,  qui  omnem  ^*  ^^^'* 
pristinum  fratrum  defectum  cum  procuratore  suppleret,  adjecto,  quod  per  hoc  idem 
officium  vestiarii  ea,    que  abbas  pro  necessitate  fratrum  et  alii  officiales  et  pre-* 
aertim  pro  vestüu  antea  dare  consueverunt  minime  deberent  diminui  sed  augeri« 
Hee  sunt  autem,  que  prius  fratribus  dabanfur  a  monasterio  pro  vestilu.    Aniiiß  siur 
gidis  euilibet  fratrum  aliquot. ulne  pro  tunica  yemali  et  aliquot  pro  estiyali,    üni-> 
euiqne  eciam  ad  byennium  aliquot  uhe  pro  cappa;    veirum  In  diebus  Ulis  quidam* 
hss  ulnas  in  vestitum  converterunt,    quidam  pro  pecunia  vendiderunt.      Dabantur 
ecäam  cuivis  fratrum  XYI.  ulne  tele  non  dealbate  pro  superplicio,  aliquibus  tamen 
nolentibus  eas  *  reeipere '  loco  earum  octo  grossi  dabantur.      In  diebus  igitur  ilUs 
noonttUi'  fratrum  ielam  sibi  datam  sine  dealbacione  ulteriori  in  superplicia  conver- 
tenilit  et  Ineesserant  faii  in  non  deälbatis,  sicut  in  saccii^^    illi  autem  in  dealbatis, 
Stent  in  vesfibiN  serice;is;  calige  eciam  et  calcei  prebebantur.    Siib  hoc  eciam  pio 
rectore  feminini  ingressus  prohibiti  siüit,  qui  adeo  ad  clausfrum  crebri  fiierunt  et 
rine  verecundia,     ut  in  testimonium  magne  levitatis  et  vanitatis  in  nonis  missis 
fri^nuD,  mulieres  cum  viris  haberent  in  refectorio  solacium  coreanAn.    Et  qui  vi^t 
testimonium  perhibuit,   ut  credant  alii  et  sciant,   quia.  verum  est  testimonium  ejus/ 
E^  tempore  sessiones  et  potaciones  fratrum  cessaverunt,  in  mensa  usque  ad  finem' 
conünuata  ebt  leccio  et  certis  temporibus,  quahdo  scilic^t  breViarius  de  nuUo  sancto! 
posuit,    de  feria  observatum.      Ipse  vestes  fratrum  in  communi  depositorio  deponi 
feeit,   nam  ante  quilibet  vestimenta  sua  per  totum  anni  circulum  penes  se  in  cell|i 
servabat  ,  .  »       . 

Rdformavit  hec  et  alia  dominus  Johannes  per  ministerium  fratrum  sibi  in 
liao.paite  adherenciom,  quamvis  paucorum.  Erant  autem  e^ecütores  reformacio- 
num  istarum^    precipue  frater  Nycolaus  Frankinstein^    quem  priorem^   frater  Ma- 


1)     Früher  stand  dafür:    causa. 

26 


7ß^  IV.     CatdhgM  ahhaJtum  Saganensium. 

thias,  quem  prepositiun  et  qoidam  alter,  quem  snppriorem  fecit  HU  portabjoit 
onus  diei  et  estus,  hii  odio  erant  Omnibus  hommibus,  qui  enim  eis  in  Ifoc  lact^ 
corde  sincero  adheserant,  diligentes  eos  et  non  odientes,  jam  non  bomineS)  aop 
carnales,  teste  scriptura,  diei  merentui:«  Dicebantur  esse  noyitat^m  invoatoffes  et 
discordie  seminator^s,  et  quia  publice  et  occulte,  latine  et  tbeutpqice  ke^^  ^J^mm 
fratrum  et  laycorum  yel  mulierum  in  büs  sibi  comjonunicaiioium  redariu^ant,  crir 
minatores  et  debonestatores  fratrum  et  or^inis  et  mulierum  9  ut  quidanf.  dixeri^Qti 
laude  dignarum^  ymmo  detractores  eorum  et  eajifum  fore  calumpniabantur.  Ipyide*» 
baut  eis  et  presertim  uni  eorum  firatres  tam  bostiüter ,  ut  quidimi  jnec  aibi  Jk)||(|ui 
nee  sibi  conversari  nee  coUaborare  vellent^  sed  ab  eo  velut  a  facie  colubri  fogam 
darent.  Obtulerunt  contra  eum  ai-ticulos  ^mltos,  ut  eum  ab  officio  ^ifppriojatus 
removerunt,  sed  per  ^3  paciepciam  viflceus  oipmia,  vellent  noilent,  usque  a4  Septem 
apnos  et  totidem  septimanas  in  officio  sup  permausit.  Interim  seniorum^  et  cos^a'T 
dictorum  mortui  sunt  plurimi  et  siibrogati  novicii  in  nova  vila  plantati,  it^  qffod^ 
tunc  tempus  affuit, .  ut  syie  timore  pristinp  se  postularet  et  optineret  abso^*  *  Öjc 
est  ipse  Johannes  pigwis^  qui  in.  omnibus  novitatibus  tantis,  fratribus  vi^^Mutur  ex-^ 
cusabilis,  utpote  per  alios  ad  ordinacionem  horum  inductus  et  homo  seinfr,  ip  pr4)* 
zima  moriturus.  Dixeront  enim:  veniet  cito  tempus  luctus  patris  nost^-i  et  tiipo 
absque  dubio  excuciemus  colla  nostra  a  gravitate  oneria  nobis  in^positi.  jp2ra|t  vir 
iste  extra  capitulum  mitis,  afiabilis  et  benignus  ^  sed  in  ca^itulp  serionpai).  it%  ut 
cum  varias  Ik^rmuratorum  querelas  audiret  extra  c^^pitolw^  mii^  n^o^^  eafi^  9Pift* 
pescer^,  in  capitulo  autem  rigorose  c^sligaret 

Confluebant  ad  hunc  patrem  ante  reformacionem  sue  domus  et  poßt  vvA 
famosi  et  docti  in  jure  canonico  et  liberalibus  artibus  gradnati^  ita  ut  unuin  mA- 
gistmm  haberet  et  duos  in  artibu/s  bacpalaureos  et  unum  in  i^^creti^*  Era/A  picer 
ter  eos  fi*atres  plurimi  vi  sacra  acripbira  intdligenfes  et  exp^rti ,  quamvjls{ .  et  iUl 
in  scienciis^  ut  supra  dixi,  graduati  ipsius  eciam  saqre  theej^^e  nqticiam  noa.pv^ 
vam  haberent.  Ainavit  Vir  iAe  fralres  literatos  et  doctos,  dujiamodQ,  ^^i^rftos^ 
et  bonöribW  con^ruis.  efferebat.  Fratii  Nicolao  Frankinstein  lo^^om  uitor  semorea 
et  fi'atri  Ludol£6  ultra  n^ultos  sacerdotes  tribuijty  nonnullis  canpQicis  id  egS9  ferea**. 
tibus  et' tpoTesfe. '  Hie,  'sibi  parpi|s  et  fratribus  l/irgus^  pfti^peür^i^ein  4iJ^ 
bundanciam,  ut  ßt  resecare^  ^npi^rflua  et  oepessaria  npp^  negarf^. :  J|^iq|]|jjh,  uk  in** 
eessu,  suo,  statu  et  habitu^  in  yec^i^a  curms  aui  nuUaqi  pojppaqi  eji^üf^)  vm 
cfnini  vel  interdum  duobiis  equestribu?  conunoniter  eopteptus  in  cimru  qua  frir. 
tte  sine  tecturä  vel  cum  t^ctura  dimidia  communiter  se  vehi  fecii;,  ymino  ad^ 
Pragam  quadam  vice  transiens  sine  tectura ^3  ^^  equjBstri  famulo,  ad^o  sini:*. 
pliciter  se  habüit,  quod  nee  in  bospicio  suo  per  septimanain  integn|)|i.  qiuh 
esse  abbatem  cogpi^  fxätf  Aqiicis  camaUbua  nichil  oqm^o  yel  pi|rmu<  tribuit, 
ita  ut  et   frätii   s^o,    qqi  pro   mpnere   importunin^,  sp^plioavit,    6ß09   antiquoa 


'«■■■■ 


i)     Froher  fcblte:     per. 

s)     Früher  stand  liiert     carra. 


13.     Joham  IL  203 

>         • 

boios,0  jam^^si  corrttpios  irfttfeMt,  Vül  tAüSK'vel  däos  ^  JitiSä  valeiiie^.  Üsqn« 
ad  ipsttm  abhates  in  StfgiiM  aitfo  et  argento  in  ittfensa,  iti  C3rp1iis  et  coiilearibiis 
nsi  sollt,  ipse  autem  homllitatid  eabsa  et  pänpe^atis  amoi^e  hiis  uti  nolult,,  neß 
tamen  vasa  ipse  eoi^egit  sed  tennit  in  occulfo,  que  postmodum  per  succesdores 
suos  vel  vendita  vel  comminnta  in  usom  monasterii  sunt  conversa.  Et  quid  ml- 
nun,  si  abbates  aure  et  argento  utebantor,  com  et  ipse  ponreintds  .coclearia,  ba- 
beret  in*gentea:  et  friitres  eoiDfmtftii^r  eultefiös  aiiro  vel  argento  örnatös ,  beö  tämen 
omnia  ex  der  gracia  poshdödinn  ceissaverMii 

Ad  abbsdamr  ipse  prmnötiis  t^centas  et  quinquagii^ta-  uäam  marcias  debi- 
tonna  invenit,  qäa  predecessor  siius,  etsi  vir  optimuis,  Hberalis  tarnen  plus  ^uajn 
necesse  faerat  et  simiptuosus  fuit.  Hec  debita  onmia  solyft  et  ultra  hoc  multa 
bona   monasterio   con^aravit,    villam  hdbeniczf)    villani    (^elicz,     pi^o'  aliqua 

parte  ^3  ^^^i^^^  t»  (?ubbin  tria  jugem  parva  ^^  ^^  vülam  Grevinhain  ^3  'P^^  emit. 
Ad  empdoilem  tarnen  bifjüs  vllle  Ut^evintiliin  iste  qifiEufrinj^^t<&  vel  quingente'marce; 
eonverse*  siint,   que  per  industriatai'  doMm  TKeodricr  piius'iü  vflläni  Lubemcz  et' 


^)     Bottnä^  doUnm^  Gennamss  Boilich,'  dteh  hier  Völisi,  BotU',    oma,  fiafliiss. 

Da  Gange  a.  d.  W»    Ein  Paar  alte  JStiefeln.    S,  oben  p.200a.  Ende^  wo  ancht  boK. 

*)  LaubnitZy  IS»  1  M.  T.  Soraa,  hatte  i*  J,  1374  Abt  iUetriidk  TOn  denen  Ton  Bibe»^ 
atein'fur  615  Mark  breiter  Groscheii,  Polo.  Zahl^  4  Schillinge  jede  Mark,  gel^anQ, 
Es  scheint  daü  aber  rüökgSUgig  geworden  zu  aeyn ,    weoigftt^ns  .ist.  die  Urk.  im  Co- 

5iklb#clie  atisgestrieben  nnd:  Tacat  dazageschrieben«  Am  ll*  Septl  f5Ö5  yerkanfken 
ami' Sans 'und  Ulrich ,  Gebrüder  von  Biberstein,  Herren  Ton  Sarow  nnd  zn  Beskow^ 
dem  Abte  Johann  nnd  dem.  Kloster  dail  ]>orf  Lnbenicz  h^i'Drosl^ow»  .im  Sarowiachen^ 
mit  allim  Zubehör,  ausgenommen  Halseerichte^  das  den  Tod  angetretin  mnekte^ 
was  aber  ist  Lemden^  Czetherge^chrel,  Mothgeczog,  Bioslege, 'Wnndyn',  Dbelhando- 

jo  Ton  der  Hufen 
quitirten  diesel- 
ben dem  Abte  über  das  ihnen  wegen  Lanbnitz  schnldig  gewesene  Geld.     Urkk. 

>)  p«  allq.  parte  fehlte  früher.  Am  SS«  Dec.  1382  Tcrkaufte  Herzog  Heinrich  der  HI^ 
telste  (VU.)  11|  Hufe  zu  (^nelitz.  Im  Glogauischen  (Qnielitis.  S*  S.  O.  i  M.  ▼• 
Glogau)  und  den  Schulzen^mit  2  Mark  jfthrl.  Zinses,  und 4  Mark  a,uf  das  Pfaffeiignt 
nnd  14  Scoft  auf  der  Mühle,  und  das  Kirchlehn  mit  allem  Zupejiiör  ^nnd  Freiheiten, 
nur  Halsgerichte  aasgenommen,  dem  Kloster  erblich  nnfl  ewig  zu  einem  Seelgc« 
riithe.     llrk. 

K)  tria  jngera  parva  fehlte  froher.  In  der  Urk.  y.  J.  1581  wird  das  bezeichnet:  dnr 
Morgen .  Wynwachs  mit  eyner  halben  Pressen ,  dv  gelegen  's  jn  czu  dermecsdori. 
(N.  u.  dickt  bei  Guben)  Der  Stadt  ist  davon  iährlicn  i\  Grr,  Ertczynse  zu  entrichten. 
Gnbener  Wein  erscbeint  schon  In  der  ZpUrolle  der  Stadt  Breslau  v.  J.  1327« 

*)'  Grmfenhain  (W.^.W.  3j- M-  v.  Sa^an)  im  Priebusis,chen ,  kauflke  der  ^bt  Johann 
atn  3.  Mfirz  ISW'Ton  Heinrich  nlld  Friedrich,'  Gebrüdern  von'  Hakenborn,  Herren 
zu  Prebus  nnd  zn  der  Trebil,  mit  allem  Zubehör,  nur  den  Plncb  ^abir.  d.  i. 
.2  Schcfiel  Ton  jeder  Hufe,  und  Garbenhabir,  d*  I.  2  Malter  von  der  Gemeinde,  nnd 
die' Obergerichte  ausgenommen,  welche  hier  gegen  die  Dntergerichte  wörtlich  wie 
In  der  eben  Anmeik.  2.  angefahrten  Urk.  v.  J.  138iS  bezeicunct  werden. 

26^ 


204  IV.     Catalojfug  akbatum  SaganenHum. 

Sostmodum  per  ipsnm  dominam  JohaDnem  pro  e^isibas  civitatam  Prebis  et  Trelnl 
ate  sunt,  hiis  itaque  multas  marcas,  trecentas  vel  ultra  addidit  et  Grevinhaia 
acquisivit.  Edificavit  refectorium  hyemale  et  muravit  fratram  transitiim'  et  domiüii 
operis  necessarii,  prolongavit  dormitoriom  et  stubam  balnei  ipae  constmxit^^  ^^ 
natum  casule^l  in  festis  triplicibus  cum  suis  dalmaticis,  cappam  viridem  abbacia- 
lern  majorem y  et  cappas. alias  plures  chorales  emit  jSub  eo  cborus  proloogatus 
est,  bostiola  laycorum  de  cimiterio  et  ambita  ad  cborum  obstructa  sunt,  borolo- 
gium  compäratum  est  et  duo  anthipbonarii  magni  Gonscripti  sunt.  Lyram^  9^^ 
que  super  genesim  ipse*  scribi  fecit,  sed  et  ipse  sciencia  et  experiencia  plenus 
multa  in  ^  artibus ,  medicina  et  tbeologia  conscripsit.  Sub  eo  iundata  est  Biissa 
Luczelinne  vidue,  que  in  Ütera  fundacionis  nominari  noluit,  que  pro  nunc  legitur 
in  altari  sanete  Katherine  et  missa  Jöhaonis  Andree,  que  legitur  in  nova  ecde« 
sia  et  missa  ducis  Heiniici,  senions  inter  tres  HeiDricos,  que  legitur  retro  priorem. 
Sub  eo  fundate  sunt  diiplices^elemosine  ex  parte  Niczsche  Polen,  ut  quater  in 
anno  feria  quinta  inter  quatuor  tempora  et  in  die  omnium  animanun  et  in  anniver*- 
sario  uxoris  sue,  que  ei  supervixit  elemosina  consueta  detur,  et  ex  parte  vidue 
Regerymie,  ut  ea  vivente  in  vigilia  nativitatis  Christi,  sed  post  mortem  ejus  in 
anniversario  ipsius  de  certa  mensura  tritici  elemosine  dentur,  prout  hec  in  registro 
testamentorum  monasterii  plenius  continentur«  Hie  quendam  de  parrocbianis  suis 
extra  cimiterium  sepeliri  fecit,  quia  per  annos  aliquot  non  semel  in  anno  suo  sa- 
cttdoti  confessus  fuit  nee  sacrameutum  domini  in  pascba  percepit  et  in  extremis 
sine  confessione  mortuus,    de  hac  temeritate  a  nullo  fuit  absolutus. 

Sub  hoc  domino  Johamie  civitas  Saganensis  cremata  est^  cremata  est  edam 
sub  predecessoribus  suis  Nycolao  et  Theoderico,  sed  in  hiis  tribus  ineendüs,  do- 
mino protegente,  qui  sit  exinde  benedictus  in  eteraum,  monasterium  sempermansit 
illesom. 

Hie  fratrem  Albertum  propter  inobedienciam  et  causas  alias,  Johannem 
Koeselicz  propter  percussionem  cujusdam  fi-atris  et  Ulricum  Steinbom  propter  for- 
nicacionepn  incarceravit,    primum  autem  et  ultimum  de  carcere  sub  juramento  di- 


i)  Am  1.  Sept.  1383  erlaubte  Herzog  Heinrich  (VI.),  Herr  zum  Sagan  und  Crossen, 
dem  Abte  Johann  nnd  dem  Convente,  dass  sie  ziirei  Thiiren,  die  da  gingen  dardh 
den  Chor  des  Klosters,  yermanert  haben ^  wegen Yerlängerang  des  Chors,  indem  sie 
mit'ibren  Brüdern  zu  ene^e  stehn  mnsstcn.  Zugleich  haben  sie  mit  des  Herzogs  nnd 
der  Stadt  Sagan  Genehmigung  zwei  neue  Thnren  gemacht  Im  J*  1385  erlaubte  der- 
selbe mit  der  Stadt  dem  Kloster,  zwei  Thüren  der  Kirche  am  Chore  zu  Termauem, 
um  die  Form  der  Gestähle  zu  verlängern  und  eine  Thür  durch  den  Chor  zwischen 
den  Gestühlen  zu  machen. 

>)  que  dicnntur  mixte  Tel  descrl que  modo  sunt  virginalia  ist  am  Rande  nachge- 
tragen ;  das  uuTerst&ndliche  Wort  würde  nach  den  Zügen  etwa  heissen  können : 
descrifendere. 

")     majorem  fehlte  früher.  ^ 

*)  Nicolaus  de  Lyra  oder  Lyranüs^  von  seinem  Gehartsorte  Lyrc,  in  der  Normandie^ 
starb  i.  J.  1340.    S.  über  ihn  u.  s.  Schriften   Cave.    T.  II.   App.  p.  22. 


12.    Johatm  It.  205 

ndsii  de  siando  uiMdatifl  sois,  qüibiis  in  scidpto  recollecüs  in  ipso  senpio  moni-' 
done  canonica  premissa  si  transgrederentnr  ea,  qne  sab  juramento  eis  preceperat, 
exoMunuiicavit  eosdem,  ijpsosqoe  voce  et  stalle  ^3  pnr^vit.  Et  sdenddm,  quod  dum 
frater  Ulricos  quandam  virginem  impregnasset  et^  de  hoc  per  totam  civitatem  ra-* 
mor  et  fama  volarent,  delatus  in  capitulo  sao  abbati  a  quodam  fratre  non  saper 
crimine  sed  saper  fama  criminiS;  qoia  famam  negare  non  potoit,  crimen  constanter 
uegavit  Adherebat  squama  sqaama  et  defendit  peccator  peccatorem.  Erat  enim 
qoidam  simiti,  at  dicebator^  &c&iore  irretitos,  doctos  tarnen  aliqaantulum  exhörtadonem 
in  commoni  faciens  et  condudenS)  eam  dehere  simpliciter  absolvi/  utpote  eam, 
contra  qaem  nichil  esset  probatum^  actore  enim  non  probante  reus  absolvitor  ni- 
tebantorqne  plarimi,  licet  in  occmto,  nt  proclamator  ejas  poniretar  tanqaam  in 
probacione  deficiens,  com  tamen  non  crimen  sed  famam  criminis  nanciasset  Sed 
ecee,  exhortadone  qnadam  &eta  alia,  in  cppositum  demonstrabator,  accasatam  noncon- 
fessom  nee  convietam  pottiri  non  posse ,  veramptamen  porgacionem  canonicam  in- 
dicendam  esse  diffamato.  Dominus  igitur  Johannes,  cujusdam  juriste  prius  usus 
coiKsilio,  nee  innocentem  dampnare  vokdt  nee  dmplidter  absolvere  diffamalum,  sed 
JHXta  tradidonem  canonum,  ne  mala  fama  fratris  ülrici  scandalo  percelleret  corda 
iafirmonim,  canonicam  ei  purgacion^m  infra  octo  dies  faciendam  indixit,  qua  facta 
absolveretur  et  haberetnr  velut  innocens,  quam  si  fiicere  non  posset,  pro  convicto 
haberetur.  Erat  autem  purgacio,  ut  se  forte  Septem  vel  quinqae  mitrum  manu 
mondare  deberet  legebaturque  in  scriptis  modus  purgacionis  et  compurgacionis:^3 
Tu  Ulrice  in  die  isto  jurabis  ita:  Ego  frater  Ulricus  juro  per  sancta  dei  ewan- 
gelia,  quod  immunis  sum.a  taetu  mulieris  iUidis  et  a  fomicacione,  que  mich!  obi- 
dtur.  Ouilibet  autem  fratrum,  quorum  manu  te  purgabis,  qui  eompurgatores 
dicuntur,  jurabunt.  Jurabit  quilibet  eorum  iA  animamsuam  et  super  sancta  ewan* 
gelia,  quod  te  credat  verum  jurasse.  Pendente  itaque  dilacione  purgacionis  illius 
videns  frater  ille  forsitan,  quod  compargatores  habere -nOn  posset,  confessus  fiiit 
crimen,  quod  prius  negaverat,  egitque  pemteaciam  primo  disciplinatus  in  capitulo 
et  post  hec  duobus  vel  tribus  diebus  indosos  quodam  loco  et  missus  extunc  in 
Glocz,  post  annum  reversus  residuum  pmitencie  in  medio  fratrum  supplevit, 
locom  tamen  suum  et  vocem  in  capitulo  minquam  potuit  rehabere,  quam  vis  fra- 
tribus  Alberto  et  Johanni.Widener,  de  quo  jam  dicetur,  hec  fuerint  postea  resti- 
tutaw  Experienda  tunc  didici,  quod  sancta  ipsa  rusticitas,  quantum  ex  vite  merito 
ecclesiam  edificat,  tantum  nocet  ex  ignorancia,  si  asoendenfibus  ex  adverso  non 
resistat  Regularis  enim  fratrum  et  msticana  simplicitas,  si  tunc  admixtam  non 
habttisset  serpentinam  astuciam,   fuisset  reus  absolutus,  et  punitus  innoxius,   fuis« 


^)     Stalinm,   der  Site  eioes  jedte  Mönchs  oder  Canonicus  im  Chere. 

<)  Am  Rande  ist  spater  hinzugesetzt:  pnrgacio  canonica.  S.  über  diese  Reinignngs- 
formen^  eigentlich  Gottesurtel;^^ durch  den  Eid,  Mart.  Gerbert,  retus  litungia  Ale- 
mannica.  T.  11.  p.  S60.  Schon  in  der  Wormser  Kirchenversammlune  r.  J.  o03  war 
die  Reinigung  eines  Priesters  durch  den  Eid  mit  3  oder  5  oder  7  anderen  Priestern , 
als  EidesheUem,  Torgeschrieben. 


306 


JF.     CatalognM  abhalum  Saganefuhm. 


1377. 


1376. 


1570. 


9ent  pamiloviiiit  ebrda  lew  seandiilo,     peraaiisiBseiit  inceiTecta  flagieia  €^eUfm 
data  andacia  ceterisj  siaitlia  perpetrandi. 

Fratreot  qttoqiia  Jobannem  \Y^^°^  V^  fenüeadbne  dondDos  Johttow^} 
voce  privans  et  stalle^  per  XX.  dies  ad  ierram  sedere  juB^t.  Hftjw  tempon 
frater  Nycolafos  Netvinbuig,  iimc  plebamis  ia  .Gerlachsdorf,  epise<^o  LnbneeMf 
preseotatus,  lieu!  hümlcidiam  perpetravit  et  tarnen  Übmter  in  monasterio  pmitonciam 
aliquam  desuper  egisset,  ipse  ena  ad  epiacopnm  Lubttsamitti  remisil  assR^ens,  eem 
esse  de  juris^ccione  episcopali,  ncn  sm,  nee  imneiJtO)  qoando*  enkn  eos  pf^ktdB 
ecmim  monasticiis  pra  transgressione  regnle  et  vita  inordteata  ceitigft,  sdlent  ex^ 
dpere,  se  cum  monasterie  nil  babere  commiuie  nee  se  teneri  ad  obedieot^am  ab^ 
biki,  cor  erge  postmodun  ad  proteccionem  illius  eonfiagiunt,  a  qao  se  ]^as 
exemptos  esse  gloriati.  snmtS  Non  enim  debent  inde  commodum  reportore,  CRaändo 
oonati  sunt  inqmgnare,  ettestia  anxüinin  kgis  invocat,  fpA  coMirtttif  in  legi»!: 
Hajos  simile  vel-  quasi  postmodMH  tempore  denodni  MatU»  noseitar-  e^enissir,  de' 
quo  ibi  jdicetur. 

Tempore  insuper  domou  Jidumns  tres  duees  nos^  fra«i«fr  Bfeättlei  ad  i»^* 
stanciam  domini  Donünici,.  advocati  de  Glogovia,  exconrnNDrieabintw  etiMnebaatm' 
moltl  nominatim,  inter  quos  et  ip^a  dominus  Jobaanes  erat,  ne  eis  eomniQalcaraHit 
sub  penalate  in  eos- sentencte«     At  ille,  suorom  usus*  eonsiUo,  tanr  fiscrete  a  ]Nri»-* 
dpum  conmuwioae  abstiaait^    at  nee  eis  oommuniearet  ilüeke  nee  pro  neicessitate' 
saa.  et.  saomm  illam  ceammnionem  dimitteret,    qua  est  a  canonibos'  saoiis  indalla. 
Porro  nee  patri  huic  unqaant.  eonsaetado  foit  multum  comwanicare  vel  nimis  fami- 
liärem esse  duoibas,  qain  ymmo  fugit  eos  qnaatampotuit,  utinterdam,  qaandopro 
bastiladiis  et  soladis  aliis,  prinoipaai^  et  dominerum  maltitado  magna  in  Saganam 
et.  eonua  aliqai  in  monasteriam  emvanfareat,^^    ecihm  eo  tempore,    qaando  prindpes 
ipsi  nollo  excommuaieacionisvvinoalo  ligahaatur,  ipse  non  evans  qaid  os  loqnere^ 
tor  hominam  loqaracfami  iniqaa^^>   pie  pace'  et  qaiete^  saa>  a  clkustro '  reeessH  iti'' 
Soraviam  ac  alibi,  abi>  sibi  visamiteiMt  expodim     Nae' sine  persecaeione»  prti^  ^ 
cipum  ipse  nee  dae^  dampaifieael<Hip  eorantipsam  moaaslJoriimi  sab  eo 'ftäü:   AtM'^ 
oamqae  domini  millesinio  trecenteshao  septaagesmia  s^qptlnto  post  festaiit^' beatt^Aa-' ' 
gastini^3  dox  Heinricas,  int»  tres  Heiaricos  senior^   recepit  monasterio  daedeeim 
vaecas  et  sexaginta  castratos.^3      Ip^^  ™°^  preoedeaü,    videlicet   septaagesfano 
sexto,    post  oadeolm  millinm  virginam^^}  jassit-  impigaorarl  liberos  nosfvios,    ^i 
pestmedam  circa  ^^baniam- domini  9  coaoti  sant  ei  daw  LXX.  maMis«      Ipse 
aano.  domini  MCCGLXXIX«  eiroa  festorn  beate  Ceciüe^}  per  rafnaam^aninfriiam 


d(>ni.  Job.  fehlte  Mbcr» 
S8.  August. 
Schapse,  HammeL 
21«  October. 
6*  Januar. 
88.  November. 


I 


12.     Johann  U.  am 

WBflkWiaai  prins  fftetm  et  ounas  MÜaä  conpnlit  moinsteriiim,  dare  sibi  centam 
miircas  et  pro  aliip  cwtimi  emei^  ib  eo  debem  mwcas  redditamn  in  pretoriovel 
consalata  Saganensi  ad  reemendam  ^  qaas  decem  marcas,  cum  postnedum  sab  do* 
mino  Matbia  reemeret  ^nquaginta  inarcas  nobis  dedit,  alias  qninqaaginta  adhuc 
tenelur. 

IBid  (Kebus  dontim  Johannes  et  Ulricns  de  Bebirstein  qnoddam  molendl»- 
«mn  eiexßnuit  propeN)6wifiburg.in  pr^ndiciiun  fiterarun  et  libertatis  dcmusnostre, 
qiMis  dominus  Jebanne^  pigvia  ad  JndioiiBn  Plüage.Toeari  fedb  coram  ofiiciali  arv 
ebiepiscopi  jure  kgacionis^  sed  Ute  pendente  conoordia  &eta  est  per  mediadonem 
domioi  du^is  dedenmtqae  monasteno  oetuaginta  »vcas  et  renunciavit  abbas  cum 
fratribos  juri  mo* 

Hiis  diebus  quidam  fratrum ,  presbyter  Fi-ancis4ns  2eledc  de  Croena.  eepit 
vires  racionis  amittere,  quibus  caret  et  hodie.  Hunc  ad  medicos  missum  sed  ml-*' 
nime  sanatum  fratres  nanc.iqter  ae  inmedio  eorum  nunc '  separatim  in.infirmaria 
vel  alibi  vp^fä  feieerun^  «led'  qiää  kec  omifii^  pmpter  ipsius  stuUieia^  malum 
finem  sortita  sunt,  eum  sub  clntttira  ta&%  pfopKr  majora  mala  vitanda  compulsi 
sunt.  Cepit  autem  racione  privari  in  anno  ultimo  domini  Johannis,  modicum  ante 
oKirtem  c^oS)  anno  videliiai  dbauni  MCGGl  «iouagesim5  circa  l»itum  beate  Agne-  .WM. 
ü»y  quo  anno  et  ifse  doinimis  Johannes  movtüus'  est  fisria  sesia  poM  «ineren.       t  ^  p^;^ 

Svih  boe  diunine  et  pntre  quidana  convefsas  Zachariaa  cadens  fregit  irre^ 
coperahiUter  pedMii  nnmn  concimsaque  sunt  oMia.ossa  ejns^  nt  jaeenn  »  lectulo 
pw  .deeem  septimanas  nee  se  d&  latere  ad  latus  morere,  nee  virRms:  ^opriis  co^ 
Medere  vek  libere  posaet;.  Jacebat  immobilis  Velnd  truncus  et  aliorum  maoiboB  .. 
dbus  et  potns  ori  suo  infimdebator«  Iqter  heo  pea  illa  eoniraetus:  inceptt  putra^- 
aoere  et  mmia»  &toceifak  de  .se  epcalaro^  Sted  eooe^  Job  istf  necundos  in  ommbos 
hiis.noa;peocavit  nee  ntuilaia  q^  contra^  daoni:^]boutUB  est^  neu  murmur  aliquod 
9K  ejua  .coro  insomiit^  non  qnerinumia  andltai  liiit,  qäin3nmmo  conde.  et  figwa  domi^ 
Bom  benedbdt.  Mernil  kUtr  ille  it  enemploBt  aMonim  de  eo  in  bis  scripda  spet* 
dalem  üen  memoriam-  pvopter  ßjas  paoiendam  singnlarem* 

In  diebua,  eaami  domini  Johannis«  aker  frat«r  esotitH^  oni  pln  joate  de  corde 
ana.i4iatracto  tcmpare •  ocaeionam) iimuili  :  Oiidqiid  perpennit  sei»»  attendlsse) 
expttvit  ae  non.  Jegia^. .  icöumpiait  aeoMd  iefta^'B^isaime,  nee  .adhoe  satisfiicem 
potnit  CQosmbnde  ame^  Jaborabatigimiter  hie  impugiiadone  teBWtatafl[  et  non  habeoa 
in  animo  sim  qsSetent  ad.  pej«Kra  forsilao  perveniasei  Ckmsqiuit  aotem  qoendam 
Inairem  aÜam^  qualiter  huic  temptadoni  vckateret,  ut  de  ommbus  verbia^  foraan  et 
aiUabis,  quoid  ipsaa  legisaet,  OOTtun  esseposset  At^ille:  adhibete  ad  oradanes 
vestras  semper  publicum  notarinm  ut  attoidiit  et  audiat  et  signet  sub  testibus, 
omnia  vos  verba  legisse.  Tunc  iste,  videns  temptacionero  suam  habere  alios  !ki 
derisu  pensansque  quam  difficfle  sit,  vel  partim,  ut  ita  dieam,  impossibile,  cor 
hnmanum  nunquam  in  oracione  ab  attencione  cessare  debita,  mentem  beati  Augu- 
stini in  verbis  regule  melius  quam  pnub  inteUigenß^.  cessavjt  amplius  a  qaerela« 
Nee  enjpi  tanti».M.tam  expe^W  pa^r  prpfeaaor^  snos  voluit  obügare  ad^  tarn 
oi  q«adi.da.hqueum  loioeMst^    aediinformaoionem.dare^   ut*  quantnm  in 


^08  TV.    Catahgui  ahbäUm  Saganendim. 

eis  esset  dareni  operam,  habere  cum  dei  adjatorie  animain  ad  preces  attentam, 
nee  preeepisse,  non  attenta  resnmi  debere  sed  de  evagaciene  meatis,  in  qaanttite 
ex  nostra  procedit  negligencia  dolendum  esse. 

Fait  antem  dominus  Johannes  in  honore  dignilatis  sae  semper  hnmilis  et 

paciens,    ut  et  a  propria  familia  cum  paciencia  laudabili,    me  andiente^    suffeiret 

•probra.    Prefuit  anms  qüatuordecim  et  obiit  plenus  dierom  in  Gristö,  anno  domini 

isoo.  MGGC.  nonagesimo,  quem  dominus  Urbanus  sextus  in  jubileum  erQxit^  mutans  Mir 
nos  quinquaginta,  de  quibus  in  extravagainti  Clementis  sexti,  in  annos  triginta  tres, 
ut  sicut  per  constitncionem  Clementis  ^3  ^^  quinquagesimo  in  quinquagesimnm ,  sie 
per  constitueionem  suam  de  tiicesimo  tercio  in  tricesimum  tercium  vel  forte  in 

(15880  tricesimum  quartumin  primum  scilicet  annum  post  tricesimum  tercium,  annusplene 
remissionis  esset  in  urbe»^3 

.  JDe   quVbuidam  eveniibu$   ittiuß    iempo/ri»» 

I57a»  Tempore  domini  Johannis,    anno  domini  millesiaio  GCC*  septuagesimo  oc* 

'    tavo,  mortuo  domino  Gregorio  undecimo,  cengregatis  cardinalibus  in'  vbe  adelec* 

donem  suecessoris,    Romani  quendam  eardinalem  tytuli  sanoti  Petri  intruserunt, 

eum  acdamantes  esse  papam  violesciamque  magnam  cardinalibus  fec^imt      Sed 

cum  intrusus  eonim  nee  vellet  esse  papa  nee  pro  tali  ab  ecclesia  liaberetnr,  con* 

(9.  Apruo  S^^S*^  denuo  eardinales,  dominum  Bartholomeum ,  tunc  ardiiepiscopum  Barensem 
in  apostolioum  elegerunt,  petiti  tarnen  prius  a  Romanis,  ut  vel  Romanum  vel 
Ytdbcom  aüquem  ia  papam  assmnerent» .    Hunt  igitur,  Urbanum  sextum  nonmiaiH 

18.  Aprü.  tes  et  in  die  pasche  coronantes  toti  .oldrof  itegibus  insqperiet  piindpibus  pro  apo» 
«tdüco  presentaruttt,  sed  recedentes  süccessive  de  Roma  ^  eum  esse  surnrnm  pre« 
eulem  negaveruut  et  eo  bitaW,  ut  ins  suumy  si  quod.haberel,  defenderet,  pronuiH 
ciaverunt,  ipsum  non  esse  Jhesu  Ghristi  in  terris  vicarhm,    eligentes  quendam 

(iio.Sepi.)  alium  9  B^obertum  Gebenensem^])  episeopum,  tunceciam  eardinalem  in  apostolicum, 
^nem  et  Glementem  septjmum  appelkverunt  et  recedentes  cum  eo  in  Avinionem, 
rascepit  hunc  rex  fiVaidcorum  cum  qulbosdam  ^rindpihus, .  dominus  autem  Impera- 
tor Karolus  quinius ,  rex  Anglorum  et  Ungaroram  cum  nlultifli  aüis  donrinum  Ur» 
banum  pro  summo  presule  habuerunt  Greavit  igitur'  dominus  Urbanus  novos  car» 
dinales  et  viguit  in  ecclesia  dei  scisma  magnnm,  a  seoülis  incomperiom,  quod  ei 
adhuc,  heu!  licet  in  anno  vicesimo  a  tempore  sue  originis  non  desiit  nee  habet 
finem.      Hiis  diebus  multi  ex  nostris  ad  eos  et  multi  ex  eis  ad  nos  transieruat. 


•  \ 


^)   'Raynaldi  annale»  eccica.  a.  1^9.  N.t  11. 
s)     Im  J.  1389.*  Raynaldi  zu  d.  Jabre.  N.:  I. 


*)     Ein  geborner  Graf  ron  Genf,    Biaclief  von  Camhray.    S;  Raytealdi  annal.  eeüM« 
T.  XVU.  an.  1578.    Sekröcfch,  oltfbü.  KirdiCBgeMh.  T.  XXXI.  p.  S42  ff.  «SOff: 


12.    Joham  II.      Da*  Schima.  S09 

Pomiims  Igitur  Urbanus,  festum  visftacioDls  Harlo  Iiisl^taeii9^}  et  aimnm  plene  re-r 
missionis  juxta  nutnerum  annonun  et  mensoram  etätis,  plehitudinis  Jhesa  Christi 
abbrevi^ins  ante  adventuin  primi  anni  jubilei ,  ante  arniujn  videllcet ,  jomini  milleai«« 
mnm  CGG.  nonagesimam ,  a  quo  computacio  inchoaii  detioit , '  vitam  fini vit.  nortaus 
Rome  anno  domini  MCGC.  octuagesimo  nono,  circa  festom  beati' Galli,^}  ^in^'t 
guccessit  Bonifacias  nonns.  Hie  largas  in  exaudiendis  omnibus/  annom  plene  indul- 
gencie^  qaem,  nt  dictam  est,  predecessor  snns  in  anno  incamacionis  miUesimo  tre* 
centesimo  XG*  in  uurbe  stammt,  Überall  valde  mann  ad  diversas  nersonas  absentea 
extendit.  Indulsit  enim  in  eodem  «nno  inQltis  et  plarimis^}  soppiicantibos ^  at.pef 
confessores  suos  in  partibus  absobiti  in  certis  ecciesüs^  quas  eis  ipsi  eoiidfessores 
deputarent,  eandem  cönsequerentur  indulgencie  plenitudinem .  quam  hü  consecutl 
sunt,  qai  personaliter  intraverunt  urbem.  Sed  et  postea  per  di versa  mondi  climata 
ad  peticionem  regani|  principom  et  dominomm  indulgenciam  plenam  peccatorom  ad 
certos  menses  dedit,  ut  nunc  ad  Boliemiam,  nunc  ad  Saxonianii  ntonc  ad  Misnam^ 
nunc  ad  Bavariam,  nunc  ad  Poloniain  currerent  populi  qd '  tantam  -  indnlgenciam 
eonsequehdam»  Gurrebant  omnes,  sed  non.omnes  accepemnt  bravioikii  quia.  iij 
multis  metas  suas  excessemnt  executores  quidam  apostolicamm  Üteranun ,  mandati 
fines  transgressi  sunt,  plns  dederunt  quam  habuerunt^  plus  quam  dare  potuerant^ 
at  pro  non  dato  non  immerito  sit  babendum.^}  Preterea  BoniÜBcius  ipse  certis 
ecclesiis  et  locis  tot  et  tantis,  quot  vix  creditur^  indulgencias  Venetorum  vel  As« 
Bisiorum  perpetuo  jure  tribuit,  oui  tarnen  Yeneti  et  Assisii  plenam  remissionem 
peccaminum  dicunt  se  in  suis  eccleßiis  tempöribus  certis  habere;  dicuntautem,  sed  . 
parum  probant  Gonfluxerunt  ergo  viri  et  muliereS|'  senes  et  juvenes  ad  hujusit 
modi  privilegiatas  ecclesias  ad  salvandas  anlmas  suas,  ei  utinam  propter  abusuqi  . .  • 
eorumi  quibus  concessa  sunt  privilegia,  non  incurrissent  animarum  suarum  decep^ 
cipnes  et  pericula*  Indiguit  quidem  tunc^}  ecclesia  Bomana  militibns,  religio 
christiana  adherentibus  et  ideo  per  ipsum  caput  ecclesie  dispensabatur  satis  übe« 
raliter  thezaurus  illius,  alü  tarnen  disoensacionem  istam  aliter  interpreUiii  8u^t 
suspicatique  sunt,  hujus  dispensacionis  vel  erögacionis  aÜam  siibe^se  racionem^  pre«; 
sertim  cum  in  multis  aliis  tiinc  viderint  ipsam  sedem  apostolic^ni  plus  sollte  fora 
liberalem.      In  diebus  enim  iUis  pecunie  obedlerunt  omnia.Q      Hie  est  dominus 


t)     Im  X  1580.    Rtynaldi  s.  d.  J«   N.:  3. 

»)     Ut  stirb  um  S.  Galli  (16.  Oet.)  ui  18.  Oct  ntdi  den  «Axt  de  virifier  les  datef.- 
.  T*  ni.  p.  584.  der  neueHen  AuMdbe  iii'8..  andere  geban  13.'  andece  woU  riahligtf 

18.  Oct.    S.  RayDaldi  z.  d.  i.   N.:  10. 

Froher  stand:  omnibns,  für:    mult.  et  plor» 

S.  darüber  Raynaldi  a.  1380«   N.t  S. 

*)     tane  fehlte  firuher.  '  .  *    '  -^      ji'.'  ^     *    <  t 

•)   ;  Dieses  unTerdicktige  Zeugniss  yerstirkt  sicW  diCk' Aneal»en'des  su -gletelii^' Zeil 

lebenden Gobelinos  Persona^  Cosmodromiom  c.86  n.  87.  ed.  Illejil^om«  scr« 

rer.  Germ.   T.  I.  p.  390.  was  aaeh  Raynaldi  s.  J.  1380.  N.t  fl.'^iggeg^^  tagen 

mair.    Ycnrl.  aucli  oei  Gol>eiin«a>Persana  e.  88. 


.1 


210  rV.     Catalogtit  ahbatutn  Saganetuium. 

Bonifocius ,    qai  beaUm  Brigittam  canönizavit.^}      Mortaas  est   autem  suo  fem« 
CI9M.)  pore  Robertas  antipapa,     coi  substitaenint  alium,    qui  se  nomioat  XIII.  Bene-^ 
dictuin.      Hie  est^    qai  .usque  hodie^3  ^^^^^  domino  Bonifacio  disputat  de  ponü- 
0cata  Bomanot  ^  .  ^ 

De  imperaiore  MaruMo. 

Eodem  arnio^  qno  obül  dominus  Gregoiiud  XI.  in  quadragesitaia  ,^  obiit  et 

1878.  Karalus  quartus  in  vigilia  sanbti  Andree.     Hie  Imperator  religiosissimas,  vivente 

"®*  ^^'  adhac  Lodwico  Bararo  in  regem  Romanofom  est  promotus.    Tyrannizavit  Lodwi- 

cos  contra  ecciesiam  j    volens  esse  imperator ,  citavit  apostolicum  ad  residenciam 

Rome  faciendam,  qnamvis  ad  suam  citacionem,  Velud  ad  nullam,  cassam  et  irrilam 

Dichil  sequeretur,  erexit  antipapam  et  plura  mala  fecit     Sed  ecce,    annis  aliqaot 

ante  ejus  obitnm  Kamlum  tone  marcliionem  Moravie,    primogenitum  re^s  Joban* 

(1316.)  nis,    regis  Bohemorum^   qoidam  de  electoribus  imperii  in  regem  Romanorum  ele* 

femnt^    qaem  et  sedes  apostolica,    vivente  Lodwico  approbavit      Doluit  de  boc 
lodwicus  plurimum,    minas  Kärulo  intolit,    sicut  ego  in  copiis  literamm  desuper 
confectamm  legi,  nicldl  tamen  ei  facere  potoit.     In  possessione  tamen  falsa  dmn* 
taxat  dvitatani  et  jorisdicionum  imperialium  Lodwicus  ipse  üermansit  et  Karulus 
(1847»)  possessionem  Smperii  apprebendere  illo  vivente  nequivit      Quo  mortuo  electores 
(II.  Oet)  j^p^j^l^    qui  partem  fovebant  Lodwici,   elegerunt  quendam  a^um,   Guntberum  co* 
(1349.)  mitem.  de  SwarsseburgJO  in  regem  Romanorum.      Gontendentibus  ergo  de  imperio 
(SO.  Jan«)  ^gj^l^  et  Gnntbero,    Guntberus  veneno  obiit  et  sie  Karulus  ad  imperialem  pos-« 
(i4.JwL)  sessionem  pervenit.      Hüne  dominus  Innocencius  sextus,   tunc  Avinionis  residens^ 
missis  Rome  cardinalibus  ibidem  coronari  fecit 

Hie  princeps  catbolicus,  amator  justicie  et  zelator  pacis,  !n  regno  Bebe« 
morum  tantam  pacis  procuravit  babundanciam,  ut  non  levaret  in  eo  gens  contra 
genteiti  gladium,  nee  esset  timor  in  finibus  eorum.  In  silvis  et  rupibus  pax  fuit 
et  securitas,  ut  nee  depredari  formidafe  baberet,  qui  aüruita  puUÜce  in  via  portare 
veltet  Hie  perpendens,  quid  sit  principis  cliristiani  proprium,  dilexit  clerum, 
novas  erexit  ecclesias  et  destructas  reformavit,  ita  ut  et  in  civitate  Piragensi  et 
locis  aliis  multarum  basilicarum  et  monasteriorum  fundator  et  dotator  ipse  fuerit 
Hie  devocioni  et  bumilitati  deditüs  circa  arma  salutis  nostre  imperiales  et  regales 
reliquias  reliquiasque  sanctorum  special!  fervebat  affectu,  ut  pro  bopore  sacro 
sancte  illios  laiicee,  .que  sanctificata  est  ex  Cristi  latere^  capellam  preciosam 
miri  omatus  et  operis  fa  easiro  Karlsteiii'^  constraeret  et  capelUm  beati  Wen- 


i)     Im  J.  an.    S.  Raynaldi  a.  d.  J.  N.t  39. 

^     N^mHcb  im  'J.  1S98 ,   dem  Jahre  dei  Abrassong  des  Werks*  . 

•)  •  Gregor  XL  »t.  US.  März.    ,      '.  '  '' 

•)     Gfbitlieif  Vota*  SchWarzbun;.  '  ^ 

•j     Im  J.  1365.     S..J?elzefa  Leben  Karls  IV.  II.  p.  7ää.  ond  über  Ate  Erbaünng  der 


12.    Jokaum  IL      Kaiser  Karl  JTF.  211 

m 

« 

czeslal  narthiris:  in  ecciesia  Prägens!  preciosoram  kpidum  tabulata  deanrarei  ^ 
Hie  cum  domino  Arnesto^  archiepiscopo  Prägens!,^}  Studium  Pragense  plantar it,  (UI7«) 
collegium  magistrorum,  quodKaruli  dicitur,  fundavit,  ecciesiam  collegiatam  omniom 
sanctorum^  que  numerum  habens  duodecim  canonicorum  de  presentacione  fiiit  re^a, 
jnagistris  appropriavit,  magistros,  doctores,  studentes  virosque  literatos  honoravi^ 
Studium  ipsum  ei  membra  ejus  privilegiis  multis  et  benigno  semper  favore  prose- 
cutus,  si  longo  supervixisset  tempore,  Studium  theologie  et  arcium  Präge,  Pari* 
siensi  forsitan  adequasset.  Hie  vir  gnarus  et  expertus  in  omni  auasi  sciencia  par- 
tem  habuit,  ut  et  cum  tbeolo^s,  juristis,  medicis  et  artistis  aliquando  de  eomm 
materüs  'et  scienciis  conferret,  nam  et  ipse  studens  in  adolescencia  Parisius  fiiit 
Hie  ligwis  loquens  variis,  Theutonicum  proprie,  Bohemipum  debite,  Gallicum 
congrue  et  ydeoma  Latinum  loquebatur  integraüter  et  perfecta  Hie  indisciplinatos 
mores  in  clero,  in  statu,  incessu  et  babitu  adeo  exosos  habuit,  ut  quendam  epiip 
scopum  generosi  sagwinis  in  habitu  armigerorum  in  vestibus  brevibus  et  episcopo 
indecentibus,  licet  in  catherva  militum  eum  ded^cencium,  ad  se  venientem  dedigna* 
retur  aspicere  nee  vellet  cum  eo  loqui^  ^^^P^  tamen  postea  in  amictu  presulaii 
venientem  de  priori  vanitate  redarguens  cum  magno  suscepit  honore.  Hie  unius 
Professor  fidei  rilus  sacdlegos,  ritus  judaicos,  ppmpamt  jadeorupi  et  honorem  eis 
kidebitum'  In  tantum  diminuit,  ut  Präge  ^  in  eomm  platea  domos  eorum  precipuas 
Inhabitarent  chi-istiani.  Non  adhibuit  honorem  hodiemum  inunicis  crucis  Gristi, 
sed  eos  per  indireetum  exterminans,    colla  eorum  sub  rigore  tenuit  et  jactanciam 

Ipsorum  et  gloriam  notabiliter 'minoravit^3  ^^^9  ^^^  diviciis  et  honoribus  reges 
alios  sui  temporis  et  multos  predecessoresr  suos  in  Romano  dyademate  mirabililev 
excederet,  nunquam  tarnen^  ut.  ab  aliis  heu!  male  solitum  est^  auditus  est 
ecclesie  repugnare.  Non  fuit  dissensio  inter  ensem  et  gladium,  ioter  solem 
et  luuam^  inter  papalem  et  imperialem  coronam.  Semper  pacem  cum  eccle» 
sia  habuit,  semper  legatos  ejus  honorifice  suscepit  et  tractavit^  et  ecclesie  in 
necessitatibus  promptus  adjutor  fuit.  Unde  et  jam  tempore  imminentis  sui  senii 
ad  requisicionem  domini   tlrbani    quinti   cum   manu  robusta    Italiam  et  Romam 

ß^ciit  et  cotftra  hostes  patrimoüii  beati  Petri  apostoli  et  specialiter  contra  dominum 
amabonem/}  dominum  Mediolanensem  imperialem  suam  potestatem  ostendit.    Bio 


merkwürdigen  Feste  Ruktein»    im  Benmner  Kreise  in  Böhmen «   doreh  den  Kaiser, 

T.  U.p.  &8f. 
1)     Die  Wortes    eum^^  his:    Prägens!,    fehlten  frühen     S.  über  die  Stiftung  dieser  für 

Schlesien  so  wichtig  gewordenen  Uniyersit&t^  Pel&els  Leben  Karls  IV.  p.  SOS.  nnd 

die  dort  angef.  Qndlen» 
^)     Präge  fehlte  früher. 
')     Diese  Angabe  widerspricht  den  Tielen  Beweisen^    welche  Pelzel  in  s.  Creschlchte 

Karls  IV.   T.  L  p.  182 ,  S64,  340.  n.  T.U.  p.  ^  f.  von  dem  Schutze  anfuhrt, 

welchen  Karl  IV.  den  Juden  in  Böhmen  und  im  Reiche  angedeihen  liess,  wo  sie  sn 

seiner  Zeit  geeen  seinen  Willen  gransam  Tcrfolgt  Ynirden. 
«)     Der  Name  fehlte  fräher.    Gegen  Semabo  Visconti  zog  Karl  IV.  i.  J.  1368. 

27* 


212  /F.     Catalogui  abbatum  Saganemium. 

«  •  .  ■ 

eoronam  regni  Bohemici  dilatans  et  amplians,  Lusaciam  et.  Brindenbnrgenscm 
marchiam  et  plares  alias  terras  ei  aggregavit>3  Hiö  vir,  plenus  consiüo,  ad 
effund^ndam  in  congressu  bellomm  innocentem  sagtiinem  pedes  veloces  non  habuit, 
sed  per  providenciam  sapiencie  sae  et  liberalitatem  manas  sae  saperbomm  eolla 
calcans,  terras  sibi  et  dominia  acqoisivit  Imperavit  et  regnayit  aniiis  plarimis 
'sab  Romanis  pontificibus,  demente  sexto,  qui  eum  in  regem  Römanorum  appro- 
bavit,  sab  Lmocencfo  sexto,  qai  eam  coronavit,  sab  Urbano  qainto,  qui  eom  ad 
sai  jttvamen  Romam  vocavit,  sab  Gregorio  nndecimo,  qui  eum  in  omnibus  exau* 
divit  et  sab  ürbano  sexto,  cajas  anno  primo  a  secalo  migravit  Ipse  est,  qui 
Rome  constitutas.  incliti  ilUus  principis  Constantini  vestigia  imitatas,  officium  stra-> 
toris  implevlt,  dum  ex  liumilitate  laudabili  frenum  presulis  tenens,  penes  ipsum 
Bomane  sedis  antistitem  equitantem  per  non  parvam  distanciam  pedestef  ire  non 
i&rabuit  Moriens  autem  tres  reliquit  filios,  Wenczeslaam,  Sigismundum  et  Jo« 
bahnem,   de  quibos  nunc  est  dicendum. 

JDe  WeneofesUBo  rege,  ,  '^ 

« 

Dfetestatad  est  Salomon  omnem  suam  industriam^  qua  stadiosissime  labora«« 
vit,  babitoras  heredem  desudantem  in  omnibus  bonis  suis,  cum  nesdret,  utrum 
sapiens  vel  stditus  futurus  esset  Impleta  sunt  hec  in  persohis  venerandi  illius 
Karali  et  filii  ejus  WenczeslaL  Laboravit  ipse  adliuc  vivens  pro  hoc  suo  prii» 
mogenito  sub  exacta  diligencia,  ttt  magnis  laboribus  et  sumptibus  hunc  successo* 
rem  sibi  faceret,  ignorans  qualis  in  moribos  et  yi(a  futurus  esset.  Fecit  eum 
(1570.)  adhuc  vivos  de  consensu  electorum  omnium  regdin  Bomanorum,  reliquit  et  ^3  ^^ 
dyadema  Bohemicum,  sed  utinam  transfudisset  eciam  in  eum  dignitatem  vite  et 
moram.      Successit  ei  in  duplid  dignitate  regia  sed  apostatavit  a  vita;  heres  foit 


0  lieber  dieser  Seite  steht  Ton  einer  Hand  des  iS.  Jahrh.  ^geschrieben  i  Ssnelus  Petms 
Thome.  ex  Carmelits  Pacteusis  episeopns  et  patriarcha  Copstantiiiopolitanns ,  doetor 
precelebris,  summiqae  regts  signifer  beliicosus,  post  innumeras  quas  babait  nednm 
cum   spiritnalibns  sed  et  corporalibos  cracis  Cbrisli  inimieis  Tictorias,   post  quam» 


stantino|^e[  wird  er  nicht  anfgefiilirt  in  dert  Art  de  Terificr  les  dates.  T.  lY.  p, 
Dieser  Seite  Mgenüber  steht  Yon  derselben  Hand:  Hys  temportbus,  videlicct  circa 
annnm.dom.  iSSO  Johannes  de  Rnpescissa,  ordiuis  fratrnm  mlnornm  mos  predixit^ 
mox  fntnra  de  daobus  antichristis.  de  desolacione  terrarnm  et  generali  concnlca- 
cione  clerl  ac  rednctione  tocins  orbis  ad  nnnm  orile  Christi  plnraqne  aus  ante  annnm 
domini  1370,  qne  dixit  sibi  rerelata  a  domino  Jhesn,  sed  non  ereneront  Et  diu  in 
Tincolis  tentns  grandia  scri[>sit  de  fotnris^  Apokalipsim  ad  snum  sensnm  retorcjaens, 
cujns  scripta  super  Apoklipsim  apat  nos  habentiir  in  parvo  lihello,  in  qno  contmetur 
stimnlas  amoris»  &  dazu  Raynaldi  annalcs  eccles.  a.  1379«  N.c  12. 
0     et  fehlte  früher. 


12.    Johann  IL      König  Wenzel  213 

In  terreno  potestatis  eoliiiiiie,  sed  degeneravit  nimumi  a  patema  mansaetudine,  sa- 
piencia  et  bomtate.  Quid  de  hoc  Wenczeslao  boni  scribam?  NichiL  Utinam 
mala  scripturas  non  essem!  Sed  qni  bonam  opus  mulieris  in  universo  mundo  pre- 
dicari  voiait  ipse  peccatom  Jude  in  lapide  adamantino  stilo  ferreo  exarandqm 
esse  dei^revit 

Post  mdrtem  igitur  felidasime  recordacionis  Karoli  quarti  Wenczeslaus  ipse  (issi ) 
totum  clenun  Vratislaviensem,    qui  divina  prophanare  noluit,    de  civitate  expuli^ 
ymmo  elerus;,    ejus  timore  inde  fugiendo  recessit.      Bona  igitur  Glericorum^    qm 
invenire  ibi  ^dhuc  potuit,  tolli  et  aüdferri  feciL      In  monasteriis  milites  et  armatos 
suos  posuit,    qui  de  bonis  ecclesiarum  viverent  et  ea  prophanis  suis  usibus  appli- 
carent.    Venerabilem  eciam  patrem,  dominum  Johannem,  abbatem  canonicomm  re» 
gularium  in  arena,  in  pretorio  Vratislaviensi  sub  custodia  tenuit,  quem  postmodmn 
sub  iidejussoribus  certis  emisit.      Et  hec  omnia  ecclesia  Vratislaviensi  vacante  et 
pastore  carente*      Que  cum  postmodum  reverendissimum  patrem  dominum  Wen* 
czeslaum,^3  iUostrem  ducem  Legniczensem ,  ipsius  regis  Wenczeslai  amicum  car-  (laaao 
nalem  a  sede  apostolica  sibi  optineret  in  patrem  ^    idem  Wenczeslaus  prefatum 
dominum  episcopum  sibi  sex  milia  marcarom  dare  coegit,    ut  possessione  pacifica^ 
sui  presulatns  frui  posset      Quas  com  non  haberet  episcopaUs  camera  vel  ipsa 
Vratislaviensis  ecclesia  coacta  est  vendere  multas  suas  possessiones ,  jura  et  red- 
dittts  vel  sub  reempdone  vel  ad  vitas  hominum,    quamm   aiique    vendite   sunt 

usque  in  presens.23 

Hie  Romanorum  et  Bohemorum  non  tam  reXy  quani  camifex,  in  Boheme» 
mm  regno  clero  non  detulit,  sed  prelatos  et  clericos  in  bonis  eorum  dampulficans, 
in  personis  eorum  nunc  percussit,  nunc  captivavit^  nunc  occidit.  Non  pepercit 
doctoribus  aut^3  magistris,  non  reVgiosis  aut  monasteriis,  omnibus  violenciam  fecit. 
Blulta  bona  ecclesiarum  abstulit,  quibus  alique  earum  inpresenciarum  carral 
Grudeliii  iste  et  rex  iniquus,  niclül  regale  ostendit  in  opere  sed  magis  tortoris  el 
camificis  exercidum  habuit,  quam  regis.  Nee  enim  de  tyrannis  prioribus,  edam 
in  primordio  nascenlis  ecclesie  auditum  est,  ut  manu  propria  sevirent  in  de!  fe- 
mutos  tantum  sicut  ille.  Ipse  spiculatorum  adjutor  et  socius  nunc  flammas  carni» 
bus  urendis  adhibnit,  nunc  wlnera  intulit,  nunc  manu  inimici  sua  propria  alia 
laniacionis  applicuit  instrumenta.^3  ^^^  cetera  autem  -^lonorabilem  illum  virum, 
deo  acceptum  et  hominibus,  Theutonicis  et  Bohemis  amabilem,  decretorum  docto- 
rem,  dominum  Johannem  presbiterum,  domini  archiepiscopi  Pragensis  in  spiritua- 
libus  vicariom,    crudeliter  tortom,    combustum  et  evisceratum  in  aqua   submer- 


>)     Er  war  vorher  Bischof  von  Lebns  a.  seit  d.  J.  1381  Verweser  des  Bislbums  Breslau. 

S.  Wohlbrueks  Gesch.  v.  Lebas.  II.  p.  tf  ff. 
s)     S.  über  diese  Streitigkeiten,  ursptuDelieh  der  Stadt  Breslau  mit  der  Dom^Geistlichheit 

oben  p.  165.  n.  Klose.  II.  4.  p.  271  ff.  und  die  das«  p.  876  angeführten  Qaellen. 
<)     aat  (ur  das  gleichzeitig  darunter  geschriebene  t  et. 

«)     S.  Pelsels  Lebens-Geschichto  des  Königs-  Wenoeslans.  T.  II.  p.  403  f.  n.  die  dort 
-    angef.  Quellen. 


214  rV.     Catalogui  abbahtm  Sagonenskm. 

sit;^}  domiDiim  Nicolaum  Bugheuch,  licendatam  in  decretis  et  magistnuii  in  arü» 
bus^  of&cialem  Pragensem,  presbitenun,  flammis  et  ignibus  manu  sua^  ut  ita 
dicam,  regia,  et  manibus  auonun  mi£(erabiliter,  eciam  in  membris  pudendis 
attrectatum  vix  semivivum  dimisit;^3  dominum  Boleslaum,^  lectorem  Prags 
ordinarium,  doetorem  decretorum  et  Pragensem  decanum  captum  et  percoa^ 
sum,  dominum  insuper  prepositom  Misnensem^  venerabilem  virum,  dictum  Kno- 
beloch,  tentum,  nudatum  et  jam  tormentis  presentatum  vix  (andern  liberos  esse 
passus  est^3 

Non  fiiit  temporibus  ilÜs,  qui  vice  regia  justieiam  faceret  pupillis  et  viduia^ 
ymmo  nee  baronibos,  militibus  et  vasalHs,  quorum  pars  non  modiea^  querelas 
emisit  de  illata  sibi  regali  violenda.  Bxosus  igitur  erat  clero  et  populo,  nobi^ 
libus,  civibus  et  rusticis,  solis  erat  acceptus  Judeis,  Hos  quippe  Ilomanis^3  ^^^ 
lebat  efferre  privilegiis  et  juxta  scelesti  morem  Anthiochi  Atheniensibus  equnre, 
dum  ipsos  Christianis  studuit  in  pluribus  anteferre.  Quibus  et  licenciami  se 
muris  et  turribus  circumducendi  et  muniendi  tribuit  et  domos  Christianorum  in 
platea  Judeorum  et  presertim  domum  magistrorum  Ghristianis  vacuavit  Ideo  in* 
crassati,  impingwati  et  dllatati  sub  eo,  recaldtrare  ceperunt  fidei,  blaspliemare 
janctum  Israel  et  modis  variis  prösilire  in  contumeliam  salvatoris  nostri;  cujus 
obprobrium,  quia  christiana  gens  dissimulare  et  ferro  non  potuit.  in  vindictam 
blasphemie  illius,  qui  probra  nostra  tulit,  quadam  die,  de  anno  videlicet  incania»> 
i9V*  donis  dominice  millesimo  CGG.  octuagesimo  nono^  in  soUempnitate  paschali  zelo 
mota  Judeos  ipsos  et  domos  eorum  igne  cremavit  Doeuit  autem  sequens  expe» 
lienda,  quod  plus  doluerunt,  ne  dicam  rex,  sed  collaterales  regii  de  concrema* 
cione  ista,  quam  si  civitas  ipsa  Prägensis,  vel  ejus  pars  non  modica  fiiisset  iiH 
cendio  devorata.  Absque  ordine  qu^em  judiciario  facta  fiiit  per  tumultum  popuK 
Judeorum  hec  aduslio.  Deciusset  tarnen  regem  eluistiannm  et  suos  coiisiuarios 
Iram  inde  condtatam  mitigare  et  Judeprom  maleficio  et  Christianorum  zeb  attrato.^} 


4 


1)     Johann  Pomnlc.    S.  PeUel  a.^  k.  O.  L  p.  S65  ff.^  Es  mchah  L  J.  I39S. 

3)     Nicolans  Puchnik  ^ar  mit  in  die  Händel  des  Enbischon  Johann  Ton  Prig  Terfloek 

ten,  welche  dem  Johann  Pomnk  das  Leben  kosteten.      Wensel  beschenkte  ihn  bald 

darauf  reichlich  mit  Gelde  und  spater  wurde  er  Erzbisehof  Ton  Prag*      S*  Pelsel 

a.  9L.  O.  I.  p.  262  ff.  n.  268. 
3)     Bohuslans  von  Kmowa  war  L  J.  1386  Domdechant  geworden«      Pelzel  a.  a.  O. 

p.  264* 
)     Von  dem  Domherrn  zu  Prag  und  Prohste  zu  Meisseia.   Wenzel  Rnobloch,   s.  Pel- 
zel a.  a.  O.  p.  264.    Er  war,  wie  der  Decan  Bohuslans ,  ebenfalls  Theilnehmer  an 

den  erw&hnten  Händeln» 
^)     Sollte  sich  dieser  Ausdruck  wohl  auf  die  alten  Rechte  beziehen  ,  welche  die :  Romani 

in  Prae  hatten?    S.  Tzschoppe's  n*  Stenzels  Vrkk.  Saaunl«  p.  386.  §•  9.  und 

Anmern.  tf. 
>)     Es  wurden  i.  J.  IS89  3000  Juden  in  Prag  ermordet      Sie  bewohnten  einen  durch 

Mauern  und  Thore  abgesonderten  Theil  der  Stadt  ^   die  Jnd^hstadt.      Pelzel  a.  a. 

O.  I.  p.  214  ff. 


12.    Johann  IL       König  Wenzel.  21S 

Hie  WenezesIaQs  metropolim  iHam  snani,  <^(atemf^ageiisein,  famosam  et  plenam 
populo  et  diviciis  vel  jdcando  vel  stoltizando  nitebatar  incendere ,  at  forte  secon* 
dam  Neronis  desideriom  ignem  copiosum  posset  inspicere.  Hie  preclanim  et  illa^ 
minatam  vininii  potentem  in  opere  et  sermone  magistrum  Matheum,  saere'theolo« 
gie  magistram^  presbitemm,  plebannm  pro  tone  eeclesie  beate  Marie  virginis  ante 
fetam  euriam,  manu  armata  sepius  qaeri  feeit  ut  oeeideret  eom.  Ipse  Tero^  a 
domino  et  firatribns  adjntns  evasit  mamis  ejus  in  nonane  domini.  Ante  laciem 
tyrannidis  hnjas  regis  dominus  Johannes  arcbiepiseoplis  Pragensris  iiigam  iniit  dt 
postmodum  propter  diversas  molestias,  qaas  in  officio  sno  ab  eo  snstinoit,  archi«*  (isoc.) 
episcopatni  cessit  Et  quid  scribo  muita?  Soffieiat  diei  malicia  sna.  Demoltis^]) 
hee  sofficiant^  ut  ex  paucis  hnjuscemodi  plüra  alia  ejusdem  prineipis  acta,  qui 
volunt  tacite  reeognoscant 

Viguit  illo  tempore  scisma  illud  maximum  inter  antipapas  duos,  sibi  in^ 
vicem  suecedentes  et  verum  apostolieom.  Ipse  autem ,  qui  ex  eorona  Romani  sibi 
foturi  imperii  jam  advocaius  eeclesie  fiMus  fiierat,  scisma  hoc,  conniventibus  cete» 
]is^3  pertransibat  Duas  contribuciones^3  ^  elero^  quasi  pro  arripienda  via  Rcn 
mana  receperat^  sed  in  Bohemia  venacioni  deditns^  ad  unionem  eeclesie  nicbU 
feeiebat     Gloriabatur,  aposfolicum  se  habere  in  pera,   quasi  diceret,   in  sua  fore 

fiotestate,  quis  eorum  deberet  triumphare  sed  permisit  eos  usque  nunc  de  presK- 
atu  certare.  Tanta  superbivit  elacione  mentis  in  sua  potencia,  ut  estimans  se 
quasi  terre  et  man  ymmo  et  celo  imperare,  contra  quendam  prineipem  Pote* 
aorum,  deum  blaspliemans  diceret,  se  marchionem  Procopium^3  ^^^^  deum 
et  homines  velle  adjuvare.  Meruerunt  hec,  domine,  peccata  nostra,  ut  talis 
sujper  nos  regnaret  ypöcrita,  cristiani  rectoris  sibi  assumens  tytulum,  sed  mo» 
ribus  docens^  se  Öhristianorum  inimicum.  Tu  demonstrasti ,  te  ipsum  fteessst 
pöpuIo  iuo^3  dum  sub  tafi  capite  fluctuaret  et  tamen  fluetuans  non  deficeret  ortho^ 
doxa  ipsa  reVgio. 

*^  Insolenciam  i^tur  vite  et  morum  ipsius  Wenczeslai  sufferre  finaliter  non 
valentes  virorum  illustrissimi,  dominus  Jodocus,  marchio  Moravie,  patruus  regis  ^3 
et  barones  regni  Bohemie;  non  ad  injuriandum,  non  ad  vinculandum  nee  ad  ex^ 
accionandum  sed  ad  compescendum  et  corrigendum,  eum  sub  diseiplina  eorum 
teuere  et  ei  velut  regi  astare  et  consulere  decreverunt^     Amoverunt  ab  eo  pri- 


&)     l^'rfiher  stand:    paucis* 

s)     Früher  ataiidt    alüa« 

s)     Im  J.  1400  erhob  er  den  Römerzina  im  Biaihnme  Breslau  im  Betrage  von  940  Mark 

Silbera.    Pelzel  a.  a.  O.  II.  p.  400. 
«)     Procopios  war  Wenzels  Vaters  Braders  Sohn  und  i.  J.  i397  u.  iSSB  Statthalter  von 

B(»hmen»      Im  J^  1402  wollte  ihm  Wenzel  Scbweidnitz  >und  Ji 


Janer  nebst  Glatz  (iir 
seine  M&hriflchen  Besitzungen  cinrlumen^  was  aber  nicht  ansgefiihrl  wurde.  Pel- 
zel. D.  p«  379  n.  456. 

*)     tno  fcliite  früher. 

^     Jodocnsy  Procoplns  Bmder.    S.  Pelzel  a.  a.  O.  L  p*  5180  AT. 

^     Das  behaupteten  auch  andere  Zeitgenossen*     Pelzel  a.  a.  O.  p.  281. 


916  JF.     Vatalogui  abbafum  SayanenHum. 

fltinos  consiBarios  et  familiäres  astabant  Ipsi  lateribus  re^is  et  .fion  permittentea 
(ISMO  eom  in  libertate  evagacionis  sae  pristine,  in  pallacio  sao  regali  natrtentes  costodie- 
(8.  Mu.)  bant,  comque  vim  sibi  ibi  timerent  inferri,  eum  duxemnt  alibi,  sae  et  multoram 
(5.  Ang^.)  volentes  providere  salnti.  Liberavit  autem  eum  et  tnlit  de  ipsorom  medio  frater 
ejus 9  dux  Johannes,  dominus  Gorliczensis,  in  brachio  extento.  Et  quid  dioam? 
Qaem  extoUam?  Bripientes  aut  detinentes?  Tu  nosti,  domine,  quis  eomm  amore 
vel  odio  dignos  sit!  Scio,  quod  vices  toas  doluenint  bii,  qni  eum  detinneront 
Violendam,  ut  estimo,  non  feceront,  quia  dolo  canienmt.  Quid  namqae  inter 
duo  melius,  non  mittere  manum  in  Gristum  deum,  aut  non  occurrere  et  ipsii^s 
Cliristi  et  tocius  reipublice  tanto  discrimiiii?  Homo  incorrigibilis^  qui  nee  deum 
timet  nee  homines,  numquid  absque  omni  obstaculo  permittendus  est  exercere  suas 
pravitates?  Foi-sitan,  servare  in  talibus  judiciarium  ordinem,  est  pervertere  et 
Gonfundere  legislatoris  intencionem  et  mentem.  Eiipere  teneor  eum,  qui  ad  mor- 
tem ducitur,  precavere  debeo  dampna  et  jfy^riam  proximi  et  impedire,  si  valeO; 
alias  ut  fautor  eriminis  reus  judicor  ipse  ^p^.  .  Clericumi  ab  omni  mea  juridicione 
exemptum,  peceare  volentem  prohibere  et  ne  seipsum  occidat  eciam  detinere  ad 
tempus  debeo,  bunc,  de  quo  nobis  sermo,  se  et  alios  perimentem  cottidie,  cui 
non  erat  aliud  obviandi  remedium ,  numquid  debuerunt  bii  virorum  illustrissimi  per- 
mittere  perire?  presertim  si  ad  providendum  bona  et  regi  et  regno  fuerint  ab  olyni 
astricti  juramento.  Agere  forte  debnerant  contra  eum  eoram  superiore  aliquo,  uf 
denuneiarent  eum  de  excessu  suo.  Sed  frustra  expectatur  casus,  cujus  nü  Opera- 
tor eventus.  Qui  tanta  fiiit  permissus  impunite  agere,  que  spes  de  illo,  ut  qua^ 
ex  officio  judicis,  nemine  prosequente,  corrigeretur  a  quovis  ecclesiastico  judice« 
Bt  quid  curaret  eciam  aliquo  prosequente  pastoris  sui  sentenciam,  qui  mox  ab  eo 
eastigatus  ad  partem  forsitan  scismaticorum  declinasset  oppositam?  Nescio,  do- 
nine! Non  est  meum  determinare.  Tu  fer  sentenciam^  Tu  dedara  justiciam. 
Neminem  dampno,  neminem  absolvo.  Quis  me  inter  eos  judicem  constituit? 
Unum.  scio,  quod  multi  homines  passibiles,  illis  ^miles,  zelo  tuo  permoti, 
licet  forte  non  secundum  omnem  scienciam,  tunc  placaverunt  iram  tuam,.  qnan- 
do  in  deVnquentes,  eciam  non  servatis  quibuslibet  juris  anfractibus,  sunt  ope- 
rati  vindictam.  Bt  ecce  adhuc  bii  minus  fecerunt,  nee  enim  vindicaverunt  com- 
mtssa  sed  impedieruut  committenda.  Sane  nee  post  erepcionemH  viri  bujus  ami- 
cicia  fiimata  est  per  omnia.  Non  credit  ipse  se  eis,  nee  ilu  se  sibL  Quis 
enim  eorum  novit  ea,  que  sunt  in  bomine?  Non  habent  inter  se  fiduciam,  non 
confidit  dominus  subditis  nee  econVerso,  semper  suspecti  mutuo^  semper  tSmo^» 
rem  babentes  de  futuro  belle.  Bt  justo  tuo  domine  judicio,  ut  qui  violavit 
fidelitatem  tibi  prestitam,  in  nullo  se  credat  fidem  invenire  inviolatam  atque  fir- 
mam,  et  quomodo  bestes  sui  quondam  de  eo  baberent  fidem  indubiam,  qui  eciam 
post   beo    suis  juratis  secretariis    et    consiliariis  mortem  non  prohibuit.  inferri  in- 


')     Früher  sUnds    recepcioaeoK 


12.  Johann  IL    KMigWtnxeh    König  SigümunA    Herzog  Johann.      217 

jastam?    O^atiior'  enim  de  prki<iipaM)i£s  tlrofs   consffiarils ,    inter  qaod  anus   fidt 
bone  memoria   dominus   Marcus /J    magister   ordinis    sancti  Johannis    crucifero- 
rum  Jerusalemitanorum  per  Bohemiam^^  üi  loco   pacis   et  securitatis,    in   con-  (1897.) 
clavi  regalis  solii,     sine  audieneia  aliqua,    non  eonvicti  nee  confessi  de  objecta 
eis  malicia  sunt  occisi. 

ne  SigiBmntndo  rege  et  ftwOre  ^»9  9  duee  Sohmnne^ 

et  SEaruio  pati$. 

Quia  bone  memorie  Lodwicüs,  rex  Ungaromm,  Üllum  nulluni  habens, 
filiam  suam  primogenitam  Sigismundo,  filio  Karuli  imperatoris,  in  matiimonio 
traBidit,  regnum  Ungarie  cum  ea  suscepit.  Hic  patriis  süi  sectatus  exempla  Stu- 
dium in  Ungaria  erexit  et  bonis  intentus  operibu's  apud  clerutn  et  populum  favo- 
^m  Invenit      In  actibus  regalibus  et  nrliitaribüs  streniiruus  nomen  ^bi  laudabife 

^ad  tempus,    quia  postmodum  in  multis  tyrannizavit  let  Studium  in  Ungaria 

^eserit)*)  acquisivit.  Nee  tarnen  inCristo  pie  volens  vivere  per^ecucione  caruit, 
nam  euin  Ungari  aÜquociens  a  regno  expellenfes,  Karulum  quendam,^3  ^  dice-  (isais.) 
liatur  Karulus  pacis,  sibi  regem  fecerunt.  HicKarolus  primo,  gladio  graviter  saü-» 
täatus  et  demum  veneno  intoxicatus  obiit  Hic  Karulus  dominum  panam  UrbatiiUta  (I886*) 
jprius  in  quodam  Castro  obsidens  ab  eo  fuit  vmctllo  excommunicacfonis  astrictud. 
Bfortuns  igittD*  'diu  tfiatisit  inhmnatus,  donec  probabatur,  quod  ab  excommunicaeionfe 
ftnjttsmodi  fuit  per  quendam  abbatem  absolutus  in  extremis.  Sigismündus  aut^m 
fterum  ad  coronam  rediens,  mulla  paciebatur  et  hodie  patitur  a  gente  Turcoruttt, 
qui  manu  valida  devastaverunt  Ungariam  et  vastant  usque  in  presens.  Contra  hos 
qnadam  vice   inito  certamine   Sigismundus    succubuit  et  multa  milia  hominum  de 

{»arte  (SigtsBrandi  ]|ier  Turcos  interfeeta  siitat.^3     H^j^s  firater,  Johannes  dux  Gor-  (jsoeo 
iczensis,  cum  in  monasterio  Gelle  nove  de  nocte  dormiens  requiesceret,  orte  sole  (^'^^) 


mkih^mmm^mmim^immmammm^i^^ 


^)  Marlsold  von  Worutitz^  (nicht  Grossmelster  des  Johanniter-Ordcns,  wie  ihn  Pelsel  irri|; 
nennt,  da  er  nach  einer  von  diesem,  selbst  angefahrten  Urkunde  nur  Prior  der 
Häuser  in  Böhmen 5  Polen,  Mähren  und  Oesterreich  war)  hatte  sich  mit  AtA 
Rüben  des  Königs  1397  gegen  dessen  Leben  verschworen  und  wofde  Aiit.  ihnen 
dvedi  Herzog  Jonaas  von  Trafpia  auf  des  Köinigs  BeftU  ermordete  Pelzel  av 
a*  O.  IL  p.  344.  • 

3)     per  Hohem»  fehlte  früher* 

')     Die  eingeschlossenen  Worte  sind  bald  nachher  am  Rande  hinzugefügt  worden. 

^3  Karl  der  Kleine  oder  der  Friedfertige ,  seit  1381  König  v.  Neapel,  Ijrenhel  Karls  ü. 
von  Neapel,  Enhel  Johanns  Ton  Unrazzo,  des  Bruders  König  Karls  Martell 
von  Ungarn,  machte  nach  dem  Tode  Ludwigs  des  Grossen  1382  Ansprache  anf 
Ungarn.  S.  Mnratori  Gesch.  von  Ital.  T.  Ct.  p.  56  nnd  43.  der' Deutschen 
UcJ>ersetznn^. 

^)  Bei  Niconolis  S8.  Sept.  1396.^  denn  unstreitig  bezieht  sich  der  Verfasser  auf  diese 
Hauptschlacht.    VergL  Hamib^rs  Gesdh.  d.  DsmäH.  Reichd.  L  p.'24d. 

28 


318  IV.     Catalogui  abbaium  Saganenshm. 

(18M«>  mortaas  in  leeto  inventas  eat|  et  dedactus  ad  Pragam  sepultos  est  ibi  in  sqpuleris 
{^^')  majorum  saonmu 

JDe  rege  JPotonarutm. 

(MTO.)  Hiis  diebas,    mortao  Jam  dodum  Kazimiro.   rege  Polonorom,  sine  berede, 

com  filia  minor  ^3  regis  Ungaromm  jns  successioms  in  regno  Polonomm  baberet, 
pater  ejus  eam  duei  Austrieb}  desponsavit  Sed  post  mortem  palris,  Polen!  eam 
auferentes  duci,    coidam  gentili  sed  tunc  a  primo  baptizato  forte,  Vladislao  vel 

(Uae.)  Wolislao  nomine  ,^3  bi  conjugio  copularont  ipsomque  neopbitom  snper  se  regem 
fecerunt,  qoi  tenens  regnum  Polonie  asque  in  diem  istom  babet  et  eandem  re^ 
filiam  in  nxorem^s  licet  sterilem  et  sine  prole«  Dicont  autem,  eam  bajos  secondi 
et  non  primi  jam  esse  nxorem  l^ttimam,  quia  cum  eam  tolemnt  de  eabili  dacis 
Austrie  lam  jnvenis  et  unpubes  extitit,  quod  licet  inter  eos  fuissent  sponsalia 
contracta,  tarnen  propter  deiectum  etatis  matrimoniom  nullnm  fiiit,  pr^ertün  quia^ 
ut  ipsi  dicont,  eam  dox  Aostraliom  nnnqoam  camaliter  cognovit.  lUe  autenii 
asserens,  eam  nxorem  soam  et  forsan  a  se  cognitam  nondum,  qnamvis  aliam  vo* 
Init  ducere  neo  dacet  forsitan  ea  viirente.  Ad  bnnc  ducem  qoidam  veniens  et 
dispensadonem  apostolicam,  quam  sine  soo  mandato  impetravit,  ostendens,  ut  A 
eam  camaliter  non  cognovisset,  eciam  si  inter  eos  veludpuberes  matrimoniom  ex- 
titisset,  aliam  ducere  posset,  incarceratus  accepit  laboris  sui  premiom,  donec  fet 
supplicadonem  multorum  fiiit  redditus  libertati«  Ipsa  autem  re^a  operibus  bonis 
plena,  deo^  non  mundo  militat,  bumilitati  vacans,  superbire  penitos  ignorat  et 
magistros  virosque  doctos,  deom  timentes,  a  lon^quis  ad  se  vocans  partiboSi 
non  minimom  pro  sua  et  aliorum  salute  laborat^} 

MMe  Maruio  ei  JKaruio  regibus  M^anearutn.^^ 

In  exordio  periculosi  illius  et  longevi  scismatis,  presentantibus  cardinalibus 
(IS7Q0  dominum  Urbanum  sextum  Karulo,   seniori  regi  Frankorum,   pro  papa  babendum, 
suscepit  eum.     Qui  cum  ab  illo  recederent  et  alium  quendam,  Robertum,  eüge* 
rent  ipsumque  eciam  eidem  Karulo  presentarent,    recessit  et  ipse  a  primo,  susd- 
piens  secundum,  si  tamen  secundus  et  non  nuilus  dici  meretur« 
(1580»)  Vixit  post  bec  rex  ipse  non  longo  tempore  et  appositus  patribus  suis  fiüum 

reliquit  parvulum  Karulum  juniorem.     Propter  inüanciam  qoidem  et  defectom  eta* 


M     Hedwig,    Ludwigs  d.  Grosicn  jüngere  Tochter* 

9)     Wilhelm,    SolmJLeopöIds,   der  bei  Sempacli  blieb. 

»)     Wladidaa»  IL  Jtgicllo* 

*)     Post  mortem  dieont  eam  miraculis  ctamisae  et  bnensqiie  ad  tumbam  ipsiiis,   craamTis 

non  eanonizata,  aasernnt  miracola  fieri.    Zuaatae  aoa  dem  Itf.  Jahrhunderte,    tiedwig 

St.  1309. 
»)     Nemllch  Karl  V.,  st.  1380^  und  sein  Sohn  Karl  YI.^  wahnsinnig  s.  1382,  sU  1422. 


l2.J(AamII.  DieKmUfeWladUlamt.VoUn.  SMiV.u.Vl,v.FrankreUh.    219 

tfs  Kamills  iste  tono  discrecione  caniit  et  factos  adultas  eandem  per  insaniam 
diserecionem  amisit  Furit  enim  adhuc^  per  dilacida  tarnen  intervalla.  Ecce^  im- 
biiisti  nos'  domine,  non  esse  spem  ponendam  in  liomine,  ctun  hii  in  Romano  illi 
in  Francorom  sceptro  confidentes  piivati  sint  sua  fiducia  hinc  et  inde.  Iste  ,^3  ^^ 
quo  spe  cassa  credebatar,  qaod  esset  nniturus  ecclesiam  non  molta  resplend^t  sa« 
piencia  et  hoc  faciendi  devocionem  hucosque  non  habuit,  ille^3  entern  aliqno 
modo,  ut  premissam  est,  himine  racionis  orbatus  existit.  Tu  ergo,  domine, 
aspice  de  sede  sancta  taa  et  cogita  de  nobis,  qoia  sedet  in  tristicia  domina  gen- 
dnm,  sponsa  taa,  sancta  mater  ecclesia,  dominatrix  populomm  nee  est,  qui  con- 
floletor  eam  ex  omnibns  caris  suis,   nisi  tu  domine  deus  noster. 

M9e  MfOdwico  arehiepitcopo  Magdehurgensip  eMeetQ 

CatninenH  et  ahbaie  JLubeiui. 

In  diebns  domini  Johannis  pigwis  Lodwicus,  marcbio  IMBsnensis  et  arcU^ 
ejdscopns  Magdeburgensis,  vanitati  magis  quam  devocioni  deditos,  com  in  nna 
dvitatnm  snanun  in  eamisprivio  hastiludiam  magnnm  et  coreas  dominarum  iUu* 
atriom  proclamari  et  fieri  jnssisset,  cum  essent  in  medio  ducum  et  priiM»pum, 
dominarom  et  vir^num  nobiliumque  mnltorum  daretque  acta  operam  in  babita 
aecalari  solaciis  suis,  fistulis  et  choreis  mbx  clamor  increbruit,  ignem  esse  in 
foribus,  quem  cum  vellet  effagere  cadens  per  gradus^])  ascensns  cujusdam  lignei 
tradidit  spiritnm,  ntinam  in  dei  patris  manibus^3  commendatum.  Cognoscetur,  in-  (tm«) 
qnit  dominus,  judicia  faciens  in  operibus  manuum  suarum.  Comprehensus  est  pec- 
cator,  comprehensus  in  opere  non  pontificis  sed  militis,  comprehensus  non  in  ha- 
bita  presulis  sed  ho vizatoris '3  ^^  saltatoris,  comprehensus  non  in  medio  cL^cch 
mm  sed  mulierum.  Talern  tu,  domine,  eum  in  extremis  invenisti,  qualem  autem 
et  qualiter  eum  judicasti,  tu  nosti.  Fuit  iste  ante  episcopus  H^lbirstatensis,  post 
hec  Bavenbergensis  et  demum  Moguntinensis,  re  sed  non  possessione,  et  ad  quar- 
tarn  pontificatum  promotus  nondum  desistebat  a  suis  yanitatibus.^3  }^^  ^^  P^^ 
mortem  tarn  miseram  declarato?  est  justus  esse  dominus. 


t)     Nemlich  König  Wenzel* 

*)     Karl  VI.  von  Frankreich« 

>)     gradoa  fehlte  früher* 

«)     manibns  fehlte  früher» 

A)  Ohne  Sinn,  wenn  es  nieht  als  ein  drebl  neu  gebildetes  Dentach  •  Lat^inischea  Wort, 
etwa  Hofniadn,  bedeuten  sollte.  Wahrscheinlich  mussr  chorixatoris  gelesen 'wei^en^ 
da  nm  diese  2ek  (1349)  die  secta  chorisailtium  in  Deutsehland  aufkam ,  deren  Mit* 
glieder  wie  Besessene  in  den  Kirchen  nnd  Strassen  tansten.  S.  Gohelinus  Per- 
s(ma.  Cosmodröm.  aet  VI.  c.  88.  p*  285.  ed»  Meibom.  Er  trog  den  Spottnamen i 
saltarellns. 

^)  Ludwig  war  der  Sohn  Friedrichs  des  Ernsthaften ,  wurde  1357  Bischof  von  Halber* 
Stadt  9    1366  von  B«nberg,    1374  Erabischof  ron  Mainas  nnd  i381  Erabischof  TOn 

28* 


220  iV.     Catai§pis  aüatum  Saganensimn: 

FuU  uumper  m  diebiKi  ejoadem  qsaiBm  venerabilis  electu  eedesie  Cmi- 
nensis  podt  mortem  domioi  Philippi,  nltimi  pastoris  eeelene^)  memmate^  ^  mm 
jam  eonfirmacione  habita  transiret  ad  locom  cooseeraeiaiiis  sue,  epkcopis  eoase- 
eratoribua  jam  ia  Stettyn  enm,  ezpectantibas,  obi  et  fderat  coDaecraiidas,  vene&o 
infectoB  obiit  in  eampis,  vix  aa  distaociaa  triam  vel  qvataor  forte  iMJliaw^Mi  a 
(IS88«)  ]qco  ad  quem  perrexU,  et  versa  est  in  ludum  c}^bara  et  Organum  pe  gavdeii- 
eium  in  vocem  flentium.  Erat  aatem  \ir  iUe  magne  discredonis  et  provideneie  et 
bona  vite  sperabatorque  ecclesiam  soam  opäme  rectums  esse,  sed  qoia  aobilis  md 
e^at  sagwine  invidebant  ei  qoidam  de  sais  canonicis  propriis>  snam  preladanem 
egre  ferentes  et  moleste.^3 

Diebns  eciam  ipsius  dox  Conradns  senior,  dnx  Slezie,  dominns  in  Olsna,^} 
venerabilem  patrem,  dommnm  abbatem  Lubensem  captivavit  et  in  custodia  tenoh, 
qui  ad  curiam  Bomanam  eitatas,  poaiea  est  Vrafialavie  ex  mandato  apostolico  ab- 
solntus.  Abbas  autem  ipse  liberatos  et  demuf  eedens  abbaeie  post  multas  altri- 
eadones,  quas  nunc  cum  principe  nunc  cum  successore  suo  vel  fratribus  habuit, 
ultimo  a  fratribus  suis  in  Oderam  merans  migravU  a'seculo,  SteynocbsU  ipse 
vocabatur,  et  forte  jwto  dd  judicio  acta  sunt  bec,  quoniam  licet  pro  libertate 
ecicksie  et  monasterii  qoidam  asseraot  bec  eum  sustinuisse,  seeularis  ttmeft  vite 
in  sua  fuerat  dignitate.^) 


Mtedeburg*  Vergl»  Ckroii.  Magdebmrgeate  bei  Meibom*  ILjP*  349,  w<^  für:  ad 
chnsaadam  adfait,  ad  cboriaamdwa  adfait  su  Utoen  seya  wird.  S.aacb  Usä&rmaAD 
epiacop.  Bambergeoa.  p.  182* 

1)     eecleaie  fehlte  frahcn 

>)  Nacb  dem  Tod^  dea  Biacbofa  Philipp  von  Camin  L  J.  1385  oder  1386  wurde  Hanco 
Branoiiia,  Kaazier  Kö'nie  WensetaVoa  Bö'hmen,  Dbrnprohat  von  Lebua  nnd  Domherr 
an  Baealas,  zum  Biachofo  erwfthlt^  gelangte  aber  nicht  znm  Besitze  derPIrfinde  und 
lebte  bia  g^^n  1409.  S.  Wohlbrfieikt  liebas.lL  p.  57  V»^  Dagegen  wnvde  in 
Camin  ein  gewisaer  Johann,  der  Leaemeiater  Detmar  nennt  ihn  in  aeiner  Cbronifc 
(heraaseegebcn  v*  Graotoffl  Hamburg  1829.)  p.  335*  z.  J.  1386,  Probst  von  Koaae« 
lin^  (Rösiin  in  Pommern)  znm  fiiachofe  gew&hlt  nnd  unterwegs  vergiftet.  Seil 
in  a.  Gesch.  v.  Pommern*  II»  p.  S76.  nennt  ihn  Johann   Wilkcn. 

')  Conrad  IL  at.  1403.  aenior^  weil  aein  einziger  Sohn  Conrad  III.  bereita  im  J.  1393 
(nnd  wie  wir  aehen  werden  noch  früher)  erwachaen  war  und  Tbeil  an  der  Reeie- 
rnng  hatte.  S.  Stenzela  Genealogie  der  Piaatischcn  Herzoge  von  Obla  in  v.  Lede- 
bnra  Archive  V*  p.  S48. 

*)  Der  Aht  Bartholomaena  von  Lenbua  erach^int  in  Urkk.  seit  30«  Mov.  1370.  Von  den 
oben  erwähnten  Vorgängen  habe  ich  nichta  als  daa  Folrende  nrkmdtich  aulBnden 
können.  In  einer  Bulle  v.  3.  Oct  1379  erzäbU  Pabat  Ürban  VI«^  sein  VoKänger 
(Gregor  XI.  at  87.  März  1378)  habe  auf.  Kiagq  de/i  Abts  und  Cqnventa  von  Leobns 
gegen  den  Herzog  Conrad  (II.)  den  Aeltera»  und  dessen  araiger^  Peter  DnahowiU, 
gegen  deren  Beeinträchtigungen  aie  im  Lande  kein  Reckt  hätten  finden  können, 
weahalb  aie  aicb  an  den  päbatlichen  Stuhl  gewendet,  den  Cardinal- Diaeon ns 
Peter  nach  Schlesien  geschickt,  um  mündlich  Erkundigungen  einzuziehen^  eine 
summarische  Untersuchung  einzuleiten  ^  nnd  wenn  ditf  Thataaicheii  notoriaeh  wä- 
ren,     den   Herzog    nnd  deaaen    Genoaaen    mit    den    Kirdie«atiafcn    zn    belegen. 


12.  Johann  IL  Eirxb.  jMdmigp^Magdeburg.  Abt  Barthclomäuitf.  Leubus.    221 


De  quibusdatn  Jicti$  epUcopU  in  parUbua  Meni  et 
Mfi»ne  ardinaU»  ah  eis  et  reordinatis. 

Sab  domino  Johanne  misera  res  contlgit  et  infelix.      Erat  quidam  de  or-* 
dine  minonim  in  dyocesi  Mognntina  et  in  partibns  vicinis  qni  XX^'  annis  aot  citra 


Da  nun  der  Cardinal  gefanden,  dass  der  Herzog  den  Abt  noch  gefangen  gehalten^ 
so  habe  er  von  dles^^m,  mit  Androhung  der  Kirchenstrafen  dessen  Freilassnne  begehrt, 
welche  dieser  yerweieert,  daher  mit  aem  Banne,  und  sein  Land  mit  dem  interdiete 
belegt  worden  sey*  rfaeh  dem  Tode  Gregors  habe  er,  Urban  VI.  den  Cardinal  Bar- 
tholomKss  znr  Untersuebnne  der  Sache  nach  Schlesien  gesohickt»  Jetzt  sey  ein  er- 
schlichenes nnd  nntergeschonenes  Uitel  desselben  TOigebi^cht  worden,  welches  dem 
Verweser  des  Bisdinms  Breslau  aufgebe,  den  Herzog  nnd  dessen  Genossen  za  ab» 
solviren  nnd  das  Interdict  au&nheben,  wenn  der  Herzog  den  Abt  freigebe  und  die 
dem  Kloster  entrissenen  Güter  zuriTckstelle.  Als  der  Cardinal  das  erfahren,  habe 
erdas  angeblich  von  ihm  ausgegangene  Uriel  f&r  erschlichen  nnd  falsch  erklärt  nnd  die 
Wttrknng.  desselben  apfeehoben^  aasBclbe  thatnun  auf  Bitten  des  Abts  nnd  des  Klosters 
auch  der  Pabst,  mit  der  Beslinmittiig^  dass  das  ansgesproebene  Interdict  nnd  der 
Bann  noch  in  Kraft  warea« 

Am  !•  Februar  1380  bezeugte  der  Pabst,  der  Herzog  habe  nach  der  Ankunft 
des  Cardinais  Bartholomäus  in  Schlesien  Boten  nach  Rom  geschickt  und  erklart,  sich 
dem  paebstlichen  Spruche  unterwerfen  zn  wollen^  worauf  der  Pabst  den  Archidiaco- 
nns  des  Bisthums  Posen,  Heinrich,  der  gerade  tu- Breslau  gewesen,  beToUmächtiet 
habe,  den  Herzog  zn  absoMren,  wenn -derselbe,  so  wie  sein  Sohn,  hinreichende 
Bürgschaft  leiste^  den  Abt  nnd  alle  iibrige  Gefangene  frei  zu  geben,  das  Kloster 
nnd  dessen  Guter  ganz  in  den  frühem  Zustand  herzusfellen ,  alle  vom  Abte  während 
dessen  Gefangenschaft  geleistete  Eide  und  ausgestellte  Urkunden  für  ungültig  zn 
erilaren  und  eidlteh  und  urkundlich  zusichere,    dass  sie  nicht  gelten  sollten^    übri- 

Jens  nebst  seinem  Sohne  eidlieh  yersprache ,  aass  sich  beide  dem  zu  fallenden  Urtel 
es  Römischen  Stuhls  unterwerfen  wollten.  Das  alles  habe  der  Herzog  gdeistet, 
sey  darauf  absolvirt  nnd  das  Interdict  anffehoben  worden.  Da  nnn  der  Abt  be- 
fürchte, der  Herzog  werde  spater  nicht  Wort  halten,  so  erkläre  er,  der  Pabst, 
wenn  das  geschehe,  so  solle  Absolution  und  Aufhebung  des  Interdicts  ungültig 
seyn.  In  einer  dHlten  BuUe  Tom  IS.  März  13IH)  trug  der  Pabst  dem  Abte  von  St* 
Bhsten  in  Glatz  nnd  Probst«  der  Brandenbirger'Kircbe  auf,  dafür  zn  sorgen,  dass  der 
Cbttveiat  des  Iflohlcrs  Leabus,  welcher  dmn .Wünsch  habe,  zur  bessern  Vertheidignng 

Segen  Angriffe  das  Kloster  mit  einer  Mauer  zu  umgeben,  das  ausführen  könne^  im« 
cm  der  Herzog  Conrad  nnd  dessen  Sohn,  als  angebliche  Patrone  des  StifU?  sich 
dem  entgegensetzten.  Endlich  22.  April  1382  trug  der  Pabst  dem  Bischöfe  von 
Breslau  nnd  zweien  anderen  Geistlichen  auf,  den  Streit  zn  entscheiden,  der  zwischen 
dem  Herzoge  Conrad  dem  Aeltem,  Conrad  dem  Jüngern,  Johann  von  Moschaw 
Herrn  Ton  Wilkan,  Gunczelin  Kaie  Herrn  Ton  Obernick,  dem  Ritter  Yrochuo 
Hauptmanne  des  Dorfs  .Kosel\  Peter  Dirskewitz  Hofrichter  in-Wohlau^  nnd  meh- 
reren Bürgern  Ton  Wohlan  einer-  nnd  dem  Abte  nnd  dem  Kloster  Lenbus  anderer- 
seits entstanden  war,  wegen  Gewalttfaätigkeiten  nnd  Betästignngen,  welche  die  oben 
fenannten  dem  Kloster  zugefügt  hfttten,  diese  aber  Kugneten.  Damit  enden  die  Ur- 
unden  über  diese  Angelegenheit 


K 


222  IV.    Catalogus  abbatum  SaganenHum. 

pro  episcopo  se  gerena  ecclesias  consecravit^  clericos  ordinavit  et  omnes  actus 
pontificales  exercuit^  demom  ex  coofessione  propria  et  alias  certo  cercius  com* 
pertum  est,  eum  nunqnam  episcopum  foisse.  Hunc,  ut  refertnr,  igne  combusse«- 
nint  in  partibus  illis,  ordinatos  autem  ab  eo  presbiteros^  dyacoiies  et  clericos 
omnes  a  veris  episcopis  reordinari  oportoit  et  reordmati  sunt,  quamvis  infiniti  du- 
mero,  ortumque  est  magiium  scandalum  in  tempore  illo.  Fuit  et  alter,  eciam  de 
ordine  minorom,  qui  revera  tytulum  qaendam*  episcopalem  a  sede  apostolica  im- 
petravit,  sed  cum  consecrari  deberet  in  episcopum,  fuit  ille,  de  quo  jam  facta  est 
mencio,  uuus  ex  illis  tribus  consecratoribus  episcopis.  qui  ex  necessitate  in  con«- 
secracione  pontificali  concurrunt,  sine  quo  numero  nicnil  est,  quod  aritur.  Sup- 
plevit  ille  vices  pontificum  lon^s  temporibus  in  dyocesi  (IVuen^  0  ^^£^^1  ^^ 
Mysnensi,  ordinans  multos,  sed  declaracione  facta,  quod  ille  alter  unos  ex  eum 
orainantibus  presul  revera  non  fuit,  sequebatur  ex  necessitate,* nee  hunc  episcopum 
esse,  fugam  igitur  iniit  et  evasit;  dixit  tamen,  se  de  defectu  sui  consecratoris 
mchil  scivisse  tempore  sue  ordinacionis.  De  hiis  igitur,  qui  vel  ordinati  vel  in 
fronte  crismati-3  fuerunt  ab  eo,  opus  fuit  fieri  reordinari  videlicet  et  reconfir- 
mari,  sicut  de  ordinatis  et  confirmatis  a  primo,  eo  salvo  quod  aUqui  ordinatorum, 
videntes  se  non  esse  clericos  nee  sibi  per  eos  esse  caracterem  sacrum  Impres- 
sum, matiimonium  contraxerunt  et  sedent  in  eo  osque  in  presens.  De  quo  tamen, 
an  licito  fieri  potuit,  scolastici  inter  se  multis  disputacionibus  tractavere,  quibus- 
dam  sie  9  quibusdam  aliter  sencientibus,    Ultimus  iste  Georgius  vocabatur. 

XIII.      JDe    dotnino    JXficolao   secundo,    qui 

dicehatur   Siranhinstein. 

Nunc  ad  prosecucionem  abbatum  redeundum  est  Et  factum  est  in  diebus 
Aomini  Johannis  de  consensu  ejus  et  firatrum  suscepit  ex  certis  causis  frater  Ni- 
colaus Frankinsteyn  in  quadam  parrochiali  ecclesia  cui-am  animarum.  More  igi^ 
tur  pristino  ewangelizans  regnum  dei  in  omni  loco^  nunc  Vratislavie,  nunc  Präge 
premcacionis  officium  exercebat  Advenit  autem  annus  jubileus,  quo  ipse  cum 
multis  aliis  Romain  peciit  pro  peccatis  suis.  Mortuo  itaque  eodem  tempore  do- 
mo, mino  Jobanne  eligitur  ipse  in  abbatem  per  scrutinium,  licet  absens.  Sperantes 
Igitur  fratres  de  reditu  ejus  ab  urbe,  dubii  tamen  de  loco,  ubi  inveniri  debea^ 
.  mittunt  Präge  per  duos  n-atres  decretum  eleccionis  electo  suo  suppÜcantque  bumi- 
Üter  pro  consensu«  Atille,  expectatus  ibidem  per  triduum,  venit  et  deliberaciono 
per  integrum  diem  recepta  vix  ad  peticiones  fratrum  et  swasiones  magistrorum 


^)     Nach  dioeesl  ist  ein  wenig  Raom  gektaefli  oder  dordi  Rasur  entstanden,   wdldien 

eine  etwaa  jüngere  Hand  mitx    Nnen  anagefiiUt  bat. 
>)     Friilier  stand:    crismate. 


»«w' 


Unechte  Büehöfe.      13.    Nieolaue  IL  223 

eonsensit.  Hie  de  ordine  craciferomm  sepnlGii  dominici^}  ad  nos  vemt^  tum  ex 
dispensacione  apostolica,  tum  qiria  ordo  Arroasiensis  striccior  est  illo-  In  hujus 
eleccione,  cum  qoidam  frater  locam  scratinii  intraret,  eam  in  abbatem  nominare 
neqoaqoam  voluit,  sed  ante  scratatores  veniens  matatus  in  animo  ipsnm  nominavit 
Erat  incredibile  et  videbator  moltis  impossibile,  hnnc  venerabilem  dominnm  Ml« 
colamn  et  snccessorem  ejus  Mathiam  et  quendam  alium  abbatizare  nnqaam  in  Sa* 
gano,  ex  eo,  qaod  correetores  abusionum  antiquaram  et  quasi  introductores  vit* 
communis  9  fratribus  essent  non  favori  sed  odio.  Is  autem,  cujus  sunt  omnia  jura 
regnorum,  suscilans  eciam  de  pulvere  egenum,  ut  soUum  glorie  teneat,  qui  dissi« 
pat  consiBa  principum  et  reprobat  cogitaciones  populorum,  ordinavit  oppositum^  ut 
nii, .  qui  super  solam  Judeam  non  credebantur  esse  preferendi,  preferrentur  et 
Judee  et  gencium  multitudini,  dum  hii,  qui  vix  ut  priores  vel  prepositi  poterant 
a  fratribus  sustineri,  haberentur  ab  eis  loco  presbiteri^  curam  gerentis  de  omnibus 
et  potestatem  habentis  coUegii  et  monasterii  univei-sL  Fuit  igitur  venerabilis  pater 
ille  in  officio  suo  ut^}  prius,  vacans  leccioni^  attentus  exbortacioni  et  doctiine, 
deditns  verbi  dei^  predicator  optimus,  den  et  populi  corrector  et  informator  exi* 
mius^  cui  et  patrociAabatur  sciencia,  ^ffiragabatur  eloquencia  et  vite  morumqus 
decentissima  composicio  suppetebat  In  artibus  graduatus,  in  sacra  scriptura  plus 
multis  sacre  theologie  baccalaureis  intelBgens  et  expeditus,  vita  castissimus^  mor 
ribus  disciplinatus,  wltu  virgineus^  facundia  sermonis  angelicus^  deo  acceptus  et 
liominibus,  oui  enim  eum  oderunt  bestie  fuerunt,  rectis  corde  düectus,  ubiquis 
tenraram  in  Cristo  notus^  episcopis  et  magistis  gratissimus,  selator  religionis, 
^mator  justicie ,  fratrum  provisor,  pauperum  procurator,  comestus  zelo  domus  do- 
inini  et  decorem  procurans  et  diligens  aule  dei.  Huno  nullus  odio  habuit,  nisi 
fomicatores,  effeminati,  usurarii^  beretici,  dissoluti  clerici  et  monachi,  mulieies 
date  scurriles  et  inverecunde  et  demum  prevaricalores,  omnes  peccatores  temeii 
liiis  inimicus  fetctus  est  vera  dicens^  testimonium  enim  perhibuit  de  operibus  eoniaii 
qvod  mala  essent 

8ub  eo  ceperunt  fratres  duas  mensas  in  coüacione  et  in  refecdone  habere, 
mensam  abbatis  in  medio  ponere  et  ipsi  secundum  vocacionem,  suam  unusquisque 
velud  in  dtoro  sedere ,  ad  cdllacionem  pulsare  et  benedicere  potum.  Hujus  scripta 
et  per  seipsum  coUecta  apud  nos  sunt,  non  tantum  ex  hiis  que  scripta  sunt  utilia, 
aed  ex  modo  scribendi  snbtilia,  mirabilia  et  laude  dingna. 

Tempore  suo  (^Kuczagil  et  sui30  Waltsachse  et  complices  eorum*}  dampni- 
ficarunt  monasterium  in  spolUs,  incendiis  et  rapinis,  quibus  inierdum  sub  conductu 
in  Saganum  venientibus,    volens  pius  ille  pater  bouum  pro  malo  rependere,    bo^ 


Stift  dieses  Ordeos  der  Haler  des  heiligen  Grabes  war  firiiker  in  Neisse.     S« 
Henelins  Siies.  renor.  cap«  VIL  p«  343  £ 
s)     Friiher  stand  dafiirs    et. 


')     Das  Eingeschlossene  ist  später  wieder  ausgestrichen  worden. 
*)     Fnrs    eomm  ist  ron  neoefcr  Handt 


sni  darnber  geschrieben. 


2M  IV.     Catalogus  abbatum  Saganensüun. 

nored  et  pro^nas  sttas  ad  hos^ia  eonun  transmisit^  et  quantum  in  eo  füit  ignitos 
earbones  super  caput  eonim  posoit,  dum  quaDtum  potoit  per  bec  et  alia  saa  beae- 
Acia  ipsos  ad  caritatem  inclimvit.  Horiim  aliqoi  dMioi  Bostre  reconciliati,  alii 
.vero  in  saa  malicia  perdarantes  ia  brevi  tempore  patibulis  affixi^  gladio  occisi  et 
i^tk  diversäs  mundi  partibos  comprehensi  jostis  sunt  judiciis  interempti.  Ipse  est, 
-qui  eit  perfecciope  hiunilitaiis  vasa  confregit  aurea,  qoibas  et  predecessor  ssus  oti 
«obiit  ex  eadem  causa.  Vir  iste  eleccioni  de  se  facte  consensum  cum  difficidtate 
|)r^bait,  consecracionem  episcopi  cum  suspiriis  et  fletibus  magms  aceepit,  et  Ser- 
vituten!, quam  in  se  susceperat,  non  sine  casto  timore  portabat  Servivit  autem 
ideo  et  firatribus  in  suo  pastorali  officio  per  annum  dumtaxat  dimidlum  et  arartuuB 
SS.  Febr.  est,  in  vigilia  enim  beali  Mathie  apostoli  electus,  in  nocte  saneti  JM[adiei  apostoli 
St.  Sept.  circa  noctis  medium  expiravit.  0  quam  profunda  judicia  tua,  domine,  rere  ju- 
dicia  tua,  abissus  multa!  quis  enim  me  de  causa  cerdficet,  cur,  mi  domine,  tarn 
into  privaveris  et  plebiculam  et  ecclesiunculam  tuam  istam  taato  defensore  verUatis, 
ianto  exemplari  doctore  et  tanta  persona?  Sed  forsitan  causam  micfai  reddH  apo- 
«tolus,  quibus,  inquiens,  dignus  non  erat  mundus,  ego  peccator  et  mei  nnules  eo 
digni  minime  i^eramus. 

Decubuit  autem  ante  obitnm  suum  per  dies  XIIL  qoadam  febre,  vel  qui- 
l)usdam  caloribus,  vel  forsilan  quadam  acuta  detentus.  Sed  ecce  proeuratus  jam 
saoramentis  eccleaie  et  nnctus,  jacens  in  lectulo,  presente  ^odam  fratre  et  uno  suo 
^)merario  flens  et  suspirans  iecit  sermonem  sttavissimam  et  exhortacionem  puklier* 
riinam  de  miseiia  vite  presentis,  de  culpa  primi  parentis,  unde  omnem  lagwoirm 
4iabemus  et  de  periculo  regiminis  pastoralis.  Estimavit  forsitan,  si  bene  ttiemor 
est  frater  ille  audiens  ab  ore  patris  illius,  nunquam  sernumem  dulciorem  et  ribi 
•  magis  placidum  audivisse.  Inhibuit  autem  eidem  fratri,  ne  alicui  hoc  revela« 
ret  Post  hec  igitur  obmutuit,  loqui  nesciens,  cepitque  per  triduum  mutus 
üscrecione  carere,  nön  utiqite,  «t  aliquem  insanieddo  lederet,  sed  ut  per  inor^ 
dinata  tunc^}  sua  gesta  se  esse  extra  mentem  positum  declarans,  quid  circa  enü 
ageretur  vel  ipse  ageret  penitus  ignoraret.  Pmrgare,  mi  domine,  per  mutitatem 
Istam  et  silendum  suum  voluisii,  si  quid  prius  loquendo  verbum  tuum  et  semi* 
nando  semen  tuum  per  subrepcionem  vel  alias  eum  deliquisse  novisti.  Beatuft 
enim  homo,  qui  nee  ligwa  peccavit  nee  offendit  verbo,  non  simt  amiei  tui,  i^* 
mine,  in  terris  sine  cottidianis  quibuscunque  maculis,  quoniam  in  multis  t^ffendimus 
enmes,  ut  tu  forsitan  per  laborem  illum  et  agenem  fortaaoi,  quem  bomo  ille  ante 
finem  habuit,  talia  purganda  pui^ares.  Ad  ostendendum  enim  placitum  in  tw 
eonspectu,  ut  spero,  ejus  exitum,  appi-opinquante  hora  illius  sihierunt  in  eo 
omnes  motus  inordinati,  incepit  in  eum  cum  omni  membrorum  modestia  dulcis 
sompnu3*3  introire  et  lenis  ab  eo^3  sudor  exire,    ita  ut '  speraretur  racioni  jam 


1)     tnnc  fehlte  früher. 

s)     Darüber  geschrieben :     sonpaiiiiD. 

9)     ab  eo  femte  früher. 


13.    jYicototflJ.      14    Mathias  L  225 

redditas  et.  sanhall  in'proxmo  restitotodod*  Bxierunt  camerftm,  qui  presentes 
faerant,  ne  ipsmn  strepitu^  imsi  vel.sibilis  io  sompno  impedireni  Ei  ecce^  com 
absentibus  timmibiifl,  qaietia  nfembris  et  eomposito  dormiret  corpore,  te  vocaBte  ob- 
dormivit  iß  pace.    Animam  hujus  conunendo  tibi,  d(<tpine  Jbesa  Griste. 

XIW.     Mfe  dauUno  Maihia  pritno. 

Eüclesia  Jiostrfi  per- mortem  domini  Nicolai  secundi^O  pectoris  solacto  Ae^ 
stitata  frater  Mintbiäsf^  ^tutfe  prepositu»  saacti  spiritas,  in  abbatem  per  scmtiniiuii 
fest  promotos^  Dividebant  tone  electores  vota  sna  valde,  ut  biis  bonc,  illis  aUnm 
flomioantibas , .  millus  ad  majorem  partem  capitoli  perveniret  Habuit  tarnen  domi- 
nus tone  frater  Mathias  majorem  nnmerum  Tocum  in  comparacione  minonim,  sed 
tarn  notabilem  defectom  vocum  perveniendi  ad  majorem  partem  eligencinm  habuit^ 
quod  ejus  nominacio  non  elöccio  dici  meruit  sed  postniacio  dtcebator;  qaamvis 
enim  publicato  scratimo  omnes  fratres  vel  qaasi  in  enm  consentirent,  qnia  tarnen 
pubÜeato  scratinio^3  electores  variare  nequivemnt,  nominacionem  de  eo  in  scrati-*- 
nio  fiactam  in  nomen  eleccionis  valide  transferre  non  potuerunt.  Dominus  tamen 
apostolictts,  qui  de  nichilo  jaria  faoit  aliquid  ^«  ipse  omnem  defectum  eleccionis 
iUins  supplevit  et  non  confirmando  sed  providendo  abbatem  eum  fecit.  Sic  et  de 
predecessoribns  suis,  ddmiaa  Johanne  et  Nicoiao  et  successore  suo,  quo  ad  hoe 
•eUmt  est,  ut  quam  vis  eomm  elecciones  ab  eleccione  domini  Matbie  longe  dista* 
reiit,  papa  tamen,  sicut  jam  facit  prelatis  omnibus,  non  eos.  ut  electos  confirmret 
sed  eis  de  abbaeia  provideret  Brat  tunc  quidam  firater,  qüi  nee  volens  ellgere 
Imibc  vel  alium  voci  sue  rennnoiavit,  non  tamen  in  pubUco,  et  hoc  ex  causa,  sed 
coram  scrutatortbus  et  notario  in  occnlto. 

Hie  dominus  Mathias,  ea  que  defuerunt  correccioni  domini  Johannis  pigwis 
silpplens,  non  de  immibus  sancfis  coUectas  habentibas,  horas  canonicas  teneri  de- 
bere  voluit,  sed  sanctos  a.aanctis  disceraens  de  hiis  nudam  commemoräcionem  de 
.aliis  autcm  horas  omi)es  esse  tenendas  decrevit.  .  Sub  eo  leccib  in  collacione  vel 
bibicione  fratrnm  ortum  habuit  ceperuntque  hostia  monasterü  sub  clausura  dili«*' 
gendus  custodiri.  Hostia  namque  duo  inter  jduo.  refectoriä  fratrum,  que  ducunt  ad 
ambitum,  ex  tunc  claudi  et  clausa  remanere  inceperunt  quasi  per  totum  diem. 
Ante  enim  non  per  dormitorium  sed  per  ambitum,  per  medium  virorum  et  mulie* 
rum  fratres  consuetudinem  habuerunt  quiübet  transire  ad  chorum.  Fecit  autem 
illuminatum  virum ,  bone  mentorie  magistmhi  Petrum  de  Legenicz ,  tunc  yitetr 
omnes  sacerdotes  juniorem,  retigionis  zelatorem  integerrimum',  monasterü  in  prio- 
rem,  qui  vice  abbatis .  executor  fuit  diligentissimus  religiouis ,  reformacionis  et 
tocius  monastice  et  eoclesiastice  honestatis. 


N 


>)     •eeiindi  fehlte  froher«  .       *  ! 

'^)     Seiae  crale  Urk.  in  Archive  ist  r.  31*  Jali  iSM.  . 

^)     Dio  Wkirte  von :  onmea  fratres ,  bk :  scruttnio  md  km  Rande  nachgetragen« 

29 


326  JF«     CataloffUM  oAhatum  SaganensUmi, 

Inter  iieo  &etiim  est  nägnuin  distarbiam  fratnmi.  In  pijmo  eiiiiii  sae  anno 
ftbbacie  cepenmt  nonnalli  de  monasterio  exire.  Petebat  se  frater  IHricas  Stein« 
born,  miondam  per  dominnm  Jobannan  raciöne  stapri  incareeratns,  niitti'  in  Tsre» 
inischo\)  ad  fratres  nostros  Arroasiensis  ordinis  ab  antiquo.  ubi^de  licencia  petita 
et  optenta-3  post  modicom  professionem  faciens  et  in  qaendam  fontem  cadens  ex- 
tractas  qoidem.sed  pauds  diebos  supemväis  expirafit  Fcater^ Johannes  Rotkogil 
absqae  Ucencia,  licet  inhabitu  a  monasterio  recedens  et  Romam  accessurus  qnan- 
dam  snmmam  Pysanam,^3  qaam  secom  ad  mona^rium  apportavit  furtive  detolii 
et  in  via  pignori  obÜgans  expensas  vie  de  tali  peconia  conqoisivit  Est  aatem 
summa  illa  alienata  a  nobis  usque  nunc.  Präge  tamenab  amicis  infonnatos  ad 
clanstrom  rediit,  partem  pecnnie,  quam  de  libro  secom  sumpto  sumpserat^  detalit 
et  incarceratos  per  tres  septimänas,  nunc  in  Rudenicz,  nunc  in  ulocz  ad  peni- 
ienciam  peragendam  accessit  Quem  cum  ex  certis  causis  fratres  domorom  illa«- 
rum  retinere  non  possent,  monasterium  repedit  et  ibi  atqne  in  Warin  penitenciam 
suam  egit  Hie  dimissus  a  carcere  sub  juramento  in  me£o  fiTitrum  prestito  de 
parendo  mandatis  abbalis  sui,  voce  et  stauo  privatus  est  et  quibusdam  sibi  sub 
juramento  injunctis,  si  hec  transgrederetur  canönica  monicione  premissa  excommu« 
nicabatur  in  scriptis;  vocem  autem  et  stallum  sumn  postea  meruit  refaabere.  Cur» 
rebant  et  tres  alii  de  extorta  licencia  patris  sui  ad  Romam,^}  pretendentes  et  di- 
centes,  se  volle  intrare  religionem  aliam  per  di^ensacionem  aposto£cam,  cum 
temen  ad  striccierem,  de  sola  licencia  abbatis  sui  petita,  licet  non  optenta,  Irans» 
ire  potuissent  Impetraverunt  autem  quedani  alia^  Unus  ifuidem  ex  eis^  Johan-» 
nes  Koeselicz,  nobib's  genere,  preposituram  iiospitalis  bostri,  tämquam  vacantem 
curie  per  pr(Hnocionem  domini  jfathie  in  abbatem,  impetravit,  litwas  cum  pro- 
cessibus  reportavit  et  se  desiderabat  admitti.  Opposuit  se  abbas  cum  fratribus  et 
nichil  ei  profuit  impetracio  ejus.  Gessit  et  remmciavit  literis,  eäs  presentans  ad 
mafaus.  prelati  et  restitutus  est  cönventui.  Nee  emm:  ecclesiuncula  illa  sancti  rai- 
ritus  pw  abbatizadonem  domini  IHathie  censenda  fuit  vacare,  non  ^nm  est  ecole- 
sia  talis,  que  ^cialem  rectorem,  licet  revocabilem  habeat^^}  sed  abbas  ipse  Sa- 
gonensis  immediatus  est  capelle  rector  illius,  nee  habet  locum  constitucio  condUi 
generalis  aut  Lateranensis  BoniJEacii  vel  Glementis?3  in  flÜs  ecclesiis,    que  velut 


>.)     Trzemessiio,    O.  !^  M,  v.  6iif«eii,  .f.  Dlagosa.  Hb.  II.  p.  127. 

2}  •  Die  Worte:  de  lic.  bis:  opUsnta,  stajidcn  früher  iB^IscIien  den  Worten:  incarceratus 
und :  mitti* 

3)  Ob  desRajnerios  aas  Pisas  Summa  nniversae  tlieologiae?  S.  Caye.  T.  II.  app.  p.8. 
Unter  den  Handschriften  der  Breslaner  UnireAitäts- Bibliothek  befindet  sich  audi 
eine:  Snmma  Pisana  de  caaibna  conscientiae  accnrtata  aus  dem  Saganer  Stifte« 

^)      Früher  stand  daftir:     rnlnam. 

*)     habeat  fehlte  früher. 

^)  Heins  der  4  Hanptconcilien  im  Lateran  bis  sn  dieser  Zeit  5  welche  fiur  allgemeine 
Kirchenrersammlungen  gelten  ^  ist  von  länem  Pabsie  BiMiükcias  oder  Qemens  gehal* 
ten  worden.    Es  besieht  sich  wohl  der  Verf.  anf  Decr.  Greg.  IX*   Lib.  Ilf.  Tit.  29. 


14    MaiMas  L  227 

filie  inlra  liflittes  majoris  parroehie  site  sobjacent  immediato  regimiBi  ecdesie  ma-* 
tricis,  non  vacant  eahn  per  mortem  vel  transladonem  administratomm  sooriim  sed 
per"  mortem  et  transladonem  matricis  ecdesie  plebanonim. 

Fueront  et  duo  fratres,  Rome  eontes  sub  nomine  alterioa  reÜgionis  intrande^ 
qiu  tarnen  nullam  intrantes  capellanatom  honoris  impetravere.  Homm  nnus^  de 
facto  stto  penitens,  tradidit  se  grade  et  receptas  a  fratribns  laadabiliter  se  rexit 
amplios  et  honeste.  Alter  vero,  Nycolans  scilicet  Gyseleri,  qoi  Breczlo  dicitur^ 
in  capellanata  sno,  licet  ßpe  cassa,  confidens  literasqoe  et  processus  graves  abbat! 
Suo  dirigens,  ab  ejus  yoloit  obediencia  exemptos  esse,  prelato  vero  suo  et  fra« 
tribos  has  penitns  non  eorantibas,  venire  in  Sagannm  absque  eondacta  usqae  in 
presens  non  fuit  ausos;  in  veritate  namque  per  nuUum  apostoliei  capellanatus  iy« 
tolum  eximontur  religiosi  a  snonim  obediencia  prelatoranu  Hinc  et  yenerabuis 
pater,  dominus  Heinricas,  licendatos  in  decretis,  abbas  eodem  tempore  fratram 
nostrorom  Vratislavie,  diios  vel  unnm  de  canonicis  suis,  qni  se  absentaverant  a 
monasterio  et  ab  abbate  se  liberatos  arbitrabantor  propter  capellanatum  honwis ,  ap« 
prehendi  et  capi  fecit  in  Vratislaviensi  dvitate,  portari  ad  monasteriom  et  poni  in 
earcere,  et  facti  sunt  de  capellänis  honoris  episcopi  carcerenses.  Yasator  heu 
hodie  in  periculom  anime  sue  idem  Nicolaos  in  alienis  partibus  nee  volunt  enm 
alle  religiones  assamere  nisi  de  consensu  snperioris  sni,  a  quo  tamen  repntabat  se 
absolutum  fore,  quinymmo  nee  cum,  consensu  abbatis  sui  quidam  alter  abbas 
eam^3  recipere  voluit,  quia  derelinquens  sub  tali  colore  primum  suum  cenobiumi 
de  inobediencia  et  vita  imperfecta ,  ne  dicam  reproba,  suspectus  e^stit  Utautem 
sciant  posteri,  nullum  religiosum  ab  obediencia  prelati  siü  per  capellanatum  apo«» 
stolieum  liberari,  extravagantem  domini  Gregorii  undecimi  deauper  editam  de  verbe 
ad  verbum  duxi  presentibus  inserendam.     Est  autem  h6c.^3 

Gregorins,  servus  servorum  dei,  ad  perpetuam  rei  memoriam.  Ad 
Romani  pontificis  providenciam  drcumspectam  limitare  et  dedarare  äc  sedis 
apostolice  privilegia  et  indulta  pertinere  dinoscitur,  quod  ex  eis  materia  mali- 
gnandi  nulli  detur,  ut  persone,  que  sub  religionis  habitu  vacare  debent  studio 
pie  vite  et  bono  obediencie,  a  perseverancia  divini  officii  nullatenus  retrahantnr. 
Sane  nuper  ad  nostrum  relacio  fidedigna  perduxit  auditum,  quod  nonnulli  religiosi, 
eciam  mendicivates .  qui  in  capellanos  sews  apostolice  se  recipi  procurarunt,  pro« 
pterea  bonum  obecuencie  et  conrecdonem  recusantes,  per  mundom  et  ut  plurimum 
sine  superiorum  suorum  licenda  sepius  evagando  discurrunt  et  quandoque  ad  Ro* 
manam  curiam  accedunt,  asserentes,  sine  bujusmodi  superiorum  suorum  licenda  se 


'i 


4.  tf.    Böhmer.  II*  p.  tfl7.  welches  ehedem  dem  Pahefe  Clemens  DI.  sugetchriehea 

worde,  ietzt  Coelestln  III* 

enm  fehlte  früher. 

Unter  den  ExtrtTaeanten  im  Corp*  jnr*  can*  befindet  sieh  diese  nicht,    wohl  aber 

Im  Magnnm  Bnllarinm  Romannm,    ed»  Luxembnrgens*  a»  1737*  T*I.  p*S6S,  doeh 

nieht  ohne  einige  fehlerhafte  Abwcichongen  Ton  nnserm  Texte,   der  offenhar  yiel 

besser  ist 

29* 


228  JF.     Catalogus  abbalum  Saganejuium. 

hoc  fiacere  posse.  Nos  igitur  ia  premissis/  proat  ex  debiio  tenMiiir  pastoralis 
officii,  salubriter  providere*  cupientes ,  autoritate  apostolica  tenore  presenemm  ste- 
tuimus,  volumas  et  eciam  ordinamus,  quod  ooines  et  singuli  religiös!  qaonunGun- 
que  ordinam/  eciam 'mendicanciuin/3  ^^^^  s^<l^s  capellani,  qai  sunt  et  in  antea 
erunt,  perinde  eorum  saperioribus  et  correccioni  ipsorcgn  in  omnibos  et  per  onuda 
sint  sobjecti,  ac  si  predicte  sedis  capellani  non  essent,  non  obstantibus  exempcio* 
nibus  et  aliis  quibuscunque  privilegiis,  indalgenciis  et  graciis  et  literis  apostolids^ 
capellanis  diete  sedis  vel  aliis  communiter  vel  divisim  sab  quacanque  forma  vel 
expressione  verborum  a  dicta  sede  concessis  et  in  posterum  concedendts,  eciam  si 
de  illis  plena  et  expressa  mencio  ac  de  verbo  ad  verbnm  in  preseotibus  sit  ha« 
benda,  que,    quoad  hoc  alicui  in  nuUo  volumas  saffragari.      Nulli  ergo  etc.  nostre 

1375»  constitacionis,  voluntatis  et  ordinacionis  infringere  etc.    Datum  Avinione  v.  id.  No* 

•  ^^^'  vembris,  anno  tercio. 

Ceterum  eodem  tempore  fuerunt  fratres  plui-imi  jam  in  precinctu  de  nostra 
domo  recedendi,  quos  tarnen  de  suo  discessu  dei  gracia  preservavit  Suscepit 
itaque  novicios  plurimos  dominus  Mathias  et  in  locum  recedencium  alios  subroga- 
Vit  Fuit  unus  ex  eis  magister  Johannes  Sternynberg  de  Saxonia,  magister  in 
artibus,  in  jure  peritus  et  in  sentenciis  profundus.  Hie  quartum  sentenciarum  et 
epistolas  Pauli  pro  fratribus  legit.  Fuit  alter  vir  quidam  soUempnis  de  ordine 
cruciferorum  domus  Theutonice  de  Prusia,  vir  intelligencie  magne,  qoi  tarnen  in 
anno  probadonis  exivit^  hunc,  licet  adhuc  novicium,  propter  merita  persone  sue  et 
honorem  monasterii  inter  seniores  abbas  ipse  locavit.  Magistro  eciam  Johanni  ul- 
tra suos  seniores  aliquot  sedem  et  stallum  tribuit,  ut  ex  hoc  facto  domini  Mathie 
et  predecessorum  suorum  Theoderici  et  Johannis  pigwis  et  ex  testimonio  scripture 
sciat  omnis  professus,  in  potestate  abbatis  esse  distribucionem  locorum  sicut  in 
dormitorio  cellarum.  Proprium  enim  nichil  sibi  religiosos  vendicare  potest  nee 
suum  quidquam  estimare  aut  piH)  suo  habere,  presertim  quando  constat,  sibi  suum 
prepositum  oppositum  velle.  Scriptum  est  enim,  sicut  asinus  sellam  sie  monachus 
possidet  cappam,  si  ab  asino  suo  dominus  sellam  tulerit,  quid  asinus  remurmurare 
aut  contraire  poterit?  Aufert  abbas  monacho  vestem  aut  quamvis  rem  aliam  et 
eontradicere  audet,  credens  sibi  fieri  injuriam?  Si  morselIum*3  delicaiissimum  in 
ore  haberet,  ad  jussum  sui  superioris  deberet  eum  retrahere  et  abbati  vel  akeri, 
fiicut  sibi  imperaretur  presentare  et  dare.  Mortuus  est  sibi,  quidquid  vivit,  prelato 
vivit,  nullom  jus,  hie  vel  ibi,  sie  vel  aliter  sedendi  vel  standi  vel  quidquam  aliud 
faciendi  contra  mentem  illius  prescribere  poterit. 

Hie  dominus  Mathias,  de  Glocz  ad  nos  venit,  ordo  enim  Arroasie  stric*- 
ciora  habet  statuta  quam  congregacio  in  Glocz.  Hie  sibi  ad  mensam  cum  accentu 
legi^3  fecit  pro  graciis  Miserere  ante  mrasam  stände  legere  incepit,    dormitorium 


1)     e.  mendic.  von  gleichzeitiger  Hand  hinsageschrieben ,  steht  anch  im  Abdrtieke. 

a)     Morseliam,  froBtalum,  Gall.  morcean.    Du  Gange  n«  d.  W.' 

')     S.  über  diesen  Gebrauch  Gerbert^  yetaa  Uturgia  Alemannica.  L  p.  306  f. 


14.    Mathias  1.  229 

fratram  de  novo  tignavit  et  texit,  infirmarie  fanjamentain  posuit  et  asque  ad  tra«** 
bes^3  ^^traxit^  qaam  successor  ejas  consumavit.  Usque  ad  tempora  patris  hajaS) 
plebani  in  Gerlachsdorf,  fratres  nostri,  episcopis  presentati,  volebant  gaudere  pri- 
vilegüs  monasterii  in  prosperis  sed  noluerunt  onus  subire  in  adversis.  Hos  domi- 
nus Mathias,  ne  claudicarent  in  duas  partes,  ab  omni  jure  monastico  segi'egavit, 
ut  nee  vocem  in  eleccione  abbatis  habeant  nee  mortui  cum  fratribus  annotentur  nee 
exequie  eorum,  ut  fratram  aliorum,  peragantur.  Heo  enim  prius  ex  gracia  ha- 
buenmt,  quando  adhuc  eorum  aliqui  stabant  cum  magistro  curie  in  Waryn  velud 
adjutores  ejus  et  socii,  quando  capitulum  annuale  nostram  visitaverunt  ut  alii  et 
fiierunt  abbati,  non  obstante  obediencia  episcopi,  humiliter  adhuc  subjecti.  Domi- 
nus quippe  Mathias  fratrem  Nicolaum,  qui  dicitur  Curia,  tunc  ibi  plebanum 
dtavit  ad  Lubucensem  arcI)idyacodum  ad  docendum  de  jure  suo,  quo  se  miscuit 
deccioni  sue  et  predecessoris  sui,  alias  ad  ducentos  florenos  taxa\at  injuriam 
monasterii. 

Sab  hoc  prelato  obiit  predicator  Polonorum  vel  Slavorum,  frater  Nicolaus 
de  Kalis,  qui  dicebatur  Fratres.  Tantum  zelum  habuit  frater  iste  ad  Polonos,  ut 
licet  multis  et  continuis  infirmitatibus  laboraret,  quandocunque  tamen  pro  Polono 
aliquo  in  confessione  audiendo  vel  procurandp  vocaretur  surgeret  et  eum  expe» 
diret.  Ipse  cecitati  et  ignorancie  illorum  condolens  quesivit  eos  velut  ovem  per- 
ditam  de  angulo  ad  angulum  ad  audiendum  def  verbum.  A  prelatis  quoque  suis 
sepe  petita  et  optenta'  licencia  accessit  ad  eos  ad  villas,  docens  eos  in  domibus, 
harreis  et  in  campis. 

Sab  eo  eciam  moriebatur  dux  Heinricus,  inter  tres  Heinricos  senior,  O^O  (1385.) 
relinquens  terram  ducatus  Saganensii^  domine  ducisse  Hedwigi,  conthorali  sue, 
dotis  nomine.  Hie  princeps  simplex  et  devotus,  in  missarum  audicione  et  divinis 
lacrimis  habundabat,  excommunicacionem  valde  timuit  et  inter  principes  hujus  se*- 
culi  toUerabiiis  fiiit.  Inter  eum  et  uxorem  post  primam  et  ultimam,  id  est  uni- 
cam  prolem^  genitam  et  demum  mortuam  gravis  et  longeva  discordia  orta  est,  nt 
ipsa  in  Sagano  ipse  vero  in  Crosna  et  Butenicz-3  P^r  magnam  anni  partem  hab^- 
taret  Tunc  diGGldaverunt  ei  multi  et  quantum  valuerunt  sunt  terram  suam  de- 
populati.  '  Sed  forsitan  in  bonum  aliud  hec  discordia  vergebat,  minus  enim  fuit 
gravamini  ecclesiis  et  monasteriis  quam  si  concordans  cum  conjuge  vacasset  ge- 
neracioni  sobolis.  Nam  etsi  ante  dissensionem  illam,  non  quasi  ex  se  sed  mab 
saorom  consilio,  nobis  et  nostris  nonnulla  gravamina  intulerit,  discors  tamen  post- 
modum  ab  eadem  uxore  sua,  ab  hiis  quasi  cessavit.  Hie,  si  aliquando  fratribus  ad 
eom  pro  jure^  monasterii  venientibus  in  principio  iratus  indignanter  respondit,  mox 
placatas,  cervisiam  afferri  et  eis  dari  jubens,  micins  cum  eis  et  amicabiliter  lo- 
catos  foit      Moriebatur  aatem  in  Heinczendorf  ^3  et  pervolavit  fama  mortis  ejus 


^)     Früher  stand:     talos. 

*)     Beutnitz,    2  M«  N.  ▼•  Grossen. 

')     Wahrscheinlich  Heintendorf,  W.  N.  W.  i  M.  ▼.  Luben. 


1130  IV^    CataJoguM  abboHun  Saganemkan. 

in  Sagannm  tarn  velodter,  ut  prius  ei  sollempniter  polsaretor  cantaretqne  abbas 
missam  animarum  pro  eo  com  bacalo,  anteqaam  revera  mortans  fiiiBset  Tempo- 
ribas  domini  Mathie  missa  domine  ducisse  senioiis,  matris  eorondem  trinm  Hein- 
ricoram, dadom  ante^  tempore  videlicet  domini  Nicolai  primi  fimdata^  consa- 
mata  fuit. 

Ejos  tempore  caristia  magna  fiiit,  ut  et  modios  siliginis  in  Soravia  mediam 
^exagenam,  in  Sagano  autem  mediam  marcam  valeret  paciebantorque  panpefes  de- 
fectum  magnom,  ipse  autem,  diversas  vias  excogitans,  specialem  pecuniam  pro 
panperibus  alendis  tribnit,  specialem  annonam  pro  eis  pistari  fecit  et  ante  portas 
monasterii  et  in  domibus  civitatis  per  largam  elemosinam  inopie  eorom  providit 
Principibus  et  nobilibus  conversabilis ,  affabilis  et  gratus  sed  fratribus  se  minns 
acceptum  fecit  Ordinis  namque  in  aliis  rigorosos  execator,  in  seipso  non  magnnm 
exemplum  perfeccionis  ostendit,  sed  sessionibus  et  dormicionibos  deditos  per  iram, 
instabilitatem  et  impacienciam ,  displicenciam  snomm  canonicomm  incorrit  Cor- 
rigebator  karitative  et  non  profoit,  sed  contradiccione  andita,  se  resignatomm  ab- 
baciale  officium  indignans  proclamavit  Ducentas  marcas  a  dace  sine  scita  et  con« 
sensu  capituli  in  mutuum  accepit,  quas  licet  forsitan  in  usus  domus  nostre  con» 
verteret,  quia  tamen  scriptum  est,  quod  justum  est  juste  exequere,  non  potuit  ex 
liiis  fratrum  indignacione  carere.  Nunquam  solvissent  post  mortem  ejus  hoc  mu- 
tuum successor  ejus  et  capitulum,  si  ab  alio  creditore  noc  iiiisset  mutuatom,  nisi 
forte  tribus  ad  hoc  sentenciis  condempnati  fiiissent.  Cum  creditore  autem  tanto, 
duce  nostro,  litigare  non  expediebat,  ideo  non  sine  dampno  suo  hoc  mutuum  sol- 
vere  ipsum  monasterium  oportebat  In  vestibus  quoque,  equitaturis  et  apparata 
suo  modum  excedens,  superbus  et  elatus  a  nonnuUis  dicebatur.  Modicam 
ante  mortem  Romam  ire  disposuit  et  jam  de  vie  neceifeariis  quodammodo  cogi- 
tavit,  ita  ut  si  longo  supervixisset  tempore  indebitata  fuisset  forsitan.  ecclesia 
nostra  valde.  Hiis  igitur  et  aliis  deus  ex  alto  prospiciens  eum  tulit  de  medio 
iSM«  VL  die  mensis  Octobris,  anno  domini  MCCC.  nonagesimo  quarto.  Prefiiit  autem 
*•  ^^  annis  quatuon 

XV.     Be  domino  JLudo\fo  primao. 

Vaeante  monasterio  per  mortem  domini  Mathie,  eleccionis  tempore  &cto 
sermone  latino  in  capitulo  et  invocata  spiritus  sancti  gracia,  ut  est  moris,  elege- 
runt  fratres  nnanimiter  fratrem  Nicolaum  de  Opil,  predicatorem ,  quasi  per  modum 
inspiradonis  acclamantes  omnes,  eum  honore  regiminis  esse  dignum.  Fuit  tamen 
quidam  quasi  de  senioribus ,  contradicens  in  principio,  quiaudiens,  consentire  omnes 
et  singulos,  mox  consensit  et  ipse*  Ad  hanc  eleccionem  plebanus  in  Gerlachsdoif 
non  fuit  admissus,  quamvis  propter  illam  venerit  in  SaganuuL  Instat  electus  tribus 
diebus  continuis,  ut  absolvatur  re  integra,  hoc  est,  antequam  confirmatori  presen« 
tetur  eleccio  sua,  a  conscmsu  prestito  et  jure  sibi  quesito. 

Propter  importunas  preces  exauditar  a  fratribus,  renundat,  jore  permit- 
tente,    in  manibus  capitoli  et  eligitar  frater  Ludolphus  per  modum  compromissi. 


14.    Mama»  L      lÖ.    Ludohh  L  231 

* 

Hic  eratSaxo,  Magontioeiisis  tamen  dyocesis,  baccalairas  in  deeretis«  Epbcopua 
qoippe  Ma^^iuitiiiensis,  etsi  in  Reno  suam  ecclesiam  prinoipalem  habeat,  tota 
tarnen  Thnringia  et  Hassia  et  magna  pars  Saxonie  nemoralis  ad  inunediatam  dyo« 
eesim  saam  spectat.  Ad  hanc  deccionem  prepositi  exteriores  vocati  non  sunt  ex 
causa  ^  preter  prepositam  sancti  spiiitos  et  fratrem  socium  ejus.  Hec  eleccio^ 
propter  ünminens  periculum  celebrata  est  post  prandium  parum  ante  horam  vespe- 
rarum.  Vidit  autem  frater  bte  nocte  quadam  preterita  sompnium,  juxta  interpre- 
tadonem  congruam  presagium  forsitan  futurorum.  £a  nocte,  que  immediate  seque- 
batur  diem  elecdonis  fratris  Nicolai  apparnit  ei  dormienti  frater  suus  uteiinus^ 
trislis  amphoram  aque  in  collo  bajnlans  cum  querela,  quod  eam  ferre  non  posset 
Cumque  consolaretur  eum,  quod  bene  laturus  esset  eam,  iUe  ante  podes  ejus 
amphoram  posuit  dicens:  ego  nequaquam  eam  portare  valeo,  vos  portate.  Et 
ecce,  mox  evigilans  audivit,  electum  ipsum  fratrum  suum  ejusdem  uteri,  ejusdem 
professionis  et  regule,  ab  eodem  patre  genitum,  quia  ab  eodem  abbate  vestitum  et 
receptum,  ante  suam  cellam  pulsare.  Gui  cum  surgens  aperiret,  iüe  tristiciam 
sui  cordis  aperiens  dixit,  se  nullatenus  abbaciam  in  quam  consenserat  ferre  va- 
lere.  Et  licet,  prout  tunc  secundum  horam  et  lempus  licuit,  eum  consolaretur  de 
dei  adjutorio  et  bene  portando  domini  jugo,  ille  nequaquam  acquiescens  sed  im- 
portonis  instans  precibus  amovit  a  se  amphoram ,  dum  in  manus  eligencium  renun* 
dans  deseruit  abbaciam.  Et  vere  eam  humeris  fratris  Ludolfi  superposuit,  dum 
ipse  tales  compromissarios,  qui  eum  in  abbatem  nominaverunt  elegit,  sibi  enim 
peouncianti  a^3  ^^tribus  data  est  autoritas,  assumendi  de  capitulo  ^uoscunqüe  vel» 
let  compromissarios  et  electores.  0  amphora,  o  calix  domini,  quam  plena  et 
quam  plenus*3  est  aquis,  est  abbacia  Saganensis  plena  curis,  plena  populis, 
plena  tribulacionibus  et  angustiis,  et  si  perfmictorie  agitur,  plena  periculis  et  pec- 
catis.  Gravis  est  ad  portandum  hec  gerula  aquarum,  sonus  in  eam  fluctuancium 
dominorum,  militum,  civium  et  rusticoi'vim ,  fratrum  quoque  et  familiarium  sonus 
est  aquarum  multarum.  Ecce  domine,  est  quidem  unus  hanc  aque  amphoram 
bajulans,  intraverunt  aque  jam  usque  ad  animam  suam,  sed  tu  salvum  fac 
eum,  ne  tempestas  aque.  demergat  ipsum.  Sequere  eum,  amabilis  domine, 
quocunque  introieHt,  ymmo  et  preveni  et  concurre,  ut,  te  manum  tuam  sup- 
ponente ,  misericordia  tua  ei|m  preveniat ,  adjuvet  et  subsequatur  in  longitudine  die- 
rum,  ut  possit  cameVs  tuis  ministrare  potum. 

Hie  ^tur  dominus,  dommus  Ludolfus,  alienigena,  in  L'gwa  Sleziana  impe- 
ditus,  etsi  in  tractatibus  et  locucionibus  ydeoma  Saganense  minus  noverit,  po- 
pulo  tamen  suo  per  se  predic^ns  intelligibiliter  satis  locutus  fuit,  dominus  enim 
dat  rerbum  ewangelizantibua  virtule  multa.      Hie  a  sui  ingressus  exordio  cancel- 


1)      Friiher^Und  (nr:    «,    et 

*)     el  q.  pleoas  ist  etwas  später  hiniagesetzt. 


232  IV.     Catdlogus  abbatum  Sdganensium. 

larie  abbatis  et  fratnim  el  literis  in  latino  dictandis^}  preei-at  nee  soUicitadine 
ista  eciam  in  oMeio  pastorali  carebat,  nescivit  tarnen  scribere,  sed  aliis-  pronnn* 
davit  Scripsit  autem  preter  literas  missiles,  propter  vitandas  temptaciones  et 
ocium  non  pauca,  quamvis  sab  iUegibili  litera,  qoonim  aliqua  fratribus  scribenda 
ore  proprio  dedit  ad  pennas. 

Hnjus  anno  primo  pestilencia  inter  fratres  alios  magistrum  Petnim  de 
Legenicz,  tone  prepositum  kospitalis,  columpnam  religionis  extinxit  Hie  frater 
agius  et  expeditos,  sciencia  refartos  et  in  unlversa  morom  honestate  preclaros  ipsi 
domino  LudoKo  et  domino  Afathie  provisionem  apostolicam ,  de  abbada  ad  ca- 
riam  a  conventa  missus,  optinuit.  Nullus  tarnen  abbatum  quatuor  adhuc  a  sede 
apostolica  vel  confirmatoram  vel  provisorum  papali  camere  qaidqaam  dedit,  licet 
procoratores  elecdonnm  ad  urbem  missi  diversis  ad  hoc  modis  et  pulsacionibns 
f nennt  ^3  instigati.  Si  dicebant,  abbaciam  nostram  nondum  esse  in  papali  regi- 
Btro  taxatam  nichil  JQvit,  dicebator  enim  ex  adverso,  si  non  est  taxata  taxe- 
tnr.  Dicebant  igitnr  et  verum  est,  abbas  in  Sagano  nicbil  habet  spedale  pro 
Camera  sua  sed  omnia,  que  sublevat,  communitatis  sunt^  et  prevalueruBt;  ab 
illis  enim  dignitatibus,  que  speciales  babent  redditus,  tollit  quod  suum  est  apo- 
stolicus.  Bonum  est  igitnr,  abbatem,  quanto  firequencius  potest,  in  communi  et 
in  medio  fratrum  vivere,  ut,  salvis  hospitibus  et  aliis  causis  racionabilibns ,  per 
comestionem  in  refectorio  ostendat,  se  nichil  divisum  habere.  Accesserunt  au- 
tem fratres  ad  prelatum  suum  in  hac  clade,  petentes,  ut  ad  tempus  locum  illuDi 
declinaret  pro  conservacione  sue  persone.  At  ille,  grates  de  caritate  fratri- 
bus referens,  diliberacione  parumper  accepta  mansit,  mansit  in  multitudine  per- 
euncium,  indixit  processiones  ad  diversa  loca  sanctorum  et  predicans  per  se  in 
tribus  ecclesiis,  eciam  in  ecclesia  fratrum  minorum  coram  plebe  predicavit,  pe- 
tentibus  eum  gwardiano^l  ^^  fratribus  ejusdem  ordinis.  Cum  istis  semper  pa- 
cem  habuit,  et  quidquid  in  eis  dissimulare  pdtuit  dissimulans,  eos  et  eorum 
ecdesiam  sepius  pro  consequenda  elemosina  in  ecclesia  nostra  promovit  ipsos- 
gue  nonnunquam  ad  prandium  invitavit,  cessitque  roagis  in  laudem  dei  et  edi- 
ncacionem  populi  eorum  pia  in  Christo  concordia  quam,  ut  assolet  fieri,  con- 
tencio  rigorosa. 

Hujus  anno  ü^""  ad  festum  corporis  Christi  tantus  fuit  in  Welsnag^}  ^^ 


1)     in  latino  fehlte  früher. 

<)     f«erint  fehlte  früher. 

s)     Früher  stand:    gordiano. 

«)  Wilsnack  in  der  Priegnitz,  an  der  Elbe  bei  Perleberg«  Veber  das  heilige  Blut  da« 
adhat  a.  vorzüglich,  ausser  den  allgemeinen  Geschichtsehreibem  der  Mark  orandenb., 
als:  Angelas^  Leutinger,  Garcaeua  u.  s.  w.,  und  den  neueren :  Pauli,  Buch- 
koltz  u.  A.  Matthaeua  llndecus,  Hiatoria  von  der  Erfindung,  Wunderwerken 
und  Zerstörong  des  Terineinten  heiligen  Bluts  zu  Wilsnagk,  sammt  den  bierüber 
und  danider  ergangenen  Schreiben.   Wittenb*  ltf86*  4.   worin  die  wichtigsten  Nach- 


1 


15.'   LwMph  l  &33 

cnrMs  popnli^  ut  vix  eontinerent  eo8  'vilfe,  dvitates  et  Mnnpi.  IhceiyK  atriem 
concarsas  iste  temiKNre  Joham^  seemdL  Incepit  autem  slc^  BVat'fn  löco  isto 
eecleaia  Bgiiea,  qua  per  incMAnm/ eam  enmibtts  in  eä  conrt^^  adiibta'tres  hqslie  (^36So 
in  me^  ignis  aervaie  smit  fliege,*  m  qolbns  et  naqud  tiviid  iriibj^'^ft^bilb  ffi^ 
naaeitBr;  aprere/  Faelnm  est  a  domino  hoc  miraealnni^^'ad  rotHUi^'fidei  ad  de^ 
nonstrandam' veritatem  ibi  snb '  apeciebus  alienis  etistentis  ssoi- veri  corporis  et 
aagwinis  saerosanoli.  ,Hoc  nrirainilo  fidelea  permoti  cepemrit  ex  tone  catnervatim 
loaun  illum  accedere,  qierante^  se  ejus  virtate,  qoi  ae  ibi  mirabilem  dignatna 
eat  .ostendere^i  a  aais  angostiia  niserieerditer  liberari.  Sed'  et  liberati  annt,  nam 
tinteMi  ^deii  -aignorun  ostensa  sunt  magnalia,  tit  craiMet  certo  cerchiä,  eos  « 
fm  riimen  donaal  ibi  invecaat^  in' ejna  nomine  liberari  «eciuidam  salntem  snam 
ab  Muit  angoistia.  •  DiTalgabatar  löcna  iste  ad  partea  tarn  reinptdä,  iit  et  reges 
tette,' '  principes,  nobiies  et  ignobiles,  efnscopi  com  clerieis  sacrosanctas  illas 
Tiaitarent . :  bostiaa^  Uaqne  Ungariam  et  BmRriam,  Daciani^3  ^t  Poloniam  et  ISnes 
Almannie  perrekvit  fama  lad  illina  neo  expiravit  hodie/  qoia  et  in  presenciamni 
eottidie;  ibi.  oemitur  cealoxna  gehcinm  divsersamm.  ^    ^ 

..Hvfua  patria  anno  ieiido  tempus  fiiit  visi|andi .  capitnhtifi  oriünis  ^Arroasie^ 
sed  qaiii  eredidit,  fratros  »aslroa  tone  eäse  in  Francomm  ftttatiVb'^}  '^dsmate  a 
iHaifaeione  caMidU  de:  senionua  anartam  cdbaiHo 'abstltlnit  illa  yiee\  <  ni^ntfe'  per 
koc  aiD  iatendens  ab  obe^encia  domas  ittna  sobtrabere^  cuiti'  ad  aancte  matria 
eccleaie  redi^rit  nnUatem.  Hnic  viro  qnidam  cnrlesanomm  optnlit*  ae  ei  et  aac^ 
ceasoribna  spiaJmpetratuniBi  infnlam,  proeqratunun  literaa  et  Mib  snda^  expenaüi 
lisqne  in  YralialaTiam  diredunun,  ita  qnacb  ipse  abbas  peneis  qneüdshn  civeni 
ibidem  quinquagitata  florenoa '  depoaeret,  ipri^vimpetratori  j^o  ania  laborfbos  re-^ 
aervimdpa^  at  iUe  noloit.  .  Inter  ceteraa  aiktem  canaas  qu^re  nolliit,  hee  pre« 
capaa  fidt  f  Scribünr^}  .conunnniter  ia  forna  infiilandorani  abbatiun,  ot  in- 
signüa  ilJli  nii  valeant  in  olaMtria  eoram  et  ecoleaiia  aUis  eia  pleno  jnre  snb« 
jeetia.' '  QvSA  igititr  tBciftaet,'  ri/  nt  est  moris,  per  daces  et  tenrammi  domi-^ 
aoa  ait  eccleaias  ipabnun  pro  eiieqaila ,  cobpaienitate,  vel  quaria  alia  söl« 
knipnitate  vocatoa  iuiaaat?:^}  Bl  inialataa  Venisset^  egisaet  peeoatom  eontrii  t^^ 
adendam  .et  priväegii  apoatolid   fonua,     ai  aine  infiilä,     attiqnam  defoi^set 


I  *  • 


:i  .        i  •■;. 


Hellten  der  Zeitgenossen  nnd  die  bekannt  gewordenen  Actenstücke  nnd  Urkk*  ge- 
Mmmelt  sind,  ockon  Jokann  IIuss  sckrieb  eine  besondere  Abkandlnng  gegen  dea 
Betrug,  der  damit  getrieken  wurde:  -»-mkeum  illud  — non  niai ayarornm  sacerdotnm 
mendacium  esse»    Upp»  T«  L  p.  154  ff»     S.  Küster.  bibKotkeca  kist.  Brandenb.  I. 

f.  170  ff* 
ir«  Brnm,:  eina  im  Mittelalier  q||«(wökalkkia  Art  der  Beselebiinag.       '   >{"!'' 
«)     pMatiro  ftblte.friUierä     ,         '  •....!!.. 

>)     Am  Rande  ist  kald  naekker  kinxngesetiti    nt  quidam  diennt.  '   '  «  -^i**' 

*)     Am  Rande  stekt  etwas   spater  kinznges^tzt:    lloc  formaliter  locnm   kabet  in  kenr« 

diecione  soUempni non  in  deUctana  inMo.''^  ././  )"- 

s  30 


1 


#     « 


t 


< 

.294  /         IV.    CatalQgtii  tMaium  SaganenAum. 

principum  ira.      Oji4iHiis9e  ergo  tali  nlOdo  iirfdlBoi,    emiBse  fdteset  vei  peedrfnni 

ili_  Snb..ii0Q;  viiTp   idominua    Jobannes,    , ürenerabilia    patar,     preposiios  per 
3pilJLIi  ^f^»ll4^:^l  .(^  prepositare  ib  maaibuß^  aMAiapiacopi  Pragensis  ^oasrit  et 

jp .  Sagatto:  pi^DJ^iota^ni  iMit  '  Httic  ^pten.  t«ieiabi&ateni  vke  et  *  peiMoa^ 
propter .  lafcNore^  auoa  pretmiaa  dedit>ipse  Idcnm  inikiiedidjpiesbiteroraiB«  ^tb^tm 
que  magiater  Uenriouq  de  Hoootter,  predieator  et  Saxo  T^eatitaa ;  est  ia  fia^ 
anO)  coi  .Isoßt  e^set  yi^giator  in  artibüs,  loonn  nperiorem  daro  haouqM 
stallt,,  .peofiaas  idem  quod  aposjlioliis  dkit,  Mnma  nddn  licent  aed^ 'MW'Miiitta 
$i;(pedittHt..  Ouaatuiy  ejttun  .potait  semper  pro  ooscordia  üiler  frättw  rhabiwiä 
fWam  r^ginien  tempeimrit^-.propter;.  qw>d  edsii  oadtia,  ^e  aibi  alias  Heow* 
aent,  ^usu9r  ncm  iiiit.  In  me^  ^fratran^  in  ehoro^  in  refectorw  fiiil  faaniii 
Ireqaenoioa  painit', ,  XLi  et  aüquanflo  iper  sapHinanam  integram  in  refectprio  "fi»^ 
tnna  comederet  et  in  dnplieibtis  &stta,jraro  extra  rdfeetodnm  mao^caret.'  JS^pe^ 
mensa  abbatis  more  seUto  pnacitiraita,  ipse  cam  fratelbas  in  oaaventq  prandeoat 
et  fratres  ad  mensam  abbatis  se  «roleetDiDSi  didgi^bat,  '  aüqnando  eciam  in  cena 
vesp^irtiiui  JMcyiae  ^Sririx^  plpäsediki      GoUacioni:  qnoqne  fratnun  erd>rias  se 

immitiioen^  nfmmnqiiain  exbcHrteeiMeni  ^  eseposicioDm  e«niii/  qua  leeta  in  mchsa 
vel  in  i€|v>ro  .val .  caatuta  lueraat  ili  üatina 'fecifc  V»rio  almaoio,^}  qood  b^ 
didtw,  itisi  ta  dnplicibaa  festib;  noa  ifebaliirjV)  cappa  et  snperp»io  aati»  sinaf 
pllci  ^^ntentns,  et  ai  pcapter  djgnitateaiVofficii  «appam  meUoiis  panai  babait^  de 
terrestri.  tavien  et  eonunmi  fratnun  »pann^  cappan  com  faoe  ifabuiti,  qnani  jnxta 
tenip0ra  ..^auBdaque  .poftavit.  .  Sub  tor^teperant  fratres  discipKnait  farüa  aentia 
in«^Xil4'^0'^  l^isia -aaxta  ante  iadveMnm  jeeipcre>  in  oeaa  dolinm  pM^  M«' a^A^ 
da  ^fXJQti'  panpbcam^  pede»  kvarei^  jlatoarRtfwere  ;^  datis  micabqua  dnohna  de«* 
nf^riia»  a4  pit^a  diaiittere;^  ^  eeperantquai  aabiipso  ^ranftateai  •  iäliOn  derellnqneiiB^ 
qna  camminti  Sfter  gaates,  ojleMqae  eonmt  et .  eaBaäetudines  observantes  irohHi<v 
mnt  infOarQisprivio,  häc  est  in  dominiaa  Este  miaU' *et*  prima  4otalinictf  m^ 
sieotus  domini.  esse  sakti*  ai  tegida^  .nt  on^a  tanp  leoaia^  senraretov  ib  eaMk 
I^iWi-UAt  tane  inter  dos  in»  artftas  jdin»  u  biiccalinii  et  dto  ina^ii^  pre^iaa^ 
tores  qüatttOT)  uA  et  dbrionane  et  de  vBipcve.tpredicareiar  ^ii|  leadfsia  diidbus-do-* 
mioicis  et  festivis  ewangelium  Jhesa  Christi.  Ipse  qnoqne  abbas  aeptimanam 
predicandi  tenuit  in  ordine  vicis  sue. 

Eo  tempore  principabatur  Saganensi  distrlctui  venerabilis  domina  Hedwi- 
gis ,    relicta  senioris  ducis  Henrici  eratqqe  pax   congma  et  monasterio  et .  civi- 


» I  ■» 


1)  Almnciam,  amiealaniy  .scn  anuates^  mo  :  ifthnomci  äapat-  JiweMsqne  fege* 
baut  Da  Gange  u.  d.  W.  Varias^  lat  gestreift^  gdbcia.  ^Biib<iala9  pio^ 
Tinsiell  seyn*  .      .  .    - 

2)  .  Fcuher  atand  i    portabai« 
s)     Später  ist  das  in:    LXX.  Terwandellwofdeo. >  ...)•- 


.11'      }• 


15.    LuMph  L 


8dS 


biis  et  toti  patrie,  quoBtam  milU  propfter.  reiterencia»  tute  domiiie  rapinis  et 
spoliis  pepercere.  Et  aciendiun^  quod  ab  6a  h^n^  qoa  hata  est  later  aoa 
vita  apostoUca  ^vita  commiHua,  natom^  est  el  nobie  respeetiYe .  ad  prioni  teiUH 
pora  bonam  traaqiHillitatis  et  paois.  Benedisit  dominus  denoi  nostiie  ad;  ingra^ 
mäm  vite  illiw  aaacte  et  quaato  .eepenint  fratras  magis:  religiese  et  mbnaatiee 
:riyere  tanto  laimia  inpupati,  uon  nodica  gavisi  sitetquieteet  pace«  'Qols  «aim 
iiobis  nocebit,  ai  boni  emalatores  faeiiinns/  com  si  hnel  üi  .tiis  doiium  unbiH 
lasset  pro  i^dulo  humiliilaset  inimicos  eorunk 

Teiiiporibiis  liojtts  pafaris  quidatai  noYicSai,  Albertos  jde  Vratialaivia,  ad 
religioaem  satB^-bene  disppaitna,  in  amiciata  sue  fantas  paciebatar  antiqai  fbeatia 
insidias,  ^  ai  eom  iiiino;  arilis.  immergere  nnte  per  precipicivai* .  vettet-  ieiaeidei«^ 
Uade  cmitigit)  qiied  idflin;Alberl«S'neite  faadaM'perfi^ 

qmt  dMMiril  eperis  neoeasaiü  eont^t^  per  maximani  .cadeas  altMndinevi  de  mm^ 
aasterio  disoorrej^et,  qai  per  pertas  oinnes  sihi  faMas  iSbet  esre  potodaaet 
Mira  res,  fiiilb  dei  digBaoe^  de  tanta.  snmnntate  protiiere:  ^et  imuaa  mmaiiei«, 
niai  quia  manus  domini  adjuvans  eum  manum  suam  supposuit,  caro'  ^in  pol» 
vere^  et  ik  isfemo  «abiiiia^  rproeol  iväno  habitasset«  Podet;  idieere  ufeed  ex«- 
pedit  non'  tMere^  »ceddit  w  fl>vaaik  stereoreapi'  et  epilun4t  rvitam^  t  si  »temna 
aiidam  itetigisseC;  fractie  ^^e^rmibua  cscppraaset  Velrifieati  ^«nt  in  reeversos  -flÜ 
4e  qoodaift 'alio  odlapoaiti:  *:     ■  •' 

Iste.rilit,'  qtie  causa  fiut^  qubd  ripn  ijboreretür? 
Dextra  dei  subvenitei,    que  cunctä  tu6tur.  - 

Fnanuit  et.  doio  alli  M^ndi  prediaaeaswiim  .anoram  ttepore, .  qm  qnaai 
Alienati  sMiteiMeundna  douM&uil  et  teatadinnm  räpenint  aacendere,  vdrUs  det» 
Urarid  et  mwibna  efi  tameii -^gvesai  mdk  pseaUtea .  sunt  inafjpimöiaiTQsi  O  altt^ 
tiido  Sathane,  -«ft  quem  non  peteit  a  frairmn  iconstecio  ^c;  vpkmtates  seonlinneB 
4A  immissaa  extrabiire,\per  .iaAnn  apbnet  jMliHiitBi  i^eindam  .eanqpaUat  texire.  Ho^ 
atieida  est  ab  iiucia.,  qaaai  fillgur.  eeaidit  >de  cdoi,  nt  et  aiHnie  ibodieide  altifc 
predpitando  fideles  conetar  extingwere  et  de  eoceebo  njl^Oiü»  efr  vite  eeleatis  ba^ 
Intacole  dyabolica  saä  presuiupdaae  jactare.  r:. 

Sdt)  abbate  isio*,  äanei  domini  MOOGXCbVdK.  llaet  (byBpis  .feerii:loUof» 
bilis.tanta  tarnen  foit  Mardi  ^Aprilis  aspeiitas,  iqMdvix  Mteat'visiua  eatsivel 
au^tom.  Continuabatur  venti  aqnüonaria  flatus  fri^as  .per.  totani .^qua&ägesi^ 
mamj"  non  foit  qai  vomere  posset  arare  terram,  fuit  in  die  pasche  tanta  nivis 
babundancia,  tantas  ventoram  flatus  et  nivis  jactancia,  ut  nee  in  villis  con* 
atituti  pAssent  adire  per  campos  suas  ecciesias  et  in  civitate  Saganensi  nee  per 
cimiterium,   ''nee   per  ambitum   posset  processio  fieri,    nee   stacio   sollempnis  in 


'*• 


1508. 


*  y 


>)     Früber  stand  daffir:    nata« 

<)     aoima  ist  elfras  später  biuiigascbrtdMBm« 


30* 


•  *      « 


296  '  rV.    VataloguM  'abbahim  Saganemium. 

ecciesia.  In  iüo  tempore  mtilti  sua  expuleraiit  oves  et'  pecora,  non  baben- 
tes  quid  darent  Ulis  mandiieare.  Sab  hoc  multitudo  fratmm  in  monasterio 
fmt^  novicii  nee  vestea  nee  quidqnam  aliud  apportare  cogebantpr,  omnia  da- 
Iiaiitur  eis '  de  monasterio  ut  professis.  De .  mis,  que  apportaFerunt  poterant 
in  novidatu  suo  disponere^  sicut  eis  plaeuit,  non  ut  de  eis  in  clauslro  sin* 
golarem  vitam  duoermt^  sed  ut  extra  monasterium  pauperibos  et  bene  meri^ 
tis  secimduih  sunm  beneplacitom  darent  Hie  säA  ad  mensam  suam  sepius 
usque  in  finem  legi  fecit.^3  ^^^  ^'^^  tempore  quidam  conversus,  ^yco*' 
laus.Grabow,  Sa](0,  qui  sub ,  abbatibus  Tlieoaerico,  Nicoiao,  Johanne,  Ni- 
oolao,  Mathia  et  Ludolfo  per  XL.  amios  et  ultra,,  temporahbus  ad  extra 
et  nistkiis  in  villb  prefait,  .sdenda  plenus,  consilia  providms,  in  Interventa 
.stsranunSy  rustids  tenribilis,  latronUms  horrendus,  prindpibus  gratus,  civi- 
hask  aoceptos  et  fratmm  et  monasterii  fidellssimus  advoeatus.  Hio  liabens  iam 
septuaginta  sex ^3  ^lu^os,  adhuc  ex  dei  adjutorio  agilis  et  utilis  est  in  ofSdo 
suo,  quem  deus  ex  sua  misericordia  dignetur  conserrare  huic  loco  pro  sola- 
do  diutumo. 

In  diebus  ilUs  erat  quidam,  qui  dum  a  dyabolo,  nunc  de  luxuria, 
nunc  de.  fide  vel  perfidia  (emptmetur,  dtxit  temptatori:  excommunicatus  es,- 
ftb  ^cdesia  prescisus  es,'^  tecum  disputare  vel  loqui  non  licet  Vel  do: 
cur  ista  michi  loqueris?  Cur  hec  non  proposuisti  frmdatoribus  fidd,  prede^ 
cessoribus  meis?  Uli  tibi  beqe.  respondissent,  tempus  propouendi  negiexisti, 
non  es  audiendus.  Vel  sie:  mendax  es,  nequam  et  blasphemus  es,  verba 
tua  non  curo.  Vel  sie:  quid  michi  et  mcretridbus  tuis?  At  ille:  hone* 
stissim'as  matronas.  et  dominas  meretrices  vocäs?  Gui  iste:  Iioneste  sunt  in 
«e,  sed  meretrices  tue,  qpia  per  eas  me  nkeris  sallem  meate  corrumpere» 
•Venptabatur  in*  disraps  et  respoBoit:  tempoK  aeoepto  scriptum  est  audivi  te, 
loquere  nnchi  postea  et  audiam  te,  jam  noa  est  tempus.  Aecessit  ad  altare 
ei  de  .excommunicacione  vel  iitegularitate  temptdiaiur«  At  ille:  missam  ce}e- 
brabo.  irregdariter  et  excommunicatus  tuus.  Hiisque  et  similibus  excepdMi«^ 
ims  repulsns  discesaft>  temptator  illusus. 

Erat  tunc  quedam  prosa*3  ^®  eompasdone  Virginia  Marie  et  ejus  Symeo- 
nieo.  ntnerone , .  quam  cottidie  dicentibus,  forte  cum  ma  prosa:  patris  sapiencia 
edam^  vel  forte  sine  ea,  dominus  Wencseslaus,  Vratislaviensis  episeopus,  aliquot 
^ies  indulgendarum  concesdt      Bst  aitfem  hec: 


I  • 


.1.  I 


1)     Das  Nachfolgende, bis:    pro  solacio  diutumo  ist  spater  aDsgestrichea  worden. 

*)     Später  in  x    Septem  Terinderl. 

s)     Früher  stand  i    est 

4)  Prosam  libri  Rituales  ecclesiastici  eam  orationem,  quae  in  Missa  canitnr  ante  eran- 
geliam  in  majoribns  festis,  ^oam  alias  Seqnentiam,  yoeant.  Da  G«nge  u.  d.  W- 
Prosa»    Vergl.  aaeh  Gerberl.   de  cantn  et  mnsica  saei^.  L  p.  340. 


15.    Lud0lph  I. 


23t 


^oosolatrix  paupemm, 
if/elica  regioa, 
Audit  captam  filiam 
Hora  matutina^ 
Gregem  apostolicam 
InteUigit  dispersmO) 
Sicqne  sentit  gladiam 
cor  sibi  mersam. 


^ 


IL 


Hora  prima  conspicit, 
ifm^ter  Pylato 
Jhesum  turba  tradidit 
Viro  reprobato, 
Cemens  prolis  faciem 
Spnto  nacalatam 
E^is  sentit  aciem 
In  eorde  vibratam. 

m. 

Cum  advenit  tercia 
Vidit  coronatom 

^      Spims  et  senteneia 
VttLve  condem}Miatimi, 
Virgis  oesnm  intaens 
OrMem  bajnlantem 
Et  mucronem  sendeos 
8ese  perlorantem. 


IV. 

Hora  sexta  filium 

Videt  Gonclavari, 
Inter  duos  mediam 
Audit  blasphemari; 
Ex  amaritudine 
Mirrate  pocionis. 
Est  in  matre  virgine 
Mttcro  Symeonis. 

V. 

Audit  in  meridie 

Voeem  morientis^ 
Lanceam  in  laiere 
Viderat  pendentis. 
Terre  motus,^}  lenebre^ 
Que  tunc  evenerunt^ 
Mariam'  in  pectore 
Dke  transfixerant 

VI. 

Gum  de  ligni  nexibns 
f      Vespere  movetur, 
Matemis  amplexibus 
StriDgens  intuetur 
Ungit,  ter^t  wlnera 
Fletet^oscolatur, 
MaterH  et  in  anima 
Sic  transvarberatnr. 


VIL 

Sopulture  debitam 
Occidenti  die 
Biagnom  est  suppHcl 
Virgini  Marie. 
Vivo  earens  mortuo 
Mater  benedicta 
Est  propbete  gladio 
Graviter  afflicta-O 


AiMMMta 


Später  ist  zu:   motns,   et  gesetzt.         '    ^ 

Irillier  Stands    Tirgo  mater  «oima. 

la  der  Haadselirifk  ist  dieses  scliöoe ,    bislier  unbekannte  Lied  y  wie  Prosa  gescbrie- 

beoy   dodi  gana  in  der  Folge  ^  welche  hier  pni  Zahlen  beseichiiet  worden  ist* 


\  \ 


338  IV..    CataloguM  abbalum  Saganemium^ 

Versns:    Mulier  ecce'  filias  taiis.    Ad  discipalui  aotem:   Bcce  mater  taa; 
cmn  coUeiita:    Non  conveniat  ete.^3 

Hanc  sermonem,    domina,      Tibi  jam  oblatom    ^ 
^30uodam  ante  tempora     Sene   prophetatam, 
Dignare  clementissima     Acceptare    gratam^ 
Meque  tecum  jogiter       Facere  beatum. 
«  Amen. 

Tempore  hnjus  abbatis  firactus  est  ambitas  pro  ampliacioBe  ecclesie,   de 
consensa  abbatis  et  seniorom;  .    * 


He   qunuadmn   erentibu§  iUiua   9etmpari$. 

hki&t  tres  doces  Heynricos  (VII.}  dux  medius,  dnx  voeabator  Rumpoldas 
et  Heynricas  nayor,  maybr  a  magnitadine  corporis,  ^boit  enim  molem  corporis 
magnam,  spissam  et  loogam  cum  pedibus  tamentiboa  et  potrescentibas ,  ita  qiiod 
difficolter  ire  yel  eqoitare  valebat.  Terram  autem  suam,  residens  in  sede,  ja- 
cens  in  lecto  et  ductos  in  corra  strennue  gubemavii  ffic  ex  cansis  extra  ter- 
ritoriom  snnm  profidscens  v«nit  Boleslaoiam  prope  Boberam  ibiqae  eepit  infir- 
mari  et  dissuadaitibas  nedieis  non  potnit  inde  moveri.  Putrait  pes,  nt  eames  de 
ossibas  ferro  scinderentiir  jacensque  in  fetore  nuadno  BAortiii&  est  in  nocte  nati« 
fSM.  vitatis  Christi ,  tarnen  ante  noctis  medium ,  hora  videlicet  qaiata  horologii ,'}  ita 
24.  De«,  nt  obitus  ejos  debeat  non  diei  sed  vigilie  nativitalis  aseribi.  Inde  delatus  in 
Saganum  sepultus  est  in  Mpultura  mayorum  saoruL  Hajus  törram  divisenmt 
inter  se  frater  ejus,  dux  Heynricus  (yJSL.')  junior ,  .  qui  dioebatur  Sperlinc,  et 
dux^  Cunradus  (jL}^  patruns  ejus,^}  nee  tarnen  adlrac' aliquas  exequias  cele- 
brari  fecenint  pro  anima  ipsius.  Hie  Bumpoldus  adhuc  vivens  citatos  fiiit  cum 
quibnsdam  vasallis  (]suis30  ^  GneBCDaai  per  queadam  judicem  delegatum  ad  in- 


1)     ۥ  coli.  n.  conv.  fehlte 

s)     Später  ist:    «  Tor  quodtn^  eingeschoben  worden« 

>)     tOMu  zählte  damals  m  Schlesien  die  Stunden  nach  der  Italienischen  Uhr,    von  Son- 


nenunter&ans;  bis  24.     Erst  im  sechzehnten  Jahrh.   wurden  In  Schlesien  die  söge» 
nannten  halben  Uhren  eingeführt .  welöhe  nnn  jetzt  zweimal  bis  ISt  zahlen »   in  Bres- 


lau  seit   1535,    und   allgemeiner  1580.      S.  Yon  den  öffentlichen  Uhren  in  Breslau 

ProTinzialbl.  t.  J.  1796.  T.  U*  p.  1  ff. 
^)     Conrad  IL   war  der  Sohn  Conrads  L,   des  Bruders  Heinridis  IV.  ^    wddier  Hein* 

richs  ▼!.,  YII.  u.  YIII.  GrossTsler  war. 
^)  -  suis  ist  später  hinzugesetzt* 


15.  Ludolph  L    H».  Httnrieh  VII.  JitimpoU,  u.  Heinrieh  VIII.  Sperling.    238 

Btandam  domiiit  Symonis  4e  Deyr,  caiioiiici  PoznooiMsis*  Proposiia  autem 
coram  eodem  jadice  ^Lcepdane  legittiiiia  et  tum  admiasa  appellatiim  est  et  domi* 
BUS  c^cialis  Labacensia  es*  ptoo  i^ipelladoiiia  jadice  deputataa^  *  Judex  aatem 
ifi  Cfüizena  appelJaGioni  non  detolft,  aed  prineipem  cum  suis  exeoaunttoicans^  eoa* 
in  partitoa  Gnezene  denimciari.fecit  Pepmdit  igitor  causa  appeUacionis  coram 
o£fi0ial&  Lobttccpai,  coram  fuo,  duee  emn  suis  causam  viriliter  et  legiitime  pro^ 
t9e<pMntiinia  habitiaqne  in  ea  nonnullis  tenninis^  ingressas<  est  princeps  viam  unir 
nrerse  camis;.  Cüatur  igitqr  abbas  cum  fratränis  in  Guezenam  prcqpter^}  ^x^eomr 
imuneati  sepultnram«  Oomparent  ipsi,  sed  nee  comparet  actor  iiec  judex,:  sed 
ecce,  procedit  judex  appeUadonis  in  causa  et  {Hronuneiat,  omnia  attentuta  teoiitra 
prineipem  et  suos  Ibre  irrita  et  cassa,  et  est^  hec  pronuiuM^ia  in^ardbivifi 
nonasterii  aob  sigill^  judids  debetque  pvoi^r  <d)jeGciones  fiitvas^  lon^^^tempoiAf  * 
bus  öbserrari.  Dato  edam,  quod  excommumoatia  lata  in  duoon.  valida  fiü&fliet 
abbasque  eom  deinmciatüm  fore  sdvisset,  adbuc  cum  appellaciQne  et  prosecnr 
done  pendentibus  *  sine  ealpa  s^pelisset,  scriptum  est  eiüm,^)  d  quia  conquOr' 
ritur^  se  excoamunicsjbHn  post  appeUacionem  legittimam  et  ideo  excMitnunicar 
cionem  esse  nuUam  offertque,*  ae  in  judicio  hoc  legittime  probainrum,  vitfud  .debtt 
in  jodicialibus  actibds.  tantmn^  in  extrajudidalibusi  sneto  et  in  diyinis, midiMi  ea^ 
Titandus/  in  häo  cansapro  defendone  aoi  moBHteriam  plus  .quam  ^odMui^ 
marcas  expendit  .     ^    » 


•i 


•  I .  •       «       .  .         .         I 

Dax  iate,  pendente  fite  in  judicio  inter  eom.ot.  qucmkoii  itenoi4cuiii:  Gl0r 
godensem,  Nicolaum  filengil,  anper  .iajuriia  et  rapinia  probende,  sne^jrnoa  itMMtr 
vietaa  nee  confessua  de  aüqno,  mprtuus  in  Sprottania,  in  SaganoeiH  taffNdatna« 
Fast  mortdtt  hqua  et .  exequias  soHempniter  peractas  deolaradt  dpmkiM  ^Vitatiar 
laliends  qpiscopus,  eum  in  excommndcackme  deci^sse  [uropter  violenda^i  Ula* 
4am  in  rebus  ecclesie,  per  statuta  provindaBa  mandavitque  emn  exoomiamioaMm 
debere  publice  muiciari«  Suscepto  i^tur  .bujusmodi  ndandato  dominud  Ludplfus 
nee  cito  volens  presilire  in  ducis  iafamiam  nee  episcopalem  incurrere  inobedien* 
ciam,  propter  excusadones  legittimas  supersedit  execucioni  ad  lempus  seribens- 
que  excusaciones  suas  racionabiles,  presertim  quia  mandatum  episcopale  primum 
obacoram  iiut  ip  midtis,   jusaionem  aui  superiona  secundani  expectavit<      Cujus 


1597. 


^)    'Praher  stand  t    Tel  propter. 

^>     est  lAlte  friUier. 

s)     Yergl.  Decret.  L.  II.  T.  XXVm^  e.S».  de  appdlstione. 


•       x- 


340  rV.     CahUofui  aibakun  SaganenHum. 

dilacionem  et  excQsacimiem  dominiis  episcopos  per  omiiia '  approlMuto  emn  eximsa« 
tum  habuit,  declaraos  de  novo,  ipsuni  dominam  dacem  pro  excommiiiiicato  esse 
habendom.  l^nonciavit  igitor  dominus  abbas  per  seipsura  principem  ej^coimnaiii- 
catum  haboltque  ecclesiam  saam  et  cimiteriiun  ei  contiganm  pro  pollatis.  Sepelie-f 
bantnr  mortui  ad  sanctam  crucem  vel  ad  sanetum  spiritam»  In  capella  qooque 
et  sacristia  celebrabantor  raisteria  divinoram^  hee  enim  dae  eqieliole  ecdbde 
ebntigae  non  faere,  Accepta  eciam  desuper  episcopali  licencia  agebanior  süsse 
et  divinomm  sollempnia  in  altaribas  viaticis,  in  locis  congmis  et.  honestis,  ita 
vt  et  in  r^ectoHo  estivali  fratmm  et  ante  ipsam ,  in  refectorio  qüoqae  esfivali 
abbatis  sex  erigerentur  altaria,  in  quibns  cum  nota  et  sine  nota,  et  iiore  canoniee 
et  missardm  peragebantor  officia  saerosancta,  venitqocr  festnm  nativitatis  Christ! 
hiis  diebos  nee  celebrabantor  divina  in  ipsa  ecclesia  sed  in  loeis  jam  de» 
scriptis,  quoniam  loqnens  de  qaatnor  festis  exceptis,  eonstitacio  Bomfaeii  noa 
de  pollatis  loquitur  ecclesüs  sed  de  ecclesüs  constitutis  in  loeo  generaliter  inter- 
dieto«  Reconciliabator  ecclesia  per  presolem  sob  expensis  vitricomm  fedtqoe 
abbas  ipse  corpus  principis  exhumail  Jacuit  extra  sepolturam  sacram  diebos 
VIQ.  donec  ad  mandatum  episcopi  abbas  ipse  mortuom  abaolveret  et  redderet 
eccleriiistice  sepultore.  Forma  autem  absoWendi  mwtuum  hec  est.^3  I^egetor 
prime  psdmus:  Miserere  mei^  cum:  Gloria  pa(ri,  Dominica  oracio,  Ave 
Maria  etc.  Et  ne  nos  etc.  Salvum  fac  *servum  etc.  Nichil  proficiat  etc. 
Esto  ei  domine  turris  etc.  Domine  exaudi  etc.  Dominuä  vobiscum  etc.  Or&»- 
mus,  deus,  cui  proprium  est  misereri  semper  et  parcere,  suscipe  deprecacio* 
nem  nostram,  fi%  bunp  famuluDa  taum,  qtfem  excommunicacionis  catheoa  constrin- 
^t,  miseracio  tue  pietatis  absolvat^  vel  dicat  hanc  vel  utrasque:^3  Presta^  queso 
domine,  huic  famulo  tuo  dignnm  pemteneie  fructum,  ut  ecclesie  tue  sancte,  a 
cujus  integritate  deviavit  peccando,  admissorum  veniam  consequendo,  reddatnr 
innoxius  per  dominum  nosirum  etc.  Post  hoc  absolvator  in  hec  verba,  vel 
mmilia,  prout  materia  requirit:^}  Ego  L.  abbas  canonicorum  etc.  autoritate  michi 
commissa  absohro  te  Heynricum  juniorem,  olym  ducem  Saganensem,  ab  exeom* 
municacione,  quam  incidisti  ex  statutis  provincialibus  Gnesinensibus,  racione  r^rom 
ablatarum  ecclesie  vel  probende  venerabilis  viri  domini  N.  Stengil,  canonici  Glo* 
goviensis,  et  restituo  te  communioni  fidelium  et  ecclesiastice  sepultore,  m  no^ 
mine  patris  et  filii  et  spiritus  sancti.      Require  in  speculo  judiciali  in  titolo  de 


1)     Vergl.  d.  AbBoluliontformeln  in   Gerbert,    monumenl.    Teteris  Litorgiae  Alemin* 

nicae.  T.  U.  p.  27  ff. 
s)     Das  foleende  Gebet  ist  zum  TheOe  wörtlich,  doch  abgek&nt,  aus  dem  alten  Gebete, 

wie  CS  bei  Gerbe rt  a.  a.  O.  p- 89.  steht,    enflebnt. 
3)     Die  Wortes  vel  similia,  bist  reqnirit  sind  etwas  später  hinsngesetst.     Jndices  tanea 

nonnuili  excommouicatos  snos  facientes  post  mortem  alisoiri  psalmnm :    De  ptolkndis, 

loco  psalmi :    Miserere ,    legi  precipiunt ,  seribuntque  formam  quandam  aliam  brerio- 

rem.    Que  modo  scribitar  serretur  ist  am  Rande  nacbgetragen. 


19.  Ludolphl.    Bp%egHeinrm  CVfflJ  Sperling.  241 

$enteiicia  et  re  ja^cata  ia  $.  Ut.aatem  que  prenuaimas ,  vwsa:  ^  !Porro,  qAe  de 
excommameadone  dixiiiiiis.0 

Mortaus  est  igüar  duz  Heyniieus  senior  anno  domini  MCCCXCm  qniota  laes. 
die  mensis   Deceiiibris,^3    "H^ynriens  medius   aiiQo ,  XCV.  XXEDDE.   die  mensis  tsat» 
^asdeni,^3    Heynricus  junior  anno  XGVII.   XHIL  die  mensis  MarcH.^3      Hiß  iser» 
reliqoit  qnatuor  parviilos,^^     ^^    tatela  domini   Ruperti,     ducis    L^niczeni^» 
Debita  antem,     qne  vel   ex  contractu  yel  ex  malencio,  vel  isti  principes  yeSl 
parates  eomm  aut  quidam  jilii  injuriatores  monasterii  nobis  tenentur,  alibi  sunt 
scripta. 

(Hec  hucusque  de  hoc  venerabili  patre  tempore  vite  sue  scripta  sunt^  qua 
autem  secuntnr  in  alio  sexterno  de  eodem  patre,  col|ecta  sunt  post  quinquaginta 
annos  ab  obitu  suo  elapsis,ex  variis  cedulis  et  scriptis  hlnc  inde  repertis  ac  rela^ 
tibus  seniorum.30  '        . 

JEpytogut   abbaiutn. 

* 

Abbas  primus  Heynricus.  Amavit  hunc  et  ornavit  dominus,. dum  stola 
abbaciali,  stola  glorie  induit  coIIum  ejus.  Hunc  dominus  in  dulcedine  benedic- 
donis  sue  prevenit,  dum  eum  ad  abbacialem  benediccionem  primum  remre  fepüL 
^i  quik  igitUr  inter  abbates  distare^ potent,  major  dici  potest,  qui  primua  .  t 
fiiit  Huic  successit  Burghardus  primus;  buic  Tylemannus;  Hie  velud 
jßlnoch  translatus  est  de  terris  in  paradysum,  dum  de  loco  horroris  et  vaste  soli«« 
tudinis  transpositus  est  in  Saganum.  Post  hunc  venit  Burghardus  secundus; 
ppst  hunc  Petrus  primus.  Hie  m|3ericordia  plenus  lagwentibus  igt  hospitall^ 
quibus  prius  spiritualia  ministravit  jure  parrochialia   regiminis,  factum  procflrator: 


t)     Nendicb   Durandi   speculnm  juris   (ed*    Freof»  a.   1611.)    lib.  II.    parf.  III.    §^»  6. 

B.  438* 
[lernach  ist   Sommers bere.    Tab.  gen.  IL  N.  SS8.    zu  koirigiren,    da  nach  ihm 
Heinrich  VI.  i.  J.  1387.  sta»» 

s)  Da  Heinrich  VI.  nach  einer  Urk.  am  88.  Dee.  139S.,'  d.  h.  wie  wir  rechnen  1301^ 
weil  ehemals^  in  Schlesien  gewöhnlich  das  Jahr  ron  Weihnachten  an  gerechnet 
wurde,  bereits  todt  war,  so  wird  man,  da  sein  Tod  knrzyor  dem  An&nge  des 
Jahrs  erfolgte,  nach  unserer  Zeitrechnang  1384  setzen  mfissen.  Sommersberg  •• 
a.  O.  N.s  5t8.^  läBst  ihn  bereits  1380  steäen. 

^)     Also  nichts  wie  Sommersbersr  a.  a.  O.  N.:  30.  anfuhrt,  88.  Februar. 

«3  Die  Gemahlin  Heinrichs  YIIL,  Catharina,  war  die  Tochter  dos  Herzoes  Wladislaus 
▼on  Oppeln  und  Dobrin.  S.  Voigts  Gesch.  Preussens.  T.  V.  p.  588.  S.  auch 
oben  p.  151.    Anmerk.  5. 

')  Das  Eingeschlossene  steht  von  jüngerer  Hand  am  Rande  vor  dem:  Epylogns  ab» 
batnm,  welcher  wieder,  wie  das  zunächst  Folgende >  von  derselben  Hand  wie  der 
Cataloens  abbatum  geschrieben  ist.  ^ 

^  31 


N 


1 


t4ft 


TV:  ^^CttUäogru  ahhk^b^  Sagantiuttam. 


eortttt  miilSti'avit-i^Mtmodism.tempc^aUa  pe^  snos  fratres  ex.  o^o  pie^tis.  Sno 
cessit  haic  Johannes  primus,  et  hipc  Guentheras,  «t  ifü  Trtiatr3tit(8.  ffie 
pitMs  refdrttater  dottAid  no^re,  de  bestüd  hominea  fecft,  tftim  riMs  fratnun 
bisstMes  et  ]ii4dniitos,'liQiBiuio5  et  disciplinatos  esse  prftcuravtt  Ptist  Irane'  do^ 
nfaios  ■erManiittS,  post  qnen^  Theüd^rit^ttS,  et  poat  illttm  NTCoIali?  pri^ 
iiMidw  fMo  sabstitatas  est  dominas  Johannes  secondas^  i}al  velad  pairis  plgw)s 
AdiciaA  Mgibtts  prebu^rat,  .dtun  vitam,  qttajn  domniua  Trnedwinos  de  besdaÜ 
httttanam  feoenf ^  ipse  vitam  tonunonem  bidioens,  in  apostoBcam  et,  imilierei 
expellens,  in  angeBcam  transferebat.  Cui  successit  dominus  Nicolaus  secondtis. 
Difiisa  fMi  gracia  in  labiis  patris  bajns,  nt  propter  hoc  ei  beneiQcere  in  eternun 
dignetor  daminns.  Venit  post  hone  Mathias,  et  post.hnnc  Ludolfns.  enjns 
titiim  adhHc  iMer  proeellas  bojns  secnli  floctoantem  Arigere  dignetor  aitlssiinQB 
ad  bonmn  finem. 


Be   ardine  ArrotutensV^ 

■ 

(^itftt  superiin,    quasi'  in  Ivorum  $Griptomni  prinefpio,    4e  ordine  Atpoä-^ 

siianm  fiteta  est  mmicio,  ,  scribendmn  est  aficfuid  de  isto.^J      Anno  di^mhifce  !n*- 

lOeo,  Aamacioiäfl  M:  nottagesinio  treß  bermiite  oeltam  sibi  ad  serViendum  deo.  statuont 

el  onit))irflim  in  htmere  sancte  trinitaüs  et  sancti  Nycolai  potitifids,   cujus  ex  re- 

centl  transladone  t»^ra  per  orbem  idivulgabantur  miraciua,    construunt  tectuUH 

Se  ejtis  mtrixSs  ac  foHb  sire  ramunculis  claudunt  et  contegunt.  Horum  primus, 
tdemaifus  nmnne,  Tornacensis  genere,  Alter  Tero  nonrine  Cfhono,  genteTheu* 
tofäeus,  Mnbo  sanctltate  prestantes,  officio  presibiteri,  professione  ^rauionici,  cum 
fratre  Rogero  layco,'  religionis  in  Arroasia  fiindamenta  jaciunt,  *  non  timentes 
latronum  insidias,  quia  justns  ut  led  confidit,  iUa  enim  silva  erat  qp^nca  la- 
tronum  et  vocabatur  Aridagranunancia ,  omnes  eciam  sua  fide  et  innocenda  sed 
et  corporali  preseneia  securos  inter  insidias  reddunt.  Hos  doos,  HUdemannp  et 
Chononem  in  Anglia,  ad  quam  eos  studii  causa^}  traxerat,  ferunt  canotiiee  pro- 


^■■'■»i 


&  ftber  die  Gescb.  der  Stiftune  des  Klosten  zn  ArrovaiBC  TönSgL  Acta  Sanctomm 
ed.  J*  Boilandns  T.  I*  13.  Januar,  p.  851«  mit  den  das.  angeführt  litt  Nachwei- 
flungeQ;  ein  VenBeiebnisa  der  Aeiite  bis  2.  3.  1648.  in  der  Gallia  GlLrlstiana 
T.  IV.  p.  96  ff.  ÜQser  Abt  hat  die  ErzlUnng.  welche  Boliandnss  ex  fide  digae 
eodice  mcnuscripto,  j^geben  hat,  abgekiijrzt,  fibrigena  meigtens  wörtfiidi  abgeachric- 
ben  und  Wahrscheinlicli  ans  Arrovaiae  erhalten,  woher  auch  BoHands  fiandsdirift 
ataanne&  mag. 

BoUandna  a^  *^-  O.  6.  8.  '  « 

studendi  cura  Bolland. 


t 


15.    hudolph  l.     -Der.  Orden  tion  ArranaUe.  249 

fe^sioms  babitam  soscepiaseuO  Bodent  une  tempore  ab  Urbano^}  jP^q^a  eefe-r 
bratar  Claromonte  concuiiua  et  ad  liber»Qidam  Syriam  a  pagaooriuii  incwailMis  tb^ 
me  terramm  fideles  pet  c^asdei»  pape  indastnam  amcitaatar  ]  e(  oon  aolum  a 
^ria  Jerosolima  sed  et  jab  Anthiocbia  et  aiulüs  aliis  locia  g^atUiMeq^itttiir  tt 
(^stiani  pro  eis^  proptelr  ipsos  ]wgiumte  doimao^  sigois  evidentSM»;  anno  diomiaio« 
nativitatis  MG.  priipo,  feliciter  <  ^ 


adiiiittiutar.^3    B^'igi^?  evßt^o  iiriore  ligneo  ora>p  ttoi« 
torio,  per  venerabOis  ChoDonis  industriam  ecclesia,   in  eodem  loco  lnyMm  üHr 
stmitar  et  a  Goetfiido  AmbianeosL  et  Johanne  Tenianrasi  epispopu»^  aiuio  domi« 
aiceMCVX'GL  kal.  Octobris,  pemisau  e^  rogata  Lanperti  Aträi^teMis  episcopi  itoe«. 
dedicatur«^3       Itaque  e}ectiia  est  abbas  BicheiT^,  .pro  liiiiniUtate  tanUA  sine  be-^'^^ 
nedicione  abbaciali  usque  in  flnpqi  yite  permanens ,  -atrenwio  admitMatiato  officio  et 
goibusdam  possesaäombus  et  mvltis  iratribas  congr^tis,  ^mo  dominiee  MCXXI.  au. 
Vm.  vd.  Maji  viam  oniyerae  carnis  iQgreditor.^      Post  quem  Gervaaius,   Bolo-  ®*  ^^^ 
mensis^3  $^^^^^j  verbi  beoignitate .  f  recipans^  oaritate  et  mißerioordta  awlmas,  eleo 
done  Iratram  et  benediecione  epi$cppa]i  primos  abbatiagre  ce^^3     ^jus  tem- 
»rs  veaerabilis    Chono,    e:qileta  legacione,     qua  in   JeroaoUoia  ei  per   totam 
iam  sab  Calixto  vel  Honorio  sommis  pr^suiibas  lanetvs  faeiat^,  nversus  ad 
propria y  Prenestem  civitatem«  sedis  sve  spiritu 9110  ad  donm  evocato  V«  yd.  Aogosti  (iU7.) 
sui  gleba  corporis  bonoravit  J 


pr§l9iie0io   orMtH». 


Proficientibiia  itaque  j^tribus  loci  ^Oi«»  i^i  ;|^Bctitdle  et  fra^sifl?  fiindata 
sunt  de  isto  mönasterio  aüa  filialia  multa^  qaoniin  monaateiionpn  ovpiom  cop- 
gregadonem  etnumerum  presentem  et  fiiturum  ^iomiims  Urbani|8^3  papa  in  uiram 


i)     Das  Folgeäde  fieUt  im  BolUnd. 

s)     Fa^t   gleicbzckig    iat   Ton    einer   «ndem   Band  4asa    auf  d^m.  unVßm  ^  |laiide    der 
^  Seite  Ciozugeriigt :  Iste  fnit  Urbanos  secundas,  sub  ^no  ard.o  Arroaaiciiiia  priino  -fae- 

rat  inventns  et  Toniüin  conflnnatiid ,  hleirvon  ist :    primo  bald  nachher  ausgestrichen, 

nnd  daförx   per  enm  vel  alinm  postea,  gesetzt  woraeo. 
9)     Das  Folgende  bei  Bo Hand.  p.  833.  c.  5.  §.  12. 
4)     Das  Folgende  fehlt  wieder  bei  Holland, 
a)     Die  Herren  von  Sainte  Marthe  geben  in  der  Gallia  ehrist.  a.  a.  O.  Bononiensis  und 

aein  Todes -Jahr  1117. 
«)     Das  Folgende  bei  BollaAdns.    §.  16* 
^)     Bei  Bollandna  ist  dazu  gesetet:  «nao  domini  1117« 

•)     Hieizn  ist  gleicbaeitig  unten  auf  jkrselben  Seite  bemeilBt»    Ut»  UrbanuB  anpdUatur 
^   Urbanns  terdus,    a  quo  ordo  Arroasienais ,   antea  per  unni|i  de.  predeeeaaonfcaa^auis 

Gonfimatns^fait  hoc  priTUegi«  inaigpiitnH.  \  ^    ^ 

31  * 


241  IT.     Catalogtii  ahhatum  SaganenHam. 


ordims  Arroasie  pater  abbas,  salatem  in  onuiiiiin  salatari.  Noverit  nniversHas  ve- 
stra,  DOS  quoddam  habere  Privilegium ,  non  solam '  nobis  set  eciam  ordihi  um- 
yerso  a  sommo  pontifice  concessom,  cujus  teuerem  scribi  fecimus  in  serie 
siibsequenti: 

Vrbanus,  episcopus,  servus  servorum  dei^  dilectis  filiid  Galtero^'^  ^^" 
bati  eeclesie  sancti  Nicholai  de  Arroasia  et  ejus  soctetatis  et  ordinis 
abbatibus  et  fratribus,  tarn  presentibus  quam  futnris  regulariter  sub- 
stituendis  in  perpetuum.  Proprium  est  ecciesiastice  discipline,  ab  illi- 
citis  prohibere  et  excessuum  culpäs  salubriter  resecare,  que  si  tor- 
pente  magistro  negligitur,  cuncta  in  confusionem  deveniunt,  nam  si 
alter  destruit  alter  edificat,  sive  aBquis  propriam  sequens  Toluntatem 
minuit  alios  addit,  non  solum  regularis  ordo  dissolvitur  set  eciam  ex 
.  hoc  perdicionis  materia  ministratur.  Cure  ergo  vobis  sit/  dilecü  in 
domino  filii  abbates^  ut  personas  diligatis,  vida  persequainini,  lioui 
dulces,  mali  vos  isenciant  correctores.  Culpe  dnim  est,  in  culpa 
omnino  debitam  relaxare  vindictam,  et  sie  aherum  condiatur  ex  altero, 
ut  boni  habeant  amando,  quod  caveant  et  mali  metuendo,  quod  diligant 
Ceterum  tunc  deo  pkcens  religio  dirigitur  et  vigor  ecdesiastici  ordinis 
indissolttbiliter  con9erya|ar9  si  ad  ejiis  costo^am  certus  modus  et  pro- 
pria  oepsura  ponatiur,  Quia  igitur  per  qperacionem  sancti  spiritus  in 
ecclesia  sancti  Nicholai  de  Arroasia  fervor  canonici  ordinis  secun- 
dum  beati  Augustini  regulam  acceptabiliter  custoditur ,  placuit  nobis, 
propositum  vestrum,  ad  instar  felicis  recordacionis  Lmocencü  pape,  pre- 
decessoris  nostri,  sedis  apostolice  auctoritate  finnare  et  ut  in  eo  firmi* 
ter  persistatis  püs  exhortacionibus  eommpnere.  Statuimu»  itaque,  ut 
in  ecclesiis  vestris,  in  quibus  fratres  vitam  canonicam  professi  degunt, 
uulli  omnino  hominum  liceat  secundum  beati  Aiigustini  regulam  ibidem 
constitutum  ordin%n  commutare.  NuUus  eciam  episcoporum  futuris 
temporibus  audeat  ejus  religionis  fratres  de  ecclesiis  vestris,  abbatibus 
-  propriis  invitis  aut  inconsultis,  expellere  nee  professionis  canonice  quis- 
piam  ex -ecclesiis  eisdem  aut  claustris  audeat  sine  communi   congrega- 


0    ^Obwobl  die  Abschrift  in  der  Chronik  fast  ganz  genau  ist,    haben  wir  es  doch  Tor- 

fi;czogen^    die  Urk.  nacb  dem  sehr  gut  erhaltenen  Origbale  mitEnthellen. 
2)     Lanrentins  war  nach  der  Gallia  chnst  a  a.  O.  Abt  t.  J.  1233  bis  12S0,  ans  dieser 

•  Zeit  rührt  das^  Original  her,    welches  keine  Beseichnung  des  Jahrs  d^r  Ausstellnng 

•  durch  LanrcDfiiis  hat« 

^)     Galler  war  Abt  v.  H7»  bis  1191.     GalHi  chnMiana.  T.  IV.  p.  98. 


* 


15.    huidalphT.      Dior  Orden -Hon  Arrovaise. 


2tö 


ciOitts  permisstdbe'  discedere,  discede^tem  vefo  nnllas  episoopomin, 
nuUus  ablatanr,  ttalliis  monachoraiii  sine  commtiiii  litteramm  caueione 
sascipere.'  QtA^^yero  honniM j  jde  rig^hn  'observaädft  ad  regimen 
epcksiäimn  a^iäjjitiY '  eö  sepias  per  pi^ava  opera  dissohnantor,  quo  ad- 
versnä  eos.  antiqid  l^ostis  invidia  peiniciosiiis,  astaciam  sue  fraadis  exer- 
cet,  apüstolica  ntcldloinihus  aactoritate  stattti]n!i39  nt  si  quis  abbas  ve- 
stri  ordinis  infamis  vel  sai  ordinis  prevaricator  sive  eomtnisso  sibi  mo- 
nasteiio  inntilis  vel  perniciosus  extiterit,  nisi  a  pah*e  abbate,  secnndo 
terciove  commoMtus  suuin  onraverit  emendare  delictmn,  idem  abbas/ 
adjuncÜB  sibi  afös  £scredoribus  et  grayiorp>ns  ordinis  ejusdem  abbati- 
bns,  de  ipsoiHmr  consilio  et  assensn  emn  canonica  et  regnlari  correc- 
cione  castiget  '  Qiti  sl  eonim  correccioni  rebellii^  fiiefit,  districcione 
canonica^  per  te,  fili  6.  abbas  et  saccessores  tuos  necnon  et  quatuor  coab- 
bates,  qai  arbitri  tecum  ad  corrigendos  exeessns  ordinis  in  generali  ca- 
pitalo  itatnuntor,  si  spönte  cederenobierit,  deponator.  Si  qois  vero 
de  jadicio  vestro  pro  culpa  sua  faerit  de  racione  depositus ,  ad  eccle- 
siam  unde  assumptus  fnerat  vel  ad .  aliam  ejusdem  ordinis  revertatnr 
ibique  sub  obediencia  abbatis  regulänter  conversetur.  Verum  si  que 
canonicorum  ecdesie  se  ad  ordinem  vestrum.  de  antistitis  sui  consensu 
transtulerint,  vestris  institucionibus  informandas,  ecclesie  de  Arroasia 
et  ordini,  sieut  alias  ecclesias  vestri  ordinis,  in  regulär!  observancia  de- 
erevimus  subjacere,  ita  tarnen,  ut  ad  illam  ecclesiam  tamquam  filie 
ad  matrem  babeant  sine .  refragacione  respectum,  in  qua  vestrum  noscun- 
tur  ordinem  assumpsisse.  Cum  vero'auquis  abbas  vestrarum  ecclesia- 
rum  decesserit  vacans  ecclesia  sub  patris  abbatis  proyisione  consistat,  ne 
videlicet  ex  pastorali  defectu  grave  dispendium  paciatur,  dönec  de  ipsius 
et  duorum  vicinornm  abbatum  öonsilio  abbas  alius  a  fratribus  eligatur, 
nisi  illa  ecclesia  a  patre  abbate  tantum  remota  £ierit,  ut  ipsum  sine 
magno  dispendio  vocare  non  possit.  Si  antem  inter  fiiatres  monasterii 
de  substttuendo  abbate  iuerit  suborta  contencio,  .  nisi  ad  concordiam 
potuerint  revocari,  patpr  abbas  de  *  consilio  et  assensu  coabbatum  suo- 
nim  illum  ibi.sijne  cönlradiccipue '  preficiat,  quem  approbacione  majoris 
'f$  sanioris  parti^  capituli  et  laudabilioribus  meritis  viderit  adjuvari. 
Substittttus  vero,  sicut  moris  est,  dyocesano  episcopo  presentetur, 
qui  si  secqndo  terciove  cum  humilitate  debita  requisitus  benediccionem 
ei  aliqua  occasione  cpnferre  distuleiit,  ne  ipsa  ecclesia  Interim  susti* 
neat  detrimentum,  fiberam  electus  administracionem  opüneat,  donec 
interventu  generalis  capituli  vestri  per  eundem  episcopum  vel  metropo* 
litanum  suum  sive  de  mandato  summi  pontificis  canonice,  quod  postulat, 
assequatur,  Benedictus  vero,  de  observancia  ordinis  monasterio  ve- 
stro, sicut  suo  capiti,  cum  humilitate  respondeat  et  statuta  ejus  salubria 
susdpiat  et  observel^  Ad  hec  auctoritate  presencium  inUbemus,  ne 
in  aliqua  ecclesiarum  vestrarum,  nisi  de  assensu  capituli  generalis  vel 


946 


/K  .  Catalofpu  «iAotem  SuganenHwn^ 


de  maadato  Romani  pontifieb,  persona  alterind.  erdinis  ad  abbatis  offi- 
oima  aanmatar  nee  abbaa  inqualibet  ecdesia  yeatii  ordims  institata 
^pttuü  generalis  nunuere  vel  in  deterius  mu^ure  presuinat  Preterea 
viaitacionem  sive  circacionem  aminam  ecelesoanim  ipsartun,  quam  te- 
neotiur  abbates,  in  generali  capitnlo  dea^gnaü  predictia  ecdesib  de  con- 
gflfirtiidjne  veska  impendere,.  vobis  et  eidem  ordini  anctoritate  aposlo- 
lica  eonfiiinamus.  Nolla  sane  persona  ecciesiaatica  rek  eciam  secok- 
.  ria  pro  benediccione  yel  iatronizacione  abbatom  vesüronuB  palefridom  aut 
dliqaid  i^iad  exigere,  nullus  edam  abbatum  vesirorum^  si  exigator, 
dare  presumai;,  qnia  exigenti  et  danti  nota  s^oniace  pravitatis  et  peri- 
«aJiun  noacitur  inuninere.  Decrevinms  ergo,  ut  nnlli  honunom  llceat, 
prefataa  ecdesias  temere  peiiturbare  aut  «anun  possesdones  anfene  vel 
ablataa  retinere,  minuere  seu  qcubuslibet  vexadonibna  fatigare,  set 
oouüa  Integra  conaerventur,.  tn)rani,  pro  qnorom  gubernacione  ac  sn- 
stentacione    concessa   aont,    osibus  omnimodis   profotora,    salva   aedis 

rstoÜce  anctoritate  et  ayoeeaanoram  epiacopomm  canonica  jnsticia. 
qoa  igitor  in  futuram  eeclesiastica  aecotariave  persona,  banc  nostre 
constitadonis  pa|^m  »deas^  contra  eam  temere  venire  temptaverit,  se* 
üondo  terdove  commonita,  nisi  reatom  snum  digna  aatisfaccione  cor- 
rexerit,  potestatis  bonoris^e  ani  eareat  dignitate  reamqne  se  divino 
jadido  ezistere  de  perpetrata  iniqnitate  cognoacat  et  a  <  aacratiaaimo  cor- 
pore et  aangaine  dei  et  domini  redemptoris  nostri  Jbeaa  Christi  aliena 
najt  atqoe  in  extreme  ejvmine  divine  uleioni  anbjaceat,  cunctis  autem 
eiadem  ecclesiis  soa  jura  servantibus  sit  pax  domini  nostri  Jhesu  Christi, 
quatinus  et  faic  fructum  bone  accionis  percipiant  et  apnd  districtum  judi* 
cen  premia  eteme  pacis  inveniant.      Amen. 

Ego  Ürbanns,  catholice  eccleaie  epiaeopos,    ^.  S-O 

Ego  Henricos,   Albanensis  episcopos,    S.  & 

Ego  Paulus«   Preaestinus  episcopus,    S.  S. 

Ego  Theobaldus,  Hoatieasis  et  Velletrensis  cfiacopus,    S.  S. 

Ego  Johannes,  presbyter  cardinalis  tit  sancti  Blard,    S.  SL 

Ega  Petras,   cardinalis  presbyter  tit  sancte  Snaanoß,    S.  S. 

Ego  Laborans,  presbyter  cardinalis  sancte  Marie  trans  l^^berim 

tit  aancti  Oalyxti,    S.  S. 
Ego  Pandulphua,  presbyter  cardinalia  tit  XIL  apostolonun,  S.S. 
Ego  Albinnsj    presbyter    carduialis    tit.    crucia    in    Jherusa- 
.  lem«    S.  S«' 


•N 


V     Das  Zachen  filrs     Mrittcripai«.    S.   d.  neae  Lehrgehitada  der  Diptonmtaliw    T.  VII. 
%.  158  ff.  n;  680.  der  Deatachoi  Ueberaetzuag. 


15.    liüddlfAi  li-     vÄir  OritH  ^hm  Urrooaiie. 


24r 


'^^•<  "* 'jEg0  Bfcf^m*,  presbytiei  caiWfmlis  stoetortDoi  Jdhamis  et 
',:     •'        *  tit:l>agiriacliih  ^«r^^^  \ 

figo  .:Mc9iardMy  presb^^er  t^ardlnaÜs  tit  sancti  Mfreeft,  Si  £1. 

Ego  Jaeinctos ,    sancte    Marie  in  Cosmidin ,    dyaconos    cardi- 
nalis,     S.  S. 

Bgo  Bobo,  sancü  Angeli  dyaconus  cardinalis,    8.  S. 

Jfeo,.  Qp^pi}wjft,    »9m>mi  {^gü  ^t:  ^^  ^ya^^Bua  cardi- 


\  • 


•      * 


/  i 


JBg»  'HoütriJwf.     eaoolft  Mlune  m  pcwtiea-  dyacoBQs  candüia- 
jpgo  P^iiä.  ,  AaiwJti  'NvtSV^Äf  in '  card^re  TalKaiio  '  dyüoooas 

,     J»09  lipaajMWy  s«Q«tilM»r^iai-FelqmJiareiw^ 
■' 'daniii*,- '  .SB.  Sw ' 

J)atiw  V^W^e,'  iper  jnaoav  Alberlir  jMi^«^    AnttM^e   eflplesie    hm. 
presbyteri  cardinalis  et  canceUarii;,  ffli*  tton«  JfvMi?  indkdfiAe  UBU   in-  ^''*^' 
carnadonis  dominiee  anno  MGLXXXVI.  pontificatas  vero  domini  Urbani 
pape  ni.  anno  primo,*) 

Vhaevmt  igitur  a  prima  fondacione  domus  Arroasie  nsque  ad  hoc  privil^ 
giorn  ordinis,  anni  nona^ta  sex  vel  quasi. 


J9e  tnana$terii§  in   JPoionia. 

Diffondebatnr  tan  prooal  fratnun  Arroasiensinm  vita  laudabäis,  ut  hii, 
qni  in  regno  Polonomm  in  provinda  Gneznensi  et  in  Slesia  canonicos  regulä- 
res voluenmt  erigere,  de  ipsis  Arroasiensibus  primarios  fratres  r^ciperent  et 
sab  religione  tarn  sancta  ecclesias,  monasteria  et  danstra  fondarent  Nam  et 
Vratislavienaes  et  Saganenses  et  Trsremischonenses  (credo  edam  illi  de  Czer- 
wenzho^}  Arroasiensis  ordinis  sunt  cnltores. 


t)  An  dem  Originale  hingt  an  Pergamentstreifen  das  ovale  Siegel  des  Abtes  von  färb- 
losem  Wackse.  Auf  demselben  ist  die  ganze  Figur  eines  ^tes,  an  dessen  beiden 
Seiten  zwei  Lilien.  Die  Umschrift  ist:  S.  LAVRENTU.  ABBATIS  ARROASiS. 
Das  RncksiegeU  das  BnistbUd  eines  HeUigen,  hat  die  Umschrift t  SANCT. 
NICHOLA.    des  Schutzheiligen  der  Abtei* 

^)  Das  Eingeschlossene  ist  etwas  spater  hinzugesetzt«  Ob:  monast*  Cernense?  welches 
Znnggo.  hist*  generalis  et  specialis  canonicor.  regnlarinm  s'.  Angüstini  prodro« 
mnsy  T^U.  p.  804.  d.  Ausg.  >.  1749  anfahrt,  als:  abbatia  in  prin<Mpatn  Hasoviae, 
reliqua  ignotal 


248 


IV.     C/Uahgus  abbaimn  Saganetuiuin. 


0.  Mai.  Datfun  in  ü-ansladone  sancti  Nycolai^    millesima  treeenteslliio  noni^esimo 

^908»  oetavo  anno  incarnadonis  domini  nostri  Jhesu  Cristi,    cni  cum   patre  et  spiritu 
sancto  mt  honor  et  gloria  per  ononia  seciila,  secnla  secidorDnu    Amea^) 


i)  Nan  folgt  auf  4  Blättern  noch  ron  verschiedenen  Hinden  ans  dem  tö,  Jahih.  mit 
sahireichen  Randbemerkungen  von  anderen  i  1)  De  anniTerBario  domine  dneisae 
Hedwigis.  fi)  AoniTeraarii  DC*  laiconun*  3)  Auirenarii  trinm  leecionnm,  de  qni* 
baa  Bpecialiier  tenemnr.  4^  Elemosine  moiiaaterii.  .^5)  De  teatamento  Gegerynne. 
6)  De  Tino  dando  comiannicantibne.  7)  De  paupenbiis  et  aacerdotibna  in  annlTer- 
aariia  qnomndam  dacom  nostromm.  8)  De  lappadiboa.  9)  De  Inmine  yemidL 
10)  De  marca  pro  libria.  ,  11)  De  Melchisedech.  IS)  De  conunemoracione  aaneti 
'  Johannia  ewangeliste.  13)  De  ascensione  domitii.  14)  De  misBu.  15)  Incipit 
catalogns  episcopomm  MjBnenBium,  bia«  .Tymothena  de  Koldicz  (welcher  t.  Jamre 
1408  — 1410  Bischof  war).  Wir  haben  allea  das  hier  nm  ao  mehr  weggelaasen,  da 
die  Chronik  damit  nnr  sehr  zafUlig  nntwbtochen  worden  ist  nnd  wcxden  ea  am 
Ende  derselben  wo  möglich  mittheilen« 


1 

l*rologiis  brevis  uusequencia/) 


Iniciiim  plantacionis  sifcre  vinee  domini  Sabaoth,  hujus  videlicet  religiöse  coogre- 
gacionis,  a  qtubus  plantata  et  fandata  sit,  qualiter  rigata,  qaomodo  creverit,  qua- 
Uter  in  profecta  et  adolescenda ,  non  botrusCipri  de  vineis  Engadi^}  sed  labniscas, 
spinas  et  tribulos  produxerit,  qualiter  et  per  quos  mira  divine  miseracionis  respectu 
et  providencia  putata  et  porgata  sit  qualiterque  post  hec  sab  religiosis  palribus 
floruerit  et  fractus  uberes  prodoxerit  j  demimi  quales  tempestates  et  impulsos  ad- 
versitatam  a  principibas  Saganensibas  aliisve  tyrannis  pertulerit,  riec  in  hiis  de- 
pressa  sed  semper  erecta  creverit,  ille  venerabilis  pater,  omni  veneracione  et 
benedicibili  memoria  dignns,  dominus  Ludulphus,  piano  et  süavi  stilo  prosecutus 
est  usque  ad  tempora  regindnis  sui.  Qui  et,  licet  de  predeecssoribus  suis  molta 
]audabm{i  scripserit,  de  se.tamen  humilitatis  causa  nil  laudabili  memoria  dignum 
scribere  curavit  nullusque  a  tempore  suo  fiiit,  qui  aut.  ad  ejus  aut  suonun  succes- 
sorum  reÜgiosissimam  vitam  et  conversadonem  describendum  animum  suum  adi- 
cere  factaque  eorum  memoria  digna  calamo  exarare  voluisset.  Qua  de  re,  quam- 
qoam  ego  me  ad  hoc  opus  exequendum  imparem  senserim,  monitus  tamen  et  in- 
stigatus  ad  hoc  faciendum  quamplurimum  a  domino  et  patre  meo ,  felicis  recordii 
domino  Martine  abbate  necnon  successore  ejus,  domino  Paulo ,'3  ^^  eciam  hoc 
ipsum  opus  dedico,  sperans.  quam  et  utilitatis  plurimum  ex  rerum  gestarum  co- 
gnidone  edificacionisque  ex  descripcione  sancte  conversacionis  reügiosissimorum  vi- 
rorum,  studiosis^quibuscunque  mens  hie  conferet  labor,  opus  hoc  aggredi  presumpsi. 
Nam,  ut  Marcus  Tullius  dicit:^!  historia  est  testis  temporum,  lux  veritatis,  ma- 
gistra  vite,  nunccia  vetustatis.  ÜtiBssima  ergo  est  et  precipue  hüs,  qui  regitive'3 
potestati  prediti  sunt,  historias  nosse  atque  in  hiis  versari,  ut  aliorum  exemplo 
utilia  sequi  noxiaque  devitare  discant      Ab  illo  ergo  venerando  et  religiosissimo 


^)     Dieser  swelte  Theil  der  Chronik  oder  des  Catslogvs  ist  in  Terschiedenen  Absitsea 

za  Ende  d^s  ISten  und  zu  Anüuige  des  I6len  Jshriiuidtris  geschrieben, 
s)     Cant.  I.    13. 

>>     Msftia  St.  i.  J.  1489,  Psul  i.  J.  IWKT. 
^)     Cicero,  orstor«  II.  36. 
»)     Wohl  für:    regifice. 

32 


250  TV*     Cataiogus  ahbatum  Saganemium. 

patre,  domino  Ludalpho,  ubi  ipse  diipisit,  exordiam  sermonis  smnere  libet  et 
jnxta  formam  ejusdem  venerandi  patris  non  solam  acta  abbatam  et  monasterii  dis- 
posicionem  juxta  temporum  carsum^  venim  eciam  alia  quedam  notabilia  incidenda 
annotare  corabo. 

Tempora  et  acta  dotnini  MMdutpM  obbaH». 

Tempore  hujas  venerandi  patris,  videlicet  anno  ab  incamacione  domini 
1899»  MGGGXGIX.)  servitutis  ejosdem  anno  quinto^  vendita  sunt  et  alienata  a  prpprie- 
täte  monasterii  bona  et  viUe  cum  propositura  rorali,  Waryn  nnncupata,  in  di- 
stricia  Lubicensi  prope  Monchberg,  videlicet  curia  Waryn  cum  attinentibus  villis 
Rosintal,  Girlachszdorff,  que  bona  in  prima  fundacione  congregacionis  nostre  per 
ducem  Heinricum  cum  barba  et  filium  suum  Heinricum,  occisum  a  Tkataris,  ad 
preces  beate  Hedwigis  patrone  nostre  pro  dote  fderunt  assignate,  ut  supra  patei 
in  capitulo:  de  dotibus  primis.^3  ^^  pecnnia  vero  inde  recepta  empta  est  per 
eundem  venerabilem  patrem  viUa  Qwelitcz  pro  ea  parte,  que  fiiit  olim  dominocom 
de  Bornis,  videlicet  XVII.  mansi  et  orti  et  quedam  molemUna,^!  nam  XIL  man* 
SOS  dominus  Johannes  pingwis  antea  a  duce  Heinrico,  domino  Glogoviensi  et  Sky* 
naviensi  comparavit^}  Est  autem  hec  viUa,  quoad  totalitatem  ejus,  monasterio 
incorporata  anno  domini  1406  et  per  ducem  Jobannem  eonfirmata  cum  omnibus 
juribus  et  obvencionibus  et  jnrisdiccione  quajibet  suprema  et  inferiori^  eciam  in 
quatuor  mansis,  qui  dicuntur  PhaffengueA.^}  Habemua  eciam  ibi  jus  patronatus 
ecclesie  per  ducem  Heinricum  monasteria  donatumi    ut  te  privilegiis  pat^ 


^)  S.  oben  p.  178.  Am  9.  Aoraet  1389  beliMinteB  in  Frankfart  a.  d.  Oder^  Thamme 
wid  Claus  Berinvelder  %u  Rosiatal  in  der  Marke  za  Brandebnrg^ ,  dasa  sie  aof  die 
Weronge  Terziehteten  ,^  welche  ihnen  der  Abt  Ludolf  nnd  dessen  Stifk  wma  der 
Guther  Warin  und  Girlachsdorf  gethan^  welche  sie  (Thamme  und  Clans  B.)  von 
dem  Stifte  eehauft  hfilten,  ausser  wenn  ihr  Herr,  der  Markgraf  Ton  Brandenbni^, 
si«  anspräche,  als  hatten  diese  Guter  dem  Stifte  nicht  gehört:  sie  nahmen  aucL  auf 
sich  die  Erwnrkung  der  Belehnung  über  diese  Guter  Tom  Markgrafen.  Schon  am 
6.  Febr.  1399  hatt<jki  auch  Clawes  Berynveld  zu  Bygen  und  Herman  Botil  zu  Klge* 
rim  gesessen ,  gegen  den  Abt  Ludolf  auf  alle  Anspi^uche ,  welche  ihnen  ^  dem  Claus 
wegen  seines  Vaters  und  dem  Heman  wegen  seiner  Mutter^  auf  fVarin  in  der  Yogtei 
Lebus  zustehn  möchten.     Urk. 

•)  Qnilitz,  den  zweiten  Haupttheil,  16^  Hufe  mit  allem  Zubehör  ^  kaufte  das  Stift  i.  J. 
1405  von  Franz  vom  Born  und  dessen  Mutter  Sophie  fiir  899  Blark  Gr.j^  bestiittfft 
nnd  gefreiet  Tom  Herzoge  Hans  zu  Crossen  und  aagan^  9.  Juni  1403.  Schon  i.  J. 
1400  kaufte  das  Kloster  von  dem  Schulzen  Heinrich  daselbst  die  dazu  gehörigen  zwei 
Mühlen.  Im  J«  1405  vierkanfte  Franz  vom  Born  noch  1  Hufe  in  Quilits  an  das 
Stift.     Urk. 

*)     Am  89.  Dec.  1382.     S.  oben  p.  805.    Anmerk.  5. 

«)  Urk.  T.  97.  Januar  1406.  ,  Bestätigung  mit  allen  Rechten ,  Freibeiten»  dem  Kirch- 
lehn, den  obersten  nnd  niedersten  Gerichten ,  ausser  dem  Gerickft  über  Hals 
und  Hand. 


15.  Ludoiph  L     Der  Käxer  Stephan.  Ml 

Fuit  tempore  Ingas  venerandi  patris;  Anno  servitotis  ejas  qnarto,  heresiarcha  (iWQ.) 
quidam,  Stephanus  nomine  ,^3  ^^  carceribas  Wratislavie  detentus,  qüi  fere  in  quin«  ' 
^aa^ta  vei  ultra  articulis  notatns  fuit  errare,  ioter  qnos  faerunt  scripti.  IHImo 
namque  presampsit  se  asserere  spiritum  sanctam  habere,  et  cum  esset  lajcus.  se 
missum  a  spiritu  sancto  ad  predicandum  et  non  solum  ipsum  sed  et  quenmbet 
fidelem  et  quemlibet  julstum  christianum.  Item,  quod  parvuli  salventur,  absque 
baptismo  defuncti.  Item,  quod  quilibet  laycus  justus  possit  absolvere  a  peccaiis 
et  Gonsecrare  corpus  Cliristi,  non  autem  hec  possit  factus  malus.  Item,  quod  non 
Sit  verum  corpus  Christi  sub  <sacramento  altaris  sed  solum  quedam  salubritas. 
Item,  quod  non  sit  pui^atorium.  Item,  quod  sancti  non  sint  adorandi  nee  yma- 
gines.  Item,  quod  sola  oracio  dominiea  sit  dicenda  pro  oracione«  Item,  nicläl 
curayit  determinacionem  et  statum  ecclesie  Romane.  Item,  quod  prelati  mali  non 
habebt  auctoritatem  in  ecclesia  nee  eis  sit  obediendiim.  Item,  quod  excommum- 
oare~  sit  illidtum.  Item ,  quod  jurare  sit  simpliciter  illicitum  et  quod  maB  non 
•sint  de  «cclesia.  Hos  articulos  et  alios  plures,  eo  frivole  et  pertinaciter  defen- 
dente,  plures  doctores  sacre  theologie  et  alH  doefi  Viri  contra  eum  pro  ejus 
redargucione  adduoti  et  vocati  fuerunt,  qui  omnes  contra  eum  parum  aut  mdifl 
proficere  potuemnt,  :obstantibus  eis  cautulosis  et  coloratis  responsionibus,  speciem 
quidem  veritatis  in  se  habentibus  sed  venenum  heretice  pravitatis  intra  se  pallian* 
tibus ,  quibus  questiones  et  argumenta  declinabat  Sed  et  textum  biblie  promptis- 
fiime  juxta  cohtextum  verborum  memorie  commendatum  tenuit  1^  quia  nulla  n*- 
gumenta  contra  se,  nisi  ex  textu  biblie  admittere  voluit,  vires  doctos  et  mhras  in 
Hac  parte  premunitos  aliquociöns  non  minime  confntavit.  Et  si  aliquando  tirgu- 
mentis  artaretur  vel  •questionibus ,  que  eum  ad  aliquid  inconveniens  concedendum 
videbantur  eompellere,  tunc  aut  nichil  respondit  ad  propositum  aut  adeo  genera* 
liter, .  quod  ex  responsione  ejus  nicliil  manifeste  contra  fidem  sonare  videbatur. 
Bxempli  gracia,  quesito  ab  eo:  an  crederet,  verum  corpus  Christi  esse  sub  sa^ 
cramento  altaris?  respondit:  ego  credo,  sicut  divina  lex  docet  nee  plus  nee  minus. 
Bt  quando  respondit,  quod  corpus  Christi  crederet  in  ecclesia  esse,  ipse  ioteUexit 
de  corpore  Christi,  mistico«  Talibus  cautelis  et  coloratis  responsis  illusit  plurinds 
adeo,  ut  plures  illuminati  viri  in  curia  domini  episcopi  ad  eum  justificandum  nite* 
rentur  ipsum  excusaudo.  Non  proficientibus  igitur  omnibus  predictis,  tandem  pater 
ille,  venerabilis  dominus  Ludulphus,  «dvocatus  per  dominum  episcopum  Wenczes- 
laum,  ducem  Legnitczensem  et  inquisitorem  heretice  pravitatis,  ad  conflictum  cum 
prefato  StelTano.     Qui  veniens  cum  magistro  Johanne  de  Stemenberg,  canonieo  et 


i)     Das  Wenige,    wm  Fiebiger  xu   Henelios    Siles.  renov.   c.  VII.   p.'4iß. 

diesen  für  die  Schlesisclie  Rirchengescfaichte  ftnasertf  merkurnrdigen-Maan  e«d)t,  ist 
ans  nnserm  Catalogus  entlehnt,  ans  welchem  wir  nun  viel  Tolhtändigere  rfachrich- 
ten  über  ihn  erhahen,  als  bisher  bekannt  waren,  denn  anch  Hensel  in  der  'Einlei- 
tung zn  seiner  protestantiadten  Kirchepgeschichte  Schlesiens  scheint  ihn  nicht  ge- 
kannt zn  haben. 

32» 


252  IV.     CaUUogus  abbafum  Saganemkcm. 


firatre  sao  subdito,  soUemDiter  cmn  eo  dispatavemnt  Sed  coosoetis  suis  cantelo- 
ab  respoDsis  eos  versute  declinavit,  ^ta  quod  expresse  ad  redargudonis  metam 
enm  perdacere  non  valaemnt.  Fait  eüim  totus  nisticanas  pnto ,  nee  in  grammatica 
artem  decentem  loqaendi  habens,  nee  ad  fonnam  argamentomin  respondere  Valens, 
sed  quasi  nop  adverteret  quid  eontra  enm  obieeretor,  unom  modom  impertinentem 
sepius  replicabat,  ex  quo  nee  affinnativa  nee  negativa  responsio  haberi  poterat. 
Ipse  idem  Steffanos  retalit,  qaod  in  Oxonia^3  P®^  trienniom  inearceratus  fiierit 
pro  heresis  pravitate,  de  qaa  per  id  totom  tempos  expresse  convinei  non  poterat 
Compellebator  tarnen  per  dominum  Ludulphum  et  magistram  Joliannem  predietom, 
allegaeionibus  suis  eonsentire  invitas.*3  Tandem  per  inquisitorem  beretiee  pravi- 
tatis  ad  ignem  judieatus  est  et  eombostos  anno  domini  1^8.^3 

Abbatizavit  iste  venerabilis  pater  tempore  longeve  seismatis,  et  dieitor 
longevom,  quia  qnamvis  sanerioribos  annis  viginti  nniun  seismata  eontendeneinm 
de  papata  preeesassent,  nollum  tamen  tam  diu  duravit,  namque  duravit  ab  elee- 
elone  Urbani  VI.  usque  ad  eleceionem  Martini  quinti,  in  eoneilio  Gonstaneiensi 
electi,  per  annos  fere  quadraginta.  De  quo  seismate  pre&tus  pater  die  noetuque 
valde  dolens,  volumen  notabile  quatemum,  eontinens  tempora  forme  quinqua- 
ginta  vel  LX.  annorum  variorum  gestorum  in  eeelesia  dei,  pulero  et  suavi  stilo 
seripsit,  intitulatum:  de  longevo  seismate.  quod  ineipit  biis  verbis:  Que  gygas 
ecelesie  Christus  dominus,  in  quo  volumine  meneionem  iacit  de  duobus  gemeffis, 
quasi  in  utero  Rebeeee,  id  est  eeelesie,  se  mutuo  eollidentibus.  Nam  prefuit 
populo  ehristiano  velut  papa  in  una  obedieneia  Gregorius  12,  in  alia  Bene* 
dietus  13.^3  Hie  liber,  heu,  amissus  et  perditus  est  ae  a  monasierio  alienatus, 
nam  anno  domini  1467  reverendus  pater,  dominus  Jodoeus,^3  ^pi^^^pns  Wratis- 
laviensis,  tempore  domini  Symonis  abbatis  in  Saganum  venit,  tempore  generalis 
interdieti  ad  eomponandum  prefatum  dominum  abbatem,  qui  jam  aliquo  tempore  in 
Grunenberg  a  monasterio  exulaverat,  eum  duce  Johanni,  ultimo  prineipi  Saganensi 
de'stirpe  Hedwigis  beate,  et  audiens  ad  eollaeionem^3  rundem  librum  legere,  sibi 
eum  aeomodare  peeiit  et  obtinuit,  qui  non  post  diu  supervivens  nee  librum  red- 
dens  simulque  abbate  Symone  moriente,  requisieio  diligens  non  est  faeta  et  sie 
liber  amissus  et  perditus  est 


1)     Wiclef  lehrte  daselbst  and  st.  1S85. 

*)     Vor:  eonsentire  steht  noch,  unstreitig  gleichzeitig  snseestrichent  respondere^ 

s)     Fiebiger  xa  Henelins  c.  YII.  p.  453.   giebt  das  J.  1410  an. 

4)  Hier,  wie  sehr  liafig,  bedient  sich  der  Verfasser  abwechselnd  Arabischer  Zahlsei- 
chen, was  wir  nicht  abändern.  Class.  lY.  FoL  N.:  S64.  der  Handschriften-Samm- 
long-der  Breslaoer  Unirersitttshibliotheh  hat  den  Titel:  Soliioqainm  schismatis, 
sea  über  Ladolfi  abbatis  Saeanensis  pro  Gregorio  XII.  eontra  Benedlctam» 

A)     Jodocns  war  Bischof  y.  145b  bis  14o7.      Der  Abt  Simon  st.  i.  J.  146tt. 

^)  CoUatio,  apnd  monachos  praesertim,  sacrorum  lihrornm  lectio,  qnae  statis  boris> 
.maxime  post  coenam  coram  üs  fiebat.    Dn  Gange  n.  d.  W. 


15.    Ludolph  L      Da$  ScMma.  293 


Videntes  tandem  reverendissimi  pitüres,  domini  cardinales  utriosque  obe» 
diencie,  sua  capita  hmc  inde  tergiversacionA  qaerere,  sibi  ipsis ,  non  ecclesie  con- 
sulere,  subtraxenmt  se  ab  adhesione  et  obediencia  utiiusqae.  Convenientes  igitur 
in  castellam  Libiinus,^3  Pj^ane  dyocesis,  concilium  generale  celebrandom  deere- 
verant  et  universos  ecciesie  prelatos  per  Bteras  et  nunccios  convocavenint  ad 
festom  annoncciacionis  beate  Marie  virginis  ad  celebrandum  generale  conciliom  in 
dvitatem  Pysaaam^  anno  domini  MCGGCIX.  Ad  quod  concilinm  simul  vocatos  MOO. 
foit  reverendus  in  Christo  pater^  dominus  Wenezeslaus,  episcopus  Wratislavien- 
sis^  cum  prelatis  sue  dyocesis,  qui  pro  se  ac  dyocesi  sua  misit  dottiinum  Ludulf»' 
fdm,  abbatem  Saganensem,  et  quondam  canonicnm  Wratisslaviensem  cum  pleno 
saandato  ad  indictum  concilium  Pysannm.  Ipse  ver^  dominus  abbas  sumpsit  secum 
fratrem  Hinricum  Undirburg,  successorem  suum,  comparens  juxta  mandatum  con* 
diu  generalis  nomine  domini  episcopi  Wratislariensis  et  suorum  prelatorum.  In 
quo  concilio  coram  tota  congregacione  cardinalium,  archiepiscoporum,  episcoporum 
multorumque  prelatorum,  doctorum  sacre  theologie  et  utriusque  juris  universoqae 
diero  fecit  sermonem,  cujus  tEema  est:  in  una  domo  comedetis.^}  ^  4^^  ^'~ 
Inone  probat  unitatem  ecciesie  et  reprobat  communionem  utriusque  speciei  secun« 
dum  heresim  tunc  currentem  in  partibus  Bohemie,  absente  Allexandro'3  P^P^ 
qointo  vel  fortasse  nendum  creato.  Ideoque  dominus  Allexander  papa  postmodum 
edidit  decretum  soUemne  contra  communionem  hujusmodi  utriusque  speciei,  quo  ad  , 
laycus  (sie}  et  contra  alios  articulos  dampnaie  memorie  Johannis  Wickleff,  quod 
sequitur  in  hec  verba:^} 

AUexander,  episcopus,  servus  servordm  deL  Sedis  apostolice  diligejacia 
drcumspecta  contra. heretice  pravitatis  labe  respersos,  quorum  nequicia  ser- 
pit  ut  Cancer,  ne  in  aliorum  pemiciem  sua  venena  diffundant,  remedinm 
Lbenter  adhibet  opportunum;  et  ut  negodum  fidei  jugi  profectu,  elisis 
Omnibus  et  erroribus  eradi*'^atis  prosperetur,  ac  fides  katholica  fortius  in* 
valescat,  sue  soUicitodinis  partes  interpomt  Nuper  siquidem  ad  audienciam 
nostram  quam  plurinuim  fidedignorum  est  relacione  deductum,  quod  olim  a 
proxime  elapsis  tempoiibus,  humani  generis  inimico  procurante,  in  civitaie 
^  Pragensi  et  regno  Bohemie  et  marchionatu  Moravie  nonnulli  articuli:  erro- 
nei,  qui  heresim  ceu  scissuram  in  fide  katholica  sapiunt,  preser^  circa 
sacramentum  eukaristie,  per  damnatum  heresiarcham  quondam  Johannem 
Wickleff  concepti   ac   dogmatizati   dampnabiUter   puUularunt  et  multorum 


1)     Die  KirehenTersammlnng  wurde   94.  Jaoi   1406   io   Livorno   auf  2tt.   Mirs  1409, 

Maria  YerküadigiiDg,  nach  Pisa  aasgeschrieben.     Raynaldlc.  d.  J.  N.:  30. 
s)     lat  nodi  io  der  ilaiidsehrifteiisainiiilaoff  der  Brealauer  UniTeraitat.    Claaa.  L    Q*  130. 
s)     Alexander  Y.  worde  26.  Jhini  1400  anf  der  KirekenTeraammlang  zu  Pisa  mm  Pabale 


^)     Steht  ^aaeli  bei  Rafnaldi  s.  J.  1409    N^t    89,    etwaa  abweichend  Yon    nnserm 
Texte,    in  welchem  manches  abgekirvts    manches  aber  aach  richtiger  ist  ala  bei 

Ra    a  *  "  '  ^9 

aynaidi. 


354  rV.    Catalogus  äbbatum  Sagwnentifum. 

eorda  adeo  infecemitt,   quod  mamvis  postmodam  per  ecclesiam  jnsto  jadi- 
do  reprobati  fiiissent^    expedn  tarnen  propter  nniltitiidniem  eorom^   ijui  ha- 
msmodi  perversis  articalis  et  dogaiatjtms  sunt  htfecti,  ut  remedium  emen- 
oadonis  et  correccionis,    ne  olterius  pnllalent  et  gregem  dominicnm  infi- 
dant,    celeriter  adhibeator  quodque  ad  hoc  necessarimn  sit  prohiberi,    ne 
per  aHqaos ,  edam  si  sint  super  hoc  apostolico  aut  alio  quovis  in^to  inu-* 
niti,    predicaciones  ad  populam  fiant  in  ecclesiis  et  dmit^riis,    prout  cum 
juxta  iuris  ordinem  fieri  consuevit,  nisi  in  kathedraÜbus,   coUegiatis^   par- 
rochiaUbus  aut  monasteriorum  (^ecclesiis}  ^3   ^^  ^®  eciam  aliquis^    ei^us- 
conque  Status,    condicionis  aut  gradus  existat,    hujusmodi  articulos  pttbBoe 
andeat  aut  occulte  astruere  seu  asserere  vel  doginatizare  aut   defendefe 
quocunque  modo.      Nos  igitur,  prout  ex  debito  pastoralis  obligamur  officii 
super  Idis,  quantum  nobis  ex  alto  pennittitar,  providere  cupientes,  frater- 
nitati  tue ,    de  qua  in  hüa  et  in  alHs  spedalem  fiduciam  in  domino  obdne- 
mus,   et  cum  eciam  tu,    sicut  .percepimus,    circa  exstirpadonem  errorum 
hiyusmodi  retroactis  temporibus  soUicitam  feceps  pro  tunc  datia-^  diBgen- 
dam,  per  apostolica  scripta  committimus  et  mandamus,  quatenus  assumptis 
ad  hoc  per  te  quatuor  in  theologia  magistris  et  duo1)us  doctoribus  decreto- 
rum,  quos  ad  hoc  duximus  eligendos,  de  ipsorum  magistrorum  consilio  super 
premissis  auctoritate  nostra  |)rocedens,    eadcm  auctoritate  prohib^s,    ne  in 
ecclesiis  suis,    in  scolis  aut  quibusvis  aliis  locis  predictos  ardculos  doceat, 
defendat  vel  approbet,   ita  quod  si  quis  contrarium  fecerit,    yelut  hereticus 
censeatur  et  ab  omnibus  habeatur.     jB}t  ne  eciam  de  cetera,  quoris  quesito 
oolore,    in  prefatis  lods  civitatis  predicte  sed  in  illis  duntaxat  ecclesiis  et 
monasteriis,  ubi  de  jure  fieri  debet  et  consuevit  ad  populum  predicare  pre- 
sumat,  illos  vero,  qui  hujusmodi  articulos  et  errores  astruere,  asserere  seu 
dogmatizare  vel  tenere  presumpserint,    si  ecclesiastice  persone  fiierint,    aut 
eorum  receptores  vel  fautores.  ipsosque  in  dictis  erroribus  foventes  ac  cre» 
dentes  eisdem^    edam  si  in  theologia  magistri  seu  sacerdotes  yel  alii  ele- 
nd fuerint  aut  alia  quacunque  prefiilgeant  dignitate,  nisi  super  hüs,  aucto- 
ritate presencium  moniti  dictos  articulos  sollemniter  ac  publice  revocaverint 
ac  perpetue  abjuraverint,    libros  quoque  ac  tractatos  seu  quatemos  prefati 
Johannis  Wickleff  heresiarche,    errores  et  articulos  hujusmodi  in  se  con- 
tinentes,   si  quos  habeant  exhibuerint  e(  tibi,   ut  a  fideuum  ocuKs  amoveri 
valeant  presentaverint,    ac  eciam  testes,   celantes  veritatem  ac  impedientes 
execucionem  fieri  in  premissis,    per  C^ptivacionem  personarum  suarum  ac 
^am  alias,    prout  eiupa  exegerit,  per  privacionem  beneficiorum  ecclesia- 


^)  Ausser  mehreren  von  ans  nicht  weiter  angemerhteii  Abweichangen  und  Anslsssanceii 
des  obigen  Textes  Ton  dem  Abdrucke  bei  llayn«Mi  d«t  l>ei  uns  aack  das  oben  hin* 
sngesetzte  noth^endise:    ecclesiis,  ansgekssen. 

s)     prent  facis,    Raynatdi. 


IS.    Ludolffh  I.      Das  SchUma.  2Sfr 

sticonim^  que  tone  obtinmt  et  inhabiUtacionem  ad  alia  qaecnoqiie  benefida 

ecctesiastica  in  postemm  obtinenda,  Ampellas  et  alia  in  premissis  omnibut 

et  singolis^opportuqa  iuris  remedia  apponas,     contradictores  eadem  auctoris- 

« >      täte  apostolica,    appellacione  remota,    compescendo,    invocato  ad  hoc,    si 

opnp.  fiierit^  auaäio  bracMi  secalaris,  noa  obataiite,  si  aKquibas  comammter 

vel  divisim  sit  indnltum,    quod  intm-did,    saspendi  yel  excommnnijDari  non 

possint  per  Hteras  apostolicas   non   facientes   plenam.  et  expressam  ac  jb 

verbo  ad  verbum  de  indulto  hojasmodi  m^icioneni.     Datum  Pysis,^^  ^UL 

kaL  Januarii,  pontificatus  nostri  anno  primo,  anno  videlicet  ab  incarnacione 

domini  140».  i4M« 

Oue  autem  alias  in  isto  concüio  gesta  sunt,  expresse  ponit  venerandus  pater 

LuduUfud  in  libro  de  longevo  scismate.    Sunt  tarnen  de  büs  facta  quedam  metra 

Lucifer^3  ®^  ^™^9    ^^^^^  deicerentur  ab  una 
Blitra  papali  sub  concilio  generali, 
Quintus  Allexander,  (excellens  valde  magister 
De  Grecis  natus,    est  Pysis  papa  creatus 
Post  M Cque  quater  tria  si  post  repetis  ter, 
Ja  Pau  in  feste,    cujus  fecti  memor  esto.^3 

Fuit  pater  iate  yenerabilia  mu][tum  acceptus  prefato  summo  pontifici  propter 
flMiam  ejus  et  elaram  eleqiienciam  profundanique  scripturarum  intelÜgenciam,  ita 
^am^  ut  proprio  motu  qbtulit,  se  velle  coqcedere  queounque  peteret  Die  vero 
]^us  pater,  mtens  discreeione,  que  est  auriga  virtutum,  hac  vice  nicbil  peciit,  nisi 
pleoariam  indulgendam  sibi  et  firatribus  suis  pro  tunc  professia.  Concessit  ore  et 
yolfüt,  ut  valeret  ame  «liqua  ulteriori  vel  signiUure  aut  buUe  expedicione«  Fuit 
hfic  indulgencia  in  vita  et  in  mortis  articulo ,  vero  vel  presumpto«  Inpetrasset  haui ' 
dubiuBi  nuyora  piivilßgia',  d  idem  summus  pontifex  supervixisset  Nam  parvo 
tempore  umversali  ec^lesie  presjdens,  anno  domini  1410  inter  festa  pascbaua  et  i^iO* 
penthecostalia,  deo  peymittente,  diem  suum  clausit  extremum  incivitate  Bono- 
Biensi,  ubi  tuno  cum  curia  aoa  residebat^}  In  locum  autem  ejus  dominus  Balta- 
xar,   tituli  sucti  Enstachii  dyacsomas  card^alis,   per  eleccionem  suorum  concardi- 


i)     Pistorii  Xin.  cal.  Janaaril  anr?o  I.  bei  Raynaldi,  woU  riebti^er/ denn c  YHI«  cal. 

Jan*  würde  der  Weihnachtstag  25.  Dec.   1410  nach   damals  gewöhnlicher  Art  tu 

rechnen  seyn^  wahrend:  XUI.  cal.  Jan.  SO.  December  1409  ist. 
^     Am  Rande   steht  Kiemlich   gleichzeitig  angemerkt  s    Gregorins  IS.  videlieet  Angelns 

de  Corrario  (sein  Familienname).      Lnna  ridetar  dictui   Petrus  de  Luna,    das  ist 

nemlicli  der  Familienname  Benedicts  XIII.  ^ 

0     Alexander  Y«,    früher  Peter  Philargns,    ein  geborner  Grieche  ans  der  Insel  Candia, 

wurde  im  J*  1409  (MCqne  quater,  tria.si  nost  r^etia  ter)  am  SO.  Jnni,  dem  Peter- 

Panb-Tage.  inm  Pabste  gewählt,  nach  Absetsnnff  Gregors XII.  und  Be«edicta  JQIL 

Yergl.  Raynaldi  z.  J.  1409.  N.s  71  ff. 
»)     Alexander  V.  starb  3.  Mai  1410. 


256  IV.     Catalogui  abbahun  Saganemium. 

nalitun  est  sun*ogatiis,    qai  Johannes^  23.  dictus  est  et  io  concilio.  Consfanciensi 
resignare  coactus. 

MBeitutn  -Jf^ruienorutn  fßrimutn   canira   regetn    ^ 

JPoionie. 


fi4io.  Eodem  anno,  videlicet  (]14}10,    rex  Polonle  Wladislaus  intravit 

et  fortissimum  bellum  Punicum  habuit  cum  magistro  ordinis  crudferorum.  Habuit 
namque  rex  Felonie  confusam  et  quodammodo  innumeram  multitadinem  incompo« 
siti  et  diversi  populi,  4am  christiani  quam  infidelis  Tatarorum,  Littwanorum,  Bu- 
tenorum  et  alionim  orientalium.  Dum  vero  ordinis  beate  Marie  fortissimum  exer- 
citum  peroptimeque  armatum  et  ordinatum,  tam  de  indigenis  quam  stipendariis 
Thewtunicorum  contra  regem  eollegerunt  et  produxerunt  et  plures  tam  de  suis 
quam  stypendariis  ad  eos  confluentes  abire  permiserunt,  qui  non  bene  armati  erant, 
presumentes,  sicut  et  probabile  est,  incompositam  multitudinem  inermis  populi 
plus  periculi  quam  salutis  et  victorie  allaturam,  reputabant  enim  se  victores  ante 
belli  congressum,  prefati  vero  stipendarii.  ab  eis  repulsi,  ad  exercitum  regis 
Polonie  coUecti  sunt,  et  quia  Prutenorum  uomini  nimium  de  sua  fortitudine  con- 
fidebant,  nolentes  pacem  oblatam  suscipere,  avide  sagwinem  adversariorum  siden- 
tes ,  tribus  vicibus  exercitum  regis  penetraverunt  et  ad  LX.  millia  virorum  occide- 
runt.     Rex  autem,  detractis  caligis,  quia  senex  erat  et  ad  bellum  ineptus,  nudis 

I^edibus  novem  missas,  unam  post  alteram,  a  mane  usque  ad  meridiem  coram  se 
egi  fecit  flexisque  genibus  et  elevatis  manibus  in  tentorio  orans  populo  suo.  C^ 
cum  denuncciaretur,  tribus  vicibus  exercitum  a  fratribus  ordinis  penetratum,  ait: 
permittite  .e^regie  se  mutuo  occidere,  et  fatigatus  est  exercitus  dominorum  Thewtu- 
nicorum valde.  Bt  quia  rex  habuit  sexcentos  stipendarios  de  hiis,  quos  domini 
Prutenorum  contempserant ,  in  presidio  cum  aliis  quibusdam,  qui  super  fatigatos 
Prutenos  fortiter  irruentes  exercitum  eorum  fregerunt  et  tandem  in  fngam  perdn- 
xerunt,  cesis  ex  eis  ferme  XL.  millibus,  inter  quos  erant  sexcenti  fratres  ordinis 
interfccti  corruitque  pariter  cum  eis  magister  ordinis.  Bt  sicPoloni,  justissima  dei 
permissione  et  judicio  opculto  victores  ad  civitates  invadendas  se  converterunt 
Civitates  quoque  pacta  cum  eis  fecerunt,  ut  primum  Marienburg  obsidentes  in  de- 
dicionem  reciperent,  ouo  facto  se  eis  voluntarie  traderent,  sed  hoc  attemtantes 
frustra  conati  sunt.^}    IJnde  Prussiam  relinquentesr  reversi  sunt  Poloni  cum  nado- 


0 


S»  oben  p.  57.  Aom^rk.  5.  ans  Voigts  Creschichte  Bfarienburgs.  T.  I.  p.  ^tßÜ. 
rinige  Namen  der  vielen  ScUesisehen  lutter,  welche  die  Marienbnrg  vertlieldiffen 
halfen.  Daza  eehören  noch  die  Redem,  die  KiCtlitz,  Gzicna,  HobeK^^  Zeltentz, 
Schellendorf  und  viele  andere  mehr.  '  Wann  wird  der  Sehlesische  Adel  wieder  an- 
fangen, die  Geschichte  seiner  Vorfahren  zn  achten,  d.  h.  hennen  zu  lernen,  nnd 
das  Stndiam  der  Landcsgeschichte  zu  betreiben  nnd  zn  nnterstfitzen? 


15,.   iMhIpM'.   Iht  Pr.eimt9the  BÜeg.  Wi 


whnB^  sibi  jßacüs  in  loca -ßoii,  parv^qe  tj^por^:  ehpso  fratres  orduda,  tpd  reai-« 
dm  fiieirADt,  exerdtam  congr^gaptes ;  e$  P^jioniaai .  iovadmtes  iojurias,  cedea  et  iiH 
terfecdoiiea  feeerunt,  non  parcentes  aami  vel  etati,  ita  ut  eomm  cradelitas  eelam 


orfinia 


ne  foirU  et  m^fMUßrübUM  em^eritU  JMU  iemtpar^uti 


' » 


FaeniDt  l^a  temporibus  aliqae  nmlierea  devote^  spirita  praphecie  illuatrate. 
Nam  in  Proazia  fiiit  Porothea  qaedam  oonjagata  fetventissimi  spiritos^  que  reve- 
laciomboa  divinia  aasaeta.^}.  .  Sic  in  Ytalia,  Sepia  divitate ,.  sancta  Katherina  de 
ordine  predicatoram,  virgo  altiasime.  contemplaciQQia,  apiritu.  propkecie,  virtutibna  et 
miraculis  preclara*^j  Beata  qiioqae  Brigitta,:  yi^a  de  regno  Swecie,  moÜBr  sta**- 
pende  contemplad^mis  et  adji^rabilis  vite  ipatituäix  ardinia  salvatdria,  pro  nunc 
edam  cathalogo  aanctorom  aacripta,  que  vidonibna  apiritaalibua  et  räptu  assaeta 
libroa  celeatinm  revelacioniun  acripait,  aimiliter  ad  regea  et  libram  questionnm. 
Ganonizata  est  per  Bonifaeiam  IX.  Transiit  antem  de  hoc  mondo  anno  domini^} 
1372*  X.  kal.  Augasti,  ipso  vidcücet  die.Appollinaria^}  Rome  sepulta,  transla* 
tümque  eat  corpaa  ejus,  com  multa  aignonrai  et  mirac^lorum  gloria,  anno  domini 
MCGGLXXIIII.  ^e  Borna  in  monasterium  Vastennam,  eanonizata^  ut  supra,  anno 

XX.  vel  circa  poat  transaitum.  suiun.^3 

Eodem  anno  reverendus  pater,  dominus  Wenczeslau^^  episcopus  Wratis- 
laviensis  celebravit  aynodum,'  dominica  post  Hedwigis,''^  ^^  4^^^  ^^  more  voca- 
tns  dominus  Ludulffua,  qui  tunc  pre  emnibus.viris  illuminatis  jussus  est  declaniare 
sermonem  ad  clerum,  quod  et  fedt.  obediencia  sui  presulis  ad  hoc  eum  strin« 
gente.  Fuit  autem  thema  hujus  coUacionia:  Ad  nicbüum  valet  nisi  ut  mittatur 
foras  etc.  Math.  V.  (vers.  13/),  quem  sermonem  alibi  invenies.     Fecit  quoque 


^)  Am  obem  Rande  sieht  gleie^ellig  g;e8chrieben  t  Annus  incamtcioiiis  dominice  hojos 
belii  hfhitar  in  hoc  Tersa:  Slat  eCCe  Po(H>nIa  vYIt  aLtI  Magister  ablLLa^  ipso 
die  diTisionia  apostolomm,    nemUeh  15.  Jali.i410. 

<)     S.  über  sie  Raynaldl  z.  J.  I3d9.   N.«  24. 

•)      S.  Raynaldl  a.  a.  O.    N.:  fi.y  '      .  ^  ^ 

«)  Das  Folgende  bis:  transsitnm  ranm,  ist,  wie  es  seheint,  ein  wenig  spater  ein- 
getragen. 

A)     Am  93.  JttlL    Naeh  Anderen  starb 

^)     Sie  wurde  i.  J.  1391   Ton   Bonifacins 

N.:  32.  nachdem  ihre  Leiche  bald  nach  ihrem  Tode,  nach  Wadstena  in  Ostgothland 
in  Schweden  gebracht  und  in  dem  Ton  ihr  gestifteten  Augustiner- Kloster  beigesetzt 
worden  war,  wo  ihxe  Retiqm«n  nochi lange , nachher  gezcägt  wurden.. 

7)  Wenn  hier  die  Synode  t.  J.  1415  gemeint  ist,  so  fiel  in  diesem  J.  der  Sonntag 
naeh  St.  Hedwigis  auf  20.  Oct. 

33 


larb  sie  i.  J.  1373.  S.  Raynaldl  zu  d.  J.  N.:  26. 
lifacius  IX.  heilig  gesprochen,  Raynaldi  zu  d.  J. 
ald  nach  ihrem  Tode,  nach  Wadstena  in  Ostgothland 


pir)X6tGros.uinOS'aate  ot  poBt;^  iflib  Wrfttillllrtftfeislis' e<M^  syifiMib 'ekgantM 
BdhKionesl^ad  cktm,  qaoHnm  tlifeiMte  sunt  ista:  «Saper  »iMS  tMeläritidä  i^^ 
hos  «tc>>^  item:  Tempus  poxiicäti^l^  '«dv^nit,  «t  »Ur  pkra,  qit6'atobi^3'  ^^ 
BoSfta.  '0b  id  et  fiieeipae  relf^iritliiiiiie  et  sflnMe  cotfverdacioais  cjus-ire  sürfp«» 
tai6MMiipM£aiidaiii  md&gadoaeni,  TelierlAiatar  prefetns  pater  ab  onmibus  et  a^ni- 
rabilis  habebatur  et  famosum  nomen  ejas  in  omnem  terram  diwigabatar.  Conflae- 
bant  propterea  ad  ipsum  multi  viri  docti  et  iiluminati  et  de  popolo,  eonsilia^ 
refon■•iilu^f^^9bllllm/itf^  Il%a  «Mtatf  ispada 

ab  ipso  requirentes ,  quibos  omnibos  in  spirita  lenitatis  debitorem  se  constitnit. 
HditBtltiu»  nonaBteriniii  jSagMease  nomm  magBiim  et  celelMi^  m  mtiversis  tenis, 
4ta  mt  HNilti  propter  famam  iffioB  Tiri  veflerabiMs  liabitiini  religionis  inidlaereat. 
QnjoA  ampUas  ide  iUo  venerabiM  et  t* eligiodüssiflio  viro  dicam?  €ui  illastrMtt  viro« 
tum\f  tempore  aao  vitam  agdttcifim/  isecmidam  Hat  inferiorem  jadl^fcbo,  qtfi  tot  do^ 
«s  natnriuibas  et  gratuilifii  i^fertttr  fidt?  Natu  si  qms  eoetenees  non  fortas^ 
jnipiuis  acienoie  eottite»  Ittbaot^t,  non  tarnen  ita  slaCas  sndblin^te,  moitm  liMfef 
State,  reUgionis  forvore  ac  comptinMlonfs  et  devocjonis  gracia  eminentea.  AssidM 
Mttfve  oiBcioaiB  ^ac  ^neditaddtfls  dftdlyis  intentas  nolla  ant  iMra  levitate,  ociositate 
(Rnü;  eafftus  volnptate  -aMmum  rela^at.  SVeqaenter  namqne  aat  quadi  assidne  in 
^pagQüs.  sanctoram  et  diebus  i^miOMiln,  in  qväbiB  in  coUaeioliö  -silencinm  tenere 
Gonsoevifliiis,  eoUado»  frtftnim  interJMt  et  sicat  elb  kBs,  qni ejus-discipali  ftieMUI^ 
«Bdivi^  onm  a^tia  äuotoritäa  biMle  «tft  ^netoram  dootoram  !n  leedone  eonmram 
adduceretur,  que  sibi  pro  tempore  loco  tbematis  aieommoda  vMäba^tür,  ipse  lec- 
-ddnem  intenumpens^  «emor  sentende  Hierebimi:  *  habet  nedclö  quid  enei^e  vive 
^loois  aotUB  et  in  anres  diedpnfi  de  aoteris  ore  transfosa  ^rdas  sonat^  ex  habnn«- 
^dancia  cordis  et  idla«Bda  rwhoifmiy  qtie  prompfiadme  ^eteopiose  sibi  affluäbAitt, 
•ad  modum  devoti  Bei»iibardi  «olladonem  et  ei^hortadonem  vwbaleni'  iA  fritres  fa- 
debaib^  in  quibus  .nednai  fra<#ea  sed  •  idt  ee  Ipsnm  prirnum  ad  componedimis  laigas 
lacriaias  eondtaidt. 

Nee  propter  hujusmodi  devodonis  et  lecdonis  stadia  in  proTisione  exterio- 
mm  quicquam  neglexit  sed  sicut  in  spiritaalibus  de  et  in  temporalibns  monasterium 
in  dies  incrementa  accepit.  Fratribus  habnnde  necessaria  ministravit,  per  se  fre- 
4]iiendus  coquina«  intrans  et  qiiantum  pro  fratribus  priasqoam  pro  se  ad  ignem  ap» 
filicatom  £Dret  dnquidvit,  et  si  qnaniiim  utinn»  dbi  tisim  mit^mcx  eöqwsm  aat 
coquinarium  ad  maccella  misit,  d  in  promptiiario  qmcqnam  aptom  nön  invedeba- 
tnr.  Rusticos  conctos  in  villis  et '  qttaÜtätes  eörbin  öptime  novit  registrarnqne 
OBiniam  bononun  nostronim,  que  pro  topc  monasterium  habuit,  ac  jnrittm,  qiie  in 
eisdem  villis  nostris  habentor  confedt,    quod  et  adhuc  in  pergameno  seripUmoi  ba- 


.  • 


i)     Unter  den   *Itaiidschi4ft«H  «der  ^Srivlaabr   ViiIvaniltM»-^  BMi^^dt    Glasa.    V*  Fol. 

N. : -ans*  «ild '(Ht4.  '••'     '■•  ■    • 

«)     Ungewöludidi  for:    alibi. 


.^  ^nvlB:iao:]UHC  ]diuriiM.8nt.taiihtaA}n9SBlil/foi^  ^kfth' »le' tfiipiiiii 
et:aMeii6>  iMvidtts  mdii  iUim)  pomimim::  ae'^boft  nilnis,  ^ed  kgfft  tali^ ^ftÄ^qu^ 
^ripta.  ejns^  que  adfauc  apDt.'  onsiiSimV  ^  oioeti  lurati 'dtribiim  ilkd  ÄMhABiis^  jiiitä 
J^onmiiimc-  akotai  audiaaeä  heatiam»  ipsM  soa*  verba  ieaODantein.  Serfpait  nani-f 
^pp  pattr  ifM  venenbilia  multa;  sub.  ulegibili  litera,  qiMNraai  aHqoa  firatribfii»  atda: 
perijltaratast  at  i  litima  eioa  legere)  Talä^  adiiexenmaMiaiii  exposid^^^3^   pifit^ 

BAuitoa^iaeimeüea  aynoddes!  et  npitidares.  aO'.conventWM  quos  m  cellMloiid  fik^ 
tribha  fe0itL^3  Skarip^it  nanquey  omq  adbuo  miniimrifeiui  esset,  super  totem  psal^ 
teriom -coa&.djiplioi  gfeaä,  ^e^9^d|toi  ddntaant  a<  Xi]^  psalmos  sdnt  exeUH 
^ata!^  veliqui  in  fitera  iUe^bili  reVctm  BTikO'  psaiterinal'  ifi  prinitf  vristaieföne  mä^ 
aasterii  per  ignem  abstuoptmiii  est«  Na»  quidamfraimiii  hoc  una  üam  exeiej^K 
kl  cella  saa  babens,  vcdeasi  iultejaos  puoseqirf  ^t  ia^si^ariy^^  ^^''^^  psalteriem  rniinii 


eempiesset,  iBcendmn  sntäto«  sapepfieiiit  -^  >^umßpMom^  de  edSti  ettra  fiSis  qtifKtis« 
dam.  doobos  libellis  ia  plaviari»  eoaiplitiatQmciiii  i^fi^torktiKr  esüvitte  p«rtavi(f^  itVj 
tiBiJeotiis»  qaarn  lifan  iartim-aablati  elr-lqaaisqae  ntteqoani  visi  sunt.  '  Füit-  ^Otä 
beo  taai  ex  aaavitate  stili  qaanii  pietatei  et  deveoidae  seFmeids^  devtH^iöiiis  stüdilp^ 
deditis  valde  delecialnlls  ad  legmdum,  mukSs  ia  faturuin ,  predpue  eböralibus  fra^ 
tribos,  ai  exeaiplataiD  ad  pleniuii  fiiisset  et  in  moinsterio  mansisset,  iHcitameiitiutf 
deveeionls'  et .  atteadoniB  -  in .  laudibaa  diviois  •  prdtoissei  jSoripsit  quoqne  snpei^ 
ewaBgeliimiJobanma:  In  prindpio^  erat  imliiwi^  döctrinam  notabilem  et  eatboBbifm: 
Bxposttiti  ad  boaorrai  sanotomm  apostolorBm  Petri  et  Pauli  in  eoram  soHemiiitat^ 
Hbos  psa^nn  14:  Ganfitebimnr  tibi  deas;  in  solleBinitate  sanete  Marie^  Magddtöhc^ 
paalmmniSl,  de  penitenda;  item  in  feste  saneti-  Lanreadi  psalaMim  111.  videHeet^ 
Beatos  vir,  qui  timet  dominom.  In  assnmpeione  beate  Marie  virginis  exposait 
eleganter  psalmnm  XLIII:  Bractavit  Scripsit  alias  extense  super  psalmom 
LJCV^II:  Exnrgat  deus,  item  super  psalmum  LXX(1.3  sdlicet:  Dens  judidum 
tuum;^3  i^^  super  psalmum  86:    Fundamente, ®3.    P^^  multa  capitula  distinctam 


w  »fc       *■     *0i  \»pmmm4mm-*^ 


>)  Diesea  R<Bgi«tek'  ist  nidit  midir  Torbanden ,  ^enn  nicht  dtrnntar  ein  ans  dev ,  Zeit 
liodoipbe  flttinneadi^s  aaf  Pferemnent  gekdiciebenetCopialbach  der  wicbtigsteo  Orkun- 
dte  des  Sttl^  Tenrtanditn'  trira^  Was  nicHt  wftbrBcfaeiniich  ist 

^     Vergl.  weiter  antea  die  ^meridt.  über^  Ludolphs  Werke* 

^  In  der  Bandschrtflensammloiifip  der  Breslsa^  ÜniTersitat  befinden  sieb  unter  anderen 
Cltss.  I.  FoK  N.:  68S  nnd  636:  Ludoipbi  sermones  CVU.  t.  3.  f4ffi>  ff^ffnerr 
CUss.  1.  Q.  N;:  fSl.  JLindolphi  eoUaeiones  sea- sermones  ad  religfosos,.  so  nocb  ?iele 
einzelne  und  mehrere  sermones  zosammen. 

«)     Ingrossare,  Ineulentins  seribcM.     I>tt  €ange  u.  d;  W. 

ft)     Dieses  Werk  ist  noch  yorhanden   in  einem  auf  Papier  geschriebenen.  Cddex  in.  der, 


Ibieses  iVerk  befindet^  sieb  in  dem  m  A^  Torbei|;ehenden  Anmerkung  angefÜlUlen 
Codex  fei.  i^ — 97  mit  der  Üdbersebiifk'r  Triplex  expositio  psalmi::  Pundamenta 
qos  in  montibns  sanctis^    1)  de  beata*  rirgine  aiaria,    9)  de  ecdesbi  trinmphante, 

33* 


360  jy.     Catalogui  akbaJtum  SaganmHum.  • 

triplicem  expoaSeionein ,  videlicet;de  beata  rirgiiie  per  capitola  84,  de  eocksia 
triumphante  per  eapitnla  80,  de  ecclemi  militante  per  capitata  teaabam  et  oetoa- 
ginta  ^oataor.  Seripsit  ^eiam  egregie  saper  psalmam  138:  Domine  probästi  me,^) 
et  saper  ewangeliaoi  Johannis:  Stabat  jazta  crocem,  devotam  materiam  et  atü«u 
Scripsit  suBer  ewaogeliom  Mathei:  Venit  Jhesas  in  partes  Cesaree  PhiUppi, 
libnun  omenarom  muJtom  exteosum^  cum  optinia  et  dootrinali  materia  ex  theoloya, 
jjore  canonico  et  historiis  originata.  Allegantur  aliqaodens  hee  oniilie  a  modenua 
doQtoribas  com  scribant  de  iodiilgendis  ^3  et  potestate  ecdiesiastiea  precipae  a  doc- 
tore«.  Weygil,^3  ^  compilacione  aoa  de  indolgenciis.  Scripsit  plara  alia,  i^ae 
non  exemplata  sunt  propter  ineptitadinem  et  illegibilitatem  scriptore.  CoUegit 
gaoqae  idem  venerabuis  pater  librom  coasaetadinum  et  ceremonianun  nostri  mo- 
nasterii  et  in  scriptis,  sicat  hodie  jaciet,  redegit  statata  et  consaetadines  ordinia 
Arroasiensis,  loco  ac  monasterio  nostro  diligenter  aptando.  Fecit  insuper  tracta-* 
tarn  de  bonis  et  maus  religiosis  sab  enigmate  bonanun  et  malaram  ficuom,  et 
daos  tractatas,  qai  intitalantar:  De  longevo  scismate.  Scripsit  eciam  qaandam 
reprobacionem  14  articalonun  specoli  Saxonici  dadam  reprobatos  et  dampnatos  per' 
dominum  Gregoriom  papam  XI.  et  postea  anno  domini  1407  renovata  et  execa* 
cioni  data  est  eadem  dampnado  per  reverendam  patrem',  dominum  Wentoseslaoflu 
episcopum  Wratislaviensem.  Factum  est  enim  tempore  GregoriiXI.  qood  qoidam 
sollemnis  doctor,  Johannes  Cleynkoch  nuneupatus,  sedi  apostotice  obtulit  14  arti«^ 
culos  ex  speculo  Saxonico,  eos  improbando  ex  sacra  scriptura  et  obtimiit,  quod 
dominus  Gregorius  XI.  hujusmodi  articulos  ut  flores  temerarios  et  in  quibuMam 
bereticales  et  scismaticales  reprobavit,    dampnavit  decrevitque  irritos  et  inanea  ac 


3)  de  ecclesia  militante,  miod  omnia  propter  trinrnphantem  faciat;  LndolpU  abbatia. 
Am  Ende  des  Werks,  fol.  97.  der  ETanoscIir»  steht:  Explicit  exposicio  o*  et  finivit 
anno  domini  MCDIilL  in  crastino  sanctt  Vit!  (16.  Jani).  Hierauf:  Seripsit  pre* 
sens  hoc  negociam  reverendus  pater  Lndolfas,  abbas  canonicoram  regnlariam  in 
Sagano^  Wratislavieusis  dyocesis,  qiil  Tenerabiiis  pater,  qoalia  et  qaantns  fiieril 
aliquantolnm  ex  eodem  prcsenti  scripto  conici  vel  haberi  potent*  Ineroasaylt  antem 
idem  opnsculam  frater  Uenrlcns  Sommynreld  post  boc,  anno  domini  InCDYI»  fiaiena 
iiind  feria  tercia  post  festem  benedicte  trinitatia  (8.  Juni  1406.).  Die  Worte:  qai 
▼enerabilis  pater,    bis:    baberi  potcrit,    sind  durchstrichen •. 

1)  Ist  ebenfalls  in  dem  eben  angeführten  Codex  fol.  87 — 188  enthalten ,  ^  mit  der 
Ueberschrifk :    Expositio  psalmi  138  per  sermones* 

*)  Claas«  I.  Q.  N.:  131.  der  Handschriftensamminng  der  Breslaner  UniTiersitat  enthält: 
Ladolphi  coliaciohes  de  indulgeneüs« 

*)     Der  Vornahme  Nieolaus  fehlt  m  der  Handaehrift.    Er  war  aus  Brieg  geburtig,  Doctor 


und  Professor  der  Theologie  des  CoUeriums  U.  L.  Frauen  in  Leipzig,  CoUegiat  und 
Canonleus. in  Breslau  nnoXiegnitz.  ^n  diesem  hoehgelehrlen:lMianne,  welcher  i.  J. 
1444  starb,  und  Ton  seinem  merkwürdigen  oben  angefahrten  Werke  s.  Kloae  a 
Breslau.  T.  IL  2,  p.  273  ff.  Das  Werk  aelhst  befindet  sich  auf  der  Rhedigerischen 
Bibliothek  in  der  Elisabethkirche  in  Breslau. 


15.    Ludoiph  L      Sei$ie  SehrifiUn.      Klo$Ar%ucht.  261 

omii  roboie  carere.H  Scripsit  proiode  pro  execacione  dampnadoDis  predietoram 
aitiealonnii  venerabilibiis  patribus,  dosdnis  archiepiscopis  Magantinensi,  Golonienn, 
Bremensiy  Magdeburgensi  et  Pragensi.  Requisivit  nicMlominus  pro  forciori  robo« 
radone  sid  mandati  dominmn  Karoliun  quartam ,  imperatorem  Romanomm  et  regem 
Bohemie^  ut  hojasmodi  execucioni  favorem  efficacem  prebere  vellet. 

CoDStraxit  qaoqae  capellam  confessomm  in  ambitu,  partem  videlicet  illam, 
que^est  subtns  liberariam ,  elevando  et  construendo  simul  liberiam.^^  Cellaria 
siiiiiliter  tempore  sao  conatracta  sont.  MiiHos  libros  durabiles  in  pergameno  et 
partim  in  papiro  comparavit,  quorom  plares  ab  hereticis  direpti,  alii  incisi  sont^ 
sicat  apparet  in  vita  Christi,  gloza  psalterii  et  aliis  quibnsdam.  Dilexit  decorem 
domas  dei,  ornatns,  casnla»  et  cappas  ckorales  plures  comparavit  Zelom  magnnm 
religionis  pater  iste  venerabüis  sCTiper  habuit,  nednm  in  officio  abbade  sed  edam 
flidiprioratus,  quod  per  Septem  annos  administravit;  zelavit  namqne  religionem, 
timnit  denm,  dÜlexit  fratres  soos,  non  alTecdone  camali  sed  spirituali,  diügens 
natnram  et  per£ecto  odio  persequens  colpam,  severisaime  namqae  omnem  inobe- 
diendam  et  rebellionem  persecutos  est,  ymmo  et  quämlibet  transgressionem  regu* 
krem  dare  punivit,  predpue  tarnen  eas  transgressiones,  que  mentes  pusillorum 
soandalizabant'et  in  dissoladonem  religionis  vergebant.    Bxarsit  namqne,  (^ut  alter 

Pldnees^}  ant  Blathatias^^  ^^^^^  ^S*^^  ^^  ^^  ^^^  contra  malignes  et  transgressores 
legis  dei  et  vofomm  promissomm  ac  sancte  institucionis  transgressores.  Qua- 
propter  quadam  vice,  cum  Jobannem  Greyffenberg  de  incontinenda  suspectom  ex 
nimia  familiaritate  cujnsdam  mulieris  acriter  in  capitulo  disciplinaret,  in  hec  verba 
prompit:  quis  consorget  mecnm  adversus  malos  omnes,  operantes  iniquitateml  Et 
si  cnncta  vicia  persequi  nitebatur,  maxime  tamen  incontinenciam,  qne  pre  ceteris 
viciis  statum  religionis  maxime  dehonestat  et  scandalum  pusillorum  addudt. 
Qaantumcunque  tamen  invigilabat  disciplina  sua  et  suorum  vicariorum,    arrogare 


^)  S.  Decadicon  maglstri  Jobannis  ClenlcoclB  contra  SI  errorea  specnli  Saxonnm,  aas 
einer  HannÖTeriachen  Handschrift  heransgeeeben  von  Scbeidt  *in  dewaen:  Biblio- 
theea  biatorica  GoUingenaia  p.  63  ff.  Dort  ist  auch  p.  103.  Gregors  XI.  Balle  vom 
8.  April  1374  beaser  als  in  der  Gärtnerseben  Ausgabe  dei^  Saehs^Dspiegds ,    wo  da* 

f^eeen  die  Bulle  des  Baseler  ConcUs  p.  528.  steht.  Der  Pabst  verdammie  arspriog^ 
ich  nor  i4  Artikel,  wie  oben  im  Texte  ganz  richtig  steht,  Clencod^  focht  81  an. 
Die  Baader  KirchenTersammlone  yerdammte  dann  W.  ^®>[gl-  ^^^^  Eichhorns 
Dentsdie  Staats-  nnd  Rechtsgesdi.  §.  281  •  Ob  und  welchen  Einflnss  die  Yerarthei- 
Inng  eini^r  ^*  des  Sachsenspiegds,  wdche  der  Bischof  Wenceslaas  von  Breslau  In 
seinem  Sprengel  bekannt  machen  mnsste^  aaf  die  Abbssong  seines  sogenannten 
Kirchenrechts  ▼.  J.  141tf  (zuerst  ana  d^m  Oi^iginde  gedruckt  in  Tzschoppe's  und 
Stenzels  Urkk.  Samml.  p.  632. ^^  gehabt  habe,  wmen  die  gdehrten  Schlesischen 
Juristen  zu  untersuchen  haben  durch  endlich  grundUcfae  Beschäftigung  mit  ihrem 
vaterl&udiscben  Rechte. 

*)     Liberia  für:   libraria^   bibllotheca«  Liberei. 

»)     IV.  Mos.  c.  «S.  ¥•  7  ff. 

«>     I.  Maccab.  c.  2. 


M2  IF.     Catahgfiä  abbainm  Saganemtumj^ 

aibi  luiii  potiiit,  quod  dooittfl  sua.  ardia  Noe  et  cengregacipjie  salvatom  mdMr 
essc^  Habtut  namqae  iate  dig^  glorificaadkis  pater  in  ailii  domo  geoeradkmem 
joalopum],  quo  benedicitur  a  domioo,  et  geaeraaiooeDi  pravam  et  adoiteiraBi,  euo 
nott  direxit  cum  dep  cor  smuii.  Fovit  oamque  in  sua  coi^egaeione,  vkos  reib* 
{j^osos ;  sobrie ,  pie  et  juste  viventes  et  hos  non  in  numere  modico  habebat»  Goi^ 
tinebat  eciam  in  auo  ovili  oves  morbidas,  que  sab  pelle  ovina  eraot  rapaaes  lupi, 
aed  hoc  latebat  ex  parte  prefatem  veiMrandam  patrem,  precipoe  cum  senio  et  iu^ 
firmitatibus  yariis  con£ectus  esset.  Ideo  pro  commendadone  beneoHii  et  redargu«* 
done  malorum  religiosorum  fecit  traotatam  jnxta  visionem  Jmmie  prophete:^3 
De  fieobus  bonis  et  ficubus  malis,  in  q/io  repcobat  statom  malorm^J  reÜgioso« 
ram,    valde  commendans  profectoii^  bonojum. 

Fuit  in  diebos  ejus^  paoeis  annis  ante  mortem  aoamv.  quidam  frfitei;  caao^ 
nicoSy  iHNB  dicam  regularis^  infamatus  vehementer  de  fidmicacioae.  Nam  ^piedam 
■nilier  ut.virgo  iiycedens  concepit  et  omne  crimen  super  fratrem  illum,  Jacöbom 
Czwecke  dietam-  de  Bewtys  objecit,  ymmo  mukitiido  viroaüm  ac  maHeram:  ipaui 
ifiüamaveruBt  9  quam  in&macionem  publicant  negare  noa  valiiit^  fietctum  aotem  ne-«- 
gavit.  Ideoque  dominus  Ludulffiis  ei  porgacionem  canonicam  indixk^  ut  cum?  afin 
qoota  manu  fratrum  de  objecto  crimine  se  expurgaret^  prefixo  sibi  satis  loi^o  ter« 
mino;  quo  veniente  puigare  se  neglexit,  cuii  ex  superbabuadanti  tenninUB:  promgu^tts 
fait,  ipse  autem,  ut  prius,  se  purgare  distulit»  Habebatur  irater  iate  pro  ebn^rieto 
et  confesso  et  injuncta  est  ei  penitenda  secundum.  statuta  ordioiff,  enBqiei'll}afl| 
oonlumaciter  subire  recusaret,  appellacionem  ad  dominum  episcopunt'  üiterpoauil/ 
oui  dominus  abbas  ob  reverendam  detulit,  licet  hoc  agere  non  teneretor,  qui^ 
appeUacioais  remedium  non  ideo  est  inventum,  ut  aücui  a  religionis  et  ontfn» 
obsenrancia^  exorbitanti  debeat  in  sua  nequieia  patrocinium.  procnrarL^}  Ut  m 
cap.;  Ad  nostram  de  appeUaeionibus^}  .^'  ^*  Beprehensibilis  dkätar^  |ioc  pvedpue 
in  religiosis  observare  ^sic!!  volumus,  ne  religiosi,  cum  pro  aliquo  excessu  fue* 
rint  corrigendi,  contra  regulärem  sui  prelati  et  capituli  disciplinam  appellare  pre- 
sumant  sed  humiliter  et  devote  suscipiant,  quid  pro  salute  sua  fuerit  eisdem  in- 
junctum.^3  Assignavit  igitur  dominus  abbas  predicto  firatri  terminum  prosequendi 
appellacionem,  fecit  sibi  dare  ad  cellam  suam  decretales,  utse,  quoquomodo  pos- 
set,  tueretur,  sed  transacto  termino  nicliil  in  hüs  actum  est  sed  appellado  deserta. 
Dedit  ex  tunc  fratri  illi  apostolos  careeralea^^J    V^'^ot  earcerem  bypenni  et  ealtro 


1)     Jatem.  XXIV.   2. 

s)     maloiwn«  ist  ttwas  spatar  für  das  Mher  iirditeilidi  gesehriebai:  bonorum,  gesetst* 

s)     Am  Rande  iteht  ro^t    Apfielacio  in  regalaribua    non    admiftitur.      Yen;!.  Eoadb* 

Amort  vctus  discipUna  canonicomm  regukriam  et  Becnlarinm*    T.  L  p.  4^. 
«)     Decret.  L.  IL   Tit.  88.  e.  3. 
»)     Decret.  L.  II.    T.  S».  c.  86. 
)     Apostoli  y   eran  t  dimissorialea  litterae  j    qaae  dabantnr  laka  vd  derico ,    in  alienam 

dioeceain  tranalturo^    ut  ibi  ordinaretnr,    yel  ordinatns  sacrificarel,    vel  in  alienae 


0 


fi^t  et  iMdte  per  Human  effiigit  Nee  Uis  eotiteiitas,  contrectans  rem  afienam, 
invito  domino  vestem  peregrinain,  hoc  est  liabitam  griseaiB  eonversorain ,  AndsM 
Bue  wt^hyieffMj  Beeutti  abduxit,  sardocbiaiH  ^oque,  qiiod  pro  babita  canonici 
reguläres  gestant,  e:a[tra  rnnros  in  indagioe  civitatis  prope  monasterium  ex  Indaatria 
rdiqidt  et  sine  sardoclno  ac  absqne  pallio  nigro  temere  recesait  Porro  can  orte 
sole  d(M0inii8  prior  Johannes  de  H assia  et  alii  fratres  ipsum  sentirmit  recessisse 
et  viderent,  sardociiMini  snum-  in  indagine  jacere,  miseront  nancciom  ad  levandmn 
et  ecce  invenemnt  id  com  ^dibgencia  complicatiun  tarn  reverenter  ac  si  reUqnie 
samSontm  in  eo  essent  invokte,  qnod  cum  apperaissent  invenemnt  in  eo,  salva 
honestate ,  magnnm  cuBralam  stercoris  htunani  jacere.  Bcce  tale  pignos  in  sno  va-» 
lete  frater  ille  dyabolions  reliqoit.  Apostata  iste  diffldavit  monasteriom  enm  snis 
fratribos  et  relagiam  snom  haboit  aput  Petmm  Gordebug  in  Babemust,  vel  in 
▼etnla  ponte^3^°  Polonia  non  longe  a  Czulch.  Postea  tarnen  ad  penitenciam 
i<ediit,  qTOm  doninnsjLudnlphns  inearceravit,  deinde  in  Tremeschnow  misit,  ibidem 
per  annüm  peliiteneiam  actnms.  Sed  qnalia  aput  saccessorem  snom,  dominum 
HeimfcfOfi  Vndirburgy  egerit  omnino  certa  non  sunt  ad  scribendum.  Ut  rectores 
filtnri  hujus  Saere  congregadonis  apereius  ägnoscanl,  quem  zelum  ille  eximius  pa* 
ter  &i  delinquentes  habuerit  et  ut  exemplo  Ipsius  in  casibus  similibus  quaKter 
agant  conicere  possint^    adhuc  aMqua,    que  in  ceduBs  eertis  reperta  sunt,  adi- 

cere  volo.*3 

Arnio  naraque  domini  1411  misit  ex  causis  eertis  dominus  prefatus  fratrem  i^<< 
Jeroninram  Bl^ifhardt  fn  Ihremescfanow  monasterio  in  Polonia,  sub  obediencia  pre* 
^osifi  ibidem  moraturam,  adhuc  tantnm  ordinem  dyaconatus  habentem.  Sed  do^ 
minus  preposittts  inconsulte  fecit  ipsum  Jeronimum  ordinari  in  presbyterom  ante 
etatem  legitimam ,  ut  puta  in  23  anno  nondum  completo«  Quod  cum  notificatim 
fiifsset  domino  Ludulfo ,  indignanter  vaMe  tulit  et  seriöse  scripsit  preposito  in  Tre^ 
Meschnow  epistelam  invectiyam,'  dure  reprehendens  enm  de  indiscreto  zelo  et  pre^ 
djUtacione  prepropera,  quod  sine  Ucenda  sid  abbatis  pre£ctum  Jeronimum,  eeiam 
ante  etatem  legitimam^  ordinari  fecit,  committens  dicto  preposito,  ut  eum  a  cele^ 
bracione  missarum  profaiberet  Predictus  firater  Jeronimus  hec  audiens  non  exr'^ 
pectavit  revcrcadonem  sui  prelati ,  proprio'  motu  rediit  in  Saganum.  Propter  ista 
et  alfa  inordinata  contra  reUgionem  ab  eo  perpetrata  dominus  Ludulphus  predictum 
fratrem  Jeronimum  punirit  in  eapitulo  penitendis  et  penis  talibus  eum  subiciens, 


eecletiae  catalogvm  referretnr.     Da  Gange  jD.  d.  W.      Hier  also  der  aebrifttieht 

Befehl  des  Abts,    d^n  M8ne1i  gfefkttgen  itfa  setzen; 
>>    Btmiat,     Im    GrofllatoertogAitme    Posen,     tWiifcAta  *Meseritz    und    Oros^-Ölogan, 

IH   M^'N.  6.  *tte  'ZttlltehatiV"Pdnisdir   B^ihinmost,    roni     haha,    ein  altes 

Weib,   üadx'    mos!,.  die'Br&cft«,    abo:  -  ahe-WcsüieirbHIcke,    vap  uaserm  Ver- 
•     iSisser  ^Mm. 
*)     Am  Rande  steht  roth:  Penttencia  publica  regolarls. 


264  IV..   Catahgw  abbaium  Saganemhtm. 

et  at  posteri  sciant ,  qualem  zelam  contra  excessnm  religionis  habere  debeant,  per-* 
pendant  in  forma  gracia  exempli  hie  descripta.^3 

Ad  perpetuam  rei  memoriam.  Qaoniam  ego,  firater  Ladnlphns,  abbas  ea« 
nonieonun  reguiarium  in  Sagano,  te,  fratrem  Jeronimum,  Ganonicmn  profesaum 
ibidem,  in  sacerdotali  ördine  contra  sacros  canones  nimis  prepropere  immiacuissei 
de  armis  portatis  in  monasterio,  licet  falso,  ut  asseris,  gloriatom  foisse  et  absque 
revocacione  mea,  contra  formam  emissionis  tue,  ad  fratres  reversum  et  alias  in 
nonnnllis  contra  deum  et  ordinem  reperi  deliquisse,  a  data  presenciom  omni  feria 
aexta  usqae  ad  fatomm  festum  Martini  exclasive  disciplinam  a  presidente  in  capi- 
tnlo  recipias,  in  pane  et  pota  conventuali  ad  terram  peniteas  et,  quousque  restitui 
merearis,  voce  in  capitulo  et  loco  iuter  fratres  omni  die  et  tempore  privatas  eris, 
uitimus  et  minimns  permaneas,  ab  execucione  eciam  sacerdotalis  omcH,  eni  te 
impudenter  et  perperam  ante  tempas  debitum  ingessisti,  secundom  determinacionem 
patinim  usque  ad  restitucionem  canonicam  ab  e# ,  qui  hoc  facere  potaerit  üaciendam^ 
te  noveris  esse  suspensum.  Et  qnamvis  tractus .  fdturi  temporis  non  spectet  ad 
jadicem ,  tarnen  ubi  culpa  precessit  potest  sine  juris  injuria  per  excommunicacionis 
sentenciam  futuris  eventibus  licite  providere,  te,  quem  jam,  heu!  sepe  inobedien- 
tem,  rebellem  et  contenciosum  ac  irreligiosum  inveni,  primo,  secundo  et  terdo 
moneo  et  requiro,  ut,  mutatis  moribus  tuis  in  melius,  quieti  peramplius  studeas, 
obedienciam  et  reverenciam  superioribus  tuis  impendas,  pacifice  inter  fratres  Tivas^ 
observans  cum  humilitate  debitas  monasticas  disdplinas,  alioquin,  si,  quod  absil^ 
tanquam  canem  ad  vomitum  denuo  te  reverti  contigerit^  fuerisque  in  pristinis  in- 
4)bedienciis,  rebellionibus  et  dissoludonibus  deprehensus  et  monitus  a  me  aut  ab 
«0,  Ctti  hoc  specialiter  commisero,  ad  correccionem  tuam  infra  sex  dies,  quos  tibi 
pro  canonica  monicione  et  peremptorie  prefigo,  in  liiis  penitenciam  injungendam 
.subire  neglexeris  ex  contemptu,  ne  fiicti  tui  perversitas  presumptoribus  transseat 
I  in  exemplum  et  sangwis  tuus  de  manibus  meis  requiratur,  dei  nomine  invocato, 

I  '  auctoritate  abbaciali  te  excommunicacione  subicio  in  hiis  scriptis«      Datum  in  mo- 

,  1419.    nasterio  et  capitulo  nostro,  anno  domini  MGCCCXÜ.  ipso  die  inyencionis  protho«- 

>  s*A«f^^  martyris  Steflani,    abbacie  Saganensis  sub  appresso  si^llo. 

Ex  hiis  collegat  lector,  qualem  rigorem  discipline  pater  ille  venerandus  in 
culpis  gravioribus  tenuit  Unnde-^  hiis  temporibus  fuit  quidam  suffraganeus  eccle- 
sie  Wratisslaviensis ,  nomine  Thylemannus,  de  ordine  heremitarum  ordinis  sancti 
Augustini,  vir  magno  litterature  et  valde  familiaris  donadno  Ludulffo,  qui  congno- 
scens  hujus  venerandi  patris  rectitudinem  zeli  in  fratres  suos,  u^ote  ipsos  dncere 


^)     Am  Rande  stebt  rotht   Forma  enjusdam  soUempiiiter  penitenlis, 
S)     Die  Verdoppelung  des  z  '  n ,    Imi   unnde ,    ist  bei  nnserm  VerCuser  gewöhnlieh.    Es 
scheint  schon   seit  der  Mitte    des  Itf.  Jahrhunderts  die  nnnöthiee   und  fehlerhafte 


Verdoppelung  des  n  allgemeiner  gewesen  za  sejn,  verrh  die  Urh.  t*  J.  1388, 
▼idimirt  I4S4,  in  Tzsehoppe^B  und  Steniels  Urkh.  Sammlung,  p.  807. 
femer  t    p.  620  IT. 


IS.    Ludolph  L      Pönüenx.  265 

diligeus  et  exeessüa  eorum  pro  tempore  et  loeo  juxta  institucionem  patnun  rigiBrose 
corrigens,  in  laadem  "fejas  pro  divisa^^  in^morie  hec  composoit  metra: 

Ludalphas  Saxo  similis  per  omnia  taxo,*3 
Non  verbis  ungit  sed  verberibas  dure  pan^t. 

CoDsimilem  censuram  discipliiie  prefati  venerandi  patris  sab  sigiUo  ipsins 
in  acriptis  iBveni  de  qaodam  fratre,  dicto  Andreas  junior,  sub  hac  forma: 

Ad  universoram  noticiam,  ad  qaos  presentes  liiere  pervenerint,  nos  La«* 
dulphus,  canonicorum  regularium  in  Sagano  abbas,  ad  perpetuam  rei  memoriam. 
In  eisdem,  quod  nuper  ante  dies  aliquot  ex  eonfessione  propria  et  vbluntaria  fra- 
tris  Andree  junioris,  presbyteri  professi  Saganensis,  facta  coram  nobis  et  ploribus 
senioribus  nostris  et  demum  in  pleno  eapitulo  noslro  et  fratrum  nostrorum  repe- 
tita,  certo  oercius  fiiissemus  informativ  ;eum,  proch  dolor!  sepius  et  iteratis  vici- 
bu8  fiirtim  nonnuUas  res  monasterii  subtraxisse,  ipsund  ad  subeundum  penitenciam 
regularenf  et  monastieam  disciplioam  includi  fecimusin  custodia  c^rcerali,  et  quam- 
visin  illa  constitutus  multa  subiraccionum  genera  se  perpetrasse  cum  diversis  aliis 
transgressionibus,  non  coactus  aut  tortus,.  publice  sit  confessus,  ita  ut  propter 
prima  et  ultima  confessata  sua  facinora  meretur  adhuc  longa  tali  custodia  deti- 
iieri,^3  ^^  certjs  tarnen  et  racionabilibus  causis  nos  moventibus,  de  consilio  et 
Gonsensu  seniorum  nostrorum ;  penitenciam  ejusdem  inclusionis  et  carceris  in  ^liam 
infra  scriptam  penitenciam  ei  duximuB^  dei  nomine,  commutandam«  Ab  offido 
quidem  misse  suspeqdentes  eundem,  voce  et  stalle  in  ecclesia  nostra,  capitido  et 
conventu  privantes,  eum  minimum  et  novissimum  inter  omnes  fratres  nostros  pro- 
fessos  et  professuros  non  laycos  esse  volumus  et  decernimus  in  hiis  scriptis,  quo- 
usque  a  nobis  vel  successoribus  nostris  ab  hiis  vel  aliquo  eorum  mere^tpr  abso- 
lucionis  beneficium  obtinere,  omni  eciam  feria  sexta  in  primo  ferculo  pisciom,  et  in 
primo  pulmento  sit  contentiis,  potu  vini,  medonis  et  bone  cervisie  careat  illa  die, 
nisi  super  hiis  vel  aliquo  eorum,  per  eum,  qui  potest,  facta  fiierit  remissio  geni^rosa. 
in  quomm  omnium  testimonium  sigillum  abbacie  nostre  presentibus  duximus  apprimen- 
dum.    Datum  Sagani,  anno  domini  1414  feria  VI.  post  dominicam  Quasi  mpdo  geniti.    t4i4. 

90«  ApfU* 

JDe  perteeueionibus  quat  periüMUi 

,  f 

Iste  veneratnlis  pater,    pie  in  Christo  vivere  volens,   persecüciöne  nda  ca- 
mit    Suo  namque  tempore  qddam  rustici,   dicti  dy  Langen,    videlicet  Johannes, 


s)     DivUa,    stemma,    insigoe,    Gali.  devise  Du  Gange. 

s)      Taxus»  der  Taxusbaum y  Eibenbanm,  hier  wegen  seines  zähen ^    harten  Hohes  mit 

den  Stacheltgen  Nadeln  zum  blutig  geisseln  geitahlt,    denn  an  Taxus,     der*  Dachs, 

nach  Johannes  de  Janna  wird  man  hier  nicht  denhen  hönnen. 
a)     Vergl.  damit:   Constitniiones  eongregationis  Lateranensis  adaptae  pro  ctnoniels  rera* 

laribus  regnl  Poloniae.  a.  1646.  pars  111.  c.  8.  in  Amort  Yctns  discipUda  canonico« 

riun  regularium.  p.  877. 

34 


9§§  IV.    CoMhsv^  a4Atf<^  iSagoManHum. 

JP^,  Frentczil,  fratres,  düffidentes  monasteriom  et  mmies  subdttos  ejus  propter 
Nicolaum,  {scnltotum  in  aapeijori  BrewUcz;^  jqaem  prefali  dioebant  possidere  bona 
patrimonialia  eorum  9  incasabaqt  monasteriuBi,  quod  officiales  d^negassent  inioistrare 
jasticiam.  Quibus  pias  pater  posuit  dietas  in  diversis  locis  sed  in  nalla  recipere 
Tolnenint  concordiam  nisi  secundom  eoiaim  iniqaam  volantatem;  tandem  consumpti 
gtfKt  JQ^ti  dei  judido  posit  aliqua .  dampim  monipterio  ilkta.^}      Et  non  tantum  ab 


>*•*> 


9  lieber  die  Ereignisie  der  Jahre  141S  bis  141^  befln^en  sich  in  einer,  ehemaligen  Saga- 
aer  Handachrift  der  Breslaner  Univeieitifa-^Biblioftheh  Ciaas.  I.  fbK  N.:  SS.  am  Ende 
1^0^  fönende  nicht  unwichtige  Nachrichten  reia  einer  i^leiehzeitigen  Hand« 

Anno  domini  MCCCCMU.  feriju'qnJLnfa  -p^tß  palq^a '  (|3;  Apnil)  in  anrora  ei^er* 

citna  maenuB  Rodolfi  9   dncia  Saxoaie,  ^ol  tfKii^  fiiit .4<)mii^uB  in  Prebus^   ▼iUff^  ^"^ 

nastierii  Grevinhain,  diatrictna  Prebizensis,  qi^i^^m  debüit  defendcre^  hpaUlitcr  inyasit 

et  anferen«  yaccaa,  eqnos,  parcos,  oves,   auqas  et  pullos  et  omnia  pecora,  lectnalta 

inanper^    leetoa,    linteaminaj   pulTinaria,  cnssinos,    tectnras  et  alia  vestimenta  insu- 

pier,  viromm  et  muliemm  cum  omni  siippellecüli  domnum^    oUis,    cantris,   flaaculis, 

(crfiticulia 9    cnrribns  et  aimilibus,    4ainp9ifiQ|iTit|   inbabitantca  im,    nt  ajunt,    ultra 

ducen.^s  vel  trecentas  seiLagenas,  et  ultra  hoti^  ne  cfequfirfntni  eorufn  .do^is  et  hor- 

rea,    compulit  eos^   sibi  promltt^re  magnain  pecuniam,   qi^^m  sibi  poatmodmn  toUm 

'   Tcl  pro  ma^a  parte  dederunt,  ita  ut  monasteriqm  nostrum.ad  Cestam  beatorum  Pbi- 

•  üppi  et  Jaeob'i  (1«  Mai)  imtfiediate  sequens  nichil  posset  habere  de  censu  suo.      Ad 

.fjMtnm.  qpoqne  bonti  Miohaelia,    quod  poatmodam  aequebatur,    quando  monasterium 

totuiasct  haonisse  ibidem  de  eenan  ultra  qainqpaginta  marca8|  non  habuit  decem,  et 
ec  om.nia  facta  lucrunt  ad  odiuim  et  ijynriam  monaaterii,  qnia  dicebat  dux  Saxonic» 
nbbatem  Ludolfam  et  quosdam  de  suis  adherere  ducibua  junioribus  minus  jusle  con* 
tra  ducem  Johannem,  qoi  fuit  gener  ejus,  quod  tarnen  non  fuit  Tcrum*  Fuit  hoc 
ecinin  fSii^^tum,  «t  communis  rumor  hahebat  et  ut  ipsi  per  sc  raptpres  postmodum  di- 
'  .  ufirnt,  ad  precea»  desideriom  Vel  iatuitnm  et  sj>em  ratificacionis  ipsins  ducis  Jo« 
,.Jb;fniBis^  qui,  qnod  .h^c  ratifi^j?erit  rel  .prtiis\fieri  hoc  anhovdtnaFerit,  appandb  en 
Tebementissimifl  conjeeturis.  Villam  eciam  i^fun  i4epi  dniLS^jLopie^  moui^teri^  tofam 
auferre  yoluit  et  abstulisset^  si  non  cum  satis  gravi  pecunia  suam  Texacionem  mona* 
aterium  redemisset,  et  si  quis  in  futurum  allegaTerit»  super  hiis  injuriis  esse  factam 
postmodum  composicioncm ,  probet^  eam  de  consensu  conyentns  et  alias  legittime 
esse  factam. 

Eodem  anno,  in  dominica  Ocnli  (26»  März)  frater  Johannes  Lobin,  missns  in 
Prebus  et  abiiide  rediens ,  spoliatus  fuit  yestlbus ,  e&pensia  ^t  eqiAO  a  ipi^iafris  ducis 
Saxonie,  ratificante  yel  subordinante  hoc,   de  quo  siipra. 

Anno  domini  MGCCdlQIII.  post  festum  nativitatis  Christi  cum  dux  Johannes 
toUeret  de  tota  terra  sua  contrihncionem,  de  quolibet  manso  i  marcam,  et  fratrea 
aubmisissent  ae  ^  quod  in  TÜlia  monaaterii  habitantes ,  liberi  et  non  liberi ,  in  snb- 
aidium  ipai  duci  conaimilem  cmiti^9(Qionem  de  bonis  auia  facerent,  nolnit  in  hoc 
9ase,  contentu^,  aed  per  .v||i|,  et  jn^^imi ,  q|ii  eciam  poaaet  cadere  in  constantisstmos, 
Qompulit  eo^^  aibi  dare  d^faptasinarcas,  ita  tarnen  quod  eaa  colligerent  et  aubleya- 
rent  a  auis^  qui  coUigCAtes  et  TObleTantea  qnantiim  polerant,  nondum,  credn,  cen- 
tu|n  et.Spp  inarcas  anbl^ya¥erni^t }   aliqni  adhuc  tenentnr,    sed   pre  inopia  dare  non 

Iiosaput*      In  re<?onpei|aacionjafn  hnjaa  summe  promisit  ipse  dux  sub  nde  sua  apud 
ratrea  minores,  in  preseneia  abbatia  et  prepositi  hospitalia  et  prepositi  monaaterii  et 


15.   LuMphL     BierHhankitte»  m»  def^  Studio  Sagan.  26¥ 


exlraneis  injarias  pa8SD9,  sed  edani  a  |Ni4ficJipe*  6t  a  dvllNM  v^HM'^HälRf  injttrias 
dampiiaet  perseouciones/}  Nam  anoo  domfM  14t&;^dle  pMroa  iikete^iäV^iiMrÜMi,  anno 
vero  servitutis  ejus  vicesiino  piüno ,  subortiMi  est  )^ttMaiii  disrArbfUmT  Mür  civäs  Sä^  ^^^ 
gmenses  et  motoasteriuni  nostrum.  Natu  Hanuiid  Ha)ftezer^3  proconsta,«  Firentczil  ^*  ^^' 
Weycho,  Hanss  Schotcz,  Nicokns  Hesse  et  alfi  cöBsatesf  et*  jttf ätf !  ciUiir  cöil.civibtiä 
suis  Saganensibas ,  «eroitas  fottis  et  amatüs^  voleirte^  hoc  tyraniiidey^t  t^bleladä 
obtiiere,  quod  patres  predeeeG(soresqiie>emt«if  jiire  babei'e  none^iiaiii  pbtäer6nf  ^6 


•)  .       •  •  '■  /  4    .  1       . 


)  t 
I'. 


•  •     • 

adreeafi,  in  presencia  eeiam  JobattüiB  AlAJAdtftH^  et' JöliänDis  .Schoneclie ,  piotfcoo<H 
Urii  8ui,  quod  niinqoam  Teltel''  nlonasf^f Sbm  •  ihufe^HiVe  i^t  p)iVte  süä,  ipsu^  rikOB'A- 
atcriain  irel  aenltBfoi  ejus  in  ▼UHBidaptyMiiiM  htt^^mnAiy  bi^iL^k^dH  et  T^hdkrfdl' cM^ 
▼Uiam  etc.  Med'  si  «erral  yd  i|er¥i(bitp!  Jißiiil  AotiU  I|cus  eciam 'teareiirriklbw  iWMHtf 
sterio  XVIIT  niodios  flUIgUiis  et  iuHiDjjraiiiiAi:;8(^  ac^o^fo4a^Ml.•l^t  niMi  tfuHitnUtm^^, 
deberet  ei^iam  de  bonU ,  qae  pt^ssidet  la 'CumineroW  dare  nobis  .si^mmatiin  4-.iaarc«n^ 
^t  de  bonis  qoondam  Heitfbil'  Si5bQlczIlik  ib  NW^nborg  preposKo  ibiaem  1«  sexagenam^ 
anmaCim  et  neHtrom  dat.  Ipse  eciam  aiU  de'  tkefö  Tetfdicat  joa  boapi^U',  atacionia 
▼el  proenraclonia  in  mdeai'  prepoiiitavil  cff  qaattllsiia  Yiiit  in  MM' ßnwal  mtllG^\eMh 
iUne  venily  i^gravM  eaqi  de  fatst»  mi  paMirct  expisnais,  quod  nnltea  McfiiAni' pif diP 
ceaaoram  anorum  fecit-  nee  jpae  dn^joye  f^ceve  poteat^  ecipm  ai  üi  prim  htm 
feciaaent*  .  i    •    .  '    /    •         li  "..•    ^'i.i    » 


atili   in  Tiflam  itaenaalerii    Sebonehborir.  et    trmgBmies^  ÜMdeHtf  irioletftt^   bMklUtoJwW 
acniteti,    aarthaginem  ,*  dolia  el  vaaa  ibi  reperta  eowptf i»eerant  ^    cereriaiam  efffalndev^ 

.    tea  in  lerram*    F 

'     ilidatos  et  nollent 

•     alj^eAfe^Mt  modo  .  ,  

RteUnbaefa  et  a«pe»loi»eni  Byeanick  et  nretfliajidlr  aimillä- perpetÄi'tttrt :  eo*  aalVd', ,  «Üyfi^ 

..  aarla^i|iea  non  confrq^era»«,  qnta  ad  ecdeaiaa- fbgate  fbenml, '  et  lata  piatMlM'i^cP 
runt  m  Sehonenbom  et  quidqaid  ibi  prlua  reliqüerual,  in  celbirio  acniteti'  coiiflfeM! 
geraht  et  efltaderunt.  Proptea  boc  igitftr  «•  conaervatore  monaiaterii'deifnqeeiabiNMne' 
e^cottininni^tl  Wraliaalavie .  Glogevie,  Legeniex  ei  in  miiUia  aliia  civitatl^a  Sieaie. 
4  int^Acttm  fait  p^mlttflfr  iVShgatto  ef^fitf.ViHid,  nbi  yiöIetii^U'ruB^'Göinniiaaa.  Poat 
Ken ,  /  abaokfdoner  et  i^liHMtohte  «d  tenijliW'  oftteata^  cottdoWliit«iraii<r  nobi^^nh^^'fifiiÄ^l 
ai^illo  eiTtiatia  appmao'^    «I  Im  aa^Kw/nowikdavi,    noatrt  UWih  aeuMti:  intiMÜ^" 

.    ^4a,.gjjiMta|ibaa  vel  /pclalUb^.f^fceTJMV^m^i^tftMei^^  .pq^         «ntni  VIHnm  »Ato  debeant, 
aiciM   in   litcria  noatria'^  deauper  confectia.  continentufj.     Dnx  eaiapa  il^iffßmwiifl^  y /ftf^\\ 
damj^nb  reftindeiidoi  noatria  acnheCa  aeiaginn  marcaa  promiait'  et  fide£|iasorea  certoa 
ci^d/ aigillia  eor(inl^i]f|itef'hoe'pdaMK^    aicgtfe  p6at^6duin  icivea  aj^aötulf  tueruni  in 
tbtnni  er  interdieitf tt '  f oCaHler  i^ihiMM.      Ah  afüiein'  M  böe  ftlcto'  ikiL  UhiitMes  'dut- 
.  .pabiKa  fuert«  eonafneiendov»  SobeMhujI  li¥db*avi  |tt»diih«DMf«#el:  MfUcandöi    liOVH 
lUe,  qui  nicbil  ignorat,  ipae  ae  qaidem  excnaayit,  aed  nnllna  ant  panci  ei  eredidemnt, 
experiencia  eciam  per  anmciencia  aigna  edocait^    qoid  de  eo  in  hoc  opere  preaamcQ- 
dnm  ait*     Geata  annt  bec  anb  abbate  Lndolfo. 
^)     Am  Rande  ist  bemerkt:     Saganenainm  via  illata  Schonborn. 
«>     In  einer  Utk«  ▼.  A*l40ift    Hmt H«mif  Biafrg^iAi^f^^^^^  HatA^llilailier. 

34* 


268 


IV.     CafahguM  dbbaium  S^anenHum. 


suceessores  eorom  obtiaere  vslehmtj  nivaaennit  jadiamn  vflie  Sdianboni  mib  do- 
miiiio  monasteiii  nostri,  aüqoi . eonm  amati  ei  emm  balistis  ab  extra  in  costodiis, 
Oe  quis  ab  extra  eos  prohiberet^  existentes,  alü  in  domnai  tanqaam  frenetid  iimen- 
'  tes,  postposito  dei  timore,  in  res  braxatnre  aptas  exarsenmt,  primo  patelhun, 
wl^iriter  Brawphanne,  secwibos  in  partes  scindoites,  deinde  dolea,  vasa  et  onnia 
utensilia,  braxatnre  apta  et  neceasaria  destraxerant,  cerviminiqne,  qne  in  dolds 
foit  et  in  alüs  va^s,  effodemnt,  ad  majara  mala  procedeates  seram  et  ostinm  oel- 
larii  violenta  manu  destmentes,  nbi  qoartalia,  octaBa,  sextalia  destmxerant,  potnm 
edncillando  in  terram  penitos  efimdendo  intantum,  quod  post  recessoat  eonni 
novem  octaBa  de  terra  hansemnt  Hac  TioloMcia  p&r  fratrem  Nicolanm  Mober, 
pro  tone  adTOcatom  monasterii  insinnata,  pre&tns  pater,  dominos  LndnUTns,  habito 
saper  boc  snonun  fratnmi  consilio,  pmlictos  violatores  Iibertatis  ecclesiastiee, 
tanqaam  manifestos  tranagressores  statntonm  provindaliom  et  synodaliom,  excom- 
monicatos  declaravit  et  divina  eis  inbiboit,  de  ambone  eadem  die  in  compaba 
somme  misse,  sinuliter  in  compnbn  et  ante  mcepcionem  vesperoram,  plores  no- 
minando  et  ne  divinis  interessent  seriöse  inhibendo,  alias  oporteret  nos  a  divinis 
cessare  vel  eos  exire.^3  ^  ^^  ^^^  ^^  y«ierabilis  pater,  qnamvis  per  onmia 
laadandos  sit,  non  tarnen  imitandns,  nam  qdcqnid  dicont  et  dlxemnt  doetores  joris 
canonici  de  vitacione  exoommonieatonim  a  canone  late  sentencie  et  de  ejas  denunc-* 
dacione,  hodie  tamM  per  statatam  Constanciensis  condlii  bene  provisom  est,  ut 
nollus  alium  vitare  debeat  vel  pro  excommnnicato  babere  nisi  denuncciatas  et 
declaratas  talis  nominatim  et  expresse;  sed  tarnen  intellige,  qnoad  pablicam  vi- 
tacionem,  alias,  si  tibi  constat  aliqaem  inddisse  canonem  late  sentende,  ita  qaod 
nolla  posset  tergiversadone  celari  aot  excnsari,  debes  eam  vitare  oecalte,  non 
expectans  aliqaam  denuncdacionem,  si  absqne  scandalo  ipsias  iBeri  potest,  qaia 
eam,.  qai  certas  est  certionari  non  oportet;  et  si  tibi  coasiaret  tanqaam  bomini, 
qnasl  tanquam  deo,  pata  in  confe^ione,  tanc  nee  in  pablico  nee  private  ipsnm 
vitare  debes.  Tandem  predictas  pater,  assumptis  secam  fratribas  Hinrico  Lesnaw 
et  Johanne  Loebin ,  in  Ulogoviam  pergens  a  jodiee  commissario  processam  excom- 
manloadonis  in  dves  predictos  obtinait,  qai  declaradonem  saam  ratificavit.  In- 
terim venit  dominus  Petras,  archipresbiter,  et  aadita  tali  violenda,  de  mandato 
0t  consilio  domini  archidyaconi  Glogoviensis  interdictam  posait  feria  tercia  post 
II,  Pfkp*  predictum  festum  parificadonis  Marie  virgiois,  et  exeommonicati  sont  nmversi  et 
alof uli  dvea  Saganenses  et  interdictam  servatom  est  ad  nnom  mensem. 

In  die  parificacionis ,  sermone  finito,  conveneront  procbnsnl  et  consoles  et 
Junitly  Intrantes  sacristiam,  domino  priori  com  fratribas  dixerant:  .^boni  domini, 
ItflM  volamaa  scire ,  ob  qaam  caasam  nos  excommanicatis  et  nbi  sant  littere  domini 
llOMtri  ^plicopi  vel  alterias  jadicis,  qaaram  vigore  nos  excommanicatis?^^  Dominos 
KUlvin  prior  y   prooessurua  ad  benedicendnm  Inmina,  bamili  et  mansweta  mente  re- 


^     ^W  Hiadf  ill  bfntrkti    Nota  bio  da  ritecione  eMommunieatoram  •  canone« 


13.   iMdu^pk  I,     Biertehankstreit  mU  der  Stadt  Sagen. 


269 


spondit  dicens :  ,,catisaiD,  propter  quam  denancciavirnns  vos  cxcommuiiicatos  et  jure 
excomnmnicati  esds,  eredo  vos  non  latere,  quia  violenciam  heri  nobis  et  mona- 
sterio  nostro  feeistis/^  Ipsi  vero  econtra  dixerant:  ,,violenciain  non  fecimus,  sed 
jus  nostnim  prosecuti  sumus,  ideo  petimas  copias  literarum,  vigore  qaarum  nos 
excommnniGatis/^  O^^^QS  dominus  prior:  ,,de  literis  et  aliis  munimentis ,  quando 
necesse  fuerit,  docebimus,  loeo  et  tempore  opportunis,  sed  hoc  petimus,  nolite 
DOS  in  divino  officio  impedire,  alias,  si  recedere  etatalibi]^  cessare  nolueritis,  di- 
vinum officium  nos  intermittere  oportebit^^  Tunc  consules  cum  juratis,  stoma-^ 
chando  verba  indignacionis  recesserunt ,  dicentes :  ,,sequimini  vos  omnes ,  qui  civile 
Jus  habetis!^^  Quibus  recedentibus  divinum  officium  fratres  cum  scolaribus  perege- 
runt.  Hoc  viso  dominus  dux  Johannes,  volens  lavare  manus  suas  cum  Pylato, 
advocans  capellanum  domini  intenrogavit  eum,  an  ipse  cum  suis  similiter  exire 
debeat  vel  nos?  Qui  respondit:  ,,si  de  consensu,  consilio  aut  favore  vestro  non 
est  factum,  non  esl  necesse  vos  exire,  sin  autem,  videat  döminacio  vestra;  et  sie 
mansit  cum  suis.  Eodem  die  in  incepcione  vesperorum  infra  primum  psalmum 
venit  Nicolaus  qmdam,  dictus  Roemer,  ad  ecclesiam,  quem  dominus  prior  iussit 
exire.  Ipse  autem  omnino  se  nolle  exire  affirmavit  et  accedens  ad  altare,  lumi- 
nibus  retrusis  et  extinctis  dixjt:  „luminare  non  debetls  ex  quo  nos  presentes  esse 
Don  debemus/^  Silencio  igitur  indicto  scolares  recesserunt.  Intervalle  facto  de- 
liberadoneque  prehabita,  propter  brevitatem  temporis  lecte  fuerant  vespere  sub 
forma' horarum  beate  Marie,  per  chorus.^3  ^^  omnipotens  deus,  qui  retributor 
bonorum  ipseetultor  malorum,  nani  et  prefatus  Nicolaus  Roemer  condignam  in  se 
excepit  ulcionem,  quia  anno  elapso,  eadem  die  et  hora,  quibus  predictam  inso- 
lenciam  perpetravit  miserabili  morte  est  defunctus,  quia  sub  valva  Soraviensi 
Gultro  fuit  interfectus. 

Dominica  dife  seqdenti ,  hora  tercia  noctis ,  quamvis  cives  Saganenses  post  to.  Pebr« 
deelaraeiOnem  ipsis  factam,  ipso  facto,  propter  violenciam  commissam  in  bonis 
Schonbom  essent  excommunicati  et  a  divinis  repulsi,  ut  a  violencHs  in  antea  me- 
rito  cessare  deberent,  tamen  immemores  eorum  salutis  biis  malis  non  content!,  ad 
graviora  mala  inferenda  processerunt  Invadentes  judicia  in  Nawinwalde,  Rj- 
chinbaeb,  Bresznitcz  denuo,  tterum  in  confractis  hostiis  et  seris,  in  braxatoriis 
dolea,  vasa  et  alia  utensiBa,  que  in  eisdem  necessario  habentur  destruentes,  in 
brasiatbriis  similiter  nee  fornaci  parcentes  et  brasium  eorum  in  lutum  dejecerunt 
et  conculcaverunt  similiter  et  ordeum,  in  cellariis  autem  omnia  vasi  destruxerunt, 
eenrisiam  effundentes  minasque  adjecerunt,  ut  si  quis  eorum  talia  amplius  attemptare 
presumeret,  non  solum  in  rebus  sed  et  in  corpore  puniretur,  et  adhuc  hiis  non  > 
saciati,    velnt  amentes  Judicium  in  Schonbom,    confractis  rursum  oatiis  et  seris, 


1)  Wohl:  per  cbomm,  .Inject  in  choro.  VergL  die^  wenn  auch  jüngeren, ,  Statuta 
Lateranensia  pro  canonicia  riegularibus  Poloniae,  para  1.  c*  12.  in  Amort  vetna  di- 
Bciplina  canonicoram.  p.  838. 


270  IV.     CmMogUM^  abbatim  /$^anensium: 

itenim  iävaserunt,  omnem  cervisiam,  quam  de  terra  coU^gerant,  effdderant  et 
vasa  confregerunt.  Dampmiiii^  qaod  nostratibus  üitulerimt,  estimatüBii  eat  in 
Nawinwalde  et  Bresnitez  ad  CLX.  marcas  et  nostra  moBasterio  ad  XX.  narca&, 
preter  estimacionem  injuiianuD. 

In  die  sancte  Agathe  virginis^  dax  Johannes  misit  pro  doiuno  priore,    ut 

tf .  Fdir.  veniret  assumptis  secum  VI.  fratribus.  Quibus ,  peiracto  prandio  coram  eo  com- 
parentibiis,  dixit  dux  Johannes:  „boni  domini,  quamvis  quedam  contraversla  intep 
vos  et  cives  orta  sit,  iA  qua  aliqua  dampna  vestri»  sunt  iUata,  tarnen)  deo  teste/ 
vobis  compacior  et  si  hoc  iiecesse  foret^  cives  mei  in  hoc  aie  excusar«  essenb 
parati,  tarnen  quocuoque  modo  se  £aclum  hoc  pro  nunc  habeat,  volo  ut  me  exen* 
satum  habeatis  et  mittatis  pro  compatre  meo  vestro  abbate,  ut  audiam  partes  hinc 
inde^  et  speiH),  ero  vobis  justus  judex,  nam  patres  et  predecessores  mei  nuoe^ 
quam  consenüre  voluerunt,  quod  aliquis  de  suis  extra  dominium  suum  ad  alios 
judices  evocaretur,  parati,  sicut  et  ego  semper  paratus  sum  umversani  justiciam« 
facere.^^  Dominus  autem  prior,  deliberacione  prebabita  respondit,  dicens:  ,,gracio8e 
dbmine,  de  eo  quod  ista  violeocia  sit  nostratibus  absque  consilio',  aoxitio^  et  eon- 
sensu  vestro  per  cives  facta,  habemus  vos  omnino  excusatam,  quia  a  multis  veri* 
dicis  similia  audivimus  et  bene  credimus,  et  patri  nostro  parati  smnus  scribere  et 
voluntatem  vestram  intimare,  de  loco  vero  ait  prius  cercius  informatus.^^  Et  ad*- 
jecit  dux:  „ego  volo  esse  judex  in  hac  causa  et  nuUus  alius  et  si  mC'  abioitia* 
recipiam  vobis  omnes  census  vestros/^  Fratres  vero  respondenwt:  ,,do«iiH0  dux, 
juste  judicate  et  nolile  nofois  facere  violenciam;^^  et  subjunxit  dux  alia  plura  mina*' 

ti.  Febr*  toria  varia.      Debinc  feria  2*^*  post  Scolastice  venerunt  vasaUi  et  homaglales  du^ 
eis,   videlicet  Fraciscus  Wamszdorff,    Jone  Necheün  milites,    Hanns  KelbiehiB, 
Bernhardt  Knobilszdorff  etc.  coram  quibus  iterum  dux  juravit,    se  innooentem-  in> 
causa  et  quod  sine  s(ätu  et  consensu  suo,  auxilio  et  favore  factum  easefe,    et  post 
multos  tractatos  ad  extremum  ad  jecit:  „volo  quod  veniat  abbas,  ut  causamiper  ine . 
judicem,  alias  taie  dampnum  sustinebitis,  quod  nuncquam  recuperabitis»^^    Dixerailt: . 
„quomodo  in  graciam  vestram  compromittere  possumus,   ex  quo  ne  dum  aeterem 
cause,  sed'  et  adversarium  contra  nos  apertevos  monstratis,   dicenAo,  si  voluerir 
mus  coram  aliis  judicibus  in  causa  procedere  et  me,  cum  sim  heres,  justiina  me« 
privare,  censos  vestros  tollam  dampnaque  irreparabilia  inferam?   JN^e  tamen^videa*; 
mur  in  aliquo  culpabiles,     ecce  submittimus  de  consensu  pleno  et  abbatis*  ao  frar*  *' 
trum,  preiste  diem  oertum  pro  termino  placi^l?  ^  videbimus,  quod  conaosAia.fieri . 
pötest,   ita  quod  cives  satisfaciant  de  dampnis  nostratibus  illatis  et  restitueintur  ioim 

{»ossessionem  pacificam,  sicut  antea  fuimus  sine  arestacione,  salvO'  jure  nostvo  • 
ibenter  consentimus.^^  •  Respondit  dux:  „non  sie  fiet,.  nee  credUe^  vobis  omnino  heo 
evenire.  Si  decrevero  quod  injusti  sunt^  satisfaciant  vobis,  sed  si  iusti,  justi 
manebunt;^^  nitebator  enim  modis  omnibus  cives  excusare  et  inculpabiles  reddere. 
In  .hoc  evidentissimum  argumentum  et  Signum  fuit,  quod  de  consensu  et  fortassis 
mandato  ista  violencia  fuit  perpetrata.  Et  recedendo  dixit:  „eciam  si  debeiiem  . 
transfigi  et  occidf ,  nön  half^bitis  voluntatem  Hresträm.|^  Sed  et  märsc]lif|lfcus|  suus 
dixit:   „ego  juro  ad  sanctam  dei  crucem,  erigehs  digitba  fb,  mod^m.  crucis,..si.:duci 


15.  LudolpkL    Biergehankiltelt  mU  äef  Stadt  Sagan.  271 

non  consenseritig,  4gg^  taÜa  iaaudita  ^ampAa  moMsteriam  vestram  sustinebit,  qua- 
ha  tempere  vite  vestre  niincqaain  reenperabitis/' 

Die  vero  XXII.  aensis  Febrasrii  venit  dominus  Petras  Theschener,    con»  99«Fciur. 
ventor^3  eccleale  in  Eckirszdorff,  hora  terciarum  vel  quasi,  habens  mandatum  do- 
mini  episcopi  ad  absolvendum  eives  jSaganenses  pro  violencia   monasterio  illata« 
Quo  perleeto  et  audito  dixit  frater  Hinricas  Lesnair,  prepositus  hospitalis,  ex  parte 
omniam  fratram:   ,^nos  mandatum  domini  episcopi  aadimus,  sed  deliberare  volumus, 
ex  quo  in  absolucionem  non  coifsensimus  nee  consentimus  ex  parte  conventus  no« 
stri,  quit  agere  debeamus,  super  quibus  requirimus  tos,  frater  Bartholomee,  quod 
flignetis  et,  si  necesse  fuerit,  publicum  instrumentum  faciatis,  presentibus  fratribus 
nostris  et  civibus  Saganensibus.^^    Eadem  die,  hora  vesperarum,  venerunt  procon* 
sol ,   consules  et  jurati  ad  stubam  domini  abbatis ,   interrogantes ,   quare  mandatum 
domini  episcopi  non  reciperemus  et  cantaremus.    Respondit  predictus  dominus  Hin-* 
lioas,    sicut  reqionsum  dederat  plebano  in  Eckirszdom,    facta  protestacione  coram 
notario  -Caspar  Se^metag,   presentibus  succentoribus.       Feria  tercia  post  Remi- M«  Febr. 
niscere  dixerunt  nobis  quidam  fide  digni,     quod   Johannes  Haytcsir,    proconsul, 
dixisset:  nos  non  concordabimus ,  nisi  braxaturam  et  pisturam  eis  ex  integre  «depo- 
nemus;   credunt  ipsi,  quod  Volnmus  eis  satisfacere,   nequaquam!    si  yoluissemus 
eis  satisfacere,    nuncquam  incepissemus.     Item   dixerunt  alü:   si  eos  aÜter  offen«- 
d^^e  non  potuerimus,    abbatem  et  prepositum  hospitalis  intoxicabimus.      Et  vide, 
leotor,   Gonstanciam  fratram  et  zelum,   utinam  secundum  scienciam,    quia  scripse« 
Fant  domino  abbali,  patri  Lttdülffo,  inhuncmodum:  „Venerande  pater!  supplicamus 
hsmiliter  vestre  venerande  patemitati,     ut  causa  ecclesie  nostre,     que  communi 
onmium  nostrorum  consensu  incepfa  est^    non  sine  nobis  omnibus  terminetur,    alias 
si  contrarium,  quod  absit,  contigerit,    ex  nunc  contradicimus  et  in  hujusmodi  con- 
oardiam  nequaquam  consentimus  uec  in  aliquam  composicionem  consentire  volumus, 
nisi  prius  tabematoribus  nostri  monasterii,   quibus  dampna  illäta  sunt,  fuerit  satis» 
factum  et  in  potestatem  braxandi^  qua  violenter  spoliati  sunt,  effectualiter  inducan» 
tur,    alias  omnino  dampna  eis  illata  rellent  postmodum  In  nostrum  monast^um 
retorquere;      De  violencia  vero,    que  conti-a  Bbertatem  ecclesie  monasterio  nostre 
illata  est ,  quitquit  cum  senioribus  yestris  decreveritis  esse  faciendum ,  omnino  con- 
sentimus.     Eciam,   venerande  pater,    quod  scripta  ac  mandata  domini  episcopi  et 
vestra  de  relaxacione  interdicti  non  statim  admisimus,   non  processH  -quasi  ex  con- 
temptu  sed  ex  deliberato  bono  proposito,  sperabamus  enim,   paternam  vestram  di- 
leccionem  condicionaliter  in  interdicti  relaxacionem  consensisse  usque  ad  consensum 
noatram,    recipiejites  oeoaaionem  deliberandi  ex  eo,    quod  in  re  tarn  ardua  nobis 
siBgularem  •  vestram  consensiott  intimastis  per  abietam  ^3  cedulam.    Item ,  re  verende 


>)  Eine  seltene  Bezelclinung  ftir:  plebanus,  Pfkrrer^  me  er  weiter  unten  ge- 
nannt wird. 

>)  abieta,  adjectiWsch ,  ist  ganas  ungebräuchlich  fiirx  abietis  cedola»  ein  Öfah  der 
Sehreibtafel ^    wenn  d.  Yen.  nicht  Mt: -abietam,  d.  i.:   abjectam  schreiben  wollen. 


i 


272  IV.     Cataiofut  aibaium  Saganemium. 

pater,  precibas  instantidsimis  petimus  vestram  venerandam  paternitatem ,  quatenius 
adveniente  dominica  Letare  vel  ante,  si  salvo  vestro  boDore  fieri  potent ,  permit- 
tatia,  nos  appellacionem  ad  sedem  metropolitapam  interponere,  priasqnam  secundo 
interdicti  reiaxacio  transseat  in  effectum,    timemas  enim  omnes,    quod  dilaciones, 

3ue  fiunt  per  dominam  episcopum,  nobis  sint  nocive.  Ad  instanciam  enim  dncis 
ohannis  et  ob  ejus  complacendam  dominus  episcopus,  ut  timemus,  faeUe  posset 
disdmulando  pertransire,  sicut  in  similibus  experti  sumus  multociens.  Quod  si 
predicti  interdicti  reiaxacio  sine  notamine  vestri  honoris  impediri  non  possit,  sal- 
tem,  que  post  £ßstum  Stanislai  a  duce  et  civibus  impetralntur,  omnino  sine  nostro 
consilio  et  assensu  noü  acceptetur,  quod  si  secus  actum  fiierit,  quantum  in  nobis 
est,  nullatenus  admittemiis ;^^  et  infira:  „Catemor  quidem,  quod  viso  mandato  epi- 
scopi  et  cedula  consensus  vestri,  aliquantulum  et  fortaasis  plus  quam  debuimus 
zelo  domus  dei  accensi,  unanimiter  coram  civibus  protestati  sumus,  quod  sine 
nostro  consensu  fuerunt  talia  attemtata,  si  hoc  peccatum  est,  de  commissis  veniam 
postulamus,  offerentes  nos  promptes  ad  omnem  obediendam,  que  non  adversatur 
animarum  nostrarum  saluti  et  nostre  ecclesie  libertati,  pro  qua  stabimus  et  pugna- 
bimus^armis,  quibus  licet,  non  scutis  et  gladiis  sed  precibus  fletibusque  ad  dettm, 
ut  adversariis  nostris  veram  contricionem  perfectamque  penitendam  infundat  et  ec- 
desiam  nostram  pristine  restituat  libertati^^  etc. 

Ad  informacionem  autem  domini  abbatis  consenserunt  fratres  in  relaxacio- 

14.  Minu  nem  interdicti  venitque  dominus  abbas  in  Saganum  et  die  Xllll.  mensis  Mardi, 
hora  vesperanim ,  coram  duce  venerunt  dominus  abbas  cum  XIUI.  fratribus  ex  una, 
et  cives,  quasi  centum  numero  parte  ex  altera,  tunc  dux  dkdt  fratribus:  „con- 
sensum  dvium  meorum  habeo  in  contraversia,  quam  inter  vos  habetis  ad  eoncor- 
dandum,'  si  eciam  in  me  consentire  volueritis,  dicite  michi.  Responderunt  fratres: 
„nobis  non  licet  in  vos  consentire.^^  Dux  dixit:  „quid  tamen  petitis  ab  eis,  ut  in 
casu,  quo  ipsi  ad  hoc  essent  inclinati,  possim  vos  concordare?^^  Responderunt  fra- 
tres: „primo  quod  satisfaciant  nostratibus  de  dampnis  illatis  et  restituantur  in  pos- 
sessionem  pacificam,  sicut  in  ea  friemnt,  et,  ne  in  antea  ipsi  aut  successores 
eorum  attemptare  similia  audeant  facta,  literis  consolidarent,  de  injuria  autem  facta 
monasterio  et  locis  in  quibus  facta  ^est  violencia  estimacionem  et  taxam,  requisito 
capitulo,  alio  tempore  notificabimus/^    Et  sie  ista  die  nichil  actum  est. 

98.  BUn.  In  magna  quinta  feria^3  Apportaverunt  cives  literas  domini  episeopi  Wra» 


i)  Der  sogenannle  Grüne -DonnemUg,  tuch  hohe  Donnerstag,  i.  J.  1415.  S8.  Mirz, 
denii  der  Donnerstag  nach  Ocali,  weleliers  feria  magnifieaC  Uess,  (Haltaus  Jahr^ 
xeitKuck  p.  816  der  Deotschen  Ausgabe)  kann  deshalb  nicht  gemeint  aeTii,  weil 
dersdbe  i.  J.  14ltf  auf  7.  März  fiel ,  hier  aber  augenscheinlich  von  einem  Tage  zwi- 
schen 14.  März  und  14.  April  die  Rede  ist,  der  Griine* Donnerstag  auch  die  obi^ 
Bezeichnnne  hat  und  für  die  zn  demselben  angefahrte  Thatsache  passt^  obwohl  sie 
in  den  Werken  von  Haltaus»  Helwig,  Pilgram  n.s.  w.  fehlt,  da  ich  sie  nur  in 
derx  Art  de  virifier  les  dates.  T.  U.  p.  Iff.  der  neuesten  Ausgabe  in  8*  gefunden 
habe:    Feria  qninCa  major,    ou  magna,    le  jeudi  saint« 


15.  Ltt^tilfhL  ■  .,yBßer*oiitmMreUs0li\de^  StäM  Sagan.  fttd 

iiOii;i|emHiBl)fit(iqw^  adpitteiwiiitt»  e^r  ad  4iaeiluneiiifti  «si  ^di  tobfediasent  w  ad 
amm^  loi^ioHgiaf:  «t.  i^pendam  dacliiniiidaM  )^i  duiunatai  epiacapaHL  .  iPattdaoi 
MditfUi^inlmMicJ^  abbras^.  i&alMal  conaaasannfl  im  «dmiiHioiie  ef^lni 

adrjfpntp^fl^*    ^'^L-1?-  "    * '■*        "'■''•*   •*!*   «MK/ihl     '..Mini   ni-M  .;•.'.»    ;•     :r>-...  [     »♦•.*!il 

.  ^   h  ^.  Itf«}»  die*  JP^U^riMiiaiaiiApfilUt.  iantf  iqtto  stpia-^i^dBiicet  1410)  -ifjaoiidN}  m.  Apiit 

T^fl^im^  44>{Va](9tiimr*^^9^i'F^^^^^^^  ^^^  wjMi^ltittfe 

J^llime^  ilMt»  MOMAQoavl^in  addiKiUs*  aecwn>  vieMrabililmai  idns,  daiiibis*'Ifl4olAy 
Wittelaus  prepoaito  et  .y)  ardiidyacono,  prektid-^oclesiei^inG^ogovia'ifiili^otl^'M 
imSMBlßfA^^ßmk',l(^^  plehaiul!i>i«i|a:'4!ft  ..oiveä  toM  magna  *''^  «''* 

IwaU^fN^iMv-^rl^lm  «ute«,.^AM<|reipar  «etihalMmiQ^  ^Mm  bikh 

lf|p^.i}ipb^,.«f;  jton^/i/rtri^         aan. ^domiUo  j«bbate.iefiifMrtrilfaa,>  qoä8i^4d  tytf^^ 

li^4p3i,jn)^pm9t;a^rff^  esV.gaadtditlc  Aiad  a*/irt)tafit  literaa:  maa^sab  iaignla/ 

iqqip/lHifl.vrapaBgwaccMfty.  t«ii^«ia;«iedfetoaip  fqdsaai>ieoaaoidi6^ 
tijJWf  »>  M¥Mipart9'e^  alf^ai.;iM^'qiwd;^M^ 

)^aai{i|p(M!irä<At«mM}'i^»ndi^^e^^  4>od  nire^;  in.apuat  ydeherentieaaimpedira,  *  aal*v    ' 
lMiQili,r.(#M»4  ibsasjatot  i«]liQWi9>  vwdera  «ooi  jAeWotttt  ^  eerFiaiaai  ja  octeÜboa'irMi 
IBMl^ib^Qi  -})nm|ii|iaiAKiiMa.)ra  IHffaaia  doonm  ihids(  fa» 

PifiiftKß  mM^t.  ;aMnMllfffP4i  |aro  dwnpidaj  iiiaf«ratU>Qa  i tUatiay  leiaaa  füepettia)ifltarpad4 
in.poatrii; 6pq)e|ia. t^g<*»dar     JS^^a * aMfjnda^pnaiiina : aeqifeiiti  ante  ^rindiiini  > wmh;  15  Apit 

aUqiios  tradatos  promiait  du ,  nobis  velle  aolvere  ad  festom  sancti  Michaelis  LX. 
mareas  grossoram  pro  dampao  nostris  illato,    fidejossione  sufScienti  facta  et  Ute- 

dominoS)    tanquam  fidelef  nunccios.    reyocavit  du^ns,  cives  PQue.consenlire  tarn 


.      ,         ^  ^^ miiäari^alb;; 

f(!  ...u.iiitarutt) 'iMF^iainceiidoqls  dk^niy  inMt  apmaiaiil  misaaM'i'toU-Hira^e^ 
Sa^aonsi^.  iiffcWiiac^/^^  parle  dömfü  abbautet  con^^«Mtti  jMW^ 

posidoniauM»i|O0ncordiB^etp«baolliti!  swtnIteraM  iBd^-teinpifS^^iMd' lAfra^'^M  t^tt]^ 
«miacdat«  ast;{>er»di»eHi:i«di  modoi^  '^dic^veßtib'jkdbriiiioa!,*  <  «igf lld * yvitatia 

>)     Der  Gartea  de«  Mmonlea*Rloaten  ia  Sagaa. 

s)l.li9ev<VMMifMijll  iM«f#<A*.4^lMkM*iIilpktel9BiMMtttt!  r.i^  -.il.  ii<i  - -'mI»  •i'«!>i  .<^ 
s)     Der  Siaa  ist,  dM  Kloster  8*11  Braagereekliglieit  auf  seinen  GfitenüWkef  ,l«lHW'1te!n 
Mab  (brtsian,  altden>aehi?«w(si»>n>tiliifrsi:jlBIM  liMr  Mmmt^kaktdH  oawuVteheln- 
I    .re^BMfcii  «Irr«»  yMn.hHßuelXil^9tlln,*i»nttttäktffiP>i^Mlmmi»kenitt)0am»Jkk^ 
brasiare  nnd  braxare,  was  Dn  Gange  mit  einander  Tenfreebaelt,    TtdtleliM^t*» 
oaAi^t^^Mlfr HiUt»  AMfc  pii>»3.>iA|itfniuitfi..ISkoari«hiwi'*reiter  inMMi'Wir 
oben  draeb^.«>/Mfdl>  4m>  iflt<t(&if^Mll»i«aiifciidciwiIU^     a.iaaljilMK«iei<'J 

-      35 


i»i 


OitthnM  'oMAfMH^'^tSkMMnMifMiM. 


t>.t 


•ipHilft)  •fee^jphwiyri'it  4it'-pinMMi>Mty  mm-mmj^INB)  "Mb  iprf  Me  suo 
««11»  iwllemt  ao«tr«»i«8iillt«n  ln^  i^ltts  Moriboni,   Nwiffa^iüte^  >R«y*i 
^^ialMi*,    Batfritou  >et-iü  iaUü  faniM  wnilrturj'- »ye  >mMt  ^ilhi 'laiMirä^y  ••  Atttote 

lft»0re  pOMent  et  deberent  taDtam  braxare  qaaDtom  «ecesae  ^  fiiiil  MB  pimiiiKi 

taferimla iMiby  «ieatili  4Usiit  iiie8i^.«oi^sMI»'dMl«»lulteMr;'>aed  de 

iUatfa  «tilnkiH«  dm^lii  .iii<i»dl»  «tt  nÜaftt«|iitt,  •nMMHltti:  fp«e  'iiMäüllt 

i^Mie  «i^rlNii  LX.  anMie  .^«noiwi  «okwe  «ed  imifiqtani  «tfiMt,    jnmift 

"   <naiMr»  igravion 'iextOTsit;   •"'■  

^  H^  *  Pott  dicttm  leomposieliniiltt,:  ftnri«  sMmda"poBt  penAeMetetr,  ]iio  <hMh'' 

tfiOA^  lifMl«  «1  tetali  «btiiieiida'  ituidbt'  doniiM»  aMMa,  Crater  noricos  liesMiw  ^ 
^oiMMHMa  jUtobln  ex  parle  uMonaMeiftU)  CWndw«»  Wey^elitM^,^  ^lohUMM  'ISaeMk 
iCMpir  «tteriaa  ex  Ipat«^  elvMada-li  Oikmaebaw.  Vditi»^  ««v^f^ada»  ki 'CferfMl 
doalmtt  WcirteMalaM  «pisoapm  WMttiilavIenris,  peatiiii^ft  « >d<4lw  6. 
'KBMeMmm  ]kH>  öneada  mpler'''v4#leMiadi  «ienasterio  illstaii  et  »ymtfi 
JMMtlt  dreailiK.  dbtcaa  groMenMa:  '  TaddeA  deflübd^abbete- pra'^ij^ 
Mite)  hdiMraviaraiit  dodrimm  «piMWptiai  «mn  an«  aeniflo,  ^  «aHttatM'Mir 
«laMMirel  (uHra  nodteun;  *kad4itiiMmeenol(id«nde  'dfaift, '  4u<Ml  i^ailttttr 
I  bone  •eervldlo  lantiau*.  -«ttb  <eiiiKnni8  proDrfis  de  -SaMtae-^ii  OltoiaiehAiii 


«•«■Mront,  taUaa  «on  )o<MMiiilret  In  amtelttiäoiieii;  Ad  -ywd'fa^eiiiMfti 
,__tfiii>tf  'liraelip  'donlno  preeaU  igioies,  promitteates,  ae''«e{<eeteÄi  uMvi 
iPfiaaetaonM  QoiiHi  velte  ettndMilla'«ttam]^teve<*i) 


f 


Ex  «i^eriMilwi  aiUis  danik)   ^|im4  diu  JokwiiMs^^}  <ii|a^ii0r  iaiUj 

^f^.^ol),    loveubDr  «celeria  egerii^  isub  paUio  jb^  dviaa  sMniv^^  ^^^ 
tt|f|l|(ii  tfC9W»,   .   Nitto  UMI^  rUtfvine,  qoitj    tili  iiiAKto  «ynimdhatis^^   mb^ 

1418.       .      .;J9Dc  amo  doiiunil41Siii  pn^odimiim  jiufiiim  maluteidl  enqüt-Jionu 
oar&ificuiiie    sutonim  et  pistoram,   et  censitos  nostros  de  scampnis  suis  € 


•-^  I 


' .  I 


I '«  •  • 


-  I 


S.  fiber  dieMs  fBr  die  Sttdte!S»^««|l(t{gie'IlNlt  TMalMipipb*»  «.  8t««ftel»  Vrkk^ 
Saaual.  m.MSk*  ..'.!•'  '  •   v 

Vwrf.  mtB f6hw>Üww<iAiifcdniii*iit  «>«■■  p;  'M7.  'Ska^cÜt,  4.  «»  p.  M<I.>S.  J. 


•)     UamriMlebJbi    tTMteltn>«fa  Müteliitor  »         - -» 


tynültaaiÜBt  MiMeMtor,  <«yiNMaia 


««  ^» 


*  .  •  *  * 

fqia^SNa^  Se4')i^/mali9  m«  Qoal^Qtaay   (oii3idflraiKiy.  ia  avimrionfausj'ijnraii^'i 

])i^tia;  veraudi«^^  Jim;|31i»  mmm  niiMil^>adL  iferaqffs;    .:  Aanti^MW]^ 

gi^if^i  JL^  6omjii4it;^  wMk9^  9WA«ljpriii,  M  (Gsliiiriwi  »Sagiai^Ni»/  .^ü»!  dar«('  mfe  um. 

io.fiamf«#]|i<;|BWi^  f^ppoi^t«  ad  GCC<  .maiWa»  sfeexteadebbt^^  eti;ajuMi  dmiMf^ 
l^r  it^f/t  w^spf9%.  jfßntßvissmßil^  'Pl^nft  tac^MtoKfiecJetfai^i .  MÜomfeiwddictii^^  i4aa. 
«liiXiaiilfli^Majtem^violcy^  ,fHrtte)is' at»  diiM|Ba  ethli^ 

q9iüure9:.9ic|i^ra|i«M^M^^  '!  '  '^^''  ^i; 

tfaafwM,«  i^cta  dncia  Hin^ci  .CVIO  a?qim«Aj  ti  «mpalUi  est  ia:  eakaia«  cofiegtainr 
cLmdiiicl .  aepu|p|i  in)  |Uf)gidt^^    ^od .  eaiUagiitai  ipaä  .  cimi  .  domba  WamaBeaiiPay ' 
^ia^^po  \yratia«|a:riefi^  at.  4we  Riipei^ta  L^gwttaaiiai^  ^avuAi  aoMr^faMy  faiiida^* 
v}t^  :  |aaä^iiU(,€Giaiii\pi7a&^  da         dUföaaav^sa^aAM  Ttvtatei>(aia),   tqfs^tMör^  . 
awiiveisjfiji^i.  aab^^,^  i|ii« .  I^eiilite  iia;  libria  .ati^ 

Imdm^.  (     iSri^d|W^  in  .iS^glna.'  las,)  Joiuteies  ^1.1)^  )  tiHdaüdiMti) 

mmeiCVVJ^f  .MJSpeclwK^i.qlU  pwiilt|«iii0^iMt  4l0Mialirpfi'beaile:H6d)iviaiai4r/ 
Sagano^,  ali^a  fraibreiii  t^aa  ^bahowai,  viüe^ksß^jBnincm^^IXji)^  ^mmfuMtii%(my<e^^ \ 
^  WeBtcffV^fliafiai  ^^  .fdhtta;ifw#iite  »ab»  ;aaitMMKiAeria09ix  qiiai  dfi/hae  Hum^MfUt^' 


!j 


R         <k.         '  .    •  »    ;  .-1  .'»    t  !»(»•.*.       *il<.'1 


i)  .  &iibcr  idiaBaakMMMdudtctt^^d^  ^t^at^'^ 

<)     Urk.  V.  it»  Sept.  1419>  io  der  freilieb^  wie  gewöbiilich,  von  der  erpresstea  ^amme 
§teht. 


<)      S.  über  diese  Art  der  Besleoemng  Tzsehoppe*!  n.   Stenzeis   Orkk-  Sainialaog 

fi.  261.     Vergl.  auch  oben  p.  206*    Anmerk.  1.  zum  J.  1414. 
br  Todesjabr  war  bisber  unbekannt. 
«)     Ea  wird  bierans,  wie  aucb  ans  andcrfpi  ^^gfumti^  mtlUf  aalen, 'iwabr«dbatbli4hf  das« 
,,,,^)  JabfRia4Midc«l^lf4«r  Baader  !iaV9:tS)  ll«ii^bKiBil4;hf^bei!finiattiwaAic6rg^ 
1.  Hi  it^-^  '  9h>^Q9  :>a|a;  4aii  aebata  JmeM^afc  wird^.ulaioalKdbaderjdbiobMaVäacb 
.:.  TfWr  :>^<^^b«ib  ar  BofiitifBb  i:^^  kciaaea  solUa,'  Aa*ii>    i)  JbdnrifbilK..^:  RaM^old 
der  iüngere,    bei    Somn^eraberg    Nr- jIflf*..IIaiiiricU/XH^{  .tindhoÜ);{i1Vfliiaaly»bei 
(;SiW»yaerabkftrsj9aff».  4ec  «bat»  »||t«idaii  JG<Mblria|eca,il9Mn«toi.der»|ia^le 
deradnen  geweaen  aaya  dürfte.  -Vli''  .«j 

35* 


«*  tv.  ^ 

obfitfmfr  {SägiüBoiB  difett- 

«  «i)ai]i^.' AfisidB*  'tefraHtiii,' 

ML      SM  (jidlftet  <>k  dtti^ 

,    Meo '  lA^  dfeterdiilnitiotkr 

et  -  vtmiefor  j  ndcte  aiiC^Hftf 

Rceptas  «^  "qüainVB  Mfe^ 
asseifsatf  "fhit,-'  ^itodilltilB: 

^eriri  deber«f  M<e>  itthmiifliv-'  os>i' 
sie  idr(Miss<B,  atutilio-AH 
.,  ..^^^^^  JbOnBL  Uihmt 'ÜMi  Üiä' 
Att  J^^MM»  teMWB  iSwhitiii,  fiia  f*^^^^  tunMoäia  Hiadi  ^AkoitV 
Mi  eeiMi  | milii iwi \)  intiiü  nttai  ffirMiji  «MfirttHtonistfCo^,  '^inlir M' 
mtra»  JükiMMai  Laebk  despaßarenak  peUido  et  pdlio  et  coapalit  iMHiasteriaiii 
ii  c«vt*  SdMW»  f«aMui(  ceduMT»  Ttllaa  fce£c(aH,,tiifai.yiB«|i^tofMidßfox(^^n- 

«Kisurk««  MM  <«Mtr«  Uk»  MÜlat  fcMOt»  4»  Ifcc^fihMn,*)  •  et  canauB  dixit  ease, 
«lar«  viUaai  pc^^Maai  Sf^fiasset,  faia  diaiMS  LadaUTas  abbas  in  divi^ne  prin- 
cyWfc  «kaMb«««»  ■»  S»|ti—  ir«au«t  ad  itaMMBi  daeoa  Jobamietar.  P^sadente 
)|^  «I  »bAiiM»  taK  «Md»  dar«  JiAmm  SagMfairi,  ^xviakr  titSifiuvBat  eh^toia 
&)V<a  ««&  talS  iMd*.  Dax  Wfanfwkas  leaalt  |ia  parte  aal  Oros^,  UeWtenlteli' 
««  a^i»aa»>i.  daK  lliarim»  MMdl  ««a  RanpaM«  ebfcaumt  Gbgoviüdi,  Polkei- 
»«Um«  irv«^'«Md«  SpwtianriMi«  C*aKa>n|;  et  QuiMeir.  com  ^ds  disfrictibaa. 
i>\Mr«Ml  IWMM  bti  IN»  frMK»  ia£«iri^  itai  fMd  pasi  artrteai  iaüiids/  dtriähria  pre^- 
dicta  ««dür«a(  mk  mf<ntkf<i^  ^aad  ««  ftwt—  est,  ähai  4kx  ffiiiricas  (]DL^  f ere  inj 
vifiaii  ad«  twai»  aliaa  «aMM»  ttatraa  aiaa  et  eeiaai  daee»'Jolattiieii  snpeiViidi  et- 
pMk<4skHM  «Mla  apida  pre^icta  «an  ifisuktibas  Mis,  excepta  a^ganoj  qood  «f 
MM«aM^«M»  pattHTwa  d»vvKitMi  «ot  ad  ttas  Akib  Mawüs.-  fl^baü  tüneat'ldem 
dvk\  lliwiica»  I IX«)  p^wj4  iNfteai  w4et<da»  saanai,  ^oraa  naUns  aBqaem  here- 
d\««a  tvU^aU»  Wkpa^caacKtwNa  a  dav«  JalMaae  Sagaaeasi,  ideoqne  coUecto  de  $ius 
<\VHV«VH  «l^|[aawM  «byedit  raalavHfM  dax  lotaim  aaiüfiw  «ectaa  1ptfe»>fen<o  et. 
%«Ms    ^*4  ^aia  duia»  dMawa»  dax  liiaric«»  (IX.3  aoa  kit  ^  brii^  sedf  i^cis 


«  « 


•     »     •.         S 
•  I      ** 


.'« 


IS.    iMdolph  £'"'«1^'H]^««^^^*  ei^)iA^;^ 8aii\^  md  Grotten.      tH 

^Mn  1  f»H<MW^t-^         uImik»")^  uili    ori    iifioo  <tii|.-<.i     .'jiiiü'i"  j.»   <i>..'i!iiti   -Ktil   {•{;  '-.i.  i;  ; 


«.Uta. 

i 


^^ ,  <nä    *«o. 

_  .       , ,  _, ^  _, ,  ^^vtö  ätf'feittA  <itt«M  "". 

im^k  Mm^''Wt^^Viiimm'\ii'sillji^^  ;bi-op(clF^redic»U-ca^tivitateür 

19, ''itiit<>All^ito|Mi^'l»o'>tt''>iJ6HciI^  '^tmtit;'  j»br''«ahoiücatai*  elecciönent     "  - 

^liM'liofMKttita'ftiKflfVldttlhii^fiiliaiMiä  Mtrd«^'  JöMäHilieitl=  ilbd)i]i>,'>3  >  ^ia  i^  -t^  * '^^' 
vtflttt:^  JN'  ((tfd'>c6Mfni()"fid^>(fIiHätiäilä'/>  i^k'füäi  IfH^  "Giiapor^'  lifAbiHti'  Videbattu'/ 
äblis>>^Ma^ffllb  i|endMlWslfi»%«feIfiMBr<'''' titt  6it  t^mt^        diiradfoäe'^tUita  actonkM> 


magnomm  memoria  dignoram,ÜMi\%^i{att^de''i»%i' «rhtds'btiMti«!-  bbii^U(»j'  ibiqnier       -i 


'     Ml;  0V»1  ^  /iiu:up    jjifiilniin'xj   /i;iiilvj|   '•»/   iimii;!    ür>  ••.ij'-;  j'<      -'jiifjj.a. »    .    ..  if  •> 
.  .;:i;n/.   i'-h-m»  iii  ^;i)i;iiil'<f<t  Jo  /«iiiiTxj  'iiuiiitjf.      .tiriir..:.'  .'il»  r.in.-.il.'i.'o  -   .->  t!  : 

Igen,    tvflir  müder  der  Herzoge  Bolealaus  ana    Hernnard  vi  Uppeln.    nielit  aber. von' 


lich  3.  Min  14tl  erfolgte,    so   maM   der  Tag  der   Gefangennehmung  JoSrami.  •■(, 


t 


.  aneewoBnlicIie  Zieitre«^aanir  des  JahresanuDffs  init  Ostern,  nicbt  angewendet  worden 
*>•(  Jii  «naner  JhMldMliri>lii4tbin.j*lMi«fciit-)driwiM«,  <*irrfehe».»|c>rt«Wi iifaiHWchahiliah  •drev.t 


per  4P  cjratimios  annos  dwravit,  tegpi^tt^,fiSÄ»  .8l>»W^4fl»'>«%ol^^ir•.lM^ 
ratöre  ad  höc  maltam  operante,    neqae  emm  pro  mb  sedando  fnu»  .if]i^;j^;]fpAf|if 


J '".i  ^pgignäfre.      Fdit  erfi9.,pro^nnQ:;ipjM^  4Jfii^A)p 


tu»,,  duo  vero  alU  in  ßan0nwj^?4ieppi«,p,vi4eü^^^^^ 
•  iljngcks  de  Corario,  et,BMiedKti|3  13,,.xoa«f»^j?efrjia.,de;  lÄ|i^,,(Sflo  spov^e,^ 
patam  tone  preferentibuä.     Veiut  Jobanneä  23  personaliter  ad  concilium ,  et^ttMt» 


*      •• 


VQsigaaTit  i^ean  Gregoiios  l^,,  ideo^  factq^  ort  .sqjjiiBiiß  cwdi»^^  p^oia  ficta 
^..lÄ.  papata  aprfibata  au»t  et  ponfif^ajto.:  J^v^jm  omiulMi^  ^doiibfi»  ^* 
:  i  ;  p^dire  jirp,  nace  et  Ätilitate  öc*Ieaie,  ut  ^l^n^>i^  /^f^u^esicmret ^a#»;|WC  JWi 
'  e.KifWlam'.:^  «^«n«ndi  #  edap  quia  jj9fitilis.,T/^lMti^,  ad  pfiMpni,  svniiff.  jhmp^ 
^fid^j  et  promisitj ,  vel^e  haue  reagnadop^m  f^pei^  ($1  ceiM^pJip^;  .qpd,:i^ 
tttit  eam  et  cansas  invaüdad  ailegavit  et  auxilio  dacisAostrie  Friderici)  pii^uUeiM 
dvitate  Constauda  fiigjt,  et  <a^ ,  (HMumasippe  iinp^4V>i^  ,ap  pirfiyi^^iniäm 
Lodwicua,  dak.-Bavarie  et  palatiiras  |^u^  eiin;jfK|^ci|tpl»..ei^pit  >(Ma  Ppn^^^ 


,M.-.  r^uut  et  in.carcere  per  Wuin  reiDläsiuf  t«s^n|^i^  »(i^^  -^^Mtred^^^i^R 

'   •  nen  e^  factam  sotiiei^/ae^^bätur,, ne  ei|g(!^i ac„iw^ioiKi|i  nmm-  V^ißfiri» 

fiesia  ftcerei;  sed  cu^  dpmiimuf»  Martinwji.pawfii  !ÜIWtpn,„  q^i,  m  cpfi^io^ ^Mw|, 

fifprat,  mulM»  «^ensas  pw  ßjfiß,  postodi^,  faceFe,,4Mtrt^  ae,jBflr^ 

mpa  ducarp  procuraTJt,  apd  ^  y^  .Jf«»*>l*..  e»t  *  >f  «n^9lmf»0  V^^  AWI  :>W#II 
pxjbibwt,    qoorM.  muilip  foUus  iactoa  ^t.;  suw>NW  f9V«lMfW»i  .<^  JWP*  W«.  iM* 

(1419^  weoB  nrortuos  et  sepul^iis,  e?t  gloriosp;  in  Flqrpi^d§.  ,  ;;    ;„...;;  ,.mm"-.::i 

;  :  iuferator  vero  S8^^qi^nda^;peräectttqa^es((  Petrajii  de;  L^B^  qa^,..o]l>af|i^ 
condlio  contempsit  et  usque  ad  finem  vite  pertinak  permanisit,  qnamviä  fere  omnes 
ab  ejus  obedienda  declinarent     Moritor  pertinax  et  obstinatos  in  regno  Arragonie 

(\4S4.)  cardinalibnsque  suis  pro  testamento  dampnabili  conunisit,    qnod  box  eo  hwnanis 

exuto,  alinn^  in  lopum  'su^un, eligere^t,  wio^  fii,  %Q0i«nj^» ,  y4<*IW  qiiq^,.^I«ran" 
tes,  Glementem  octavnm  vocavefonl;,  M,.Ail.|Mm9MnHNtf.>Wf0amsqnp^  eat-iician 
MIT.  Jottüncs  &3y  InviMsy  btanb  1417  jMSt  fpsta.  pcMlMcoatafi«)^  dt>  ebotoff  äii.' eeteili«" 
ti.  i««T.  Blat^as.  papa.quintus,  in  )die  beati  Martini  confessJMB.;"aÄ4o'^l4|T.''''-'BiP/qao 
pim,  eccläsiam  timd,  pä^ore  cüttB^  'ilim''kvnmit^'ä  tilti<»'.H<^W"WR  pel^ 
c»ncilii||py .  sicqpe  <5pndi»  nacjpnibps  injipnmyeiiini  .yj,^r^!m.  ff^^.V^J^^" 
aoMäestibiia).!  nedütunio^  »a.  «otoctjs  fidwinn  wuideaidejwt«  <ei  RefpaMn«..plN>T.fidei 

•  dtfendonPt  *'  ■  .••••■■';.'■'  ''••■''■   -'.  "'  "■'■    .•••■jI- ''!•!>  •'. fi  m..  'i 

"<  £Bp  papä  ^rtims  flüt  pPtcMtügtMfcng' «pi^pfi  w»S}  '^fM>  •><yw%i<Ha» 
lAäiMlüs ,  {Oateas  et  ^atas  «pübBcüs  sec(i/«ä  'hSmm,  1itimim}däim:;'  "nttlta  Bona 
patravit  pacemqne  temppnlii^s  «uw  ^bitft^  .»o^^Mji^flfM  ||lpri^  «y»«?««, 

nam    multos   thezauros    cpngrega]i4t   «(»> M.üit»  »liVH.j  »rpftroflt»  :  jm-  cpfWVPriAPionpf 
tente 'Miiote, -iM  neite  fapev<BUas.Mctölapiui»rdst.i)H'DPdilioiMibail, tamnin  dNH' 
c9ia.  ißi«Mttt,    ^AliMan-iäni  iemüstHatütt  Miiir<'ViM<»et''lo'iMflAs  arfi«id«M;<^^ 
Omnibus  clericis,    ut  possent  dbi  eligere  antteBmeHij  ^'^>lMidm 
Sans  ecclesiasuds  et  dispensaret  com  ^is  super  irregmantite^  4^j^l9l'^  •rof9fffif?^^^ 


15.  Luiolph  L  •'jBtMXliUü  taimM^'*it^\iiliuk,  'Wniiier  StgUmund.   ^^ 

-•at'^gemtatHmiaäaiMMm  «liiWtfi'iAlKl '^MilMM  ii»lä^  foeräüt 

MiMM»a'Mfa(Mi»-«t  j^mUtäftlatfiliK^I  ftp>lfti<''c«wiltf,  lai»sti  Mml^'ljfiAAittey'tWgS- 
dlittln^^^ild  «eMMM«^^»^  dlSäi^  «^M<  aboiMi'1^' <^ifflilw  Jttpäi»  podt  >A»^ 

dli«;'''iuiii4bi-ift^kMMÜ^Aii^r'-1il  %e^«l 'lii«aiiK'''HIMM<a 


eondUo  statuta  et  ordinata  8iiiit(ciM>diJi|ä>^dUbeM''bn  ^tef  öhlftnipB 


.  'itiet>«dei^*ttf  «Wii^ftfeWMUtM,  lMiia»tf^liai^  '^ii->M 

teteifffrriÜP'TlHW't» ifMIL^y"^^'"''^  (!f»)'>o  mniOT    J'nfnfiioi'f  ')'ir.'ii!)-)-:rr  •  .     .1  c.  - 


iH.«-iob- 

r-.'imiili!   ! 


11  .\ 


■   ,1 


•i':'j  |.'; 


>       •   *  * 


r   I 


■1.  • 


■  '1*  -  ■''f 


ram 


appropiiiqi 


'.f 


iitn 


i."*il$) 


;•  a 


T.  LiaeiB^Ue;'''Ofieb'>?;'n|ii«|i^'«ck 


-iiianl^W"6««r'f 


.11 


!V 


'(•>«' UM   «>•   ; 


s)     A«.  Baai«  stdift  ndi  t  De  ilnige  dmafiaaoraai  -•  -TtoeU  sab' '  Si||UBimdd  bi'pefttott. 


(1886.)  (pOHteiW^p  iipftff,itPiJiq9W»s.B^^¥m<Wit4nyi^)»Wf^ 

jiripVMti    yjo]iipnii)|i,p4i|iqiie.iJ,«CSWlt  Pf^ßflsAmP )i({^f>P9UHR>  »MMTMiimilein^  >M«^ .  hoc 

.gWidi.i)|f|eM|)twr,j>r(#e^  ;  WmRt-^gm/k^  miMSmmiß^ftilf  APeiÄ^f))%r!,esp„«9 
iDIpcew,  age^ie«  ppflHMpi,  pt»»!;,*.  Ijjwfjjj^.  'eft,.|^ct9bi^tan^,.^^g^Mifl.,fa«np^ 

flf[5lfj#,!^mB?§tive:M^«4t|fn,qir#^V%:  .,  (?^p(«^  fm^„M)Mw. ifM.  |,9iirgi||l4i%fw 

'     ^Uitr  i»  flHiblW  »WC;  pj,..,pURp,,ff]HM^  •.  .  •fn«.>  „in-,,...-. 

«i«in  ipNiui  predicare  proouraret,  veram  eciam  elector^.§Hqi;pMipij^,lliy{fipqe 
dueea  Saxonle  cum  apparatu  magno  aliosqae  principes  AlmaDie  ex  omoioiis 
clrouii\)acanUbua   partibus    innumerabilem    quodammodo    maltitadinein   expediti  et 

«rmati  Pupui^.«a|ifri|«v|\1ft..iu.ll»W»lilMtV^  UrlSWflli'lfoilÜfc  obaderant 
e(  macmnia  ao  booibardls  alUaque  amis  bellicis  valide  inpungnamnt.      Ipn  vero 

|»r»|flm*f«i, .  *d.  Vf^m  .*XW»ntW/pt,.9#¥llH^  ac,.pfti|^,pQP5q|j^,j|mpfc,wiiJ|abeiites 

<M«au  lu  (Vmulnpclttvnl,  m^m  fW|*W*<'  mawUip.,  WWJfjlt«  ^qaiap>js(tfftl9  Wh 
Uü^hIu  <»4  Imumi  f]Uri(«)ruw.«tJp<V|dlNi)J«.W}f.,M<^%>4(»i:>i>)  a^^,Jli^qfpriw,:,iei<i4U^ 

Um(  min  I  «liM'iyH  Ji«l  iw,  5aUarM.iri«u.. ««W "*  •»^''"JLi . : , « , j   , 

IMBWtflfhw.  ? 
\\^k\iy     \\  .(^y.   Vi    \\st  «Villi  •>   «:it..  -.«I    täi4^  id*»;«  »l»if«H  luA 


IS,,;  Lvilfi^l...     ChU^tß  ZtitgenoiKn,  381 

•  •  •     .  ,    »  . 

ße  9iri9  lllii«fr|5ti#.  Ill|ff#  temporU,  • 

Floniit  hiis  temporibas  egregias  et  illuminatus  vir,  doctor  sacre  theolpgie 
eximias  Jt>laaniißs  Gerson^  A^nceilarias  Pdriensiensis^  qai  in  concilio  Constan«- 
den»  in  dabi^s  tancoccnrrentibas  tractatas  plurea  magistraliter  edidit.  Cujus  ma- 
^sterium,  inter  cetera  sua  pr^clarit  opera,  preeipue  in  libris:  De  vita  anime,  et: 
De  consolacione  theologie  relucet  .  Vir,  nedum.  ih  t|ieologia  •  theorica  et  practica| 
verum  eciam  mistica  exercitatus,  nee  ulli  suorum,  temporum  secundus,  humane 
fragilitati  in  interpretacione  divinarum  et  bumanarum  legum  juxta  recte  racionis  et 
divine  ac  naturalis  legis  dictamen  nostds  •in£nms;ao.  caducjs  temporibus  mul- 
tpm  condescendens :  rigoremque  indiscretom  bumanarum  tradicionnm.  reprehendenS| 
ptopter  qupd  epia'm  canbnistis,,  qui  superficie  l^tterQ  niniis  iuherent,  minus  gratus 
et  acceptus  est^3 

Itcw,  magister  Matheus,  soUeinnis  do^ter  theologie,  episcppus  Worms-, 
itensis,  qui  eciam  utiles  et  devotes  traciatos  conscripsit.^3 

Item,  dominus  Conradus  Soltaw,  episcopus  W^ensis,  doctor  Pra- 
gensis,  qui  super  sentencias:  Firmiter  credimus,  et  psalterium  scripsit^3 

Itein^  Hinricus  de  Hassia  et.Oyta^  doctores  eximii  sacre  theologie 
nniversitatis  Pariensis,  bumanis  exempti  sunt  in  Wyenna,  civitate  Austrie,  anno 
domini  1405  vel  quasi.  ^3 

Item,  Petrus  de  Candia,  ordinis  minorum,  qui  egregie  scripsit  super 
sentencias,  et  post  in  concilio  Pysano  papa  creatus  dictus  est  All  exander 
quintus,  X»  mensibus  presidens  veneno,  ut  fertur,  obiit»^3 


•  m         ■   fc 


L)  Johann  Charlierdc  Gerson,  g.  1363^  8t  I4S9»  Er  war  gewissermassen  die  Seele 
der  Conatanzer  Kirchenversammlnng*  Die  Schriften:  De  Tita  apiritnali  animae,  und: 
De  conaolationtp  tkeologiae,  findet  man  in  seinen  mehrmals  seit  d.  J.  1485,  znletst 
am  besten,  Antwerp»  (Amstcrd.)  1706^  8  T*  in  Fol»,  gedruckten  Werken.  S*  über  Ihn» 
wo  auch  sein  Yerzelchniss  der  220  wicktigsten  Schriften ,  Gnndlings  Historie  der 
Gelahrtkeit.    T.  IL  p«  2218^    n*  Fabricii  bibl.  lat.  ed.  Mansi.    T.  lIL  p.  49. 

')  Mathaciis  y.  Cracaw  aus  Pommern ,  Bischof  t»  Worms,  st.  1410.  S.  über  ihn  und 
seine  Werke  Schannat  bist»  epise*  Wormatt  T.  L  p*  407,  und  Fabricii  bibl. 
lat    T.  V.  p.  48.  ;  . 

^)  Conrad,  Soilow  gen.  Bischof  y.  Verden^  st.'  1407:  edidit  tractatulom  de  summa  tri- 
AitatC}  qai  incipit:  Firmiter  credimn»,  et  plnres  alios  notabiles  libros  scripsit.  Chron. 
cpiscopoc«  Verdens,  in  Leibnitz.  scr.  rer»  Bmnsyic*  T.  II»  p.  221,  und  Fabricina 
a*  a.  ö.  I.  p.  420. 

^)     S.  äb^r  Henricus  de   Hasaia,    dessen  Todesjahr   unbekannt  ist,    und  über  dessen 


Werke  G an  düng   T.  IL  p*  1890,    Saxii  onomasticon  literarium.    T.  II.  p.  384^ 
und  Fabricins  a.  a.  O.  111.  p.  220.    Heinri^cb  Oyta  oder  Eyta,  lebte  i.J.  1380 
,;    lii  W^ün.    S;jfab;rtcias  «.  a.  0.  J^I.  p:;92S. 

*)     Seine  Commentarii  in  libro«  sentenliärnm  sind  angedruckt  kandsckriftlick  yorkanden» 
'  S*.  GawdtiQg  a.  ai,  O.  p.  SUM7^  nnfl. Fabricins  a.  a.  0.  L  p.  58.    Vergl.  über  ihn 
oben  p.  2t1Ö.  .    ' 

36 


282  IV.    CätalogiU  abbatum-  Saganensium; 

Bartulus  et  Bai  das  faerant  hiis  temporibus  leiste  eximii.^3 

Johannes  BalistariuS)  cariaielila,  deetor  inter  dociores  ingenti  ha« 
bitds  gloria,  post  edicionem  maltomm  volominam  in  conventu  sao  Majoricarnm 
moritur.^l 

Vincencias  de  Valencia,  alias  de  Fe)*ra,  vir  sanctos  ordinis  predi«* 
catoram,  claret  miracolis  mnltis,  canonizatus  est  a  Calixta  tercio,  anno  domini  1455, 
quod  et  sibi  spirita  prophetico  predixit  Bernhardns,  cgvs  dlscipiilas.^3 

Sanctas  Andreas,  ex  priore  cannelitarom  Florentini  cenobii,  presul  Fe- 
solanus,  in  domino  quiescit,  cujus  corpus  Florencie  translatum,  magna  miracu- 
lortun  illustratur  gloria.^3 

Franciäcus  quoque  Martini,   theologorum  ornamentum  singularisqae  sd 

ris  Incema,   in  honorem  sue  pregleriose  carmelite  ordinis  patrone  librum  de 

oau%jva  concepdone  immaculate  dei  genitricis  Marie   conscripsit,    cunctis  viipnis 

zelatoribus  gratissimum.^3 

Gerhardus    Groet     claret    sanctitate   vite   et   sciencia   et  plura   eon- 

scripsit.^3 

Johannes  R*osbroch   clarus  habetur,    vir  admodnm  devotus  et  illomi- 

natus,  qui  et  multa  scripto  in  Thewtonico  reliquitJ3 

Petrus  de  Eliaco,  epi^copua  Cameracensis,  magister  Johannis  Jerson, 
Parisins  clarus  habetur.^}.  t:    .  .      ^ 


tempori: 


1)  Bartolas,  der  berühmte  Lehrei^  der  Reehte  in  Pisa  und  Peragia,  st.  ISS6,  Petrafl 
Baldns  ab  Ubaidia,  Schüler  des  Bartolas^  Rechtslehrer  in  Perugia^  Padaa  and  Pavia, 
at.  i.  J.  1400.  S*  Sazii  onomasticon.  p.  360  u.  383.  und  Fabriciua  a.  a.  O,  I. 
p.  166  und  183. 

s)  Johannes  Balistarius  oder  Ballester,  aus  der  Insel  Mallorca,  st.  i.  J.  1384  im  Kloster 
in  der  Hauptstadt  dieser  Insel,  ehedem  auch  Mallorea  oder  Majorca,  jetzt  gewöhn- 
lich Palma  genannt»  S.  über  ihn  nnd  seine  Werke  die  BibLiotheca  Carmelitana. 
T.  1.  col.  7S9. 

*)  S.^  über  St.  Ylncentins  Ferrerins  (st.  1419.),  dessen  Theilnahme  an  der  Constanzer 
Kirchenversammlang  und  Canonlsation^  Raynaldi  annal.  eccles.  z.  J.  1414,  17,  18, 
19  n.  SS,   und  über  s.  Schriften  Fabricins  a.  a.  O.  T.  II.  p.  163. 

4)  Andreas  Corslnus,  Bischof  v;  Fiesole,  st.  1373*  S.  über  ihn  n.  s.  Schriften  Acta 
sanctor.  BoUand.  Januar.  T.  II».p.  1061  >  nnd  vorz*  Bibliothecä  (Jarmelitana. 
T.  1.  col.  74. 

A)  Franciscus  Martini,  ein  Catalonier,  ld)te  in  Barcellona  zu  Ende  des  14.  Jahrh. 
noch  i.  J.  1380.  S.  über  ihn  und  seine  Schriften  Bibliotheca  CarmeUtana.  T.  f* 
col.  S05. 

^)  Gewöhnlich:  Gerardus  Magnus  oder  Groot,  audi  der  Groas^^  ans  Deyenter,  jtarb 
1384,  Stifter  der  regiüirten  Chorherrcn^n  Wiödsheim,  in  dem  Utrecbter  Sjg«bigel. 
S.  über  ihn  Saxii  onomasticon  'II.  p^  SnM  ^    und  Fabriciqs  ji.  a.  O.  III.  p^  4RK'* 

7)  Jobann  Ruysbrok^  st«.  1581.  S.  SaxH  onomasticon  IL  p;  S771  nnd  da^.  1/Vlk|U  wb* 
Schriften  bei  Gundling  II.  p.  1944.    \       *    ^    "  '    »  '  '  ^^tl^r" 

s)  Pierre  d'AiUj,  Petrus  de  Aliiacb,  Blsclibf  von  Puy  ubdiCaWBrai,  A  f4SRKF^'Vkr 
ihn  Saxii  onomasticon  II.  p.  388,   und  Fabricins  a.  a.  O.  V.  p.-236*  ^^  -^"^ 


1&    Ludo^  I.      Du  HunUen.  283 

JDe  inieio  dampnnie  heretU  in  Bohetmia. 

r 

Post  decessnm  dive  memorie  lovictissimi  imperatoris  KaroB  qaarti^  regia 
Bohemie,  filii  Johannis  primi,  Weotczeslao  filio  ejus  a  paterna  nobilitate  nimkuii 
degefierante,  imperium  et  regnum  Bohemie  plus  occapante  quam  gabernante,  cepit 
hereais  Wickle^taram  et  Hassitaram  in  Bohemia  et  Moravia  orire  et  creseere^ 
pre&to  Wenczeslao  rege  dissimalante  et  longeve  scismaticis  de  papata  contenden« 
dum  ad  hoc  per  negligenciam  ^et  cpnfasioneai  apostolice  sedis  pcesideiic]e,^3  ^^ 
Bunariam  ministraiite.  Verificata  namqae  Uc  est  p9rabola  salvatoris:  cam  dor- 
mirent  homines  veiiit  iniinicus  homo  et  mp^rsemioavit  aiyzaniam.  Rege  itaqae.et 
ecelesia  dampnal^ili  et  lioirendo  scismate  qaassata  sie  torpeotibas,  cam  antea 
seremssimas  et  religiosissimus  Imperator  BohewiQ,  rex  Karolus,  .almam  oniversi-- 
tatem  Prag^sem  fundasset  et  sablimasset,  regimen  qaoqae  illiiis  oniversitatis  pro 
majori  parte,  favore  prefati  principis,  Thewtanica  nacio  administraret  et  Bohemis 
in  omnibas  prestanciores  essent,  invidentes  hoc  Bohemi,  at  eciam  ipsi  vires  ex- 
cellentes  et  aliis  preminentes  in  naeione  eora^i  habere  possent  et  at  Thewtonieos 
deprimerent,  consilio  secrelo  inito  miserunt  qaosdam  de  naeione  Bohemoram,  Qqm 
pre  ceteris  acamine  naturalis  ingenü  et  eloqaencie  prediti  erant}  yidelieet  Johan- 
aem  Hasz,  Hieronymum  et  atios  qaosdam^3  ^^  0;coniam,  Anglie  civitalem  ac 
imiTersitatem  eeleberrimam.  Qai  ibidem,  stadio  non  mediocriter  intenti,  facti 
S4mt  in  omni  facaltate  magistri  preclari  offenderantqae  in  doetrinam  et  libros 
Johannis  Wickleff,  damnate.  memorie,  qaibas  ob  novitatem  et  euriositatem  doc- 
tetiie  nimiom  inherentes  uvamque  acerbam  comedentes,  .dentes  filiorom  saorom 
et  seqoadwi  usque  in  hodiernam  diem  obstu|)escere  fecerant  venientesqoe  in 
natriam  suam  in  exercieiis  aroiam  aliaramque  facoltatam,  precipne  sacre  theo- 
iogie,  admiraeione  ab  omnibas  digni  habiti  sant  scienciamqae  soam  ostentan- 
tes  et  in  omnibas  singulares  videri  volentes  hereticales  articalos  Johannis  WickleiT, 
itfi  venenosa,  nanc  in  scolis.  nanc  in  ambone  snis  doctrinis  inseraerant  et  disci- 
piilos  ac  magistros  eorandem  erroram  plares  effecerant  De  qaa  hefesi  in 
Constanciensi  ooncilio  convicti  ßt  eombosti  nee  errores  eoram  amqaam  revo- 
care  volaerant,  ne  eos,  qaps  sedaxenint  scandalizari  viderentnr,  dilexerunt 
namqae  plas  gloriam  hominam,  qaam  gloriam  dei  et  salutem  animarom  saa^ 
mm  9    homano  padore  plasqa^m  ignor«ncia  veritatis  sedactL    (^neglientes  et  con- 


i)  Das  Eivigetclilossene  ist  gleichzeitig  %ei  Bi^de  jbtnzagfschrl^ben« 
<)  Das«  Hass  in  OiUbrd  gewesen  ^  durfte  sehr  nnwshrscheinlicb ,  dasselbe  sack  von 
Hieronymus  von  Prag  nicht  erweislich  seyn,  obwohl  es  gewiss  ist,  dass  ein 
edler  Böhme  in  Oxford  g^eweseni  nnd  von  dort  Wiclefs  Schriften  mitgebracht 
hatte.  S.  Aeneae  Sylyii  bist.  Bohem.  c»  So^  nnd  Pelzels  Lebensgeschichte 
Königs  Wenceslans  T.  II.  p.  ^f.  VergL  aoch  oben  Ton  dem  Ketzer  Ste« 
phan    p,  851. 

36  * 


284  IV.     CalaJogM  abbabm  SaganenHum.  * 

tenipnentes.^3  Faenint  quoqae  errores  eoram  precipoi  et  primi:  primas,  quod 
clerici  instar  apostoloram  in  paapertate  vivere  \delWent,  qnöd  laicis  precipae 
nobilibus  non  panim  acceptum  fiiiit,  nnde  gaudebant  de  nacta  opportnnitate  et 
6Cca6ione  clericos  et  monachos  possessipnibnd  et  ykmä  eörüm  spolitandi;  2'*''  do- 
caamiit,  qaod  qailibet  posset  predieare  more  apostolomm ,  dioentes,  verbum 
dei  Don  esse  allegatttin;  tercio  dixerunt,  quod  qailibet  queinlibet  potöet  argiiera 
de  mortali ,.  juxta  istad  salvatoris :  si  peccaverit  va,  te  frater  tuas  etc. ;  4^  de 
communione  wulgarium  sab  atraqae  specie;  5^  eommanionem  sab  atraqae  ^e* 
de  de  necessitate  slalatis  asseraerant,  qaod  tarnen  nalla  sacra  sciiptara  sane  in* 
tellecta  probator.  Sed  qaia,  ut  dicit  philosophas  primo  philosophicoran  i  parvos 
error  in  principio,  niagna3  erit  in  fine,  ex  hiis  sapra  memoratis  erroribas  in  ina- 
meros  quodammbdo  alios  ([ex  pravato  tamqaam  ranii  a  traneo  prodeontibus^  ind- 
demnt;  negabant  namqne,  confessionem  söeramentaleln  fore  de  necessitate  salatis; 
negabant  pargatoriuni  post  hanc  vitam  et  dixerunt,  inania  esse  saffragia^.qae  fiont 
pro  defuuctis;  item  negabant  indnlgencias;  dicebant  omnes  symonfacos,  qai  ioxta 
ritam  ecclesie  in  sacrorum  ministracione  darent  vel  acciperent  quicquam  vei  pro 
saffragiis  animarum;  item,  offertoria,  deeimas  et  oblaciones  presbyteris  dare  in* 
hibebant;  item,  sanctos  honorare  et  obsecraciones  ad  eos  dirigere  oclosum  et  saper- 
stidosam  esse  asserebant,  caiti  alios  javare  nequirent;  item,  yniagines  sanctoram 
execrabaniar,  nee  aliquam  reverenciam  eis  exhibendam  dicebaht  nee  «ciam  reli* 
qaiis  sanctoram;  item,  de  sollemnitatibus  in  missa  et  aliis  sacramentis  nickll  esse 
cnrandom,  sed  in  missa  solam  eonseeracionem  sufficere;  item  asserebant,  soIi  deo 
obediendnm  fore;  item,  qaod  auctoritas  pape  se  non  amplins  extendat,  qaam'^t* 
terios  presbyteri;  item,  qaod  nee  pape  nee  alicai  alteri  prelato  sit  obediendom, 
si  malas  sit;  item  dicebant,  qaod  qai  pessit  corpus  et  sangainem  conseerare  poa* 
set  edam  alia  sacramenta  ministrare  et  opera  episcopalia  exercere;  item,  ^qiod 
corpus  Christi  et  sangwis  a  jejunis  et  non  j^janis  posset  indifferenter  meritorie 
snscipi;  item,  horas  caaonicas  dicere  non  dt  necessariam,  nee  peccarent  eierid 
eas  obmittendo. 

Ecce  parva  scintilla  qaantam  silvam  incendit.  Et  qoia  niillas  regamregid 
Bohemie  ab  inicio  hiijus  heresis  üsqae  ad  hanc  diem,  videlicet  annam  1489  fuit, 
qai  qattqaam  efficaciter  pro  exstirpadone  hojasmodl  errorum  .fecerit ,  sed  pocios 
faotores  et  protectores  at  pleromqae  pestifera  hec  gens  habait,  preeipae  GhBOi^lain 
de  Podebrath,  qui  primum  tempore  Ladislai  multo  tempore  gabernator,  post  oajns 
obitam  rex  ab  ipsis  Bohemis  electas  et  habitus,  maltom  ^eandem  heresim  fovit, 
promovit  ac  ampliavit,  ideo  homines  terre  illius  et  non  minus  marchionatas  Moravie 
in  infinites  errores  inciderunt,  ut  eciam  unusquisque,  quacunque  heresi  aut  errore 
deceptus  et  depravatus  ao  ab'  aüfs  terris  et  regnis  depulsusf  libere  sedem  isuäm  in 
quacunque  maluerit  civitate,  opidd  aut'villa  .Cpaucis  dvitafibus  demptis},  neminere^ 


^)     Das  Eingeschlossene  ist  gleiehzeitig  am  Rande  hinzogesetst 


IS.    Ludolph  L      Die  HusHten.  289 

quirrate  csjas  sit  secte  vel  erroris^  ponat  et  sectam  suam  sine  contradiccione  oir- 
jascunque  teneat  et  observet 

Faerunt  inibi  ad  tempus  Adaiiiite/3  i^^di  incedentes  et  com  quibuscunque 
nmüeribus  abhbminabiliter  et  publice  tarpitudinem  exercentes,  que  secta,  quia 
omnino  bestialis  et  hirpis  nimis  ac  abhominabilis  fuit,  cito  desiit.  Faerunt  et 
flont^  ut  reiTertur,  hodie,  non  in  parvo  numero  execrandam  Luceneferianam^3  here-* 
sim  sectanteisf,  qui  licet  communibus  eorum  erroribus  et  observanciis  adversentur, 
üt  plurimum.  tarnen  impune  permittuntur  vivere  et  suas  nepharias  ydolalrias  exereere. 
Sunt  et  hodie  inter  ßos  Picardi  inter  ceteras  sectas  scismaticas,  ut  alleii  Rechabiti,^3 
in  similacionp  cujusdam  religiositatis  mundi  et  diviciarum  ac  deliciarum  contemptum^ 
jdedam  in  observancia  paupertatis  quam  vilitate  habitus  grisei  pretendentes.^3 

0  nacio  predara!  o  gens  indita!  o  populus  quondam  deo  peculiaris!  o  terra 
promissionis  a  deo  electa  et  multis  donis  naturalibus  gratuitis  et  fortuitis  predita! 
nam  incole  tue  animi  magnitudine ,  fortitudine  et  proceritate  corporis,  aimomm 
pericia,  liberalitatis  affluencia,  affabilitate  placida,  ingenii  perspicacia,  morum  ho«» 
nestate  prefulgida  et  predpue  religiositate  et  cultus  divini  pre  cunctis  nacionibus 
observantissima  quondam  cunctis  pene  nacionibus  preferebantur,  quomodo  nunc  sio 
a  veritate  es  aversa,  ut  tamquam  inverecunda  meretrix,  cunctis  erroribus  et  spur- 
dciis  Omnibus  te  fedare  et  seducere  volentibus  sie  viliter  te  prostemis,  cunctorum 
te  scismaticorum  et  hereticorum  lepra  te  contaminari  non  refugis  nee  erubescis? 
Nuncquit  consiliarius  non  est  tibi,  qui  te  viam  veritatis  doceat,  qui  tibi  cecucienti 
lumen  veritatis  et  semitas  justicie  ostendat?  Est  certe,  si  recipere  velis,  ipsa 
sancta  mater  ecclesia,  que  tot  legatos  tot  nunccios  ad  te  misit,  te  tamquam  filium 
prodigum  suscipere  semper  fuit  et  est  parata  et  cum  gaudio  tibi  occurret.  Sed, 
heu!  illa  vilissima  auca,  vera  narrans  pauca,  illa  te  fedavit  ipsa  sibulis  suis  te 
seduxit  dum  clericis  et  monachis  bona  temporaUa  sua  falsa  doctrina  abdicavit,  tibi- 
que  et  si  non  expressam  tacitam  tamen  licenciam  et  occasionem  manifestam  eadem 
airipiendi  et  ocupandi  dedit.  Hec  sunt,  que  oculos  tuos  excecant  et  cor  tuum  in- 
durant  ut  ea,  que  katholice  fidei  sunt  nedum  non  intelligere  sed  nee  quidem  au-^ 
dire  velis. 

J9e  di$peraione  aiudenciutn  univer$itati$  JPragenH^ 

et  erecdone  novarutn  giudiorutn. 

Mortuo  rege  Wentczeslao,  regno  Bohemie  acephalo  existente,  cepit  heresis 
plurimum  invalescere  et  nuUo  contradicente  dilatari  doctoresque  et  magistri  dispersi 

t)     S.  nbev  die  Adamtten  und  Picardeo  Schröckhs  Ktrchengescb.  T.  XXXIV.  p.  689  ff. 
s)     VckL  Schröckh  a.  a.  O.  T.  VI.  p.  209,  und  XXXIU.  p.  1231  über  die  Luciferiaacr 

in  der  Mark  Brandenborg. 
3)     Jerem.  XXXV.  v.  5  ff. 
«)     Am  Rande  steht  rolhi    Exelamado  lacrimabilia  pro  terra  Bobemie. 


296  IV.     Catahjius  abbattm  SaganenHum. 

sunt  episcopis  vicinaram  dyocesum  eciam  sab  pena  excottummieaeloiiis  ad  lioc  eos 
urgentibus,  ne  contagione  pestifera  infecti,  compatriotis  suis  venena  mortifera  no- 
varum  sectaram  propinarent,  unnde  alii  in  curiam  Romanain  alii  ad  coneilium  ge- 
nerale,   alii  ad  studia  generalia  alionun  locorom  sc  cantulerunt,   et  venerant  pln« 

(1589.)  rimi  ad  nniversitatem  Erfordensem ,  qae  pro  tone  noviter  erecta  fait.^3  ^^^  ^^™> 
nou   possent    cum   magistris   stadii   Erfordensis  concordare.    ideo   ad   peticionem 

(1408.)  eoram  novum  Studium  per  marchionem  Misnensem,  Lipczik-J  fiiit  incfcoatam,  qaod 
et  bodie  continuatur,  ubi  erant  precipui  magistri  Hinricas  Hildenszheim ,  in  omni 
sciencia  fundatus,  magister  Wilhelmus  Soltwedil  et  alii  plores.  Post  hec  iternm 
Erfordie  discordia  orta  est  inter  magistros,  racione  doetoris  theologie  B«le,  ideo- 

(1419«)  que  plures  de  universitate  recesserunt  et  novum  Studium  in  Rostock  ,^3  ^^  paiübos 

1460.  stangnalibus  ^3  erexerunt  Circa  annum  quoque  domini  1460^  aut  dtra,  novum 
rursum  cepit  universale  Studium  in  Basilea^3  ^^  ^^  multiplicata  sunt  studia  uni- 
versalia  in  Almania  et  doctrina  et  sciencia;  utinam  sie  muldplicaretur  et  diflun- 
dcretur  dileccio  dei  et  proximi,  cum  humilitate  et  paciencia,  plures  namque  pro« 
ficiunt  in  cognicione  quia  ibi  sola  ignorancia  resistit,  pauci  in  dileccione,  quia 
~  ultra  carenciam  illius  virtutis  resistunt  passiones  et  habitus  vidosi,  quos  pauci 
conantur  reguläre  et  exstirpare. 

Adhue  de  quibutdatn  atiis  ineideneiia  tetnpare 

pr^aH  paftri»  Xtuduiphi. 

1490.  Anno  servitutis  prefati  patris  27,  anno  videlicet  gracie  1420  civjtas  Glo- 

govia  fuit  ignis  voragine,  negliencia  civium  ac  jusika  peraiissione  divina  fundi- 
tus  absumpta.  ' 

^^^'  Item,    anno  1422  Sprottavia  similem  cladem  incurrit. 


1)  S*  über  die  Stiftnug  durch  den  Erzbischof  Adolf  von  Mainz,  Gudenns  hist  Erfar- 
tensiB  lib.  U.  §.  18.  Gewöhnlich  wird  die  Süftang  irrig  dem  Erzbischofe  Conrad 
oder  Johann  zngeschrtebeu. 

<)  Die  Universit&t  Xeipzig  wurde  i.  J/1409  vom  Marhgrafbn  Friedrich  dem  Streitbaren 
unter  der  sehr  einfluasreichen  Theilnahme  der  berühmte  aus  P^g  weggegangenen 
Schlesier,  des  Jolrann  Hoffmann  v.  Schweidnitz,  (später  Bischofs  von  Meissen)  und 
des  Otto  von  Miinsterberg ,  welcher  der  erste  Rector  derselben  ward^  gestiftet.  S. 
vorz.  Gretschel,  die  Gniyersität  Leipzig  in  der  Vergangenheit  und  Gegenwart  dar* 

fiestellt.     Dresd.  1830.    u.  Böttigers  Gesch.  Sachsens  1.   p.  291  ff. 
m  J.  1419  von  den  Herzogen  Johann  und  Aibrecht  von  Mccklenbarg  und  der  Stadt 
Rostock,  nach  der  Form  von  Erfurt  und  Leipzig.     S.  Gundling  a.  a.  O.  II.  p.  S5t96, 
und  Radioffs  Handb.  d.  Mecklenburgischen  Gesch.    T«  II.  ^theil.  S  u.  4.  p.  578 
und  716. 
^)      Für:    maritimis,    in  den  Seegegendeu. 

*)  Die  UniTcrsität  wurde  vom  Pabste  Pias  IL  i.  J.  1460  gestiftet.  Gnndline  a«  a.  O* 
p.  2280.  ^  ^ 


IS.    Ludotph  L      UniversUäten.      16.    Heinrich  IL  287 

My    anno   gracie  14XVn.  dominus  Wentczeslaus,    dux  L^gnitczensis 
et  episcopns  Wratisslaviensis  resignavit  episcopatom  daci    Conrado,    qui  senior 

•0 


XVM4    MBe  dotnino  JMinrico  MiCsMam,    alias  Wndir^ 
bürg  dieio.    Mtniu»  nominia  secundu$. 

Mortao  venerabili  patre^  domino  Ludolfib^  anno  ab  incarnacione  domini 
1422  abbate  Saganensi,  viro  sciencia^  religione  et  vita  prestantjssim0|  electos  est  1498. 
dominos  Hinricus  Lesnaw,  alias  Vndirbnrg  dictos,  hujas  nominis  secundas,  de 
preposito  hospitalis  in  abbatem^  vir  religiosus  et  pud^icos,  moribas  disciplinatns  et 
eompositiis  •  in  leccione  et  stodio  Üterarom  eontinaos  predicalorqae  verbi  divini 
salia  clams^  a  quo  eciam  officio  totns  cecns  non  omnino  destitit,  nee  minus  in 
cura  rei  familiaris  soUers  ac  sollieitus»  Habuit  namque,  in  hospitali  existens, 
plures  opilionatus  ovium,  de  quibus  notabilem  summam  pecunie  cumulaverat,  ut 
eciam  in  abbatem  electus  übra  cum  successore  suo  eandem  divideret;  proventus 
eciam  hospitalis  notabiliter  ampliavit  fundamentaque  murata  ^  tam  capell^  quam 
dmiterii  ipse  jecit  capellamque  moratam  erexisset,  nisi  principes  et  cives  Saga* 
nenses  sibi  in  koc  obstitissent^  fuitque  monoculus  cum  in  abbatem  elegeretur, 
nam  in  ortu  hospitalis  spinas  quodam  die  eradicare*  volens,  vel  aliud  nescio  quit 
in  vepribus  ageret^  ex  inopinato  casu  lumen  oculi  unius  laceracione  spinarum 
amisit,  electusque  est  contra  omnimodam  voluntatem  ducis  Johannis  seuioris,  nam 
antea  in  multis  differencüs,  quas  cum  monasterio  habuit,  'sibi  pre  cunctis  fratribus 
adversabatur,    ut  supra  patuit,    unde  sibi  totus  odiosus  eSectus  est 

Erat  hie  pater  moribus  alter  Johannes  Crisoslomus,  de  quo  legitur,*  quod 
propter  zelum  castitatis  erat  severior  et  furori  se  magis,  quam  reverencie  pre- 
bebat  et  propter  rectitudinem  vite  incautus  prospicere  de  futuris,   unde  et  multo-^ 


^)  In  einem  noch  im  15.  Jahrhunderte  «nf  Pemment  in  kleinem  Format  In  Sagan  ge- 
gebriebenen  Codes ,  am  Ende:  Exeerptum  Summe  Pyaani  el  accortatum,  genannt, 
fol.  40&)  befindet  aich  eine  fcarse  Nachricht  über  den  Tod  Ludolpha^  und  me  Wahl 
HeiDricbt  U.,   welehe  hier  folrl. 

Anno  domini  MCCCCXXiL  obiit  yenerabilia  pater  et  dominna  LndolfaSy  ab- 
bae  caoonieomm  regnlariam  in  Sagano,  in  octava  assumpctonia  glorioae  Virginia  Ma* 
rie  (28»  Aug.)  circa  medium  noctia  dulcifer  et  aana  mente»  In  crastinp  <yus  sepul- 
tnre  deccio  facta  eat  poat  prandinm  circa  boram  reapcrarum  y  in  qua  eleecione ,  pre- 
aena  fnit  yenerabilia  pater  et  domin'na,  dominna  T^Imannns,  cpiscopua  Symbaliensis, 
anflragaaeas  WratialaTienais  ^  qui  venerat  cauaa  viftitacionis  ^  patrem  yenerabilem  et 
dominum  LudolAim,  qnem  «perabat  viyum  invenirCy  mortnom  et  aepultnm  invenit, 
inao  die-^  quo  yenit*  Eleccioniaantem  forma ,  jnyocacione  apjritua  aancti  premiaaa, 
ueyote  et  laerimabtliter  fnit  forma  eetepromiasi ,  in  qu^.  efeccione  nullum  obstaculnm 
fait  aed  breyiter  et  rite  conclnaii  in  yenerabileni  Mtrem  et  dominum  Heynricum 
Leanaw,  (aic)  qui  tunc  prepoaitaa  hoapitalia  prppe  »aganum  fuit* 


968  rV.     Catahgus  abbatum  Saganemtum. 

nun  animos  odio  contra  se  concitavit  Sic  et  hie  pater  venerabilis  in  sengn  sno 
nimis  habundans  ac  de  sua  rectitadine  consciencie  confidens,  concta,  que  nento 
conceperat,  alionim  contempto  consiUo  pertinaciter  prosequi  nitebator,  circa  fotara 
exinde  eminencia  providenda  minus  caatas  et  circamspectus,  unde  et  tyrannidem 
principis  in  dies  magis  ac  magis  contra  se  concitavit/  qui  et  varia  dampna  mona- 
sterio,  tam  in  rebus  qnam  personis  nostratuum  contra  libertatem  ecclesiasticam 
irrogare  cepit.  Super  quibus  injuriis'  et  dampnis  ipse  venerabilis  pater  enndem 
ducem  judicialiter  convenit,  quem  propter  notorietatem  &cti  per  conservatores 
monasterii  citare  et  excommunicare ,  et  predicti  principis  crescente  contumada, 
aggravare  et  reaggravare  procuravit.^3  Tandem ,  deo  dante,  preüatus  princeps 
i4M.  concordiam  dolosam  cum  dicto  domino  abbate  et  fratribos  iniit,  que  concordia 
literis  et  sigillo  prefate  principis  civ^tatisque  et  vasalloram  «oorum  roborata  est,^3 

2uam  tarnen  concordiam  minime  servavit,  mide  nullam  confidenciam  de  tyranno 
abens  impetravit  a  fratre  sno,  duce  Hinrico  (IX.},  ecclesiam  in  GniDenbei^^3 
pro  loco  refugii,  qui  princeps  fautor  et  amator  cleri  fait,  ubi  frequenter  perseca-» 
donem  ducis  Johannis  fugiens  delitescere  conswevit. 

Accidit  autem  non  multo  elapso  tempore  post  dictam  concordiam  simula« 
tam,  quod  venerabilis  prefatus  pater,  nescio  quit  circa  disposicionem  monasterii 
attemptans,  fratres  monasterii,  precipue  officiales  suos  unanimiter  contrarios  habnit, 

Saa  de  re  omnes  simul  una  hora  ab  officiis  eorum  absolvit,    quam  confudonem 
li  non  equo  animo  ferentes,    cum  plures  eorüm  potenteis  sibi  viderentur  et  erant 
q)ere  et  sermone,    reliquit  enim  predecessor  suus,    dominus  Ludulphus,    plures 


>)  Am  Bande  steht  dazu  von  etwas  jiing^er  Hand :  Interdictnmqoe  positnm  est  In  tcr- 
ritorlo  ipsins. 

')  Dazn  am  Rande  eben  sox  hec  concordia  facta  anno  domini  1426«  Sehon  am  4.  Ja- 
nuar 1424  hatte  Herzog  Johann  I.  sich  mit  dem  Kloster  and  dem  Abte  über  viele 
streitige  Gegenstände  yertragen,  am  27«  Octob.  1426  versprach  er,  dem  Stifte  alle 
demBelben  entrissenen  Güter  zurück  za  gehen,  behielt  sicn  jedoch  auf  Schönborn, 
Kalkrenth,  Oher-Briesnitz,  Reicbenbach  und  Nenwaldc,  das  fürstliche  Geschos,  die 
Halsgerichte  und  die  Fahren  vor.  Am  3.  Not«  1426  verglich  er  sich  mit  dem  Ahte 
dahin,  dass  er  abermals  alle  von  ihm  genommenen  Klostergüter  dem  Stifte  wieder 
znrückznstellen  versprach,  wogegen  ihn  der  Abt  vom  Bannle  absolTiren  sollte. 
Schiedsleute  waren :  Bischof  Conrad  tou  Breslau ,  Herzog  Conrad  der  Weisse  von 
Oels  und  Kosel  und  Herzog  Heinrich  v6n  Gloeau.     Urkk. 

>)  Dazu  am  Rande:  Anno  domini  1423.  Würkuch  nrkundeten  am  29»  Januar  1423 
die  Herzoge  Heinrich  (IX.)  der  Aeltere,  und  Heinrich  (X.)  der  Jüngere  von  Glogau, 
dass  sie  aueh  wegen  ihrer  verstorbenen  Mutter  Catharina,  ihr  Patronatreeht  über  die 
'Pfarrkirche  in  Grünberg  dem  Augustiner -Stifte  zu  Sagen  übergeben  hStten  und 
ihnen  auch  das  Patronatreeht  über  alle  in  derselben  vorhandenen  o  Allare  verschaf- 
fen wollten,  dagee^en  sollte  der  Abt  acht  Brüder  seines  Stifts  bei  der  Kirche  zum 
Gottesdienste  anstellen ,  mit  vielen  näheren  Bestimmungen.  Hierzu  erbaten  die  Herzoge 
die  Genehmigung  des  Bischofs  Conrad,  welche  dieser  5.  Febr.  1423  ertheilte»  Urk. 
i.  Cop.  Dieses  ist  also  der  bisher  nicht  genau  bekannt  gewesene  Ursprung  der  ^ 
berger  Probstei.    S.  auch  Ehrhardts  Presbyterologie.    T.  HL  p..411. 


16.    Heinrteh  IL      Herzog  Joham»  L  von  Sagan.  280 

litteratos  ac  edam  experiencia  remm  secolariiim  exercitatos  fratres  y  qai  contra 
abbaiem  in  dies  machinari  cepenmt  et  vias  modasque  C^ic},  quibus  a  suscepto 
reginuiie  deicere  posseat  argate  inquirere,  uniide  et  contra  eum  principem  prefa* 
tamy  dacem  Johannem  seniorem  concitamnt,  qui  nacta  opportonitate  tyrannizandl 
contra  eum  et  ex  conseqaente  contra  monasteriom  varias  machinaciones  malignas^ 
nft  prius  in  dies  intentare  cejHt.  Unnde  abbas^  considerans  ae  in  assidno  perkmlo 
posituniy  sibi  et  monasterio  precavere  volens,  qnadam  die,  anno  videlicet  gracie 
1429,  in  festis  penthecostalibos ,  post  plnrimas  ante  perpessas  insidias,  qnedam  t^ae. 
denodia  monasteril  redpiens,  com  Nicoiao,  converso  et  aionasterii  advocato,  in^^*^' 
corra  nane  circa  apercionem  valvanun  civitatis  Saganum  egreditnr.  Qnod  cnidam 
de  firatribtts,  (^cujas  nomen  et  memoria  merito  de  monasterio  Saganensi  deletnm 
et  perpetue  malediccioni  commendatum  est3  ^^'^  ^^  primam  missam  celebrandam 
aacris  vestibiis  indutas  egrederetur  nuncciatam  fuisset,  mox,  anteqnam  missam  in* 
ciperet,  priocipi  denoncciare  curavit  et  ad  altare  missam  actums  accessit,  qua 
consciencia  et  mentis  pnritate  deus  novit  Unnde  et  princeps  in  propria  persona, 
adjunctis  sibi  qoibasdam  Sathane  filiis,  manu  armata  abbatem  insequens,  eum  com 
jnredictb  converso  compreheadit  et  captivos  in  castrom  sunm  doxit,  et  conversom 
in  torrim  civitatis  jecit,  pedes  ejus  nervo  simulque  cippo  ferreo  stringens  ac  eol» 
lam  ejus  vincnlis  onerans,  vjgiles  circa  eum  die  noctuque  posuit,  decemque  ebdo-» 
madarum  spacio  in  hujusmodi  vinculis  detentum  liberum  dimisit,  ipsnm  vero  ve- 
nerabilem  patrem,  dominum  abbatem,  teterrimo  ergastulo  carceris  inclusit,  pedeB 
ejus  similiter  nervo  ligneo  ac  compedibus  strinxit,  Collum  vero  et  manus  similiter 
ferro  oneravit,  nichil  ei  preterquam  glires,  qne  in  eodem  carcere  exuberabant, 
pro  solacio  relinquens.  Quem  post  tiium  mensium  elapso  termino  de  predicto  car« 
cere  educi  fecit  et  vinctis  pedibu^,  compedibus  ferreis  curm  impositum  düci  per 
opidum  Saganense  seminudum  fecit ,  ac  per  seipsum  spicnlaloris  agens  oflfidum, 
voce  preconaria  pluribus  vicibus  proclamnyit,  assistente  ac  stupente  plebis  utrius- 
que  aexus  non  parva  multitudine.  Apropinquante  diei  crepusculo ,  eum  extra  civi- 
tatem  in  eodem  cunu  eduxit,  babens  secum  equites  et  pedites  quamplurimos,  qui 
manu  armata  cum  gladiis  et  fiostibus,  per  campos  et  nemora,  per  mediam  beae 
noctem  vel  ultra  duxerunt  et,  ut  verisimiliter  presumitur,  ipsnm  prefatus  tyrannvs 
suiTocare  in  aqua  aut  alias  interficere  disponebat,  sed  quibus  mediis  aut  instincti* 
bus  ab  hujusmodi  sacrilegio  retractus  fiierat  deus  novit,  unnde  et  per  quendam 
(^sicl  aquam  ipsum  ducens,  Intempeste  noctis  silencio,  apertis  sibi  valvis  civitatis, 
in  Saganum  et  castrum  suum  reducens,  pristinis  vinculis  et  carceribus  mancipavit 
0  quam  felix  f oret ,  si  tali  preciosa  morte  et  Corona  martyni  eum  dominus  dignum 
judicasset!  nicbil  enim  tvrannus  ille  crudelissimus  culpe,  nichil  operis  nepharii,  nichil 
infidelitatis  ei  ore  veridico  imputari  valuit,  nisi  fortassis  tuicionem  liberfalis  eccle- 
atastice.  pro  qua  sanctus  Thomas  Canthuariensis  gloriose  ^einiget  martyrio,  culpam 
dicere  veBmus.    Estimo  pro  certo,  eum  pro  tunc  mortem  qualemcunqaa  confusibilem^} 


^)     coDfasibilUf   fort    igDomiDiofiw.    Da  Cangc. . 

3T 


290  IV»     CatahgU8  abbatum  Saganensium. 

et  violefitam,  at  ingressmn  vite  optasse.  Nos  divine  providende  cnncta  tribauima^ 
qm  C^ic},  qaos  ab  eterno  ad  beatitadinem  perpetaam  capesceDdam  providit,  variis 
modis  et  viis  ad  hanc  vocare  et  perdacere  disposait  Cui  tyrannomm  priadpis 
kajas,  solo  nomine  christiano  C^ic},  inhmnanitatem  comparabo?  pro  cerlo  et  non 
Inmerito  Nerone,  Gayo,  Dyocleciano  ceterisqae  persecutoribns  Christiane  religionis 
In  enidelitate  snparem  estimare  andeo,  nam  illi,  hunc  gladio,  illam  bestiis,  alte«- 
nun  ignibuSy  aliom  vero  plombatis  fiistibns  et  scorpionibus  ac  flagellis  tradentes 
(sie},  brevi  horanun  spado  vitam  eornm  adimentes,  animas  eonim  ad  gandia  ce» 
lestia  transmisernnt ,  bic  vero  hnnc  venerabilem  et  innocentem  patrem^  snb  specie 
didatiane  hnmanitatis^  non  brevi  cmdatu  mortis  sed  longevo  sqaalore  dire  ear* 
oeris  et  vincolonun^  jüatinisque  tormentis  affidens^  vitam  omni  morte  amariorem 
eonservat 

Hiis  itaque  de  actis,  firatres  mnitis  laboribns  et  expensis  precnmqne  mnK- 
tonun  instancia  i:everendam  patrem,  dominnm  Conradom,  episcopnm  Wratissla- 
viensem  in  Sagannm  addoxeront,  qui,  cnm  patnras^3  predi<^ti  ducis  foret,  pliD 
semper  partem  principis,  qaam  monasterii  fovit,  pro  tone  tarnen,  tantam  inkoma* 
nitatem  et  injosticiam  Qnranni  condderans ,  sicat  nee  aliier  sibi  decuit ,  per  plores 
dies  aput  prefatum  tyrannnm  pro  liberacione  domim  abbatis  diligenter  laboravii 
Sed  princeps  ipse,  dnriciam  Pharods  imitatas,  more  aspidis  obtnrantis  anres  suas, 
preces  et  monita  predicti  presalis  audire  et  sascipere  contempsit,  sed  postukivit  a 
prädicto  domino  abbate  et  monasterio,  d  de  carcere  liberare  C^ic}  vellet,  sex 
miUa  marcanim  Bohemicaliom^  que  tone  temporis  plusquam  XH.  milia  floreno«* 
ram  Ungaricalium  valaemnt.  Qaas  qda  predictos  abbas  et  monasteriom  dare  no- 
lueront  nßc  valueront  aut  debuerunt,  ipsnm  dictum  abbatem,  sie  in  carcere  deten«* 
tam,  dyabolica  ac  propria  malicia  instigante,  in  vigilia  beati  Lanrencii,^anno  sa* 
t490.  pradicto,  videlicet  XXIX.  in  nocte,  per  spiculatorem  ei  unicum  lomen  corporis 
o.A«pui.^^  dextrom  videlicet  ocolum,  evelli  precepit  et  opere  adimplevit,  principe  pre- 
lato  tyranno  assistente,  qaem  sie  miserabiliter  mutilatom  adhuc  fere  per  mensem 
in  carcere  detinmt.  Tandem  dominus  prior  pro  tunc  cum  aliis  fratribns,  multis 
laboribos  et  mediatorum  precibns  vix  a  tyranno  obtiauerunt,  nt  in  monasterium 
fluctus  ibidem  honestius  sub  custodia  servaretnr,  sicque  ad  monasterium  eum  dnci 
bdens^  posdt  drcä  eum  vigiles  et  custodes  plures,   qui  die  ac  nocte,   nedum  in 


>)  Die  Vnnross-Vater  beider  FnrBten,  Heinrieli  IV.  von  Glogaa  nnd  Conrad  I.  Ton  Ods^ 
waren  Brüder.  Die  Bruder  Heinrieli  X.  und  XI.  nannten  den  Biscbof  Conrad  auch 
in  Urkk.:  patmns,  und  in  einer  Uric.  Bolealaus  III.  t.  J.  f303  bei  Sommers- 
berg  I.  p.  943,  nennt  dieser  Heinrieli  UI.  t.  Glogan  den  Soku  sdnes  GrossTa« 
ters  Boleslaus  II.,  Bruders  Conrads  U.,  patmns^  waa  im  Mittelalter  eine  anagedebn* 
lere  Blutsyerwandtschaft  bezeichnete,  als  nun  Vaters -Bruder.  Vö^gl.  Gercken. 
cod.  dipl.  Brand»  T.  I.  p.  189.  Ehen  so  ist  es  mit:  consobrinna,  patmelis,  maler- 
tera,  amita^  gener  u.  s»  w.,  wie  Gundling  in  der  Gnndlingtanis  St.  54«  p.  369. 
richtig  hemerkt.    Vergl«  auch  Da  Gange  au  d.  W. 


16.    HekirMi  IL      Bemog  Jchanu  L  van  Sagan.  ^201 

» 
xamem  ipsius  abbatis,  Temm  edam  in  alSs  loeis  monasterii  et  foris  elvitatai  ea» 

stodias  diligentissime  observantot,  compulitqae  fralres  monaateri!,  ot  dictis  casto:^ 
dibus  per  UI.  septimanas  in  cibo  et  potu  ac  lectistemüs  liabande  necessaria  mini* 
atrarent  et  non  solam  hujosmodi  necQpsaria  sed  eciam  sallaria,  onicuiqiie  per  dient 
unimi  grossom  Bohemicalein  eis  dare  coegit.  Post  III.  vero  septimanas  prefatos 
tyraimus  predictom  dominum  ßbbatem  de  mooasterio :  in  propria  pezMua^it^ram  com 
violrada  recipiens  ac  in  ourm  monasterii  ad  castmm  reducens,  in  prisÜDas  car« 
ceres  re^ait  et  iterum  fere  per  IL  menses  detinuit,  ponens  cnstodias  ante  janaam 
carceris  ho9tiat}ae  ipsius  carceris  seris  ac  propagaKs  diligencios  obfirmando,  elap« 
aisque  rursum  duobas  mensibus,  cuiq  nicbil  posset  per  hujiismodi  tyrannideni  dux 
|pse  extorquere,  predictun^  domiiUHn.  abbatem  sab  juratori^  caacione^  ne  epidom 
Sagäniun  quacimqae  ex  causa  exiretrsitoe  ipsius  acitu  et.licencia  qieeiali^-v^duc* 
tarn  de  -oarcere  suo,  monasterio  restitujt,  motus,  nt  estimo ,  la^um  tedia  €usto« 
dietidf  frwtrst.  sed  edam  quia  dominus  fepiscc^s  occasione  hujusmodi  inmiani  sa- 
crilegii  eundem  tyrannum,  excommünieavit  et  totum  archidyaconatum  Glogoviensem 
sub  interdicto  posuit  a  qua  excommiuiicacione  et  interdicto  absolvi  non  valuit,  niä 
eo  libero  dimisso.  Timensque  prefatus  dominus  abbas,  ne  tyrannus  prioribus  vin- 
.Cttlis  eum  manciparet,  suffragio  fra^rum  suorum,  qui  eum  in  currnm  ponentes  el 
^TMtibus  suis  eum  tegentes,  extra,  eivitat;ehi  in  Grunenberg  eum  duxemnt  et  sie 
mataus  tyranni  evasit '  venienscjue  iiv  Grttneiiberg  et  ibi  deliCesöefns,  convocatis  ad 
ae  de  monasterio  et  preposituris  bincinde.irairibus,  undecima  die  mensis  Septem* 
bris  annuale  'capitulum  celebravit  et  ibidem  in  eodem  capitulo  quinque  firatrea  mo-  1490» 
nasterii,  videlicet  Johannem  Grunenberg,  auctorem  sceleris  principalem,  Johannem  ^^»^fP^« 
Kucheler,  Matheum  Strelyn.  Jobannem  de  Haynouia  et  Nicolaum,  presbiteros  et 
canonicos  monasterii  professos,  qui  proditores  et  traditores  cum  adjutorio  et  inter^ 
nunciis  Jacobi  Thilikonis  et  Titczkonis,  ciivium  Saganensi^«  mencionati  patris  et 
domini  fuerunt,  eum  aput  piincipem  falso  accusantes .  da  dilapidacione  bonorum 
monasterii  et  quod  sibi  certos  redditus,  videlicet  XXX.  marcarum  ad  suaAi  vitam 
In  Polonia  comparasset  et  nralta  alia  crimina  ei  imponentes,  eum  nequiter  accu^ 
sarunt;  de  quibus,  deo  propicio,  immunis  fuit  omnino,  ne  inpunitastam  atroci  sce- 
leris aliis  in  futurum  preberet  audaciam  similia  attemtandi,  de  unanimi  assensu  et 
approbacione  todus  capituli  a  congregacioae  mopasterii  perpetuq  abscidit  et  isepa« 
ravit,  privando  .eosdem  conununione  oraeionum,  sufragiorum  et  omniom  bonorum 
i^enmi/  que  locoräm  ubilibet  per  presentes  et  luturos  monasterii  nostri'lratres 
divina  clemenda  dij^abitur  operari.^}  •  Attamen  qiiia  ultimi  4ub,   videlicet  Johan« 


li 


.  A)     Wegen  ilirer  Mefklmidi&lBKU^'di.«!«  wkmidldk.bewei^^^w     der  Ylnfflstev  eniblt, 
'    mag^di^  Bai^olgeadc  ^I&k/ani»dei»»f)rigiiide  liier  fitehii,  worans'viaa 'skirt^  dtoB 
t'M.  .  dar. Vtrfatier  dies«  d^iMidaitvQdrbirift'luitleb' .|i  li^  «m  -   .  'u 

f^tla  noBMiie  domioi  tnaB././iSab^  kiwo:iiatftTif)atis'lq«Hlen  «MCCC^  nnde- 

CHM  diie  menais  SMteipbns^  im  aünaalt  noiitre?  f»|MCnloi^fttiniiiS' ioftimni  ia  Gntnyn- 

..  bfif^  cum  ▼angfembiu  palri  noetro^l damina  ttaorieä  abbalc 9 . eMitnlariler  congregati  e^ 

37* 


16.    Htimiiih-IJL.  "  Btivlipg  ^hhM»  I.  vamSagan. 


293 


.'•!', 


'•  "t   .v. 


r-  a; 


A. 


%    /  • 


fe  tnuiüpiicihu»  it^urU$  ei  Mmpnü,  §iua§  idt 
||ff*ä|ifftf#.  inierdMa.  'ifyiraMi^^  mo^asterio 
■■.<■■   lüiifllf,    eofßiHiimtm^.. 

häeän  ilmM.  in.  'IÜbs  oontnif^jtMaatariwi  .ifxtlHimtif  t*k  «s^natiir 
itt!  aliA  peiiraitaeaiil^'  'iptp  fal  scf^itis-.tmft  MlAlibsfi  N^oriri  noo  valui 


•«w*- 


•  «IM 


.  I 


odiMrenani  Itffeani  et|'«dToe«lom  iii(iiiMiJrif"tfif#fetrf^  «o^l^m  dte^  4ptM  pvtillcbiiii  domU 

imm^   ügneitm  0GiUc<>t  et  ferjrema«.  itriMeoA  Ipro  colUim.eui^  ^t]brApJira  ipsiua  ma- 
w -1. A      —   ,  >iiintna8  in  jjpsa  captiviUtc  tenmt  et 

;iidi1uh  \irdruiii  preeea  a  diela 
ilMti«  ad^iM^'dklii'preiHcUis 
doäDHiatt»;äbbM(.lbniitaa  in  viafcnKa  veiiia«eret,>..Ai:iCiim  dai  «ftniorio.  cft  {Gralnw  «P«*- 


Uo ;«t  $|«9i»«  *t>inipi  littpii»:  twrta  i^k  ia^ügi^Äi^iUtf  r^alUcitivto  ifiM^m  Jit^j^rfdiplis  viti- 
cnlis  AOA  Jilierassfst^    ~JNaifi|princc|fa;  jpaej.  vevUia , ^soiuua^  i^ipm  ad 

Buam  moBasteriampreaeiüaYnx  f         *     '     *  '  ^  •<  n-..      ^«j-  .    i».*? 

piiiidpia  decUnavi^  if  m  enttu 

¥«6tiboa  tegebatui^ ,  ^\Ian  ^  Sagiftbd/9iigk'et''aitf  hi  ndtfitoe  domiiii  Baatts  IpsiMS 
Ali  et  Mfne  hodle  lü&it.aodit  predltUia  dominum:  abbaa  ii^.jSasaso  coiDmofan^  qiiia 
noa  fwateail  aaliQin  «wAmc^bu  .ii  pniliglp  pilpicipfe  alkfißkttm^'  &g  ^t  ii^ini|a  alia  mala 
Jialua  domipaB  pjrincfpa  p<erpeffa|rit,,^  Jltfr^  bec  tol.f^t  tuta^^^iimpfia  aobia  et  noatro 


*t 


» *  •■» 


vftattBi  eaMdetaiil  at.libfrikir|f{tidlaiM  eMitMttiit;.  ,fiwi«,niAe.ii^iiAita8  UMi  et 
lain  gram  de)ic^jiiiibifia«|,(ii(KA  iii(p#fifrraiiif  ifrfüeat  deUnqucki^i,  jec^^imo»^  aami- 
initisr  cC  «t^tniiBpa.  pf^ae^tif.raMetor^ala  .^Mitali,  '  id  ii|i|»rwante  pjreidieto  4ofiuiio  oo- 
Btro  abbale.ei  con^oiante^  qopd  prcdicti  l^trea  ^  cuiofufia  B9CaaioDe  tot  et  tan ta  mala ^ 
tarn  In  rcbiis  quam  m  pcrsonis  jiaatrö  moDastcriö'  sutit  Ulaf^,  sint' a  lapatra  eongre- 
gari dne '  ftitaria  lem^^ribib 'W  j^ei^lyetaiiiA  'ai^pai^ti^  tjaili  eelam  exWdhe,  pront  ea- 
tmieiMtetMe  plNMlt^#KlillH^,^i'^'^x«Mtfli  :ta<Mivoi  MnM  mi- 

miiib  notfro-iNiDaeanvl  Chifitio-mifrin«  >iitmato  m  j^atf^i»^,  absoMtoua,,  p«oiei- 
i^ua  et  al^p^aif^,;  aii^no^  et  ««faifa  rw.^^  Cfiad^,  .•"»«•«?- 

jf^te  pj;eaej^ia -^nqualifi  'oapitiiU>^pr<yfer  tf^]  scftk^f?  borrarcm^  spffragua  vi- 
yorom  et  ^örtnomm,  que.  per  noa  e|  per  posteroa  npatrpa'dii'inB  cleniencia  nbt« 
'itbet  digtilfbftirt  <>perari.  ''' Hanc  tairbea 'aenäiAi^iöhlia^'penafn  et  aoAragiofum-  abla- 
1  MMMr  at  4ilti^8  ^Ms'^JMIVeav  -vldMfiM^  JUikilteii«  de  Ukyt^iu  et  Nkobnm 
Heaso,  ad  preaena  non  extendimna  propter  inceptam  peniteociam ,  quam  in  a« 
peragendam  pro  bujnsmodi  crlmine  anseeperufnt.  In  qMoram  otninui  4eatimoninm 
et  perpetnam  rei  memoriam  aieillam  abbacie  et  eonventna  noatri  monaaterii  preaen- 

)t.j  ^  Ali  detti  auf  Piftfinieirt " febwUuAibcntai i^rlitable ^Mdw» dm^aatgamantatreifen 
die  beiden  Siegel:    #>&a  4r»U  dbtfUbl8,:l^ttä#4lrja/&[«4%aKi^  mit 


i 
M4  IV.    Cätuhgug  yßibtOmn  8äganmi$km. 

^^^^  domiiii  1430 ,  ut  in  qaadam  cedida  reperi,  monasterioia  personaliter  ingresans,  con- 
vocaiis  priori  et  fratribna  mandrait  ^i|,'^i^«infra  qaataor  dies  abbatem  el^ren^ 
qui  jttxta  fandacionem  prpgenitonim  saommjn  Sagano  resideret  ac  monasterio^pre» 
esset ^  cui  cnncta  bona  monasterii  aJ  m^nom  libere'essei  «feberent,  afias,  tennina 
prefixo  elapso,  ipse  de  abbate  engiMl^MI  pr^yidefg:ir»llet;  exinde  adjonxit,  civi- 
tatem  suam  immonitam  esse  et  pericido  expositam  propter  edificia  moro  inserta  et 
eontigtta^  kteftogtfdt  pMdndä,  (Qtinm  rmeük  *^bi  oaibia'  comodafac  eameras  et 
reservacola,  precipae  qfiö  i]^ae  aoiret' et  sibi  periculosa  fbre  iifn  dnbitaret,  ei 
aperire  vellent,  nt  ea  ocolis  consqpicere  posset.  Dominas  Johannes  de  Hassia, 
tanc  prior,  cum  fratribus  fraudem  et  dolum  timentes,  interlocutorio  petito  et  ob«- 
tento,  deliberacione  paulisper  babita,  ad  primum  responderunt,  hoc  eis  facere  ne- 
quaquam  lieere  nee  posse;,«  tum  qvlaiJioo  derc^aret  juri'  et  hoBori  reorum^  tum 
qida  pauci  fiFatrn»^*^;ad*>qQM(  elecdo  fl^  pro  nunc  in  manasterio /esMoC,  qui 

ad  eos  äccQklu]tt;bMib6re  nOn  pobsent,  nee  ipsleos,  irt  Aeceret^  ad  eamnicam 
eleccionem  con^gare  valerent,  nefe  sine  con^nsu  libero  et  resignacfone  abbatis, 
bujusmodi  elqccio  qm^qj^am  juris  heberet;  ad  secundum  autem  dixerunt,  si  cum 
jpaoGis  loca  contigua  muro  civitatis^  de  quibua  timerQt  conspicere  veUet,  non  in- 
tenderent  ipaum  praMbepö,  dummodo  baciosine  fraude  et  aampno  ipsonim  fiere^ 
sed  quod  enhriQ  comoda,^  rcfsertaevla  et'cämenis  arofficmas  Äonast^rti  ei  aperire 
et  aperta  ten^f^' d^i^t^^^  fkeere  non^osseiit.  '''|BBis  anditis  cum  nfagna  indigna- 
done  et  furörp  absc^»^  et  staUm  coraih  civibud  ^(  (^on^ulibus  querimonias  graves 
fecity  comminadones  dainpDorum  et  gravainUium  nobis  denuncciando«  l^diinc, 
non  pbst  multos  elapsos  dies,  ad  monaisterium  cum  satellitibua  tyrannidilatis  sua 
veniens,  cum  sibi  juberet,  eunctas  officinas^^obseratas,  eonoda  et  reserracula  ape- 
rire et  aperCa  manere,  doflhinus  prio^  unb  cum-^fratribus  id  agere  omnino  i^cusavtt 
et  pro  posse  se/e^ci!^avlt^'' ompes  dbäerajIgi^j^Auas^  m^  ^^ue  de  cardioibus 

defacile  deicere.ttop.valqit,  una!  ^e,^^^g^t9,^*eöipinmt  ei  dejeciti^  ciyuaticti  ma- 
nifesta  indic^t  iannaerefiectorii  eatiTniis  Adbttc  t^neCert^ .  aliasquBviolencias  et  inju- 
rias  nobis  et  nostratibus,  tarn  in  bonia  ^nav-  perislonia  inmm^ras  fedt  Sed  cum 
in  domino  Conrado ,  Wratlslatiensi  ßpisiiepo ,  cmn  esset  -  patruus  -  suus  eonfidei»- 
dam  protec/^ionis  et  tui^ioäis  habere  frati-es  non  possent,  eo  quod  antea  ]pärum  pro 
tuicione  libfuiatis  eccl^sle  ac  monasterii  no/3^^I,fec|^sßt|  ..domiDus  äj^bas.cum  adju- 
torio  bonorum,  hominum:  et  featrum  ifiaonim!  Teacriptum^apostolicuiii  contra  enndem 
ducem  a  sede  äposfolica  impetravH  i  et  rigore 'älliusl  litive  contra  isum  (intentavit, 
conservaforetii  eft  Ju(Kbfem/bäberii  reYerendttm^^atr^m,''  domintim- Audreatti,  episco- 
mun  Poszdaniensem j  quiysiibdele^ilvit  d';  dominum  Mathiäm  Cdrdebu^^  öäScialem 
Posnjiniens^,   qui  ^^eB^er  IziiCajqi^a^nOstr^ragc^^  ipsppt  .dücem  ciim  suis 

£autodbus;et.a«4liAtorä>iia  ^iwnteiMlw  «t  aggraväcMoia  per^ 

•  ■*  •     .  '  ' 

.'.♦        "5*r.  ,uom    hiUiJii  *-  ih      iit)3    >n    ?>:  •rd '•;    mol'.r        ir    .10*   ■  .1    t*»!   ».".•: Ion r» »   !•» 

der  Umschriftt     S.  ABBAUS  SAMTE  (sie)  MARIE    W  >ZAfiAKO«"-fi)  Das 
«LLVMiGAPU'VU LANGTE  lIAAlftfSAGid&O.    .'■■■ 


16.    Reinrieh  IL      Herzog  Johann  L  von  Sagan.  295 

dimt  totaniqnö  teiram  ejos   sab  interdioto  pcißoit/3    quod  interdietom  ijQatiior 

eaaäs  dimviL^} 

Qoantas  injurias,  Tiolencias  et  dampna  prefatns  tyranims  monasteriOi  fira^ 
tribas  et  nostratibas  in  bfis  quataor  annis  intulerit,  notabiüs  qnantitatis  codex 
«conto  non  capetet^.si  cuncta  in  scriptis  redigi' possent,  que  in  processa  jadiciaito 
et  aliis  variis  sceduÜs  ac,  libellis  Cippiose  continebantur,  que  omnia  tempore  prime 
vaatadonis  monaaterii  igne  absumpta  sunt  Ideo  de  eis  ad  ptennm  scribere  non 
valeoy  nisi  qaantmn  in  aliqaibas  -  ädimc  scednlis  reperi*  et  ex  relaeione  fratrom  per** 
cepi.  Nam  anno  Cbrisü  1430  post  festum  beate  Hedwigs  impignoravit  idem  ty-  taao. 
rannns  villam  monasterii  Bresnltü^  ^  fet  homines  ibi '  dej^entes  in  X.  marcis  Bebe* 
micajjjibQs;  ipsi  fatem  panperes,  timore  ducti,  promiserunt  VIU.  marcas  se  datiiros 
sab  fidejussoria  cimcione.  Item,  villam  Nawinwaide  in  XXX.  marcis.  Item,  in 
vigilia  Kymonis  et  Jade  recepit  scnlteto  ^3  in  eadem  villa  Nawinwaide  ad  .qain-  5K7«  Ott. 
qnaginta  vel  amplias  lapides  de  lana,  quam  lanam  abdoxit  civis  Saganensis  Czaoge 
noctomo  tempore  nsqae  in  I^emberg  et  ibidem  vendidit^3      Item^    recepit  feria 


^)  Am  Stf.  Sept.  1 4S3  trag  die  BiMler  RtrebenteriMimiliMig  den  BitcIiSfen  von  Posen 
nnd  Lehn  die  BescLützang  des  Anrastiner- Klosters  auf  geg^n  die  gewaltsamen 
Beeintrichtiger  desselben  mit  Anfrofe  des  weltlichen  Arms.  Am  17.  Febr.  1434 
wiederholte  dieselbe  das  und  ernannte  dazu  die  Bischöfe  von  Lebus,  Meissen  und  den 
Abt  von  St«  Vincenz  in  Breslan.  Am  SB.  Mirs  lud  nnn  im  Namen  der  Kirdien- 
Versammlung  der  Biadiof  Stanislans  von  Posen  dnrch  den  Official  seines  Stifts» 
Clemens  Ton  Drewitsa,  den  Heraog  Johann  nach  Posen 'Tor^  nnter  Androhung  des 
B*annes.  Am  10.  Mai  1434  übertrug  Nicolans  Stock,  Deean  zu  Breslau  und  bevoU- 
mSchtigter  Richter  der  Kirchenyersammlung  seine  S^|lle  als  Schätzer  des  Klosters 
Sagan.  So  yiel  geben  ^  ausser  dem  oben  angeJEUhrten  ^  die  Urkunden.  VeigL  wei- 
ter unten» 

9     Am  Rande  steht  noch    gleichzeitig  hinzngesehrieben  t    Indudendnin  enm  interdicto 

Srecedente  ante  simnlatam  eonconUam  simnl  computato»  nam  idem  non  pleno  ^  annia 
nobus  dursTit« 

^)  Am  Rande  steht  ziemlich  gleichzeitig  geschrieben  i  Johanne  Tidelicel  Pjrsser  et  fva- 
fribiio  snis«    >  • 

^)  Am  Rande  eben  so  und  in  Beziehung  darauf:  propterquas  rapinas  ipsi  postmodnm 
longo  tempore  rebdlaverunt  contra  monasterinm,  refusionem  dampnornm  a  monaste* 
rio  requirentes  et  censnm  debitum  dare  negantes ;  nnde  dominus  llinrions  Stisla  (der 
17.  Abt)  ipsum  ezcommnnicavit  et  dinturno  captiravit,  tandem  tempore  Symonhi 
(des  19.  Ante)  se  denuo  cum  monasterio  finaliter  comnosuerunt« 

Am  18.  März  ft4S4  Tcrtrug  der  Abt  Heinrich  'Stislar  nebst  dem  Stifte  y  mit 
Jobanft  Seholz^  Nickel  ^  Petsehze  und  Geoi«|>  •Cr^brndem^  Sehulzeai  zu  jfeuwaldo 
und  Reichenbach«  Die  Brider  baten  den  '^Mlt  an  rVerceihvng  «wegen  IJngehpnams 
mid  Widerspinsäg^i^ty  ven^ichteten  auf  allen  Anäpi^ck  gusen  das  Stifk,  und  such- 
ten nur  Absolntion  vom  »Banne  nach  ^  welche  sie  anch  erhkltett.  Der  Abt  yerlAigte 
nnn  40  Maik  versessenen  Zinses  >    erliesa  diesdben  aber^    da  Johann  Scholz  rtr^ 

3^rach,  k&nfttg  den  gewöhnlichen  Zins  dem  Abte  gidiütig  zu  entrichten.    Auf  eirtm 
ergamentzettm  ist  min  noch  eleielizeitig  zu«  der  im  Copialbnche  stehenden  Crkandn 
Termeikt:    Anno  dMifaü  MCdCCXXXVm,  ips#  die  r/BrieeU  iiS.  Sirr.)  captiTavit 


l 


396  IV.     Catahgui  abbaium  SaganenHmn. 

M.  Opt.  tercia  post,   eisdem  seiitetis  tres.eqaos  meliores  et  feria  VL  posl^   leeepit 
3.  iVoT  stratibos  omnes  oves,  quasi  ad  sexc^Dtas,   qaas  pro  parte  mactari  fecit  ad  coqoi- 


et  IneippaTif  damiiiiiB  alibas  Hetoiciis  SfiBltW  Jöltanüem  'Sdiowlcz  in  "MewInWalde, 
qoem  et  in  careeribva  tennit  per  sex  die»  pro  co,  qnod  dcnegavemt  ditfe  monMleria 
censns  ptesentiB  anni  et  preteritoruni  annoram  persessoa  et  concorliani  piiaa  fiicbai 
inter  moaaetarinm  et  eom  enm  IratriliM  anie,  joxta  eopiam  preeentb  iMtaMBenli 
nininie  aerrare  cmayit.  Hüa  sie  peractia  tencbatnr  ipee  in  vüienlis*  Medio  aoton 
tempore  dominus  Aognstinns,  plebanna  Ibidem  in  Newinwalde,  frater  ejoa  uterinns, 
eeteriqne  fratres  ani ,  Nicolaus  et  Petras ,  com  aliia  amicis  et  fantoribns  cornm ,  in- 
Btanter  et  instantissime  precibns  inäthernnt  apnd  predictom  dominimi  Heinrienm  ab- 
batem  pro  liberacioae  ipains.  Tatadem  aopradieloa  domiotta  abbaa  cum  omnikna  fr»- 
Irtbua  inia  in  ejna  dinuaaionem  in  preaencia  proconsnlta^  Tiddicet  Micolai  Wayuer^ 
et  eonaolnm,  viddieet  Heinrici  Bucliivald^  Hatliie  Moluer,  Langehana,  Centrionia^ 
(in  deutsch.  Drkk.:  Centener)  Steynpld,  Nieolai  HassoniSi  Petri  Blamcl,  PaoU 
Weynrich  indice  carte,  Nicolai  Benewiez,  Heinrici  Stejobörn,  Jolianni  calvo  et 
CJementis  Pirsaer,  consensit  et  consenseront ,  hiis  tarnen  condicionibus  adjectia, 
quod  aopradictua  dominna  Aiigoatinns  cum  fratribus  suis  promiait  et  spopondit^  daia 
«rensom  presentis  anni  et  eciam  anoorum«  preteritorum  3  cujus  summa  ceDsnnm  exten- 
dit  ae  ad  XXX.  mareas  de  bonia  feodalibna,  demptia  bonis  matioalibnay  qae  pro 
stunc  temporia  non  foerunt  taxate,  jiro  quoram  eenauom  solncione  posuerunt  fidejua- 
aorea  Paulum  Weinriek  judicem  curie,  iVicoIaum  Hease»  Heinricnm  Buchwaid^  Pe- 
tram  Blumel,  dementem  Piraaer  et  Johannem  calvqm  Piraser.  Hiia  aic  premiaaia 
aopradictua  dominna  abbaa  una  cum  fratribua  auia  mandavit  et  precepit,  nt  bona 
aua,  qne  aub  dominio  monaaterii  kaperet  9  Tcnderet  aikique  de  alio  domino  de  aliia- 
qnc  bonia  proTideret,  ^oia  nee  monaaterio  nee  aibi  expediret,  ut  in  futnria  tempo- 
ribuB  in  bonia  mooaaterii  habitaret»  Dcmum  et  ultimo  joramentnm,  proprio  eyn  Or 
frede^  coram  supradictia  pipconaule  et  conaulibna  ac  fidedignia  et  preaertun  ania  fido- 
juaaoribua  fecit^  cnjua  tenor  aequitnr  in  kec  Tcrbat 

Ick  Hanna  Sckawlcz  zcn  Newinwalde,  awere  Gote,  Marlan  der  Bjmnel» 
konigin ,    allin  ll^ligin  unde  meynen  Herren ,    Ern  Heinriek  Stialaw ,    Aptt 
nnde  dem  gantcain  Conrent  zcnm  Sagen  unde  alle  den  Seynen^  daa  ick  nmbe 
dy  Czackt^  dj  ick  an  gelcgit  bin ,  nymmermer  redin  noek  nymandia  dor  nmme 
argin   noek  -fedin  v/'d  unde  mick  wedir  ay  nymmer  zcu  aelczin,    in  keynen 
Gerichtin  ^  verdick  noek  geyatlick,   wedir  mit  Worten  noek  mit  WeriJA  unda 
alfia  daa  mir  ky  vorezalit  unde  gesagit  ist  aleCe,    gapaez  undelunrorbrookUckin 
scn  haMin,    ane  Ar^  unde  aue  aUirley  Eyntrag  unde  Ifewfunde^   «h&  mir  fiot 
helle  nnde  alle  Heyltgin. 
Hoe  inramentnm  fecit  eieTatia  digitia  in  atuba  noatra  byemali,  fidqoaaorea  ^^  qnoa  * 
poauit  ad  aerrandom  sopradietam  Juramentom  inviolabiliter^    konorakilea  ^t  yakdca 
\ito9y  Nicolanm  Benewice,  Heinricum  Sleynkom,  Petrum.  Blnmel ,  conoiTcm  Saga* 
nensem^    Paulum  Weynrick  judicem  cnrie,    calrum  PirBkcr  et  Clementeva  Piraaer^ 
neenon  fratres  auoa  Auguatinu»^  P^rnm  et  Nicola^nn^ 

Uiertsu  iak  auf  einem  Papiffrzettei  anpemetkt  ^  daaa.  im  h  S4,  am  Bedwpgi-Tage, 
Nlkel  Adeler  in  Bengeradovf  «enadUien  Eid.gelaiatet.ttnd  Bärgen  gestellt  kabe, 

Mack  einer  Ufk  t.  18.  Nfifr.  1460  bekannle  d«  Abt  Syxnon  (d.  19.  Abt)  mit 
dem  Stifte,  daaa  Angualin  Pirsaer»  Official  zu  Frankfiurt^  und  deaaen  Bruder  Hana^ 
Sekalz-  zu  Neoenwalde ,  auf  allen  Eraatz  des  Sckadena  verzieklet  bättOBj  der  iknen 
Tom  varstofbenen  Hetzoge  Jobann  .zug^efiqgt  .fvorden^   $oiid<fflKh  an  einac  Bfolde  an 


16.    Heinrich  IL      Herzog  Johann  L  vim  Sagan.  297 

nam  mxm^  partem  alibi  trananiisit,  et  ultra  hec  omuui  maniim  saam  in  mbnaste«» 
riam  9  fratres  et  üamiliaiii  convertit  Nam  com  feria  secunda  ante  omoiiiiii  sancto-  sa  o<t. 
mm  frater  Hartungus ,  coqainarius',  et  Nicolaus  aurifabri ,  procurator ,  valvam  civi« 
tatis  egrederentur  pro  piscium  empcione  in  necessitatem  fratram,  fiienmt  prohibiti 
reintrare  civitatem  simalque  et  cociis  noster,  qui  cum  eis  exiverat,  qai  cocus  offi^ 
ciom  et  famulatum  moiiasterii  abjuravit,  ut*  regressmn  in  civitatem  haberet  et  ex 
integre  a  nobis  reeessit«  Sed  dicti  fratres  et  qaotquot  civitatem  egressi  sunt  da 
famUia  nostra  non  intromittonlur,  nisi  sub  salvo  conductu  ad  dies  paucos.  Demnm 
neminem  penitus  de  fratribns  aot  curia  civitatem  exire  permisit,  et,  quod  amplius 
est,  circomsepsit  et  circumvallavit  idem  tyrannus  widiqae  monasterium,  ne  qoia 
ingredi  vel  exire  posset,  custodias  desuper  observare  fadens  cwictisque  distrio- 
cias  inhibiüt,  ne  quis  eis  quitqaam  victoaUom  ant  qaaramennque  necessarioram 
preberet.  Inhibuit  qaoque  omnibus  artificibus  et  laboratoribus,  ne  quis  eis  qoic-* 
quam  operis  faceret,  pistaret,  braxaret  aut  nioleret.  Homines  vero  pii  civitatis, 
precipue  devotus  femineus  sexus,  tyrannidem  et  oppressionem  injnstissimam  viden- 
tes,  fratribtts  pro  posse  subvenire  non  dimiserunt,  sed  clam  intra  altaria  et  alia 
absconsa  rbservacula  cibos  decoctos  et  crudos  potumque  cottidie  ponentes  et  oc^3 
eis  ocuhe  insinuanles,  nullum  defectum  eos  pati,  saltem  notabilem,  precipue  cum 
pauci  essent,  permisemnt.  De  nocte  quoque,  cum  adhuc  nulla  fossata  retro  mo- 
nasterium  essent  sed  indagine  salicum  cingeretur  murus,  in  diebus  je)uniorum  eis 
pisces  ad  murum  attulerunt,  quos  cum  8porta^3  Aut  alia  vase  sursum  traxerunt, 
pecuniam  pro  eis  reddendo. 

Sed  quit  de  nostratibus  scribam?  Cum  tanto  fervore  persecucionis  in  eos 
desevit,  ut  injuriarum  multipllcitas ,  eciam  si  scripta  desuper  confecta  non  peris« 
sent  incendiis,  vix  partem  decimam  earundem  scribi  et  exemplari  posse  existimo. 
Non  solum  enim  census  pecuniarios  sed  et  annonas  cunctaqiie  mona^iio 'debita 
ab  eis  extorsit,  insuper  et  multiplicibus  exacdonibus,  predis  animalium,  victua«» 
lium  ao  aliorum  vite  necessarioram  continua  ablacione,  in  tantum  eos  despoliavit, 
nt  vix  eis  vita  corporalis  relinqueretur,  demum  ultra  hec  omnia  ad  homagium  sibi 
fiicieudum  in  dies  eos  urgere  et  compellere  nitebatur.  VM  autem,  per  timorem, 
eciam  in  virum  constantem  cadentem,  non  solum  non  fuenmt  moti,  ymmo  pro 
justicia  usque  ad  mortem  certant^s,  inyiolatam  fidem.  monaaterio  senraverunt 
tlnnde  aÜquos  eorum,   in  Sclionborn  videlicet  Nicolaum  Franeke  •••^ 


der  Briesnilz ,  dafar  gab  Omen  ab  Scbadenenats  das  Stift  2)-  Hnfen  Ackers ,  ehemab 
Lehn,   jetzt  frei* 

>)  Für:  boc,^  wie  denn  unser  Verfasser:  orlos,  yemare,  abilis,  ferner:  exalo,  fnrs 
eiJialo;  ebitndo^  fiir:  .(leliijfcndq^t  oioisgilHif)  väwt  litmagiiwii$  '  önor^  Üri  bdnov 
Q.  8,  w«'  setsU  dagegen  öfters  nnigevröhnliek  dast- .b  binanfnrt^  *  Svo  es  nber« 
flässig  ist,  z.  B.:  heremm^  f^r,i .  erem«»^,.  abhom(ilafi^.  üir»«*  aWminari;  VergL 
Tzschoppe'a  n*  Sten^eIs.Ufkk.,Saniflrf*' p«  S68k  .Anaerlu  4» 

s)     d.  i.  pera.   saccnlns»^    Du  Gängen,  d*  W*  < 

>)     Für  den  Vornamen  ist  Platz  gelassen. 

38 


298  IF.     Cataiogm  abbatum  Sagänensktm. 


et  nesdo  quem  aBuin,  qaorum  posteritaa  adhue  snb  monasterii  villis  perseverat, 
enin  ad  hoc  faeiendam  fleeti  nreqairent  in  clibanum  ^3  eos  ligatos  misit ,  in  ore  for- 
nacis  ignem  faciens,  eos  igne  et  fumo  vita  privare  simulans,  illosque  pocins 
vitam  qvam  fidelitatem  amittere  paratos  videns  tyrahnes  (jAc)y  constanciam  eorom 
admiratos,  Uberos  dimisit. 

In  bac  tempestate  9^3  firatres  minores  et  major  pars  sacerdotum  parrochia- 
liom  in  villis,  timore  aut  favore  t3rranni  dueti,  mandata  judicis  corttempnentes  et 
interdictam  violantes  prophani  et 'irreguläres  sunt  declarati  et  pablicati.  Cumqae 
ipai  principi  conqnererentnr,  quod  occasione  obediencie  et  favore  ipsias  ac  timore 
in  hujosmodi.  laberintam  incidissrat,  et  ideo  eis  auxilio  esse  deberet,  ut  absola* 
donem  a  sede  apostolica  obtinere  possent,  respondit,  quod  meum  et  popali  michi 
oommisffli  fuit  hoc  vobis  perswasi,  quit  vobis  liceret  aut  expediret  in  hoc  facere 
vds  nosse  et  agere  convenit 

MPe  capella  heaie  Marie  rirgini»  in  tnonte  et  ^«t 
a  Jfohanne  iMpi  tetneraria  oecupacione. 

Anno  hnjus  patris  quarto,  incamacionis  aatem  dominice  1426,  cum  propter 
1426.  miiltiplices  violeDcias  et  manifestas  injurias  tota  terra  ducis  Jobannis  una  cum 
opido  Saganensi  ecclesiastico  supposita  esset  interdieto,  idem  dux  Johannes,  cum 
non  posset  in  ecclesiam  liostram  introducere  sacerdotes  seculares,  qui  eam  officia- 
rent,  qoendam  infamem,  vagum  et  lubricum  presbiterum,  nomine  Johannem  Lupi, 
in  (capeliam  beate  Marie  propria  temeritate,  sine  uUa  institucione  canouica  intrusit, 
investituram  ex  subordinacione  prefati  ducis  a-  quodam  cive  Saganensi,  nomine 
Johannis  Czauge  recipiens ,  qut  tarnen  nullum  jus  in  eadem  capella  unquam  habuit, 
qui  ob  hoc  variasque  alias  injurias  et  dampna,  que  monasterio  intulit,  citatus  et 
excommnnioatos  est  Hie  Jobannes,  Lupus  nomine  et  re,  ad^sui  nequicie  robo- 
radoneün  assumpsit  ad  se  quendam  alium  presbiterum  vagum,  sibi  in  moribus  si- 
nrilem  nomine  JBubener,  qui  contra  omnem  justiciam  et  juris  ordinem  eandem 
capellam  occupaptes,  omnes  oblaciones  et  obvenciones  in  pecunia,  cera,  pulBs  et 
aliis,  que  tnnc  temporis  c(^iose  oflerebantur,  tiee  non  stgna  cerea,  ponderosa  et 
copiosa  appensa  ad  modum  Menelay,^}  sac^legis  manibns  abstulerunt  et  destra- 
xerunt  Csic3,  et  cum  impudicis  ac  suspectis  mulierculis  turpiter  consumpserunt ,  in 
eademque  capella  idem  Johannes  Lupi^  sine  missione,  sine  cujuscunque  superioris 


«  iti 


^)     Qibamos  ist  hier  das  Innere  des  Baek<^fewl.    D«  C  a  n  ge  m  d.  W. 

V     Am  Raode  Znaate  von  etwas  jä]ig<erer  Hattd'ft    vel.  pr^edeiite)  -  pum  interdictam  in 

terras  ipai  d«et  Johanni  attbjectas  poaitiim  p^imiam  fm^et. 
')     II.  Maccab.  IV.  SSL    Ratiia  aotem^ftfcnrelaiia^'CSammii^  'aacerdos)  atseepiaae  se  tempos 

opportnnnm,   anrea  qnaedam  yasa  a  templo  fbratus  donarit  Andronico^    et  alia  ren- 

diderat  Tyri  et  per  vicinas  civitates. 


16,    Heinrich  II.      fohanmes  LvpL  399 


requisicione  ad  predicandum,  non  qnidem  Terbiun  dei  sed  daoia  Johamiis  et^aum, 
se  intromisit,  asserens,  se  ad  boc  nallias  superioris  licencia  aut  auctoriiate  indi-^ 
gere,  cum  secundam  apostolicum ,  verbum  dei  non  ait  alligatum,  pkireaque  alios 
articulos  Wickleffitarum  et  Hassitarum  coodempbatos  bereticales  suis  sermonibus 
inserendo.  Nam  publice  predicare  et  asserere  non  verebatur^  a  diei  ascensionia 
domini  nullam  umquam  animam,  quantumcunque  sanctam,  ad  iDektnim  gaudia  pep- 
venisse  nee  pervenire  usque  ad  novissimum  diem  ubi  electi  et  reprobi  juxta  ewan- 
gelii  sentenciam  penam  aut  gloriam  cuncti  sunt  recepturi.  Asseruit  quoque.ore 
saerilego^  nlebll  aliud  in  predicacione  nisi  ewangelium  Christi  populo  tote  predi- 
candum.  Hü  duo  interdictum  generale  auetoritate  apos^lica  latum  et  in  toto 
territorio  pro  tunc  obser\'atuin ,  manifeste  violare  non  verebantur,  missarum  sol- 
Jemnia  coram  duce  Johanne  et.aliis  publice  excommunidati^ ^  in  'eaatro  et  monte 
virgiflis  gloriose  publice  ceiebrandp  .asserentes  manifeste^  nuliiim  in  SaganD  fofö 
excommunicatum  nee  locu|n  Jnterdictam,  Item,  hü  duo  spipptis  secüm  qidbasdan 
dyaboli  satellitibus ,  videlicet  Johanne  Rostinwalt,  Michaele  ffirszlcon,  Nicolao 
^chelner  et  aliis  quibusdam,  apno  quo  supra,  infra  octavas  ascensäonis,  hospitale  t4M« 
foris  Saganum  ingredientes  manu  armata,  Johannem  Siehe,  prepoaitum  et  Johann  ^^*  ^^' 
nem  Forst,  subcUtum  ibidem,  de  loco  et  doi|io  violenter  ejecerunt  et  expitlerant 
eandemque  capellam  üijuste  et  inique.  o^cupantes.  canetaqoe,  que  ibidem  reperieroiit 
.in  frumentis,  pecoribus,  vestimeirtis  ac  suppellectilibus  domiia,  sed  nee  veatibmi 
fratrum  parcentes,  qqe  omnia  ad  L,  marcas  grossorum  Bohemicalium  estimata 
sunt,  diripuerunt  et  abstulerunt  ac  in  usus  proprios  coaverterunt.  Hüs  non  em«- 
tenti,  sed  et  sacristiam  sacrilegis  manibus  effringentes,  cuneta,  que  ibidem  in 
cistis,  ladulis  et  alüs  armariis  reposi^  erant,  abstolenint^  niohil  peuites  rdin«- 
queates,  propter  que  omnia  a  judicesubdekgato^  domino  Nicolao  de  Smniho  ad 
iiistanciam  domiui  abbatis  et  iratrum  citati  4H)ntumace8que  effecti,  com  äuis  com«- 
plicibus  supra  nominatis,  sunt  exeommuaicati  et  aggravati  ad  moram  in  loco  et 
per  lU*  dies  post  eorum  recessum  interdictum  servare  fuit  mandatuin.  In  ecder 
sia  quoque  kathedrali  Wratislavienai  et  alibi,  ubi  expedire  et  AeeesaariiMi  feve 
videbatur,  publice  prophani,  irreguläres  inal]dlesque  ad  OHMiia  sunt  dedarati  pro»* 
cessusque  judiciales  valvis  ecclesie  affixi  per  tabellionem  denuo  de  civitaie  et 
territorio  Saganenai  turpiter  fiigati  et  ejeQti  aiiat.. 


;  \ 


He  ori§ine  eapeiifi  beate  Mmrie  i»  «Miiie. 

» 

9  • 

Notandum  quoque,  quod  capella  prefata  beate  Marie  ineepta  est  edifieari 
tempore  domini  Ludulpni  occasione  ymaginis  beate  Marie,  que  adhuc  in  supe- 
riori  parte  tabule  reverenter  servatur,  que  ymago  in  quadam  oavermila  lignea,  in 
eo  loco  posita,  locata  fuit,  unnde  et  populus  cepit  deyocionis  graciam  ad  yma- 
ginem  hajumiadi  habere  et' «se^illuc  tvim  ob}acloA(bii9 'detoTcre  ceperuQtque  in 
di^s  homines  se  illuc  dieVtfrentds ,  meritis  v^inis  gloilöse,  (]que  haut  dubliim  ibi 
locum  veneracionis  sue  habere  voluit}  süflrägia  .supernp  virtutis  percipere,    unnde 

38* 


300  IV.     Calalogus  abbatum  Saganemium. 

in  dies  cepit  concarsus  populi  augeri  et  oblaciones.  Quam  ob  rem  prefatas  pater 
ex  oblacionibus  fideliam,  adjunctis  propriis  impensis  et  laboribas  reqaisito  et  ha« 
bito  domini  episcopi  consensu,  ibidem  capellam  constniere  cepit  ligneam  cum  uno 
altari,  que  propter  variarum  torbinom  impetam  sie  mansit  asque  ad  tempora  do« 
mini  Himici  Stisslaw  ([qui  hanc,  quo  nunc  est,  murare  fecit  et  cum  tribua  altari* 
biis  dedicare  aono  1444.^3 

Ineideneia  iUiut  tetnporit  ei  de  vaMtadone  SieHe 

ei  MdUsacie  per  BLuBsiiat. 

itfiar.  Sab  hnjus  venerabilis  pairis  re^mine,  amio  gracie  1427  post  festa  pascha- 

lia^  feralis  gens  Bohemice  nacionis,  Wickleff  et  Husitaram  heresibus  infectay 
partes  Luzacie  et  post  Slesie  igne  et  ferro  cnideliter  vastavenint,  non  parcentes 
sexui  Tel  etati,  loca  sacra  violantes  et  incendentes,  ymagines  sanctoram  comba* 
rentes,  secantes  et  matilantes,  ut  usque  hodie  indicia  maiüfesta  hinc  inde  in  ec« 
clesiis  apparent,  vestibas  quoqae  sacratis  sacrilege  abutentes  in  nsns  prophanos 
convertenint,  faerontque  principes  Slesie  eivitatesque  regie  divise  nee  se  invicem 
fideliter  javantes  sed  unnsqaisque^  prout  valoit,  se  cnm  eis  composait,  civitates 
quoque,  quia  diutina  pace  fireti  undiqae  immonite  fiienint,  ideoqae  sine  obstaculo 
Goncta  peragrarunt  et  vastanmt.  Anno  quo  snpra  totam  Lusaciam  vastaverant, 
presumentesque  (^nostri^3  pi^m^un  Sittaviam,  nti  in  via  positam  invadi,  alie  civi- 
.tates  eis  presidio  faere,  tam  cum  populo  qaam  armis.  Qni  hoc  advertentes,  di- 
missa  Sittavia,  Luban  invaserunt,  quam  vi  armorom  capientes  grandem  stragem 
popnli  in  ea  fecerunt  et  ad  mille  viros  occiderant.  Occisus  est  ibi  totus  cleros 
(^sic])^  dvitas  exosta  et  longo  tempore  quasi  deserta  habita^  incolis  aliis  oecisis, 
aliis  fugatis.  Occubuit  ibidem  Johannes  Rymer,  archipresbiter^  cum  priore  pre^ 
dicatorum  archipresbiterque  Seydebergensis  cum  capellanis  et  altaristis  civitatis 
nee  non  plebanis  villarum  circumjacencium  y  qui  tunc  se  tamqnam  ad  locum  tui«* 
dorem  illuc  contulerunt^  fuitque  ibidem  magna  multitudo  scolarium,  qui  de  uni«» 
versitate  Pragensi  fugernnt  et  ibidem  notabile  Studium  particulare  habuerunt,  qui 
pro  magna  parte  occisi  sunt  Vraerunt  post  hoc  Saganum^  et  quia  civilas  pro 
tunc  immunita  fuit,  dux  Johannes  se  tuere  contra  eos  non  presumens,  promissa 
vel  data  pecunia  trawgas  pacis  cum  eis  iniit  et  vexam  suam  ac  populi  sui  rede- 
mit.  Abdnxerunt  quoque  fratres  et  fngaverunt  res  monasterii  et  ecclesie,  preci* 
pue  libros  in  magno  valore,  offenderuntque  in  hostes  et  multe  reß  monasterii, 
precipue  libri  notabiles  et  validi  sunt  amissi,    alii  ind^  ei  secati,    ut  paiet  in: 


^)  Das  EingescbloMene  isf^  wie  ea  scheint ,  mir  wenig  spiter  UninigeBebsf.  Spktev, 
i.  J.  1747^  Hess  der  Abt  Karl  Leist  die  Kapelle  bumit  Moea.  Vergl*  Zimmer- 
manns Besehreib.  T.  Schlesien.   T.  VII.  p.  74. 

>)     noster  steht  am  Rande  hinzugesetat. 


16.    Heinrich  IL      Hussüen.  301 

vlia  Christi,  in:  glossa  Angnstinns  super  psalteriom  et  in  missali  Gobyn  ac  aliis. 
Catholicon  quoque,  über  notabilis  et  pre  ceteris  magni  valoris,  nostrates  dejece- 
nint  de  carra  subter  nnam  sepem  et  qaidem  lanifex  desaper  stamen  panni  et 
atmmqae  permansit  illesum.  Plarimi  tarnen  libri  faenint  recaperati,  qnibus  viis 
et  modis  ignoro,  captivavemntqae  simol  cum  hiis  daos  fratres,  qaos  varils  iojariis 
et  ladibriis  affectos  tandem  abire  liberos  permiserunt 

^^Privilegia  quoqae  monasterii  faerunt  presidio  fuge  dacta  in  Croszin  et  ibi- 
dem perditi,  nsqne  ad  tempora  domini  Hinrici  Styslaw  per  plares  annos,  vide- 
licet  nsque  ad  annun  domini  1445,  qno  anno  idem  pater  viliam  Brawnaw  emit, 
inventa  sunt  in  una  ladala  a  campanatore  sapra  testudine  ecclesie. 

Item,    anno  domini  1428  eadem  gens  dyabolica  totam  fere  Slesiam  supe-  i498. 
riorem  penraseront,    omtiia  opida  de  episcopata  Wratisslaviensi ,    sola  Nyssa  ex-- 
c^ta,   igne  et  ferro  vastantes,   qaasi  fiinditas  destruxernnt 

Anno  sequenti,   per  aliam  plagam  Slesie  descendentes ,  in  terris  sex  civi-  (|41I80 
tatom  et  alibi  concta  vastantes^    opidum  Boleslaviam  vi  ceperunt  et  magnam  stra- 
gem  populi  in  ea  fecerunt,    occiderontqne  de  clero  dominum  Jobannem  Sweyde- 
nitcz,   plebanum,   cum  aliis  quibusdam  presbiteris,    videlicet  conventorem,   predi- 

catorem  et  capeUanos. 

* 

He  reeoneiiiaeione  dueiß  Jfohanni$  ctf im  ahhoMe  et 

•iotMMferio  et  absolueione  €(§u». 

Demum,  ut  acta  circa  prefatum  venerabilem  patrem  concludam,  cum  pre* 
dictus  tyrannus  adverteret,  cunctum  populum,  nedum  civitatis  verum  eciam  va* 
sallorum  et  subditorum  terrarum  suarum,  dispendia  et  pericula  animarum  suarum 
confusionemque  et  dampna  infamie  graviter  ferro,  nee  se  ea,  que  per  tjrannidem 
hujusmodi  consequi  sperabat,  perficere  posse  conspiceret,  se  ad  componendum 
cum  abbat!  (sic3  et  fratribus  obtulit  vocatisque  abbati  C^ic^  et  fratribus  sub  salvo 
conductu  in  Saganum,  variis  tractatibus  habiti^,  ne  monasterium  graviora  dampna 
in  dies  incurrerent  et  ad  extremum  attenuatum  ad  nichilom  redigeretur  consense- 
runt  abbas  cum  conventu  in  absolucionem  principis,  anno  incarnacionis  dominice 
1430,  die  XIII.  Slarcii,^  preüalus  quoque  dus  Johannes  in  pretorio  civitatis  Sa«  .,^^' 


I)     Am  Rande  stelif  roth  t    PrivUegia  monasterii  amissa  faeront. 

<)     Dieses  Jabr  könnte  ymÄX  falsch  geschrieben  seyn ,  denn  ansser  den  Urkk.,  welche  wir 

oben  p.  SM  n.  295  angeführt  haben^  befindet  sich  im  Copialbnche  noch  eine  y.  7.  Od«  j 

1431,  vermöee  deren  neinrich  Styslaw  Prior,  nnd  Bemiiard  Fabri  Professns  des  Sa* 

Einer  Stifts  in  Breslau  erschienen  ^  mit  einer  Urkunde  des  geistlichen  Verwesers  des 
isdinms  Breslau,  Thomas  Mas,  von  demselben  Tage,  welche  den  Probst  in  Sproti- 
tau  mit  der  Suspension  des  wegen  der  Gefangennehmung  des  Abts  Heinrich  rer*  ^ 

hängten  Interdicts  bis  auf  acht  Tage  nach  Martini   bekannt  machte,    worüber  die 
Saganer  ein  Notariatsinstrument  aufnehmen  licssen. 


302  rV.     Cataiogui  aibaium  Saganemium. 

ganensis  eoram  eonsnlata  et  vasallis  veniani  ab  abbate  et  firatribos  petivit  et  refiosio- 
nem  dampnormn  pro  posse  factornin  promisit  Sed  nichil  inde  secatom  est,  qaamvis 
in  extremis  magna  signa  penitencie  ostenderit,  nichil  tarnen  in  refnsionem  dampnorom 
monasterio  et  bominibas  monaaterio  sabjectis  illatis  fecit  aut  fieri  procoravit. 

^')Po8t  hec  idem  Tenerabilis  pater,  aanis  daobus  adhnc  monaaterio  presidens, 
licet  totus  cecas,  com  annis  X.  abbatisasset  in  moltis  assidue  angastiis,  anxieta- 
tibus,   laboribus  et  pericolis,    qnieti  sne  consolens  et  bono  monasterii  providens, 

usfi.   abbacie   officio  resignavit  anno  gracie  1432  in  octava  visitacionis  virginis  Marie. 

9.  jnü.  ip^  y^j,^  venerabüis  pater,  qnamvis,  ut  premissum  est,  principi  reconciliatas 
esset,  ei  tamen  in  nollo  confidens,  quamdia  vixit  raro  in  monasterio  moratos  est 
sed  in  Gmnenberg  usque  ad  mortem  preüati  prindpis  delitoit  habens  seoam  £ra- 
trem  unom  pro  eapelbmo  et  YI.  marcas  censaom  in  Gotczil  pro  expensis  bone- 
statis.  Sapervixit  autem  ipso  dace  C^ic3  aliquot  annis,  post  cnjos  decessom  se 
in  Sagaanm  contalit  et  ibidem  usqne  ad  finem  vite  sae  in  monasterio  mansit,  ba- 
bens  mensam  solitariam  cnm  fratre  sibi  pro  capellano  juncto,  cessitqne  sibi  do- 
minus Hinricus,  successor  suus,  relinquens  sibi  cameram  abbacialem  cum  stnbello 
super  domum  yemalem  edificatis,  babitacionem  et  dormitorium  suum  habens  in  so- 
lario  domus  estivalis.  Quamvis  autem  prefatus  pater  abbacie  offido  (^sicnt  ad  hoc 
de  reliqua  inabilis3  abrenuncciaverat ,  se  tamen  frequenter  in  disposicionibus  mo- 
nasterii intromittere  nitebatur,  unnde  nedum  onerosum  verum  eciam  odiosum  plu- 
ribus  se  reddidit.  Unnde  quadam  die,  dum  successor  suus  capituhm  fratrum 
intraret  et  presideret,  ipse  post  eum  similiter  capitulum  ingrediens  varias  am- 
bages  querimoniarum  in  medium  produxit  et  de  despectu  suo  et  parvipensione 
querulando  dixit:  se  adhuc  abbaciali  dignitate  gaudere,  quamvis  officio  resignas- 
set,  cum  manus  consecratas  haberet  munusque  benediccionis  ab  episcopo  recepis- 
set;  dominus  abbas,  pauüsper  suis  importunitatibus  intendens,  dixit  ad  u^atres:  vos 
nostis,  cui  obedienciam  et  reverenciam  abbacialem  exhibere  debetis,  et  sie  sur- 
gens  et  more  solito  inclinans  exivit  de  capitulo,  quem  fratres  secuti,  reliquerunt 
eum  solum  cum  suo  capellano.  Aliquoeiens  eciam  cum  in  choro  staret  et  sco- 
lares  minus  decenter  cantarent ,  de  stallo  exiliens  importune  eos  in vasit  et  emenda- 
.vit.  Predicacionis  quoque  officio  usque  ad  finem  vite  sue  tempore  opportune  operam 
dedit,  nam  cum  esset  celerioris  ingenii  capellanum  suum  sermones  sibi  notos  legere 
permisit  et  mente  concipiens  satis  competenter  populo  proposuit 

XVII.    De  dotnino  Minrico  StMan),  huju»  notninig 

ierciu»  abbas  Saganen$is. 

Post  resignadonem  domini  Hinrid  fratres  ad  eleccionem  canonicam  conve- 
nientea  elegerunt  per  viam  serutinii  donunum  Hinrieum  jStidaw,    pro  tone  priorem 


1)     Am  Rande  steht  roth:    Resignacio  domiut  Hlnrici  ceci. 


17.    BeinHch  IIL  303 

fratnun,  anno  ab  incarnacione  domini  1432,  octavo  die  mensis  Julii,  qni  com-  Msa. 
petenter  se  cam  dace  Jobanne  comportavit.  Rigorem  discipline  in  moribus  cober-  ^'  ^^ 
cendis  juxta  regulam  libens  et,  ut  plarünüm  causa  exigente,  severam  satis  ba- 
buit,  quam  VIS  enim  per  se  capitalo  raro  presideret,  priores  tarnen  et  suppriores 
ut  fr^qaenter  babuit,  religionem  viriliter  manutenentes  et  fratres  opere  et  sermone 
edificantes,  quibus  manu  valida  astitit,  rebelies  et  inobedientes  compescendo. 
Haboit  pro  tone  monasterium  binc  inde  in  villis  nostris  plares  opilionatus  ovium 
lanaqoe  pluris  valoris  erat,  unnde  de  hiis  precipue  plura  notabiüs  valoris  clenodia 
ccclesie  cpmparavit,  videUcet  monstranciam  magnam  et  alteram  argenteam  mino-^ 
rem,  Organa  quoqae  utraqae  reformare  fecit,  anthipbonaria  magna,  qne  adbitc 
habentor  cum  psalteriis  comparavit  aliosque  libros,  qui  binc  inde  in  liberaria 
dispers!  babentur;  capellam  beate  Marie  in  monte,  que  prius  ut  tugurium  ligneum 
a  domino  Ludulpho  cum  altari  uno  erecta  ei*at,  ipse  murare  et  ampliare^ac  tria 
altaria  in  ea  consecrare  procuravit.  Habuit  quoque  pecuniam  notabilem  de  ven- 
dita  curia  Waryn  ac  villis  adherentibus  depositam,^3  qnam  pecuniam,  ut  proba- 
biliter  arbitror,  a  predecessore  suo  dux  Johannes  extorquere  cogitans,  crudeliori 
tyrannide  in  eundem  patrem  et  monasterium'  debacbatum  fiiisse.  De  qua  pecunia 
emit  idem  dominus  et  pater  viginti  octo  marcas  sub  titulo  reempcionis  in  villa 
Gramschitcz  *3  districtus  Glogoviensis ,  marcam  pro  XII.  marcis  Bohemicalis  mo- 
nete;  summa  pecunie  inportat  trecentas  triginta  sex  marcas,  et  bec  empcio  facta 
est  anno  gracie  1439.  i430. 

Item,    anno  1445  emit  de  eadem  pecunia  villam  Brawna,^  cujus  empcio-   i44tf* 
nis  summa  non  babelur,    precipue  cum  villa  sit  seorsum  empta  et  allodium  simi- 
liter   seorsum,    pluresque   census   sub   titulo   reempcionis  ibidem    redempti   sunt 
Bmitque  allodium  cum  lignis,    pratis  et  piscinis  in  Hermanszdorff,^3    ^"°^  servi- 
tutis  ejus  ultimo,    videlicet  1449,    pro  G.  et  quinquaginta  marcis  Bohemicalibus,  H49« 


I« 


1)  S.  oben  p.  250. 

2)  GrjmischiLu ,  S.  O.  S.  i  M.  t.  Glogaa.  Am  27.  Man  1358  im  Hause  Nicolaus  Wink- 
lers, Altmeisters  der  Burg,  der  Stadt  Soran,  Meissner  Sprengeis.  bekannten  Johann 
Und  Ulrich  von  Bebirsteyn,  Herren  in  Beskaw  und  Soraw,  &  Mark  Prag.  Groschen 
jährlichen  Zinses  auf  Gramschatz  für  336  Mark  Prag.  Groschen  Tcrkanft  xn  haben, 
was  27*  Juni  Peter  Nowag,  Official  von  Breslau,   bestätigte.    Urk. 

>)  Im  J.  144S  Terkanften  Johann  und  Heinrich ,  nngesonderte  Brüder^  Herzoge  von 
Brieg  nnd  Lüben,  das  Dorf  Brannau  im  Lubenscben  (W.  i  M.  y.  Laben)  an  das 
Stift  ^  mit  anafiihtiichen  näheren  Bestimmungen,  welche  wegen  der  Dienstrerliftltuiss« 
der  Bauern  nicht  ohne  Interesse  sind.     Crk.  i.  Cop. 

«)  Am  2tt.  April  1449  bestätige  Wenzel  toq  Biherstein,  Herr  i:u  Soran,  Beskow  n. 
Storkow,  dass  Hans  von  «er  Un würde  sein  Vorwerk  und  Gut  Hermansdorf  des  So-' 
ranischen  Weiehbildes  y  gelegen  bei  Droshe  und  der  Lawhenitz ,  an  den  Aht  Hein- 
rieh Stislaw  um  eine  (nicht  genannte)  Snnnne  Geldes  T^kanft  habe.  Urk.  Herms- 
dorf, N.  W.  2  M.  T.  Soran,  N.  ^  M.  r.  Droskan,  nnd  ^  M.  ▼•  Lanbnitz.  Am 
4.  Jnni  4449  erhielt  der  Abt  Augnsttn  Qaitnng  nfaer  bezahlte  75  Mark,  nnd 
43.  Jiilt  1449  iiber  4ttO  Mafk. 


806  IV.     Catalogui  abbaktm  Saganenthm. 


De  morie  Mariini  pape  et  elecdone  Mu§enii  ac 

concUio  BaiiUen$i. 

1481.  Sfortao  Martino  papa  qnintq,  dnno  gracie  1431  eKgltar  Eogenins  hnjus  no- 

minis  qnartas  pacifice  in  arbe,  nacione  Venetas.  dictus  Gabriel  de  Yeneciis  et 
aedit  annis  decem  et  Septem.  Qtax  primum  inaabitatas  papa  habitas,  sed  post 
breye  tempns  de  Roma  violenter  expulsas  est  Ipse  autem,  adjatas  a  Venetis, 
Bomam  rerotravit  et  sibi  Romanos  obedienciales  fecit.  De  boc  papa^  qoi  sibi 
favebant  malta  laude  dicgna  dixerunt^  e  contra  qoi  adversabantur  plnra  eoonnia 
sibi  imposderont ,  tarnen,  quitqait  est,  ante  sosceptam  dignitatem  vir  abstracte  vite 
fiiit,  pQta  fraticella  ,^)  et  bone  fame,  quod  postea  fertor  fedsse^  divino  jadicio 
relinquatur. 

(1431.)  Hie  concilium  Basiliense  ,^3    ^^^  P^P^  Martinas  panlo  ante  mortem  snarn 

eongregare  fecit,  prosecutus  est,  mittens  illnc  virom  sapientissiroam  et  rectissi« 
mnm,  dominum  Juiianum  utriusque  juris  doctorem  et  sancti  Angeli  cardinalem  ad 
presidendum  concilio.  Et  cum  concilia  propter  reformacionem  ecdesie  in  capite  et 
membris  congregentur  et  celebrentur,  prelati  in  eodem  concilio  existentes  conati 
sunt  reformacionem  ecclesie  a  capite  inchoare.  Unnde  primum  renovaverunt  sta- 
ttttum  concilii  Gonstanciensis  consequens,  in  quo  determinatum  est,  quod  concilio 
omnes  fideles  obedire  teneantur  (eo  quod  habeat  auctoritatem  et  potestatem  imne* 
diäte  a  deo}  omnes  in  hiis,  que  fidei  sunt  et  que  ad  extirpadonem  scismatum  et 
ad  generalem  ecclesie  reformacionem  in  capite  et  in  miembris,  quacunque,  Ueet 
edam  papali  prefulgeant  dignitate.^3  Exhinc  pro  reformadone  curie  papalis  alio* 
rumqae  prelatorum  ecclesiasticorum  statuunt,  ut  nee  pape  nee  aliis  quibuscunqve 
prelatis  dare  C^ic}  debeat  aliquit,  nee  ipsi  prelati  exigere  quitquam  pro  confirma- 
done,  pallio.  institucione,  presentacione  aut  aliis  spiritualibus,  solo  moderato 
scriptorum  sallario  dempto,  qui  in  exigendo  sallario  non  ad  majoritatem  dignitatis 
sed  ad  auantitatem  laboris  respectum  habere  debent,    et  quod  si  eciam  papa  aut 

Jjuivis   alias    contra   hujusmodi   decretum  faceret,    coram  concilio   tamquam  vio- 
ator  sacrorum  canonum  accusandus  esset,    quod  decretum  rectissimum  concordat 
cun\  Omnibus  generalibus  conciliis  ab  ecclesie  principio  habitis  a  tempore  Gonstau* 


^)  Fraticelli»  qni  cts  fratres  de  panpere  Tita^  Bizocbi,'  et  Beguini,  Hinoritarnm  secfa, 
aai  pura  et  Candida  S.  Francisci  mstituta  aectari  se  jactabant.  Dn  Gange  u.  4*  W» 
S»  noer  8.  Character  Mnratori  Gesch.  v.  Italien.    T»  IX.  p»  355. 

^)     S.  aber  d.  Geacb*  des  Baseler  Goneils  Schröckh,  in  s*  nircliengeseli.   T.  XXXII. 

I.  II  tt.,  u.  Plancks  Gesell«  d.  christL  kircM*  Gesetlscb.  Verfass.  V.  p.  453  ff« 
II  der  beriilimten  vierten  Sitzung  der  Constanser  Kirchenveraamiiilnng  vom  SO.  M&rx 
1415.     S»  Hermann   ▼«  der  Hardt^    magnam    eonciiioni    Constantieiise.    T.  IV. 
p.  86«     Vei^l.  wegen   der  Artikel  über  Simonie  Lenfant  bistoire  da  coneile  de 
Constance.   T*  II.  p.  196  der  Ausg.  ▼.  1727. 


17.    Hekiri9k  IIL      Bäieler  KbnfheAversammhmg.  307 

tini  nagni,  anno  domlGi  920^  deelarans^  quod  at  sie  promoti  qmODiace  non  ha- 
beant  titulam  io  beneficio.  Oaod  deeretom  valde  displicuit  pape  et  carialibus  ejus 
dixerantque ,  cum  patriineniiim  Petri  valde  esset  dilapidatuin,  nnde  papa  sumptos 
tarn  graves,  qoas  C^c}  pro  r^imine  et  taicione  ecclesie  assidue  facere  oporteret 
reciperetf  Responderant,  si  aliter  ecclesiam  administrare  non  posset,  podas  com- 
manem  stanram^}  ^  ^^^  tocias  ecclesie,  qaociens  necessarium  foret,  petere  et 
reeipere  deberet,  hoc  enim  licite  fiicere  posset,  illud  vero  non«  Perswasusque 
papa  Eagenios  a  cardinalibas,  anditoribus  et  alfis  cepit  impugnare  et  revocare  eon- 
cilium  qaod  et  fecit,^3  ^^  '^^  ^^  torbacio  in  ecclesia  magna«  Nichilominos 
patres  permansenmt  in  concilio,  accnsatosqae  est  Eugenins  in  concilio  et  citatos 
svspenditqne  concilium  ipsum  ab  administracione  et  tendit  ad  ejus  deposidonem« 
SHgismundus  vero,  ab  eo  confirmatus  et  ejus  juratus,  post  multas  vexaciones  ma- 
ttto  habitas  ex  parte  concilii  et  Eugenii,  yenit  p^onaliter  ad  concilium,  anno 
Christi  1434  et  manu  potenti  scisma  fieri  prohibuit,  misitque  cum  oratoribus  con- 
dlii  oratores  suos,  mouens  districte,  ut  revocacionem  concilii  revocaret  jnxta  for- 
mam  sibi  datam.  'Papa  cum  suis  advertens  potenciam  et  pmdenciam  imperatoris 
timensque  sibi  misit  ambasiatores  suos  ad  concilium,  archiepiscöpum  videHcet  Ta- 
renthinum  cum  multis  aliis  et  ballis  apostolids,  in  quibus  sciipsit:  quia  ex  revo- 
cadone  nMbra  scandlalnm  est  ortum,  ideo  revocamus  et  irritas  denuncciamus  nostras 
revocadones,  declarantes,  quod  semper  vigorem  habuit  et  habebit  concilium  Ba- 
siliense,  irritamus  eciam  omnes  processus  et  privaciones,  fiactas  de  personis  con- 
cilii, quia  non  legittime  fedmus,  ideoque  quemlibet  in  gradum  suum  restituimusi 
In  hiis  Omnibus  subscribunt  et  consendunt  cardinales  Eugenii  anno  domini  1434,  ^^^ss. 
Rome  XYin.  kalend.  Jaduarii  et  revocavit  duas  bullas,  datas  contra  conoiliimi  ^  ^^^ 
et  de  translacione  concilii  in  Bononiam.  Confessus  est,  se  non  posse  nee  potuisse 
revocare  concilium,  confessusque  est,  concilium  habuisse  vigorem.  Secundambal- 
lam  concilio  presentatam,  in  qua  nomine  ipsius  declarabatur ,  quod  papa  sit  super 
condlium,  negavit  a  se  missam  et  eandem  revocat  cum  consensu  et  subscripdone 
similiter  cardinalium.^3  ^^  ^^^^^  faciunt  magnam  auctoritatem  condliomm;  licet 
forte  hodie  aliter  fiat  interpretado ,    de  hoc  committimus  Judicium  deo. 

JDe  morte  SigUmundi  imperaioriM  et  depotieione 
Mugenii  a  eaneilio  et  eieeeione  S^iieit. 

Aono  ab  incamadone  Christi  1437  moritar  Sigismundas  Imperator,  qui  in  **!sr. 
daoboa  conciliis,  Coostanciensi  videHcet  et  Basiliend,  laadabiliter  agens,  nnioneai  ^^'  '^'^ 

>)     So  steht  dentliek  im  Origiaale,    obwobl  Mach.     Vielletcbt  will  der  VerfSuaer  ueh 

aaf  die  «Ilgen.  KirehenTefMunnlang  ca  Mieaea  t.  J.  325  itesiehii. 
*)     Btaora,   angewSbnlieh  fort    steoM,  atan,  atiara,  d.  i.  Steaer. 
>)     S.  diese  Bidi«  ▼.  4.  Nor.  1431  bei  BaTaaldi  a.  J.  1431.   N.t  90. 
«)     S.  die  Balle  r.  15.  Dec.  1435  ToUstindig  bei  Raraaldi  s.  J.  1434.  N.:  1.  i 

39« 


308  IV,    Cataloffiu  abbaium  Saganmkm* 

ei  ieformacionem  ecdesie  procoravit  et  conservavit.  et  laumlbile  nomen  sibi  aque* 
sivit.  Fait  tarnen  negligens  in  expongnacione  hereticorum  in  Bohemia  et  Torco* 
nun,  carnalis  qnoque  cum  mnlieribns,  qnas  frequencios  invitare  et  solacia^3  ^^^i"^ 
eis  habere  consweyit..     Cepitqae  mox  post  mortem  ^3  ®j^^  concilinm  Basuienae 

ai^iiu  ^^^^^^  Eogeninm  lites  movere  et  pridie  kalend.  Angusti  conqueritur  de  eo  per 
'  eitatorium  ad  valvas  ecclesie  in  Basilea,  quod  indiscrete  indulgenGias  conferat 
beneficia  et  episcopatos  personis  non  ydoneis  donet  plus  secundnm  camem  et  como« 
dum  temponde,  qaam  utilitatem  ecclesie  et  gloriam  dei  cassavitque  creacionem 
cardinalium,  quos  creavit  contra  prohibicionrai  concilii  et  simul  cassavit  buUas 
Florencie  aatas  sab  nomine  concilii  de  congregatorum  reduccione  ad  Fkrendam 
ant  Utinam  civitatem,  ut  ibidem  fiat  concilinm,^}  prohibuitque  concilinm  pape  alie» 
nacionem  bonorum  immobilium  ecclesie.  Cardinalis  sancte  crucis  (cm  una  cum 
domino  Juliano  commissa  fuit  presidencia  concilii^  de  concilio  recessit,  similiter 
et  Julianus  cum  pace  tarnen,  ea  scilicet,  ut  asseruit,  intencione,  ut  papam  iDcIi- 
naret  ad  concilinm  ne  scisma  fieret  Papa  autem  Eugenius  contulit  d  vicecan-» 
cellariatum  et  sie  ad  se  eum  reflexit  et  aput  se  retinuit,  qni  eclam  viais  bulHs 
de  translacione  concilii  in  Florenciam  deceptus  fuit,  ouamvis  alias  vir  optimus 
existeret.  Mansitque  ex  Omnibus  cardinaUbus  solus  caroinalis  Arelatensis  in  con- 
cilio cum  episcopis  et  pi'elatis  ac  doctoribus  quibusdam,  multiplicantes  processns 
citacionum  et  accusacionum  contra  Eugemum  diffiniuntque  per  decretnm  Constan* 
densis  concilii,  fi-equens  supra  allegatum^  nee  per  papam  nee  quamcunque  aliam 
^  auctoritatem  sine  consensu  concilii  translacionem  concilii  facere  potuisse  aut  posse 

^^*\  et  contrarium  sendentem  hereticum  censendum.  Septime  quoque  kalendas  Jnlii^} 
*  Gondlium  deponit  Eugenium ,  pronuncdans ,  eum  fuisse  et  esse  notorie  rebeUem 
et  contumacem  mandatis  ecclesie  universalis,  sacrorum  canonum  violatorem,  per- 
turbato'rem,  scandalizatorem,  symoniacum,  perjurum,  scismaticum,  a  fide  devium, 
hereticum  pertinacem,  bonorum  ecclesie  dilapidatorem  et  jurium,  dampnosum  et 
inutilem,  ad  administracionem  Romani  pontificii,  omni  titulo,  gradn  et  dignitate  se 
reddidisse  inabilem  et  indignum,  quem  propterea  hec  sancta  synodus  didt  papatu 
et  Romano  ponüficio  ipso  jure  privatum,  declarat  et  pronuncdat,  prohibens,  ne 
quis  de  ceterQ  illi,    ut  pape,    obediat,    contra  facientes  privat  omnibus  beneficiis, 

(17.  Nor.)  gradibus  et  dignitatibus.       El^eruntque  prelati  concilii  Amedeum  y    ducem   Su* 
baudie  C^ic},   qui  relicto  ducatu  in  manu  filii  sui,  in  heremo  Repario^3  d<MDUMi 


1)     sdatiom,    refectio,  dirertiMement.     Du  Cangc. 

*)     Wie  wir  sehen,    schon  vor  dem  Tode  desselben. 

))     Dieses  geschah  erst  am  82.  Sept.  1438. 

«)     Nicht  m.  Mai,  wie  Schröchh  a.  a.  O.  p.  84.  hat. 

*)  Ripalio  oder  Ripalliam,  Ripaglia,  Ripaiüe  in  Savoyea,  am  Genfer  See,  wo  eine 
▼on  Amadens  eesCiftete  Commende  des  Ordens  des  h.  Maaritios.  Vergl.  J.  t.  Mftl« 
lers  Gesch.  d.  Schweizerischen  Eidgenossenschafk,  Buch  IIL  c»  il»  Wcrite, 
T.  XXBL  D.  S88.  * 


17.    Hehir^h  IlL  ^   BeueJer  KdrehmverwnwfUung.  309 

4eo  .selrvivit  ^08t  m^om  sae  mortem.      Qvd  compulsns  a  cardinali  Arelateosi,   ne 

^deo  TJ|aeretar  rebellare^    consensit  et  vocatus  est  Felix  qaintas.      Eugenius  vero 

^ej^ooviQ[»iuu<^ayit ,  öii^      fiec  operantes  et  sibi  nt  pape  obedientes  et  Felix  e  con- 

versö;  .quilibet  emnjL  di^iivit^  de  necessitate  salutis  sibi  obediendum,  et  post  hec 

qaelibejc  i>äit|  apllici^t  rej^s  >t  principes  ad  sni  ädhesiooem.    E2t  sie  oritor  scisma 

.v^esifQiHn  t^rcifipi  norain^^i  Iqauditani  ab  inicio  chnstianitatis ,    nam  fiienuit  dtto 

.se  pro.papa  ^eremilbu^^*  vid^llcet  Eugenius  et  Feljx,    tenentes  et  annis  quamplu- 

rimis  continuanies  duo  concitia^    sibi  invicein  adversa,   nam  Eugenius  contra  con- 

cilium  Basiliensa  cum  suis  cardihalibus'  congregavit  concillum  generale  in  Ferra* 

riam  civitatem  prope  Venecias,  s^d  pestilencia  superveniente  transtulit  id  in  Flo*- 

renciam^    et  sie'  per  illa'  duö  conciüa  et  duos  se  pro  papa  gerentibus  continuatur 

et  confirmatur  scisma  pestiferum  per  annös  XVl.  usque  ad  ännum  domini  1449. 

Causa  fuit  nova  neque  ante  hec  tempora  audita,    quia  concilium  Basiliense  depo- 

suit  JSveminm  uqioaiil  et  Indi^iatum  pfpaiQf    ea^  qilod  oon  servafet  decreta  con- 

eilii  Gonstanciensis,  ut  dicebatur,  nee  obedirß  voluit  concilio  Basiliensi,  asserms, 

magis  econtra  fieri  debere.      UnAde  «oritur '  grandis   altricacio  scribencium  de  bac 

materia  pro  et  contra^  neo  poterant  concordare  u^que  hodie,  videlicet  anno  1489. 

.Kam  una  pars  dicit;    concilium  esse'supra  papam^    alia  pars  «contra:    non,    sed 

..papam  e^se  supra  concilium.    Sed  deus  glöriosus,   qlu  Vbiter  est  omnium,  equus 

judex,  det  pacem  suam  in  ecdesiä  sanctä ,  \  sponsa  Ghnsti  semper.     Felix  autem 

obedienciam  magnam  non  habuit/  riam  mox  In  exordio  scismatis  neutralitas  subin- 

travit,  quam  neutralitatem  magna  pars'christianiiatis  secuta  est.      Presagium  hujus 

scismatis  paulo  ante  precessit,    nam  tres  soles  in  celo  vis!  sunt  et  sequitur  statim 

triplex  regimen  in  ecclesia^  scUicet  Eugenü^'  (oocilii  et  neutralitatil 

« 

Ve  Alherto  re^e  Momanorum,    Vngarie,   • 

JSohemie  ete, 

Post  mortem  Sigismundi  Albertus,  dux  Au9trie  et  gener  Sigismundi,  a?- 
sumptas  fiiit  in  regem  Ungarie  et  Bobemie  ejlectusque  Francfordie  in  regem  Ro» 
mano^rum  anno  domiui  143S  «die  XVliLrMarcii  et  anno  I£r  eleccionis  sue,  P^^^lf^* 
multos  li^ores,  sumpto  toxico  vUa  fimctus  est  vel,  uit  alii,  precipue  dominus  ^^' 
Eneas  in.  bistoria  Bohemorum^  refert  prcmorum,^}  -  que  suavissima  iä  Austria  et 
Moravia  babentur  dulcedine  delectatus  intemperate  comedendo ,  profluvio  ^  ven«^ 
Iris  mortuus  est,  vir  litteris  eruditus  et  totus  virtuosus  adeoque  pius,  ut  tota  plebs  ^ 

diceret,  quod  mundus  ejus  presidencia  dignus  non  esset.'3      Reliquit  fiUiBD  here» 


11  i  f . 


^)     Aeneae.  StItU  kUt.  BodemTca.  Q%p^  {f6l' sagfi  dum  pepoalbiis  aiminm  dcleclator. 
*)     Den.  a.  a.  U.  in  Tentrls  solulionem  incidit. 

•>     Am  1.  MAns  1459  besüitigte  König  Albert  in  Breskn  die  Rechte,    Freibeiten,    Be- 
•itzuogen  u.  a.  w.  der  Augustiner  in  Sagtn.    Vrk. 


310  IV.     Cataloffui  abbatum  Saganeruium. 

dem  y  nomine  Ladislanm  f   adboc  in  canabulis  jacentem ,    de  qdo  infra  dicetnr ,   et 
filias  duas,    quarum  una  nupsit  Kazimiro  regi  Polonie^    altera  Wilhelme   lant- 

Sravio  Thuringie;  Ladislaus  vero  edacabatur  solHeite  ^  bofieste  sub  tatebi  Pri« 
erici,  duciä  Austrie,  patrui  sui.  Albertus/ möx  nt  in  reg6m  Roihanoniiki  electüa 
esty  pirohibnit  processus  contra' tlugeniüm  a^  concilSo  ^eri^^J  ^^  ^^9  ^^^  ^^^ 
cnrantes  nichilomittus  ad  deposiciooem  ejus  processerunt  In  hoc  ct)ncilio  mvlta 
bona  et  ulilia  statuta  et  ordinata  sunt  pro  reformacione  ecclesie  in  capite  et  mem- 
bris,  utinam  in  effectum  deducta  fuissent  et  servarentur^  sed  quia  a  multis  aucto- 
ritas  hujus  sacri  concilii  propter  revocacionem  pape  in  dubium  yertitur,  ideoque 
de  hujusmodi  decretis  minus  curatur,  nee  eciam  conservatoria  in.  eodem  concilio 
data  bodie  admittuntur  aut  apprbbantur. 

Jüe  redueeiane  Greearum  a4  uniiaieu^  Hmautne 

ecctesie. 

Eo  tempore,  quo  adhnc  ^ogenius  concilinm  Basillense  manutenuit,  anno 
14».  videlicet  domini  1433,  impefator  Grecorom  et  patriarcha  Constantlnopolitanu8^3 
miserunt  soUemnes  nunecius  Oic^  ad  Eugenium  papam,  affectantes  fieri  ycono« 
micum,  id  est  conforme  et  universale  concilium,  in  quo  quis  libere  dicere  posset, 
quid  sentiret,  et  iuravit  Imperator  per  Imperium  suum,  et  propria  manu  signavit 
in  buUa  aurea,  veUe  servare  omnfa,  que  in  hujusmodi  concilio  determinata  et  con- 
clusa  forent,  ipse  cum  sibi  subjectis.  Unnde,  ne  tam  pium  opus  inpediretur  gra* 
vitate  expensarum,  promisit  eis  papa  Eugenius  una  cum  concilio,  expensas  pro 
septingentis  personis  veniendo  et  redeundo  ac  trecentis  sagittariis  pro  custodia  in- 
terim  civitatis  Constantinopolis,  dateqoe -sunt  a  c^ndlio  indulgende  plene  remis- 
sionis  contribuentibus  ad  tam  pium  opus.  Oberraverunt  namque  Greci  ab  ecclesie 
unitate  a  tempore  Gregorii  magnrper  annos  circiter  quingentos  usque  ad  id  tem- 
pus  variis  scissi  erroribus  et  heresibus  infecti.  Adducti  autem  sunt  ipse  impera» 
tor  et  patiiarcha  cum  alüs  multis  prelatis  auxilio  Venatorum  (^sic}  anno  domini 
^^^•1439  et  in  concilio  Florehtino,  quod  tunc  Eagenius  contra  conciBum  BasOiense 
^  '  .  '^  tenuit,  multis  erroribus  hereticalibus  abrenuncciavenmt  promiseruntque  de  reliquo 
in  Omnibus,  que  sunt  fidei,  Romane  ecclesie  se  conformare  volle,  dempto  usu 
eukaristie  infermentato ,  quöd  eis  ecclesia  libere  indulsit,  sed  utrum  hujusmodi 
preconeepta  nnio  iu  effectum  ducta  fuit  ambiguum  est,^    cum  paulo  post'Con- 


^)  Eigenllidi  handelte  Albert  woki  iiiclit  so  vöIUg  entechiedai  gwn  die  Klrchenver- 
eMomluDg.  S.  Aeneas  SylTius  de  concilio  Baaüiensi  lib,  iT  %u  Anfange ,  fer- 
ner:   Raynaldi.annales  eceles,  s.  J^.1439.  N»:  18« 

>)  Der  Kaiser  Jobann  Palaeologua  IL  und.  der  Patriarch  Joaaaph  oder  Joseph  II.  $•  dar* 
über  Sc  hrö ckh.  T.  XXIV.  p.  386  ff.  und  404  ff. 

>)  Sie  ivorde  bekanntlich  wonl  urkundlich ,  nicht  aber  thatsidilich  lasgefiihrt* 
Scbröckh  a*  a.  O.  p.  409, 


f4jn.) 

MiraO 


17.    Beinrieh  IIL      Kaiser  FrieiHeh  HL  311 

stantiflDpolis  a  Toreia  capto  fdit  et  Grecia  tota  occupata  et  distraota^    ut     fe- 
riaa  dicetun 

JDe  immßerio  JBhriderici  Mereii, 

Anno  grade  14XL*  electns  est  coneorditer  Jß^ridericns,  dux  Anstrie,  in  U40. 
r^em  Almanie  et  Romanonun  et  inperavit  annis....^^  DistuUt  qaoqne  satis  pro- 
vide  aliquot  annis  coronari  propter  scisma,  tandem  facta  unione,  a^Nicolao  papa  rf^ 
qainto  cum  magna  gloria  dyademate  imperiali  coronatur  in  urbe.  Vir  pacificus  et^^^^ 
quietus  et  pacieqcie  aingularis  ck^oqae  favorabiUs,  filiam  regis  Portugalie  in  nxo* 
rem  duxit«  ^ic  primum  adhesit.  concilio  Basilien^i  et  decreta  ejus  recepit,  sed 
iion  multß  poat,  per  £ugenium  reäßxus^,.  dlxit^  se  velle  cum  electoribus  deliberare 
et  audire,  an  Eugenius^  posset  se  legitime  excusare  de  objectis  sibi  criminibus,  et 
sie  pro  onione  procnranda  congregavit  electores  imperii  cum  aliis  prelatis  eccie- 
siasticis  in  Norenbergam,  ubi  multis  tractatibus  habitis  nichil  tandem  pro  unione  (tM4.) 
condisum  est. 

De  aeU9  per^JJrairem  BemUnrdum  in  eodemt 

condUo  eoD  parie  möuaiierii» 

Misit  venerabilis  pater,  dominus  Heinricus,  ad  concilium  prefatum,  firatrem 
Bemhardum,  pro  tone  monasterii  priorem,  cui  et  plura  a  presidentibus  concilii 
impetranda  commisit,  precipue  de  infula  abbaciali,  confirmacione  bonorum  mona- 
sterii ac  conservatorio  perpetuo  ac  coafessionali.  Impetravit  autem  idem  et  ex- 
traxit  conservatorium ,  quod  Karolinam  nominant,^}  quod  ab  eo  tempore ,  quo  de  tf^^O 
auctoritate  concilii  dubitatum  est^  nusquam  admiltitur  aut  suscipitur.'}  I^^^  ^^*  (^^^ö 
petravit  a  domino  Juliane  confessionale  ^3  niagne  auctoritatis ,  quod  pro  monasterio 
summe  necessarium  foret  pro  servacione  conscienciarum  hiis  discriminosis  tempo- 
ribu8|  quibus  frequentibus  censuris  ecclesiasticis  subjecti  et  jmplieati  freqnenter 
fnimus,  sed,  ut  ego  conspexi,  ex  vi  verborum  fiiit  duntaxat  temporale.  Ipae 
tarnen  dominus  Bemhardus,  sicut  in  quadam  cedula  reperi,  quam  domino  abbat! 
scripsit,    quod  ipse  post  impetracionem  hujusmodi  confessionalis  adierit  dominum 


■*■«• 


>)  Der  Ranm  ist  leer  gelassen,  da  der  Verfasser  obiges  nocb  im  J«  1489  schrieb,  und 
Friedrieb  HI.  erst  i.  J*  1483  starb. 

')  Bulle  der  Baseler  Rtrchenversanimlang  ▼•  2SS.  Sept.  1453,  in  welcher  mehrmab  auf 
.  Kaiser  Karf^  IV«.  Qesetae  Bezug  eettomnien  |st. 

')  Auaser  jener  h^t . Jf^ch  eine  Biilie  der  Baseler  RirchenTersanmhing  Tom  ^  14.  April 
1434  vorbandi^i^^*  in  wclehei^  alle  Freiheiten  und  Immunitäten  des  Stifts  bestä- 
tigt..wurden.     ••  '-  ''  .^  • 

*)  XTA.  A.  Cardinals  Julian  ▼•  1  St.  Januar  1436.  Confessionale,  Beichtstuhl,  wegen  der 
Ausdehnung  der  Berechtigung  (iir  denselb«»  so  genannt. 


312  IV.     Catahgus  äbbalum  Saganeruium» 

Julianam  cardinalem.  pro  tanc  consilio  presidentem  pederitqne,  ut  graeiam  linjis- 
modi  perpetaare  vellet^  qoi  ad  hoc  verbo  assensum  prebait,  dicens,  se  volle  et 
decerni,  nt  perpetae  dararet.et.solimt  ejus  Goosensum  ^nfficere  debere,  quod  si 
de  hoc  secmi  essettns  magnam  elenodiuni  esset  menasterio.  loipetratam  quoque 
est  eodem  tempore  iHad  generale  et  perpetaam  indulium  plenarie  remissionis  simol 
in  vila  et  in  mortis  articulo,  cujus  solam  sigriatoram  habemos,  anulo  papa)i  ngna* 
tarn,  quod  supra  in  fine  presentis  compilacionis  arniotatum  est,  quod  anno  pre- 
1458;  fati  pontificis  septimo,  Christi  vero  1438  ünpetratum  est,  quo  anno  concilium  ad 
deposicionem  Eugenii  agere  cepit.^} 

Hie  eciam  venerabilis  cum  capitulis  Wratislayiensi  et  Glogoviensi  inscrip- 
cionem  fecit  et  concordiam,  ne  una  pars,  altera  irreqnisita,  in  contribucionem, 
ah  episcopo  vel  alia  quavls  persona  imposita,  consenciat,  quorum  capitulomm  liiere 
adhuc  aput  nos  continentur. 

ne  9nis»ione  iegaiarutn  regni  Bohemie  ad  etusiUum 

Ba$iUense  ei  catnpaetaU»  ei§  admi$ai$. 

Misemnt  barones, regni  Bohemie  soüennes  nuncdos  ad  dominum  Eugeoium 
papam  et^d  Basiliense  concilium,  uM  post  maltos  cum  eis  habitos  tractatos  pro 
unione  fideli  cum  sancta  Romana  et  universali  ecclesia,  miserunt  dominus  papa 
una  cum  concilio  sollennes  oratores  et  legatos,  videlicet  reverendum  patrem,  do- 
mioum  Philibertum,  Gonstanciensem^^  episcopum,  Johannem  Polomar  ^  decretornm 
doctorem  et  apostolice  sedi)  auditorem  et  alios  quamplures  vires  magno  literature, 
ad  iractandum  de  fide  et  unione  et  pace  cum  eis.  Ubi  in  plena  congregacione 
tt^jiüi  ^^^S^  baronum  et  civium,  et  postea,  anno  Christi  1436,  feria  quinta  post  Pro* 
'  copii,^3  insigno  conventu  baronum,  ducum  ac  prelatorum  una  cum  predictis  am-* 
basiatis  sacri  concilii  congregatis,  ipsi  Bohemi,  nomine  sui  et  tocius  Bohemie 
et  Moravie  in  manibus  predictorum  legatorum,  presente  serenissimo  imperatore 
Friderico  ac  illustrissimo  duce  Austrie  Adalberto  aliorumque  comitum,  militum 
et  gencium  multitudine  copiosa,  in  circulo  civitatis  Iglaviensis,  obedienciam  sacro- 


1)     Stheint  nicht  mehr  vorhanden  zu  seyn. 

>;  in  Norminrnia  setxt  Aeneas  Sylvias  hist.  Boh.  c.  50,  vvelcher  hiermit  zn  Tergki- 
chcn  ist,  und  dem  unser  Verfasser  wohl  voraiigUch  folgt,  liinzn,  slso  von  CouUnce 
in  der  Nonnandie. 

s)  S.  die  Urk,  mit  vielen  anderejoi  dazu  gehörigen  in  GoIdasL  commentarii  de  regni 
Bohemise  jurihns,  ed.  Schminkii»  T.  I.  apD.  docum,  ^.  14ä^  wo  p.  126  die  4  Prä- 
ger' Attüsel  V.  J,  1434»  Die  Worte  unsers  Verfassers  sind  aber  nicKt  allein  daraus^ 
sondern  auch-  aus  dem  Aufsätze  t  Responsio  legatorum  liOnötfii '  Basil.  ad  dubia 
Bohemorum ,  von  demselben  Tag^  trie  oofin  die  C^mpactateti ,  imtiik  aber  weder  bei 
(»oldast  noch  Raynaldi,  sandern  nur  bei  Lfiibnitz.,  in  Itfantisia  Wd.  dipl. 
T.  IL  p.  ISO,  und  in  Lfinigs  cod.  Germ.  dipt.  I.  p.  I4S1,  wovon  Aeneas  Syl- 
vius  a.  a.  O.  nur  einen  Auszug  hat. 


n«    HeinrUh  IIL      Die  Compaetaten.  313 

sancte  Rdmane  ecciesie  et  ejas  sammo  pontifice  iec&ant  et  fnromisaiini  in  hee 
verba:  promitdmas  obedienciam  canonicam,  reverenciam  debitam,  sancte  matri. 
eccieaie  sacroqae  concilio  ipsam  representante,  Romano  pontifici  nostrisqae  ponti«* 
ficibas  et  preseoti  et  aliis  canonice  intrantibus  secuadam  leg^m  dei  et  sanctorom 
patmm  instituta,  prp  nobis  ipsis  spiritualibns  et  secularibus  i-egni  Bohemie  et 
marchionatas  Moravie.  Promiserontque  dicti  legati  sedis  apostolice,  ex  parte 
domini  apostolici  et  sacri  coneilii,  dktjs  Bohemis  et  Moravis  soscipientibas  ec- 
clesiasticam  nnitatem  realiter  et  ci/oi  «ffeclu  et  in  omnibus  aliis,  quam  itf  nsa 
saeri  calicis,  ac  fidei  et  ritibus  universalis  ecciesie  conformibus  hiis,  qui  talem 
osam  commonicandi  haberent^  sipeterent,  sub  utraque  specie  commonionem  sacram 
indulgendam  et  ministrandam ,  non  perraissione  tollerancie  aicut  Judeis  permissus 
fait  libelhis  repudii,  sed  taliter  elargiri  a  sacro  concilio,  quod  auctoritate  domini 
nostri  Jliesu  Cliristi  sit  licita  et  digue  sumentibus  utilis  et  salntaris,  lioc  semper 
observato,  quod  sacerdotes  sie  communicantibus  semper  dicerent,  quod  ipsi  debe* 
rent  firmiter  credere,  quod  non  sub  specie  panis  caro  tantum,  nee  sub  specie  vini 
sagwis  tantum,  sed  sub  qualibet  specie  integer  Christus  continetur;  et  hec  dicun« 
tor  compactala  in  communibus  relacionibus.  Mandavenintque  dicti  legati  arclu-« 
episcopo  Pragensi  et  Olomocensi,  necnon  Luthomislensi  episcopis  universisque  et 
siugulis  prelatis,  curam  animarnm  habentibns,  in  vii-tute  sancte  obediencie  quate«« 
nus  hiis,  qui  usum  communicandi  sub  duplici  specie  liaberent,  requisiti,  sub  utra* 
qae  specie  ministrare  facerent  nee  aliqaos,  qui  populo  sibi  commisso  mioistrare 
sie  venerabile  sacramentum  intenderent,,  a  promocione  ad  ordines  aacros  prohibe« 
rent.  Roborataque  sunt  hujusmodi  concordie ,  que  et  compactata  usque  hodie  nomi« 
nantur',  sigillis  dictorum  legatorum  necnon  serenissimi  Friderici  imperatoris  ac  dncis 
Aastrie  Adalberti.  Sed  quia  ipsi  Bobemi  ac  Moravi  hujusmodi  promissa  et  com« 
pactata  nuncquam  servaverunt,  nee  in  execucionem  ducere  curaverunt,  quia  unionem 
ecciesie,  quam  recipere  et  servare  promiserunt,  nuncquam  tenuerunt,  n^c  commu» 
nione  sacri  calicis,  modo  quo  eis  permissa  fuit,  usi  sunt,  ideoque  saorum . conciljum 
concessionem  hujusmodi  provide  confirmare  dissimulavit  et  tandem  irrjtayit  et  postea 
Pius  papa  secundus  in  publica  sessione  et  consistorio ,  anno  domini  1462,  compactata  ^^^^* 
hujusmodi  omnino  revocavit,  extinxit  ac  delevit,  infaibens  quam  plurimis  ex  causis,  quas 
ipse  in  responsione  ad  oratores  Gersick,^}  regis  Bohemie  ponit,  ne  de  reliquo  popolw 
iste  eommunione  calicis  utatur  quoquomodo  aut  qutfvis  exquisito  colore, 

Incidencia  UUuß  temporU,    ne  hello  WJadMai  regU 
JPolonie  contra  Turehoa  ei  occisio»e  ti§U9, 

Com  post  mortem  felicis  memorie  Alberti,  regis  Uogarie  et  Bohemie,  regnam 
Ungarie  freqaenter  a  Turcis  invaderetor  et  oppimgnaretar,    Ladislaosqae ,   filius 


0     Au  Rande:   tWe  Gcorgü. 

40 


zu  IV.     Catahgus  abbaim  iSägog^nsivin. 


Albert],  heres  regni,  iofans  adhac  esset,  Ungari  sedeoi  apostelicam  pro  coDsÜie 
fet  aoxilio  pecierant  Dominus  autem  Eugcnius  papa  quartns  mistt  ad  eos  pradeo«- 
tissimum  et  eioquentissimum  virum,  dominum  Julianam  sancti  Angeli  cai-dinalem. 
Oai^3  ^^^  ^^  cardidali  induxerunt  Wladislaum  regem  Polonie  ad  pungnaadtun 
pro  eis  contra  Tmces,  regnum  Ungarie  in  pre Judicium  Ladislai,  veri  heredbs,  ei 
promittentes.  Qui  Wladislaus,  eoUecto  grandi  exercitu  ex  Polonis,  Ungatis, 
Walucbis,  Bulgaris,  Ruthenis  ac  ceteris  Europi  C^ic}  nadonibus,  cottcomitante 
cum  ^refato  Juliäno  cardinali  ac  apostoiiee  sedis  legato,  in  Rumaniam  usque  pro* 
fecti  tot  bellando  successos  habuere,  ut  non  longe  ab  Andrinopoli  castra  ponerent. 
Oaod  postquam  Turcorum  Imperator-}  aceepit,  coUecto  in  Ada  exercitu  quadra* 
giBta  milium  pungnatorum,  mare  trajecit  transseuntesque  in  Greciam,  juncti  suis 
eis  mare  manentibus ,  cum  magno  exercitu ,  Christianos  aggressi  sunt  neo  nostri  de» 
tractavere  certainen,  sed  in  ipsa  sancti  Martini  episcopi  die,  anno  incamacionis 
io^^r  ^^''^^  1444,  bellum  commissum  est,  quod  tam  atrox  et  asperum  fiiit,  ttt  raro 
^^'  inter  mortales  tale  fuisse  putatur.  Diu  prelium  anceps  fnit  diuque  viribus  utrim« 
que  paribus  pugnatum  est,  atque  dum  nostri  pro  Christo  et  illi  pro  Machameto 
eontendunt,  tam  acres  utriusque' partis  animi  fuerunt,  ut  cesis  inter  utrumque  exer* 
citum  circiter  XV.  milibus  hominum,  cum  pungna  par  esset  adhuc  cessare  nolne- 
runt,  sed  quo  plus  sangwis  fiindebatur  eo  ferociores  utrimque  acies  tuijneque  pre- 
Habantur.  Defecerunt  utrisque  vires  fessisque  brachiis  nee  versare  gladios  am- 
plius  nee  arcos  tendere  valebant  Que  res  quiescere  ambas  partes  ad  magnam 
koram  coegit  donec  resumptis  viribus  ac  spiritibus  redeuntibus  instauratum  est  pre- 
lium, in  quo  vidt  ad  extremum  Turcorum  exercitus,  affirmantque,  qui  ex  hello 
fiigerunt  partium  nostrarum,  hullum  umquam  in  tota  Europa  bellum  ita  cruentum 
esse  commissum  nee  pauciores  e  Turcis  quam  Hungaris  cecidisse,  et,  si  rumere 
wlgato  fides  adbibenda  est,  octoginta  milia  virorum  in  hac  pungna  cesa  sunt  In 
tp^  pugika  ipse  eciam  rex  Polonie  Wladislaus  cecidit,  adolescens  spectabilis, 
fama  ac  opere  pre  ceteris  Polonie  re^bus  commendabilis.  Thewtonicam  nacionem 
valde  dilexit  ac  promovit,  in  civitatibusque  Polonie  haue  viis  omnibus,  quibus  va- 
lüit,^  plantare  et  exaltare  sathagebat.  Corruit  quoque  in  ea  strage  similiter  ipse 
dominus  cardinalis  Julianus,  vir  utique  potens  pre  omnibus  sui  temporis  in  opere 
et  Sermone,  suum  illum  nobib'ssimum  spiritum  ad  omnia  quecunque  ageret  divini- 
tus  aptum  exalans.  Quorum  gloriosissimorum  principum  terre  corpora  nee  r^erta 
nee,  ut  Credo,  diligenter  quesita,  nnllp  honore,  ut  dignum  fiiit,  terre  sunt  com* 
mendata,  felices  tarnen  eorum  anime,  ut  nulli  dubium  esse  debet,  ad  eum,  cujus 
terram  tuebantor  egresse  de  corporibus  sine  mora,  sangwine  proprio  loti  evo- 
larunt  Geciderunt  in  eo  prelio  Agriensns  et  Waridinensis  episcopi,  Stephanus 
de  Wadir,  Johannes  de  Lasinis,  Nicolaus  de  Perin,   Hinricus  de  Thanasy,   Jo- 


2 


Am  Rande:    sciiicei  Hnngari. 
)     Murad  Ih     S*  über  diese  Ereienisa^  vor  und  wAhrend  der  Schlacht  bei  Yarna  vor 
süglich  Hammers  Gesch*  d.  Osmanlschen  Rcich^.  I.  p*  459  ff. 


L 


.  f 


hasmes  Orsais,  Pancracins  de  Sleid,  Nicolaus  de  Zalcsbörg,  undtiqne  alii  baro- 
1100  et  plvres  anime  in  hoc  prelio  hamanis  exempti^  oelestia  pecienint  Inaignisi 
hic  ifiiirias  foit  multis  cladibus,  nam  aput  Basileam  Swicenses  usmie  nternedo*« 
nem  a  Delpiuuo,-  primogeBito  r^is  Fraade  eesa  (sic^  sant,  qai  Delpbinns  qaaai-ji444o 
plares  dvitätes  Afaname  occnpavit,^}  rex  quoque  Francormn  Tallum  Verdamiiii- ^^ ^"^ 
qae  cepit  Ex  boc  qaoque  tempore,  regi  (^sic}  Polonie  Wladislao  morttto,  cepe« 
nmt  IJagari  paero  Ladislao,  beredi  regni  adherere. 

♦ 

'He  Morie  I^ffenU  f ereil  et  eleeelotte  JVIeofal  ^lilttfl 
!•.    pope  et  iran$Macione  concitii  BaiiHensi»  ae 

resignaeione  W^Uei»» 

Mörtao  BagMio  anno  domini  1446*^3  loco  ejus  eli^tar  in  urbe,  pendente 
a'dhuc  SGisnnte,   Thomas,    cardinalis,    doctor  in  Aelogia  totus  activus  et  in  con-  (1447.) 
ceptibas  iecuplex  C^ic}  «t  vocatnr  Nicolaus  qointus  prefiiitqae  annis  octo.     Malta '^'  ^^^ 
ifiyata  in  caria  Romana  reatanravit  et  grandem  morum  in  eircuitu  pallacii  Rome 
coiistnixit  et  totnrn   nurum    Romana«    reintegravit  propter  timorem   Tarchorum.' 
fiic  paulatim  quasi  nbiqae  obtinuit  obedienciam,   mirantibas  cunctis,   qaod  vir  hn-' 
mil&ne  nacioms  sie  prevaleret  contra  dacem  Subaadie,  qai  fuit  qaasi  canctis  prin- 
eiinbas  ofaristianitatis  affinis  absolvitque  omnes  sibi  obedientes  ab  ömnibas  censaris 
et  penis,  contractis  tempore  neutralitatis,  promisitqae  omnibos  ad  se  revert^ntibus 
infi'a  VL  menses,  dare  absolucionem  ab  omnibas  censaris  et  rebabilitare  ad  omnia, 
et  sie  in  dies  cepit  maltum  pars  Eagenii  et  Nicolai  sibi  swicedentis  aageri,    pars 
aoiem  Felicis  et  concilii  Basiliensis  infirmari.     Fridericus  qüoqae ,    rex  Romano- 
rom,  in  favorem  Nicolai  et  ad  scismatis  sedaciohem  misit  Basileam,  ad  expellen« 
dam  omnes ,    qai  ibidem  sab  nomine  condlii  congregati  essent,  *  qai  transtulerant 
conciliam  BasiUense  in  Laasaniam  civitatem  Sabaadie,^3    '^  habita  sant  hiis  die* 
bas  condMa  qaamplura  pro  onione  regom ,  principam  et  episcoporom.    Videns  tan- 
dem  Felix,  qoia  in  dies  obedieneia  ejas  dirimeretar  et  Nicolai  aageretar,  ad  oon- 
stttam  et  swasiopem  regom  Frande,  Sidüe,  Anglfe  et  Dielphmi  Vienensis,  pri- (1449.) 
Bkogäniti  ragis  Franoipy  resignavH  papatd  oneri  et  honori,  et's!^  rediit  anio  eccte-^*  ^p'*'* 
sie  'tA  fimqim>et  iiadobitatom  j^store».    <  De  ^a  obione^  habetur   hic  versus: 
LVX  LVXIt  MVndo,    Cessit  FeLIX  NIGoLao. 


i\  J)^r  I>MpVia  L|id^ig.^  iia^bc|ri^]Koi|jg  Ludwig' XI^i;  .SohliMKafile  Karls  TU., 
schlug  die  Schweizer  in  der  blutigen  Sclilacht  bei  St«  Jaftdb  ao  de#  oirs.,  mrfern 
94tu  ßaael^  Jt&  Ang.  M44*!'  St  rp^ügU  J«  ▼•  Mällc}ra^&ehvei9;er«acb*  ( fioch  lY^ 
c/1.   Wc^lw*   .T..XX1H.  p.  68..  ..  ,    .       a    i.     .1    M, 

«)    .lEqgeit  ly,  5bU' ^3*  FcHilM7..tr  :.  .      .:    L    .  i    l.nx     •     . 

3)     Lausanne  war  damals  Sayoyiscb.  .:,   Avt/  i'j>  .     cU 

40  ^^ 


.  316  IV.    Caialogui  ahbatum  SagmnemhMl. 

-  ^ 

In  qno  venm,  si  compaientar  litere  numero  denoianda,  habetur  anmis  in* 
carnacionis  dominice,  scilicet  1440.  Borne  qaoque  festum  magnum  actum  eeft 
qaaiido  deeretani  resignacionis  Felicis  est  presentatiun ,  minde  et  statim  Nicolaiis 
papa  annttm  jubileam>  indixit^  teaendam  anno  seqaenti,  videlicet  51,  et  statuit  de 
reuquo,  perpetuis  temporibus  de  quinquagesimo  in  qainquagesinium  agi,  aed  aon 
longe  po8t  Paulas  secundus  deelaravit,  eundem  ab  25  in  25  GelebranduiD.^3  ^^t 
autem  papa  Nicolaus  Felici  magnam  summam  pecunle  pro  expensis  in  scismate 
factis  et  fecit  eum  vicarium  suum  in  Subaudia,  multis  sibi  additis  privilegiis,  ho» 
iioribus  et  beueficiis.  Post  hoc  concilium  Lausanense  dissolvit  semetipsum ,  dans 
personis  omnibus  licenciam  redeondi  ad  propria,  et  dmnes  cardinaks,  in  Basilea 
creati,  sunt  deposiü,  et  mansit  solus  Arelatensis  in  gradu  suo,  eo  quod  summus 
cardinalium  fuit,  qui  ad  suum  reversus  est  sedem  in  Arelaten.  Mirabilis  certe 
.  rerum  eventus,  prevaluit  concilium  Goustanciense  contra  tres  papas,  eos  deiciendo 
et  quartum  instituendo,  cum  tot  haberet  adversitates  et  a  nullo  confirmatum  esset^ 
illttd  autem,  tanta  auctoritate  coUactum  et  firmatum,  nee  unom  valuit  vel  ad  mo* 
dicum  reduccre  ad  normam  sui  propositi,  ymmo  e  contra  processus  ejus  impeditua 
fuit  ab  uno*    Ibi  debile  principium  et  finis  gloriosus,  hie  e  contra  preciae.     Nns- 

Suam  reperitur  umquam  tarn  horridum  et  periculosum  scisma  in  ecclesia  fiiisse,  nt 
uo  generalia  concUia  eontenderent  mutuo  cum  duobus  summis  pontificibus.  Huc* 
usqne  multi  scripserunt  et  affirmaverunt,  papam  supra  concilium,  alii  autem  do* 
ctissimi  viri  oppositum  diffiniunt,  nos  deo  hec  judicanda  committamus.  Sed  hoc 
multum  facit  pro  approbacione  concilii  Basiliensis,  scilicet  operacio  miraculorura, 
que  deus  operatur  per  merita  et  preces  Ludwici,  cardinalis  Arelatensis  ,^3  V^^ 
solus  inter  cardinales  perseyeravit  cum  concilio  Basiliensi  usque  ad  finem,  et  ipse 
ex  hoc  perpessus  est  maximas  confusiones,  contumelias  et  persecuciones  in  multis 
djetis,,pericula  viarum,  obprobria,  subsannaciones  et  derisiones,  que  omnia  pacien- 
ter  portavit  propter  Christum,  in  habitu  humili  et  sinplici  sine  aliqua  pompa  se- 
culari  incedens,  corpus  jejuniis  et  vigiliis  ac  aliis  exerciciis  spiritualibus  cottinue 
afflixit»  Hie  post  unionem  non  diu  supervivens  vila  functus  est.  Tempore  autem 
(f4aoo  sepulture  ejus  et  in  funeralibus  exequiis  conspectum  et  certissime  inventum  est,  quod 
lumina,  que  ardebant  per  officium  sepvlture  non  sunt  imminuta,  quod  divina  po- 
teacia  operatum  nemo  dubitat,  ad  commendacionem'  perseveraiicie  jpaius*  Ad  mc^* 
rita  quoque  ipsiua  et  preces  multa  ad  tumbam  ejus  in  dies  signa  et,  miraeula  fiunt 
in  infirmorum,  eiaudorum,  debiliom  et  aliorum  afflictorum  consoladoBe,  que  mira- 


t)     S.  die  Bulle  Nicolaus  Y.  Tom  19.  Januar  1449  in   Raynaldi  annal*  eccies.  1449. 

N.:  15,    nnd  die  Panla  IL  y.  J.  1470,   das.  z.  J.  1470.  N.:  55.     Ucbrigens  wurde 

das  Jelieijahr  nicbt  4431,'  Bondera  1450  gefeiert;   wie  unser  Verfasser  iveiter  unten 

fsweimal  ricktie  aagicbt.  • 
■)     S.  fiber  Ladwtg  Allomand,    oder  Alamandns,    Evzhischöt  r.   Arles,    nnd  dessen 

grossen    Anlheir  an    der    Baseler    KirclienversaiMmlung«     Scliröclcfi.    T.  XXXII. 

p.65  ff.  p.  89  ff.    Raynaldi  z.  J.  1442.  IS.t  9,  nnd  144'^  N.i  7.  urtb^iitfrellicb 

anders  aber  ibn  als  unser  Yerfasser. 


17.    Beinrich  lUi      BerUhmie  ZeUgeno$ien.  317 

caU  a  vifis  doctissimis  exjtmiiiata  et  coram  notanis  et  testibas  descripta  ac  cnni 
offficio  de  lp$o  ad  nniversitates  et  varia  alia  loca  missa.  Ex  hoc  quamplurimi 
ai^ant,  ipänm.vtsraiii  partem  in  hae  ^cismate  (enaisse  et  defendisse.  Zelas  quo«  ^ 
qiie  sineeniSy  ffäo  in  concilio  existentes  ducebantur,  ad  jostificacionem  hujus  par-  ' 
te8^3  imiltiiiii  r  owdttc^re  videtur,  nitebantur  namque  reformacionem  a  capite  in- 
choare,  quosemipariam  hi^jusmodi  divisionis  prineipaliter  extitit.  Ex  hoc  eciam 
scismate  scandaloso,  ex  concilio  Basiliensi  orto^  abhomiuatur  de  reliqao  sedes 
apostolica  concilia,  non  sine  gravi  jactura  tocios  ecclesie  nrnltoruniqae  fideliam 
detrimento  salntis,  et  salubria  Matüta  concilfi  Gonstanciensis,  de  aactoritatc  concilii 

et  eorum  eoutinaa^ione,  negligontor  et  oblivioni  traduntor» 

/• 
\ 

JDe  9iri9  «aitefl«  ei  UtuttribUB  iitiu»  temporit. 

Nee  defecerant  omnino  hiis  malis  et  discriminosis  temporibus  viri  sancti 
et  illastres.  Floniit  namque  hiis  teinporibus  Ludwicns,  Arelatensis  episcopus, 
et  cardinalfs,  singalaris  eölomna  concnii  Basiliensis,  miracdlis  choruscans,  de  quo 
clarius  siipra.2)  / 

Sanctus  quoque  Bernhardinus,  de  ordine  minorum,  qui  reformacionem 
novam  ordinis  indiutit,  hoc  tempore  moritur,  miraculis  fulgens,  predicator  egregios 
et  devotus,  triam  episcopataam  contemptor.  Scripsit  sermones  optimos,  item  tra- 
ctatum  pulcmm  de  instinctibas,  Ganonizatas  est  in  anno  jabileo,  videlicet  1450^ 
a  Nicoiao  papa  quinto.^^ 

Item,  Johannes  GapistranHS^  discipulas  et  contemporaneus  ejusdem 
sancti  Bemhardini,  vir  nobflis  et  doctor  utriosque  juris,  nee  minor  (heologus,  aui 
multorum  novorum  monasteriorum.  nove  observancie  constraccione ,  fervida  predi- 
cacione  ac  miraculorum  per  reliquias  beati  Bernhardini  operacione  totam  Alma- 
niam  illustravit,  moritor  in  Ungaria  post  gloriosum  de  Turcis  triumphum  anno 
Christi  1456.0 

Item,  10  Holandria  claruit  Liduit  virgo  sanctaque  mirabili  infirmitate  dia 
detenta,  ubique  in  toto  corpore  patitor,  juxta  nomen  suum.O 


1)     Wohl:  parüs«    ITebrigens  wurde  d«ir^. «eine. Balle  Clemens  VII.  v.  J.  1527  die  Ter* 

cliriing  dieses  Csrdinals  gestatlel. 
t)     S.  über  ilm  hdi^  a*  Werke  a^di   die  litt»  ^achweisnogeii  in  Fabricii  bibllotheee 

latiita,   ed.  Mansi.    T.  IV,  p.  S88.  . 

*)     S.  übln^BtvIiardKiilwi  iSfnimsiai;  welcher  i.  J/  1444  sla^b,  AcU  Sanetoram,  SM).  Mai» 

T.  V<  iih4,4it^itl».0iiii;HireMll«^  \n  Fabricii  bibl.  )aU  T.  I.  p217. 
«)     6.  S^brjr  J4iliSinft98^ a«(i  €laMtf0:A|%,4«|BAb|wxea^. daher  Capistranus,  Fabricii  bibL 

lat.   T.  I.  p.  3Sf.      Er  bat   aicli  bekanotlicfa  in   Scblesien  sebr  bemerkbar  gemacht. 

VergK  ttlose^e  Bresl«»^  T*Ji  b;  499>   und  IL  2.  p.  88  n*  30. 
•)     Die  beil.  Lidoüina  st.  i^X  14».     S.  ilaynaldi  s.  d.  J.  N.:  31.     Der  Verfasser 

spielt  wegen  ihrer  Leiden  auf  ihren  Namen  an. 


Item,  sanctäs  Vihceneitis/  de  ordihe  pre^icatorum*,  ferveiitissniiins  pre* 
dicator  verbi  divini,  vir  homflid  et  mitis  paeiensqu«  ^ti  advergis,  intiqico»  snos^^ 
diligens  et  eisbenefacicns.  IScinp^it  qüedam:  de' diebas  novissAmb^tMtb  obscvre, 
tfbi  a  plaribiß  notatus  est^  quadi  nimis  ißertitudlnäliter  loqoerettir  4^  appropimua- 
cione  fimsmundi,  cum  tarnen  verbtt  «fjtis  sanutti  iirt^llbctam  habefie^pMMift;.  x^a-: 
nonizatus  est  a  Calixto  papa  tercio,  cui  et  Ipse  promdciönett  te^jud  ita  papara 
ante  predixerat,  dicens:  com  tb  exaltatos  faeris  in  eoeksiaf)  tone  me  eciam 
exaltabis.23 

Item,  flormt  hiis  temporibns  Michael  de  Aagaanis,  Bmoniensis  natab's 
soll  gloria  et  magnom  carmelice  religionis,  quin  ywmo  tocins  christiabif&tis  lami- 
nare, post  edicionem  multornm  voluminum  terras  liqait.^3 

(Item,  dominus  Anthoninus,  ordinis  predicatorum ,  episcopus Florentinas, 
predicator  egr^gios,  qai  et  SünKlnam  egregiam.ae  latiauaiam  sUcjte  sor^titre^  ma- 
terie  practice  et  predicabilis  edidit,   miraculis  claret/3 

JOe  umarie  dumimi  Minriei  et  eteeeiane  aomi»i 

Augusiinif    Imius  nomini»  primi. 

.  .  .4 

1449.  Anno  dqmini  1449  moritur  prefatas  domkiasr  Ifim^cas  Stislaw  cum-  abba- 

6.  Mai.  4i2asset  annis  decem  et  Septem ,  circa  festam  Johannis  ante  portam  latinam ,  et 
eligitur  per  modam  scratinii  dominus  Augastinus  Francke ,  Saganensis  origiois, 
de  cappellano  in  abbatem,^3  ^^  ^^^^  activus  et  temporalibus  oocapacionibos  uti 
officium  .id  exigit  multis  annis  implicatus ,  ndn  malte  litterature>aut  reli^ositatis, 
in  exterioribus  occupacionibus  et  disposicione  bonorom  exterioram  monastern  iäatis 
sollers  et  spUicitud,  ad  quod  fratres,  ut  a  senioribus  accepi,  precipunm  et  prio- 
cipalem  respecttun  in  eleccione  habueront,  ideoque  justo  dei  judicio,  at  formi* 
datur,  jacturam  gravem  in  srpiritaalibas  receperunt.  Dixit  enim  aliqaando  domimis 
Symon,  felicissime  recordii  successor  suus,  cum  in  conventa  fratrum  de  eleccione 
memoria  fieret:    hortor  vos,  carissimi,   ut  nequaquam  de  reliquo  oeulum  principa- 


3) 


t)     Im  Orig%  steht  verschrieben;    inimicns  snas. 

2)     Ist  der^ereks  t)hen  p.  St88.  angeßihHVVkieetfthi's'iP^iteriM^-    Wekfcer'i.  4.  f45X 
canooisict  würde.  .  Vergl,  d.  Anmerk..3.  das.^^     0     ;.     •  .  .,.   »  > 

Michael,    richtig:    de  Aygmiris ,    Geaenll- d^  GatMeliler, '^sl«^  1886.    nach  arad^eii 
,1416.    S.  über  ihn  Fahrfcii  bibL  lat-    T.  V;  p.  74.         i      i      .        T     , . 

)'  ''Das  Eingeschlossene  ist  rtWas  später,    doch  dem  Tnfe'  iSciHlkli  «li^Mifelflg  nach-^ 
.   getragen.,    Antoninus,  y.  J.''1446  bis  1450 'firtfell«h^^¥/'FK>rehik,^^i«iNi«  i.'J..I523 
canonhirt:    S;  über  seiki«  Werher'.SätfUia  M^i^iiilly'thiolbgtea.'WttfeMtoiilrfii,  t^a^- 
bticii  WM.  lai:  T.  I.  p.  117.    ;• ,    '   '      *^      >   ^';l  -^r     .^        i    p    ':    ,•  J 

)     Ajn   Rande    stetit   nöch^     zieinlteh   gleic&veitiff^BachigeMigen t^^  ^^^      ifWuir  nbstri 
sculteü  In  Schoneborn  et''Tfcome  plebanl:  fai  Sth'onboirn  W  Weaesesiai'piebani  ia- 
Eckinzdorff.  *  .    -  ...      ■ '.  ;:    .     . ..,  a  ■•  a^  1    tl   ■   ii  .  -         •  J«v 


litei!  iiik  toi»|^orft]lia'ia*eleceion6.j^^^  re^e^.  oele-  > 

lliwdnil9,.i(^ii|ii  deod.tapta  naimadyeraipae  ultiis  est,  ut  adhuc.  monasierium  miUe 
ikiirebs  dßiNi  Adieret^i.ttt.Muia  noi)  laisset«  Prefuit wnia  et  dimidio.  ajvio  aatem 
^119  aei9i]kidoi^t'yideUcel^.,t4^y  awiA3  JubileHS!  spUeowit^r  celebratur  fitqiie  cracur-  i4tfO. 
8110  iP9lM0.i^aiil6nd^llR  lH>piiloriw  oquubus  .partibiia  cbriatiaiütatis  iu  curiapi 
JBb>iilMmtlj9  L4i^  u/t  »eciam  .iilyepclesi^^  ßt  cin^iteriis  coofess^res  omnimn  liDgwaram 
locttettttfr .  et  popttlus  ia  ta^tnpi  se  comprimeret^  ut  edanic  plores  exanimarentiir, 
ditati^pbe  wnt .  SUMBani  de  advjenanuii  expeiisia,  vendklerant  enim  aljmenta  valde 
t^are,  ^  velaermit  Sequenti  ^aono ,  videlieet  j5l,  misit  papa  Nicolais  cardinalem,  I4M. 
dominum' JVicolaiim  Cusa,  legatum  in  . Alemapniam .  qui  pertransiit  predicando 
og^^t  0t!refoiiii9nido  inuUa.ln.ßcoledia  etma^&üuie  religiosos  dedütque  indulgenciäa 
pleoarie  i«iiBsaionia;  tuisf,  qui  fkriori  anno  Home  noa  faerunfe.subcerta  forma  et 
peaitevciA;  ivfunota«  ..         i 

:  Anno  hoc,  videlieet  SO, ^}  ^andia  pesUlencia  Luaadain  ac  civit^es  anpe-  14IM>. 
rior^s  una  cum  opido  Saganensi  perculit  et  in  tantum  in  populum  et  fratres  in 
Sagano  desevit,  .  qood  oaque  hodie,  muunvis  plures  mortalitates  ab  eo  tempore 
eaecessecunt^  illa  tarnen,  jn  eo^iiwuil  Wucione,  in  Sagano  sola  vocatur  magna, 
uajti  commniu  ßstimacione  de  populo^  ^ifatis  ßii  4ria  mili*  r  ^^  fratrib^s  vero  mor 
naaterii*vigüiti:hunaBi^  ßxen^iti  sunt  FnerHiit  inter  eosi  baecalarii  4^0  in  aj^tibos, 
Viri  miltäm  ireli^gio^i^  maturi  in  mai'ibus  et.üUerati,  videlieet  Cristofeitis  Lange-^ 
haiia  et • . Gerii^ ,^3  ^J^lfue  fratres  pl^r^s  notabiles  et  val^i^  ita.quoid  monasterium 
longo  tempore  jacturam  illam  non  recuperavit.  Mir^  quedapn  tuno  res  accidit,  ut 
domino  Symoni  abbate,  pro  tunc  priori  firatrum,  referenle  accepi.  Fuit  inter  cete- 
ros  fratres,  qui  tunc  bumanis  exempti  sunt,  quidam  frater,  qui  invalesceute  morbo 
soinptiiam  vitut,  presa^üu  Ibturerum^  videlieet  se  -  una '  emA' tnaj4fi  numi^M  fAk-im 
per  jiiBttam  ad . aiabitii0:- Q:^e  nee  reflite^  et  o«9es,^^ui  aecvin ;,e0iiiß^y^V <^ 
et  domino  priori  nominavit,  ipse  quoque  cum  eis,  quos  secum  conventum  exire 
3iHderat,.  eiitties  mdrtui/SUBt.  jSimile  legitur  in  dyalogo  beati  Gregorii^)  in  uno 
mooasterionun  snomm  accidisiße.  Misit  idem  dominua  Augusti««?,  instigaciooe 
domini  Symonis  fto  tunc  prioris  motua^  eondem  dominuni.  Syinonem.ipriorem  et 
posteai  adCQeadorem  saun  «na  ctim  fratre  Urbano  Csypftcz,  vivo  annoso  et  in  mul- 
tis  experto  IA  Arro^aaiam  ad  eapüillom  ttmoale,  qui  illo  venientes*  invenerun^ 
moBMteriqift  satia  diaaeltttom  et  ab  .observaaeia  regqlfui  plunmum  lapsum«  Nam 
neu  multbidapsia^mvits  .propter  dintinas  differencias  regum  Ffrancie  et  Angüe 
toippore  videlieet  eoncdii  Gonataneienais,   bona  eorum  in  taptum  distructa  et  ani^ 


j  ! 


Tjr" 


1)     Roftita  bei  Sommersberg.    T.  I.  p.  83,    giebt  als  Jahre  der  Pest  in  Scbleaieo 
i4ffl  und  1452,   eben  so  Pol  in  8.  Jahrbüchern  wohl  richtiger  als  unser  Verfasser, 
liti  wtkhem^aiii:  ZaUvVtBtehrleiieii  fceynrkSAsHe,    da  .4^  Mch  .^iiridkhi>nC,44tfl 
• "  besteht.    \      ,     ^:     '■'.  •  •    .    ' 

^)     lütr  dte  VoosaMea  ist  .der  Platz  leer  gelassen. 
<>     DUlogor.    St.  Gregor! i  lib.  II.  c.  57«    Qpp*  ed.  Paris.  1703*    T,  IL 


320  m     CataloffUi  ahbatum  Saganeiuhm. 

cMlata  faerant,  nt  per  deeennium  damtaxat  dao  fratres  se  in  ttOnMterio  contine«- 
rent,  sicqae  Interim  edificia  una  com  religione  fuerant  desolata  et  pro  tue  non 
ad  plenum  instaurata,  nichilque  de  monasterio  nostro  sclveraat,  nee  in  matricala 
Intitolatum  babaerunt,  quamvis  antee^sores  abbates  ecianf  eapituliini  iiiijiisiiiodi 
aliquociens  visilaverint,  prout  ex  superioribas  patuit.  Qm  Tfsitaclo  dbmino  Mar* 
tino,  successore  C^ic^  suo,  quampluriinum  inconsulta  Visa  est,  eo  ^od  direete  ad 
Arroasiam  tamquam  matrem  non  videamur  pertinere,  eo  qnod  de  Wratislavia  et 
non  Arroasia  primi  fratres  monasterii  hujos-assampti  suntdixitqae,  Wratisslavien« 
ses,  nostros  fratres,  aliquando  sibi  litteris  patentibns  et  sigillatis  ostendisse,  qnod 
monasteriom  nostrum  eis  subesse  deberet.^3  Fuemntqne  per  prefatos  fratres  sta- 
tuta nostra,  secnndnm  ane  ^vimns  usque  hodie,  Tidelicet  anno  Christi  1489,  illac 
addaeta  in  eodem  libello ,  in  quo  nunc  babentur  et  ibidem  per  fratres  keta  et 
examinata  et  tamquam  Arroasiensibus  per  omnia  consona  assumpta  et  approbata, 
sab  tali  condicione,  ut  si  aliquando  de  capitulo  generali  celobrando  cerdficati  fue- 
rimus  et  per  specialem  nunccium  ad  hoc  vocati  et  requisid,  una  cum  statatis  et 
eonswetuoinibus  hujusmodi  capitulum  ipsum  accedere  debei-emus.  Voluenuit  nos 
quidem  ad  certum  tempos  constringere,  sed  prefetns  dominus  Symon  commissio-» 
nem  hujusmodi  reeipere  noluit,  ymmo  si  in  hoc  nos  artare  vellent,  nos  sedem 
apostolicam  pro  exempcione  impetranda  requirendam  dixit,  et  sie  flexi  jnxta  vo- 
luntatem  ipsius  Ütteras  absencie,  quas  adhuc  habemus,  nobis  dederunt,  sie  quod 
non  sumus  ad  capitukm  eorum  visitandum  astricti  nisi  per  specialem  nuncdum 
faerimus  eertificati  et  requisiü. 

He  per9eeueione^    qua»  O^c}  idem  pater  a  einibu» 
Saganen$ibu»  pertuUt  et  ejus  coft/te«ll<  tnorie. 

Demum  anno  servitutis  prefati  patris  secundo,  anno  videlicet  1450^  cepe« 
runt  varie  temptaciones  contra  eum  succrescere,  näm  cives  Saganenses  amtn 
monasterium  et  libertatem  'ecclesiasticam  varias  et  iniquas  machinaciones  intentare 
eeperunt,  ducibus  in  hoc  aut  consencientibus  aut  dissfouilaiitibus.  Nam  nitebantur, 
quemadmodum  patres  eorum  tempore  domini  Ludulphi  fecerunt,  braxaturam,  nedum 
in  villis  nostris,  verum  eciam  in  nionasterio  impedire  simulque  pisturam  et  eami- 
ficium  aliosqne  plures  articulos  dampnabiles,  numero  XU.  vei  amplias,  coatra 
monasterium  et  ecclesiasticam  libertatem  confinxerunt  Dnces  quoque,  in  ipso 
eodem  jubileo  curiam  Romanam  profecti,  de  expulsione  nostra  quamvis  frustra 
cogitaverunt^    cum  causam  nuQam   allegare  possent.      Que  omnia  ipso  domino 


>)  In  der  noeh  im  Originala  vorliaadencQ  Urkande  des  Abts  Egidiua  von  AnoTaiBe 
v.  4.  Oct.  1448  dispensirte  derselbe  das  Saganer  Stift  bis.s.  J.  1470  vom  Be« 
suche  des  allgemeinen  Cspitels  und  gab  aneh  Bestimmungen  6ber  die  Bestätigung 
der  Statuten.     Yergl.  auch  p.  177»    Aünmerk.  tf* 


18.  Augusiinh    Streit  mU  der  Stadt  Sagan  und  den  Herzogen.  321 

abbftta  smt  relata,^  ^e  omma  dictos  domiims  abbas  mmis  dolenti  anino  et  meiile 
posUlanimi  traetans  et  revolvaia  ([precipae  cum  nee  literis  legalibus  aut  aliis  con« 
dacUntibos  scripturis  eradUtas,  qidbns  hujuamodi  *impulsa  temptacioois  modo  hor 
mano  ebviare  presmaeret  neqae  eeiam  fratribus  per  omma  confisas}  demendam 
gravem  incnnit,  dyabolo  suis  instigaciombus  haut  dubiam  mesticiam  cordis  ejus 
assidue  augente.  IJiiade  aullam  consolacionem^  neque  a  fratribas  neqae  ab  ex- 
traneis,  quibus  tmic  in  nollo  confidebat,  recipere  Tolens,  crebiios  ingeminando  di- 
oebat:  tantam  confuaioneni  taliaqae  dampna  incorremus,  que  im  perpetamn  non 
abolentor  nee  oblivione  tradentur;  ipsi  videlicet  cives  monasterinm  nostnun  et 
bona  nostra  invadent  eonctaqne  diripient  nee  oorpora  nostra  et  vita  salva  enint. 
Sic  in  amenciam  quandam  ac  tediiim  rite  dilapsus  in  dies  sibi  manus  inioere  eo- 
gltavit.  Unnde  qnadam  die  frater  Nicolaus  Antczeyeh,  pro  tnne  prepositns  coriei 
invenit  eam  in  inferiori  staba  solom,  jam  mannter^nm  ad  suspendium  sui  pre-^ 
parare.  Qni  territos,  eum  dore  invasit  dieens:  hec  sont  illa  confiisibilia  dampna, 
de  quibns  continue  predicitis  nos  incorsunis  (^sic}?  Altera  vero  die,  videlicet.  •  •  .^3 
com  confessas  sacra  misteria  misse  peregisset,  de  divino  officio  veniens  et  in 
thalamom  snnm  ascendens  ad  locum  necessariam  sab  typo  ventris  pargandi  va* 
dens,    ibidem  caltram  in  ventrem  suam  fixit  et  lecto  decnbait      Re  congnita  ad- 

hibetui-  cyrolQgas^3  sed  ürnstra  confessasqae  ac  sacramentis  procaratas  die ^1 

post  casam  mortaos  est  et  ecclesiastice  traditas  sepaltare  sicqae  saa  confasiu 
morte  lamentabilem  confosionem  et  infamiam  monaslerio  nostro  iniulit,  nt  eciam 
usqae  in  iiodiemam  necdum  ad  plenam  est  abolita,  moxque  fama  varia  percrebroit 
et  oltra  centnm  vel  ducenta  miliaria  diwlgabatnr,  qaibasdam  dicentibas,  a  fra- 
tribas eam  occisam,  alii,  sicat  veritas  babait,  seipsum  occidisse,  aliis  urbaniori 
modo  veritatem  celantibas,  casu  in  enltrom  proprium  impegisse.  Dominus  quoqie^ 
Uinricus  (IX.}?  dux  Glogovie,  Freynstadt  etc.  ad  instanciam  fratrmn  et  ob  &vo- 
rem  monasterii  publice  per  preconem  proclamare  fecit,  ut  a  talibus  relatibus  sul» 
gravi  pena  homines  desisterent,  sed  valuit  quantum  potuit.  Miserat  qnoque  pre- 
fotus  pater  antequam  nepbas  hujusmodi  in  seipso  perpetraret  dominum  SymoBem 
Amoldi,  pro  tunc  priorem  et  post  eum  saccessorem  in  offido,  in  Wratisslaviam 
ad  dominum  Petmm  episcopum  pro  eonsilio  et  auxilio  requirendo.  Qoi  valde 
benivolum  se  exhibuit  dieens,  se  velle  duos  de  canonieis  suis  in  Saganum  mittere, 
ut  pro  composidone  nostra  inter  cives  et  duces  diUgenter  laborarent  et,  si  non 
aquiescerent  sed  violenciam  qualemcunque  nobis  aut  nostra tibus  inferrent,  mox  eos 
excommunicadonis  et  interdicti  censuris  subicere  vellet.  Sed  cum  ipse  ^fatas 
dominus  Symon  adhuc  Wratislavie  esset,  venerunt  sibi  littere  a  fratribus,  de  re 
bujosmodi  scandalosa  seriem  propalantes  ac  ipsam  monentes,    ut  consilia  prelatö« 


&)     Hier  ist  leerer  Raum  fllr  die  niitere  Beatimmuig^  gdasaen»  und  dasu  am  Rnde  hin* 

sngefiigCi  in  profiesto  irel  die  Kathertne  (95.  Nov.) 
')     elororgtts*    Du  Cange. 
*)     J)9f  Raum  ut  leer  eelasaen. 

41 


322  rV.     Catalogut  ahhatiim  Saganetukm. 

rom  requireret,  qaomodo,  si  superviveret,  erga  eum  se  gerere  deberent,  cum  de 
reliqno  abbacie  officio  indignus  foret.  Oui  taUa  legens  et  mente  pertractans  tanla 
nentis  anxietate  et  ebitudine  tactas  fiiit  ex  confasione  rei  insolite,  ut  postea  dl- 
ceret,  imncqaam  cunctis  diebns  vite  sue  tanto  merore  cordis  sauciatam  fiiisse. 
(Sit  hie  Tite  excessas,  confiinonc  et  scandalo  plenus,  hujas  vani  et  mundam  pateis 
abbalis  cunctis  saccessoribus  suis  non  quidem  imitandi  sed  evitandi  exemplum,  ne 
videlicet  crassitudine  carnalium  voluptatum  depressi  vanitatumque  secularium  impli- 
cacione  alienati  et  in  sola  terrenorum  spe  innixi,  ponaiit  carnem  brachium  suttm 
et  a  deo  cor  eonun  recedens  variis  subigatur  dyaboU  temptadonibus ,  et  com  siini* 
Uter  mondus  aut  caro  propria  contra  eos  insorgant  nee  in  deo  sperare  nee  an« 
choram  spei  sue  in  adjutorio  altissimi  figere  et  per  assiduam  devote  oracionis  in- 
stanciam  habitare  didicerunt  cum  insurrexerint  contra  eos  flumina  mundanarum 
persecacionum  et  venti  dyabolicaram  temptadoaum ,  ad  modum  istius  patris  pro* 
cella  temptacionis  obruantur  et  in  foveam  desperacionis  aut  dajnpnabilium  et  con-* 
fusibilium  carnalium  voluptatum  voragine  absorbeantui*.  Probavit  rei  exitus  hujus 
patris,  provide  de  ascensa  kathedre  pastoralis  beatnm  Grregorinm  locutum  fuisse 
in  pastorali  suo,  dicentem:  virtutibus  pollens  non  nisi  coactus  ad  regimen  veniat 
virtutibus  vacuus  nee  coactus  accedat. 

JDe  dotnino  Sytnone  Arnoidi,    dbhaie  ht^JuB 

notninia  pritno. 

14W*  Mortup  domino  Augnstino  anno  Chrisli  1450,  feria  quinta  post  festum  con- 

to. Dcc«  ^.ßpeionis  vi^nis  gloriose  Marie ,  fratres  capitulariter  congregati  ad  eleccionem 
fiituri  pastoris  eligemnt  concorditer  per  viam  scrutinii  dominum  Symonem  Aruoldi| 
pro  tunc  priorem  fratrum,  confirmatus  et  benedictus  per  reverendum  patrem  do- 
minum Petrum  episcopum  Wratislaviensem  in  Sagano,  episcopo  ea  occasione 
a^A^  monasterium  nostrum  visitante^  anno  51  ipsa  dominica  Letare.^3  ^  elecclone 
*  ^*  hujus  venerandi  patris  ipse  idem,  ut*  prefertur,  prioratum  monasterii  administrans, 
nna  cum  fratribus  perpendens  dissolutos  et  irreligiosos  mores  predecessoris  sui 
exitumque  confusibilem  cavensque  in  futurum,  quasdam  ordinaciones  laudabileS| 
pro  honestate  futuri  pastoris  utüitateque  et  fama  monasterii  ex  statntis  Wratisla- 
viensibus  et  alibi  cum  consilio  fratrum  coUigens  et  in  pubiicam  formam  redigens^ 
de  consenstt  imanimi  tocius   capituli  statuit,^}    ut  nullua  in   antea  in   abbaten 


i)  Am  Rande  stellt,  wie  aicli  zeigt  vom  Verfasser  nachgetragen,  dnrch  Abschneiden 
etwas  verletzt:    De  hoc  venerando  patre  tanto  fidaciafius  et  eeretus  scribo,    qaanto 

religiosiss  •  •  •  ejns  conversacionem  aenr exploravi  y  oenlatim  conspexi  cordique 

meo  pro  imitacionis  exemplo  indelibiliter  impresai« 

K)  Am  Rande  steht  von  derselben  Hand:  Potest  namqne  capitnlam  nnanimi  eonsenso 
statotum  facere,  nt  extravagant!  de  constitutionibus  s  cum  aeceesissent  Vielmehr  t 
Decrct.   Vb.  1.  tit.  U.  c«  8. 


19.    Simon  L  323 


eleetas^  ad  confinnacionem  vel  administracionem  adaiittereliir,  nisi 
huJQsmodi  pablica  stipulacione  servare  promitteret,  que  servare  ipse  primus  pr(H 
misit  et  acaratissime,  uti  precepta  diviiia  vel  oracionem  Christi  omni  tempore  vite 
sue  servavit,  sed  in  eleccione  successoris  sni,  videlicet  domini  Martini^  heo 
neglecta  fderunt  In  eleccione  domini  Pauli  fdenint  hujosmodi  ordinaciones  reno- 
vatet  et  quedam  pro  evitandis  jactnris  monasterii  in  temporalibus  et  spiritoalibos 
adjecta,  que  utinam  in  futurum  sei^arentnn 

Hio  vir,  quamvis  rustici  de  districtu  Stynaviensi  filius  foret^  optime  tarnen 
indolis  et  nobilis  ac  discursivi  ingenii  erat,  ita  ut  in  spiritualibus  et  temporalibus 
monasterio  optime  preesset  dirigereturque  divinitus  in  omnibus.  £t  quamvis  in 
nnlla '  facultate  scienciarum  gradatus  esset,  fiiit  tarnen  ab  infancia  studiosissimus 
indagator  scripturarum,  sie  quod  nedum  in  theologia  verum  eciam  in  jure  cano« 
nifX)  et  legibus  civilibus  non  mediocriter  eruditus  esset  et  a  viris  scientificis  magnus 
habitus  predicatorque  verbi  divini  egregius.  Zelum  religionis  ab  inicio  sui  ingres- 
BUS  ferventem  habens  conabatur  totis  viribus  regulärem  obseryanciam,  sicut  in  se 
ipso  sie  et  in  suis  subditis,  nedum  conservare  sed  et  disciplina,  moribus  et  fama 
adomare.  Honestatem  morum  juxta  regulam,  in  incessu,  statu,  habitu  acuratis« 
sime  observabat,  sie  quod  in  omnibus  nioribus  motibusque  suis  nichil  levitatis, 
camalitatis,  voluptatis,  curiositatis  aut  ociositatis  appareret,  sed  in  omnibus,  fra» 
tribus  ac  ovibus  suis  sanctitatis  et  honestatis  exempla  preberet.  Et  licet  in  cura 
exteriorum  nichil  negligeret  sed  omnia  cum  providencia  soUicita  procuraret,  atta<» 
men  die  noctuque  sollicitudine  pervigili  cogitabat,  quomodo  deo,  non  de  bobns  et 
asinis  ^ed  de  fratribus  et  animabus  sibi  commissis  racionem  redderet,  unnde 
summo  conatu  sathagebat^  nedum  fratrum  sed  et.ovium  sibi  commissanun  mise<* 
rabiliumque  personarum  ad  ipsum  confugiencium ,  viis  et  modis  omnibus  tarn 
amme  quam  corporis  procurare  salutem,  Habuit  sedile  confessionis  audiende, 
quod  adhuc  in  eo  loco  stat  ante  capellam  majorem,  et  quociens  de  missa  recessit 
nabitu^  ehorali  indutus,  per  ambitum  transsivit  et  quemcunque  ibidem  genicuIaiH 
tem  et  audienciam  confessionis  postulantem  vidit,  mox  residens  expedivit,  et  si 
fortassis  ea  hora  non  valuit,  denuncciavit  sibi  per  ministrum,  qua  die  et  hora 
redire  deberet;  voluit  enim,  ut  confessores  scrupulosis  aut  gravibus  oasibus  irre-« 
titos  ad  eum  mitterent.  Gonfesaiones  quoque  fratrum,  ad  quecunque  tempora  anni 
a  statutis  ordinis  ordinata,  frequenter  per  seipsum  audivit  interdumque,  Beet  raro, 
dominum  priorem  in  adjutorium  sumpsit,    volens  juxta  mouicionem  sapientis  wltus 

Eecorum  suorum  agnoseere.  In  mensa  sua,  cum  extra  conventum  comedere^ 
iccionem  competentem  usque  ad  secundum  ferculum  vel  ultra  habuit  In  con* 
ventu  quoque  propter  leccionem,  quam  valde  diligebat  et  attentissime  audivit,  cum 
alias  hospites  seculares  non  habuit,  frequenter  commedit,  et  similiter  diebus  jeju« 
niorum,  cum  silencium  in  coUacione  continuaretur,  nisi  notabilem  oceupacionem 
distrahentem  haberet,    scmper  coUacioni  fratrum  interfiiit  et  leccionem  secimdam 

Iier  seipsum  legit.     Et  quociens  conventui  interesset,  sive  in  mensa,  sive  in  col« 
adone  non  nisi  solus  ci)m  aliquibus  de  officialibus  exterioribus  intravit,  nee  eciam 
juvenem  secum  retinuit  ne  quovis  modo  leccionem  impedire  contingeret,   nisi  for-« 

41* 


324  IV.    Catdlogm  abbatum  Saganensium. 

tassis  viros  religiosos  aat  alias  sacerdolem  seeularem  vel  alinin  vintm  multhm 
disciplioatam  casu  occarrentem  secam  introdaceret,  rarissime  tarnen,  solasque  ut 
firequenter  mease  presidens  commedit.  Qiie  eonswetado  reÜ^osa,  quam  non  solom'. 
ipse  sed  et  predecessores  diligeoter  obsenravenint  a  suceessoribus  suis  mitltiuni. 
Gontempta  et  neglecta  est.  £t  quamvis,  nti  di^itas  exigit,  nmltis.  sollickudimbos' 
et  caris  esset  iiaplicatus ,  oracioni  tamea  et  contentpladoni  die  nootuque  dediti»' 
fait  et  a  mane  usque  ad  consumata  divina  officia,  nisi  audiendis  oonfessionibiis 
aut  misse  celebracioni  intenderet,  raro  alabi  quam  ia  aiiibita^3  ^^  inveniebalur, 
nocturno  tempore  toto,  matutinali  officio  usque  ad  incepdonem  Gursus^3  ^  eodem 
ambitu  mansit,  oracioni  et  devocioni  vacans  et  qualiter  in  choro  cantaretur  inten« 
dens.  In  via  quoque  constitntus  et  in  curro  C^ic^  sedens,  quasi  continue  oravil^ 
raro  cum  fratre  secum  sedenti  confabulacionibus  se  dissolvit»  In  capitulo  et  con* 
venttt  multum  fuit  maturus  et  culpis  exigentibus  rigidus.  Nuncquam  permisü 
priorem  et  suppriorem  succumbere  sed  eis  rebelies  gravibus  et  dintinis  crebrius 
penis  subjecit,  disciplinam  juxia  regulam  libens  habens  et  metuendus  imponens. 
In  curia  vero  cum  officialibus  sibi  jnnctis  familiariter  multum  conversabatur  et 
optime  se  cum  eis  comportavit  In  mensa  et  collacione  extra  conventum  existens, 
solaciosus  fuit,  jocos  honestos  seriis  miscens  animum  sunm  ac  secum  existedcium 
humanitate  solaciosa  ac  historiis  raris  recreavit.  Rubricam  ac  conswetudines  sta- 
tutaque  ordinis  per  se  integerrime  observavit  et  in  aliis  observare  voluit,  nee 
eciam  minimum  in  statutis  et  eonswetudinibus  mutare  voluit,  dicens  frequenter: 
cum  hodie  unum  mutatur  cras  ad  alium  negligendum  vel  mutandtam  procedetur. 
Scivit  namque.  non  adinvencionibus  novis  sed  observancia  veterum  relirionem 
stabiliri.  In  cnoro,  diebus  festivis,  sub  missa  et  vesperis  assidue  stetit  et  qnan-* 
tumcunque  frigoris  esset  intensio  nudis  manibus  libellum  ante  oculos  tenuit,  ae 
omnes  sensus  et  motus  corporis  sub  diligenti  disciplina  cohercuit,  et  quam  vis  in 
sciencia  venerando  patri  feb'cis  memorie  domino  Ludnlpho  eqnare  non  posset,  in 
zelo  tamen  religionis,  devocionis  fervore  ac  sancta  conversacione  nuUi  predecesH 
sorum  suorum  inferior  fuit.  Taceo  de  dom|no  Johanni  pingwis  (^sic^j  cujus  la»- 
des  dominus  Ludulffus  gloriose  extulit  preconio.  HU  duo  pre  ceteris,  videltcet 
dominus  Ludulphus  et  dominus  Symon,  sceptra  hujus  sacre  congregacionis  tenent, 
(]det  deos  ut  in  brevi  supares  habeant^  qui  certe  mm  impari  zelo  et  devocions 
religionem  hanc  ac  regulärem  observanciam  plantaverunt,  rigaverunt  et  ad  pleniun 
incrementum,  gi*acia  divina  eis  assistente^  perduxerunt.  Hii  sunt  namque  duo  che-* 
ridnn,  ex  auro  purissimo  duclilia  ad  omne  opus  benumj^^  hii  duo  ubera  sponse^3 


>)     Ambifus  proprie  idem  ac  eireidlaa  Gem.  Krcoigang^    qmit  aomitiir  aUqaaiuto  pro 

ipso  claoBtro.    Du  Ca^ge. 
*)     Cursus,  officium  ecclesiaaticnm,  aen  aeriea  oratioanm^  paalmoram^  bynomorum  et  cae- 

teraruniprecatioiium  ^  qnae  quotidie  io  eccletia  docantantnr«    Du  Gange« 
s)     Exod.  XXV.  18. 
♦)     Caiit.  IV.   10* 


19.    Simon  I.  325 

panrulos  hajtis  s»cte  coQgreg&oioidis  verbSß,  i<»trin»rvm  et  aemplis  bononiin  ope- 
ram  laetaütes  et  ad  profßotiun  religiöse  ctHiversacionis^  perdaoentes^  hü  dao  fiUi 
olei,  qui  asaMuot  doiiiuiatori  ojiiyerse  teiTe,^3  P^^  ^^^  ^^^^  congregacione  inde- 
rioentes  {üreces  offerentesi;  hü  duQ  ^sic^  olive  et  dua  caiidelabra^3  locencia  anta 
dosmBum  et  sais  sahstmitKis;  momih  et  .exeihplis  haaö  3acram>  coDgregadotfem  iUa- 
nrinantes.  Habeat  hUit  dubiam ;  poti^Btatem  elattdere  ^lum  hüs,.  qui  i^vlta  et. 
saneta  "eoram  conversaeione  degenerabt  et  apenre  portas  ejus  öonun '  meritis  ei 
intercessione  eis,  qui  eonun  sancta  et  religiosa  exempla  loütentub  Cum  enim 
liogwe  eorum  hic  in  tevria  olaveä  cell  fuerunt,  quis  dubitat,  eos  in  patria  ha« 
eificacia  pdvari? 

aeereHstiMtiu 

t^uit  in  diebus  Ipsiua  in  Sagano  qnedam  vidua,  nomine  Dorothea,  relicta 
qaqndam  Jacobi  Bebir,  excellentis  contemplacionis  et  seraphiei  fenroris,  que  post 
mortem  viri  sui,  ut  altera  Anna  ewangelista,^}  carnem  a  voluptatibus  et  mentem 
a  vaniiatibas  seculi  abstrahens^  in  amaritudine  qooqifie  spiritas  conctos  dies  vite 
sae  recogitans,  ab  omnique  scoria  per  virtutes  purgatorias  deparatä,  ad  altissi- 
mam  gradum  contemplacionis  pervenit  assiduisque  flammigeris  et  seraphicis  arAh- 
ribus  estnans,  frequentibus  raptibus  abstrahebatur  visionibusque  mirabilibus  et  iUu- 
minacionibus  celestibus,  in  modum  sancte  Brigitte,  sepenumero  cor  ejus  miro  et 
itaexplicabili  modo  inflammabator,  que,  monicione  divina  pluries  ad  enm  facta,, 
cogebatur  reFcladones  et  gracias  sibi  a  deo  fiu^tas  pre£atö  reverendo  patri  abbate  (sib} 
et  enrato  sko  revelare.  Qui  postquam  a  celebradone  misse  abscedeiret  aBisve 
tenporibus  congruis,  ipsa,  finequenter  cirioa  aediie  confessionis  enm  expectante, 
post  confessionem  factam,  hujusmodi  gracias  et  revelaciones  retulit^  iiichU  ei  oe- 
cultans,  ne  dyabolica  enm  contingeret  illusione  decipi  sepeque  numero  in  referendo 
ante  isedile  rapta  fuit.  Qui  ex  hujjisaao.d|  revelacionibus  et  j^acjüß^  ei  relatis  valde 
a  terrenis  eunctis  abstrahebatur  et  in  amore  celestium  cepit  niens  ejus  intirdescere 
et  ad  hujusmodi  s^itimenta  gra^ianm,  modis  quH>iis .  TaliQt\se  ^tuduit  habilitare 
meritisque  et  precibus  ipsius,  precipnis  diebus  soUemnibus  cum  sacra  mistefia 
perageret  totnmque  spiritum,  quantom  possifailitas  aua  admiait^  ad  ialra  revocaret, 
sepenumero  insolita  (sie!}  devocioms  terrme  inflammabatur,  ipsi  ^oqoe  devofarie, 
nt  freqnenter  hiqusmodi  diebus  sollemmfaw  ezcessum  mentis  anstinente,  ^se  Her- 
vor devoeionia  ipaius  contemplantis  patri^,   variis  ei^  mirandb  enigmatibuß  Aee^ 


n  Zachar.  IV.  14. 

^  Apoe.  XI.  4. 

•\.  Mm.*  1*      *  t 

•)  derotana,   tdicioM^   pl«. 

•)  Lue.  H.  3«. 


•    »  . 


•  326  JF.     Catahfftts  ahbahim  Saganendum. 

rabatar,  nt  in  reveladoidlnis  predicte  devotarie  clarias  condnetar,  ^as  prediclas  pa- 
ter  in  loco  confessionis  ex  ore  ipsias  mente  concepit  et  postea  in  scriptis  redegit,  que 
eciam  legentibas  non  parvam  C^ic}  fervorem  devocionis  et  admiracionis  aministrant 
Habentor  mann  prefati  reverendi  patris  exarata  in  qoodam  nfgro  libello  intitulato: 
Liber  spiritaalis  grade; ^3  sont  enim  in  eo  et  alie  quoqne  reveladcmes  cnjosdam 
oonialis,  qne  sie  intitolantor.  Hec  devotaria  in  domo  lapidea  coria  nostre  drea 
ttalTam  usqae  ad  tempns  horrendi ,  interdic4  propter  ducem  Johaanem  per  IDOL 
annos  observati  habitavit  Com  autem  monido  super  partidpantes  publicaretnr 
^sa  de  Sagano  in  Freynstadt  se  transtnlit,  nbi  in  gravi  exilio  et  panpertate  in 
hospitale  foris  opfdum  in  ultima,  sua  infirmitate  se  dud  permisit,  nbi  et  fervidum 
illum  spiritnm  tradidit.  Ad  terrorem  incontinendum  clericomm  hoc  nnnm  de  hüs 
revelacionibus  hie  inserere  curavi. 

Erant  duo  incontinentes  et  lubiid  fratres  pro  tunc  in  monasterio,  quomm 
lOffS  non  multo  post  deprehensus  est  et  dure  penitende  subactus,  alter  vero  totus 
irersutus,  in  regimine  fratrum  subprioratum  agens  simul  et  vestiariam  procnräns^ 
plnrimo  tempore  lubridtatem  snam  texit  et  tandem  in  multis  notatus ,  ab  omnibus 
officiis  est  absolntns  et  aliquo  tempore  propter  culpas^  que  patentes,  prinütusque 
mtem  oculte  erant,  divino  judicio  reservabantor.  Ipse,  «penitenda  suscepta,  con*» 
fiisionem  snam  non  ferens,  petivit  licenciam  transseundi  ad  arciorem  religionem^ 
aai  respondit  dominus  abbas,  quod  paratus  esset  sibi  licendam  dare,  si  sincero 
affectu  peteret  et  in  hoc  spirita  libertatis  et  non  necessitatis  aut  adversitatis  duce* 
retur,  deberet  ergo  penitenciam  suam  servare,  ipse  interim  vellet  probare,  quo 
^iritu  duceretur.  Ille  non  post  multos  dies  apostatavit  et  in  apostasia  vita  fnnctus 
est  Rome,  nisusque  fnit  totis  conatibus,  suis  versuciis  dominum  abbatem  fatigarj?, 
ied  nichil  in  effectum  perduci  valuit.  Horum  duorum  pluries  cum  missas  eorum 
andiret  et  in  extasim  duceretur  vidit,  cum  sacramentum  frangerent,  quod  sangwis, 
per  di^tos  eorum  fluens  largiter  in  calicem  fluxit  ei  quit  significaret  intellexit  ac 
domino  abbati  secrete  revelavit. 

De  omaHbuB  eecietie  et  libri$  q«o$^  com^paravii 

et  honi»  im.tnohiiibU9  que  emU. 

Pater  iste  per  omnia  venerandus  non  aolum  zelum  religionis  et  devocionis 
magnum  habuit,  v^rum  edam  decorem  domus  dei  non  minus  dilexit,  unnde  notabiliores 
omatus  in  casuüs  et  cappis  choralibus  cemparavit.  Nam  sUpendarii  de  bello  Prute«- 
nomm  apportaverunt  cappam  r^s  Polonie^  quam  ipse  pro  prompta  peeunia  emit,^} 


>)     Diese  Handschrift  scheint  Teiloren  tn  aejii« 
*)     Es  steht  im  Originale:   qnas. 

*)     Am  Rande  steht  hinzugesetzt  s    Ut  rerins  nune  oog^oyi,    Tafidoa   Casnar  NosUte» 
candcm  obtuüt  et  rovit   fortassis  capelia   beate  Marie  in  monte,    desiaerat  de  hae 


10.    Simon  L  387 

et  haensque  in  eadem  forma  eat  sioiii.  eam  rex  Mbuit,  utlnsigBia  ejus  in  pre« 
textis  sine  brodoris  ostendunt.  Sunt  et  ab  eisdem  stypendariis  alia  plora,  ut^ 
pote  eappam  viridem  meliorem,  que  «rat  superdaclara  cuj«is4diq)  Schabe  PoI(H 
iüce.O  Comparavit  quoque  et  ab  eisdem  casulam  albam  de  zameto  elevato,  ai>» 
reuin  babens  fuadamentam ,  item  casulam  rubeam,  aoro  iosertam,  alia  quoqm 
plura,  de  quibus  infi-a  dicetor.  que  pro  majori  parte  ex  funeralibus  obvenerunL 

Libros  quoque  valde  diligebaty  mmde  preter  eos^  quos  fratres  scripseruol^ 
scriptorem  assidue  babuit  sedentem,  et  multos  libros  procuravit,  tam  in  jure  ca- 
iionico  quam  thelogia  et  legibus  civilibus,  que  ab  eo  tempore,  quo  impressura 
wlgari  cepit  pro  parvo  reputantur,  que  impressura,  si  in  lucem  temporibus.suis  pso- 
dttcta  fuisset  uti  nunc,  cuncta,  que  sibi  residua  fulssent  in  libros  expendisset 

^ll^niit  quoque  villas  in  districtuSoraviensi,  videlicet  Ozunczendorff,  Jesch* 
kendorn  et  Gzadelin  et  aliquos  rusticos  in  Marischdorff,^}  precipue  propter  piscinas  cum 
antea  nullas  piscinas  preter  illas  in  Brewnaw  haberemus  ab  Hinrico  Rogewitcz,  anoo 
Christi  1463  pro  mille  septingentos  (^sic}  et  XUII.  florenos  ([sie}  Ungaricales,  et  in 

Irompta  pecunia  simul  exsolvit.  Reservavit  sibi  et  heredibus  suis  dominus  Wenczes- 
lus  de  Bebirsteyn  reempcionem  pro  eadem  pecunia  in  una  summa  persolvenda.^3  P^* 
stea  vero  dominus  Martinus,  successor  ejus,  emit  sculteciam  pro  centum  et  quinqua 
florenis  Ungaricalibus,  item,  %mansuma  Lawbisch  proXV.marcis,  item,  ^^man- 
aum  a  molendinatore  pro  XV.  marcis  et  hec  omnia  junxit,  univit  allodio,  quod  antea 
valde  tenue  erat.  Concessit  quoque  domino  Johanni  de  Bebirsteyn,  filio  supra- 
memorati  Weoczeslai,  ducentos  norenos  Ungaricales,  sed  nescio  quibus  respecti* 
biis  ipse  pater  ductus  eidem  domino  nondom  anno  aut  vix  elapso  eandem  pecu- 


0 


onam  propinamj    dedh  quoqae  ipse  abbas'^redictnft  ei  eim    summam  florenoniai» 
ona  eam  Frnsie  companvit,  otpole  circiter  XXX.  aoreos  vel  XXVIIl. 
dzoba  Polo..    Schuba  Serb.,^   sSchaube  Deutoch,    Teatis   ad  taloa  asqae  promisaa, 
üebergewand,    gewöhnlich  mit  Pelz  gefüttert. 

t)  Am  Rande  steht  roths  de  honia  et  Tiliis  in  distrlcta  Sorayienai  noTiter  monaatetio 
ineorporatis. 

a)     Kansendorf,  Jaachhendoif,  Maradorf  und  Zedel^  aimmtl.  4«— >!  H.  W«  n.  S.W.  von  Sorav. 

«)  Zaerat  26.  J«ni  1460,  daim  1.  Juli  1463  (FmUff  yor  Yiaitat.  Mariaej  erlaubt« 
Wenxel  jom  Biberatein  dem  Heinze  Rogewitz^  eu  Triebel  gesessen  ^  seme  Guter 
Kunzendorf  mit  Teichen,  Vorwerk  und  zwei  Uäldern  Yor  Soran,  Czadelln  nnd 
Jeschkindorf,  und  was  er  zu  Marisdorf  gehabt,  an  das  Stift  Sagan  zu  Terhanfen» 
wofür  ihm  (W*  t.  B.)  der  H.  R.  mit  100  Schoek  Grl  Genttger  Mthan.  An  demad- 
ben  Taee  urkundete  Wenzel  tob  Bibefstein  dASselbe  für  das  otift  und  reiebte  jene 
Güter  dem  Stifte,  frei  Tom  Dienste,  Fohre  und  Legir,  erblich  nnd  ewieiich,  mit 
freier  Schaftrift,  obersten  nnd  niedersten  Gericbten,  ausgenommen  Todtschiage,  Hin- 
gen und  das  den  Hala  anlangte,  was  er  sich  vorbehielt,  so  wie  dass  seine  Erben 
sollten  Macht  haben,  diese  Guter  für  1714  Unf-  Fl*  einzulösen.  Am  8.  Not.  1463 
4|pitirte  H.  Rogewits  ub^  empfangene  1714  Flor.  S.^  auch  die  mangelhaften  Au^ 
suge  dieser  Urkk.^  mit  falschem  Datum ,  in  Worbs  inyenUrium  diplomaticum  Ln- 
satiae  inferioris.  T.  I*  f.  279.  Hierzu  gaben  20.  Aug.  1463  der  Abt  und  daa 
Stift  urkundlich  ihre  Einwilligung. 


u'v^ev'i^ 


•I' 


alladii  aagMcnto  vel 

fiimUitar   illos  da- 

natarales  heredes 

si»l^y    et  sie,    ai  hodie 

lerent;    et  solam 

aliomm   qaocan- 

id,    ^od  in  dimis- 

in   hoc   pre- 

«    sine  quorom  re-* 

^    *       senioribns 


EiSO  aateai,     pro 
reempcio- 


'•\  :-.' 


""    /    .^      «     •■  '^"L  .-V     ^'•-'^   ^C-M«SL       Ifee   Mtm    pater, 

—  -.-^  — —     ■  ■■  »  1^  *  Ä«*  Biftiiii  sibi  velle 

;     ad  qnod   ego 

.:^*    ^}^E»*anditOy  totas  iiirore 

--V  «.      IU1 1    qnad  amie  dos  stellt 

*    i  »n-^.  t:  m  officio  knp^disset  et 

:«ir:!«    X  iarocen  totos  versos  et 

M/.3r   *^srraK  Baltazarem  semoiem 


•  "^^"^    ^"^  —    = —   aderat,    tarn 


ia^'4     >»••= 


A«*»  "  «.^.a*       "^    ^*"*_'^e*^      i^^^^CV^U 


"*  •    i 

^^    .*•  ji  --*  -^  ,,,^^  „„.^  ^  BÄHteym  «üpmviMS,   pre- 


*-^  U- 


,-,_-^  i9f4  Vmg.  edAem  a&akH,    mntkr  dock  aar  dem  Htn^ 

i^  Eimi^muag    b^mUhm   sallta«    aidit   aber   Icsaca   Erbca.     1Ir>* 

T.  L  «^  -' 


19.   iSfmofiL      Mroitrmf  CcwOantinäfieli.  ^t9' 

mesaniatar  alienanda,  ouod  in  prinlegiis  Mram,  precipae  Johannis  primi  regia 
Bohemie  et  patris  KaroU  qoarti  conceätur  eis,  quod  possint  bona  eoram  inmo« 
bilia  veodere  et  dare  etc.  $ie  tamen,  qaod  iUa  qpiritaaUbus  peraonis  non  vendant 
Idoirco,  com  illas  possessiones,  vjdelieet  Czonesendorff  et  Hennanszdorff  empte 
8ant4ioat  datam  illios  privilegii,  »i  gnari.et  attractiyi  domini  in  possesaionem  ilia* 
ram  terranim  venirent,  timendam  esset  de  impongnacione.  .Sed  tarnen  in  hoc  facto 
moltum  interest,  quod  bona  hujusmodi  non  a  donünis  de  Bebirsteyn  sed  a  vasallis 
eonim  comparavinias. 

Hie  venerandiis  pater  raro  et  non  nisi  brgentibdd  cansis  offieiales  saos 
matavit.  Ipse-  edam  pro  indnlgendis  generalibns  pro  se  et ,  i|rrtribas  bis  tempore 
sni  officii  imposuit  Hie  magistmm  Martinom,  prepositum  liospitaUs  et  postea  suc* 
eessorem  säum,  in^a^nm  .de^iyiadam  paejla  sibi.  serviente,  qu^  conceperat,  una 
com  subdito  suo  ßd  piirgad^nem  «anoQicam  eompulit.  Jpae  qndqtte/  ambitum  con- 
somavit  et .  testudinem«  ao  Imesirap  vitreas  in  cq  construxit.  .  Fuenint  ejus  tempo- 
ribaa  dae  virgines  »cluse  js^les,  non  contempnende  devocioois,  in  orto  ambitns 
reclase,  qni  (sie}  t^nporibos  snis  mwtoi  sunt  et  tngnriuni  tempore  incendii  cor- 
mit  et  postea  per  doniumm  ACartinom  fiwlawtfipto  murata  dinita  sunt. 

JfHcideneid  teiinpöti$  4ttiu$.     JDe  eaci^dio  Comian^ 

iiuapolUane  urbis  per  TNrt*cJba#. 

Anno  gracie  1453  Constantinopolis ,  eivUa»  imperialas,  capitor  a  Tareis,  1453^ 
tradita  per  Januenaem  qaendam,  nomine  Johannem  Jnstiniamdtt,  qoi  joxta  promissa 
post  trium  dierum  earriculom  a  Tiircho  vex  conatitttHary  et  die  qnarta  deeoUatar; 
Civitale  in  dediclonevi  reeepta  imperatoris^  eaput  a»p«iatiir>  ipaa  jam  mortuo  fVird 
livore  et  com  tota  progenie  ocdditv.  Bellatores^  dn- jtnrribas  et  mnris  reperti 
eoncti  tmcidantar,  alii  fecreis  nanicis  et  compedibus  ligatl.et.collis  eomm  Innlbaa 
dnctis  extra  urbem  nnserabiliter  daeuntor,  noblles,  plebeiy  Monaelii  et  moniales, 
mares  et  femine,  virtutibns  predari  vitoperabiliter  et  mqndenier  ntiiaeretricale  in 
hpanaribus  pwaütute  trahebantor  tantaque  et  talia  cnm  eis  agebantur,.qnanta  de 
Invtis  animalibu«  nephas  ait  eogitare  et  qnalia  sine  riiboreiari  qnis  minime  valeat 
I^hntes  coram- £eiiitoribus  Qt  apiicbli  maetabantur,  .matrea  filüs  jet  filii*  matribna 
privabantar,  conjuncti  consangwinei  et  amici  in  diversas  regiones  disjoncti  venditi 
dncebantor,  principes,  barones  et  domini,  babnlcorum  porcariorom  eflfecti  sunt 
famuli.  Sed  hec  circa  hamana,  sed  que  circa  di^ina  geißs^re,  -nee  üngwa  valet 
explicare  nee  aures  pie.  audire^,  qne  ex  histOria  Vsidori .  cfrdkaljs.  et  in  Öonatan« 
tinopolim  legaü  clarios   habentur,^}    fi^V^^  plancljis   ingene^  in.  tota  ckistianitate 


i)  Xsi^oraa,  BfdvopoUt  toii  Kiew 9  l#%at  IVbits  Nttolws.V»  .imiGdnsla^tinopali  igt 
yertäHtw  eines  Bfiebi  de  fflgiiie.  nrbis  eversionei  welebcf  brf«R«yjialdi  «nn. 
eccies».  a.  14^3,  N.t.  6  steht  und  ^ban  btfntttet  ist.  Vergl.  ibrigens  ▼»  Haumera 
Gescb.  d.  Osmaaisidiea  Raicbs»  T*  Lp,  046. 

42 


33d  IV.    üaiatagus  abbatum  SctganeMium. 

et  timor  grandis    periitque  fides,    prius   heresibus  taiüs  infecta^     pene  tolaliter 
in  Greda.  ' 

Eodem  anno  Nicolaus  papa,  in  die  beati  Jeronimi,  publicavit  ballain,^^  ^^ 
50.  Sept.  passagie  facienda  contra  Torcum  et  invoeavit  canctos   reges  et   principes  tochis 
ehristianitatis  pro   subsidio,    sed  quia  principes  ihobedientes  foernnt/   nicbfl  in 
effectum  ^  perdactükn'  est  * 

Mfe  hello  JPrwienorutn  contra  regem  Kolonie  et 

morte  duei»  HudulpM  Saganensig. 

.'       '  *  ♦  '  - 

Bella  plnrima  liiis^  ternporibns  in  diversis  -Mrtibas  ckristianitatis  oriontor  et 
continuantor,  videlicet  in  Pruszia,  Fiandria,  'ildgnä^  Romania  et  Swevia* 
i42$4.  Anno  namque  domiiii  1454,    majores  et  pdfenciores  oivilaite^  Pniszie,    in- 

crassati  et  dilati  .diviciis  et  vblüpt^tibas ,  ceperont  dotfiinis  suis  recalcitrare  et  ad 
regem  Polonle  se  conferre,  ac  olam  cum  eo  consilio  babito  introdnxerant  cnM 
grande  exercitu  in  Prnsiam,  et  domim  Prulenonim  inprovisd  infira  mensem  inferio* 
rem  partem  ten*e  eornm  pro  majore  parte  amisernnt  cum  forcioribus  civilatibus  et 
castris  plurimis^  Con^uxerunt  domini,  licet  tarde,.  stipendarioß  ^alidos  et  nioltos 
ex*  omni  Thewtumca^et^fiotiemica  nacione,  dnxqae  Saganensis  Radalphns  cnm 
exercitu  BobemorUl  kt'  TliewtoMcomm  qaasi  qtiatnor  miliom ,  accepta  pecunia  pro 
stipendiis,  simul  Prasiam  vadit  et  commisso  belle  acerrimo  campestri  cnm  rege 
I4M.  Polonie  eis  öbviam  vemeote  ante  eivitatem  Cbnis  enm  tnrpiter  fngarunt  et  mnlta 
17.  Sept  ^.|.^  PoloDornm  occiderunt  et  captivamnt  Estimatns  namque  est  exercitns  Polö- 
norum  ad  40  mi^lia  bptime  >atina(orum,  ceperantque  predam  muUam  de  percusso 
exerdtu,  quoniam  oen' ati^pMgnandnm  sed  ad  regnandom  et  magnificenciam  regiam 
ostendendam  putabat  se  nsx  terram  intrasse,  ditatique  sunt  snperstites  stipendarii 
de  preda  hujusmodi/in  aiiro^^  argento,  restibus,  equis  et  armis  supra  modmn  et 
incliti  facti.  Cecidit  iii  eo  belle  dnx  Rudulphus  Saganensis  *')  recuperaverunfque 
domini  emcifen  plures  civitatesr  et  castra  et  continuantnr  bella  dura  sine  traw^s 
et  pace  usque  ad  tempöra  Pauli  pape  secundi,  videlicet  annum  domini  1466,  po- 
nitur  terra  Prutenqrum  in  solitudinem  j  Polonia  sine  intermissione  vastatur  quoniam 
sttipendarii ,  civitalibus  et  castris  pro  stipendüs  in  dediciouem  aceeptis ,  ferinis  car- 


1 1 


n — r 


*)     Bei  Raynaldi  t.  3.  iASSi.  N.«  9  ff. 

^)  Am  Rande  iist  gleichteitig  nachgetragen :  Foit  in  exequiis  ejnsdem  doch  Rudolpki 
prepcAittia  pannua  nlbeiia  de  zameto,  de  qao  dominus  symon  fecit  meliorem  robeam 
caaalam  comparando  ad  Iioc  ducis  dalmaticaa  et  crncem  magtstralta  artificii  qaamplu- 
rimi  Yaloria  ad  donam  prefate  caanle.  S.  über  die  Schlacht  bei  Konif^yors.  J*  Voigts 
Geack.  de*  MAienbarg.'"Tl  L  p.  4t4.  Etwas  atarker  Als  lOÖOfitänn  waim  also  die 
Ritter  kier  doch*  Noek  am  1;  Aii|;08r  14S4  bekannte' fiereog  Rudolph  iH  Sagan  dem 
Augv8tiuor-Stift&7SDng.  Gulden,  die  ihm  der  Abt' zu  »einer  Notkdurft  geliehen,  bei 
füralllcken  Worten  ^    Treue  und  Ekre  uriederzubezahlen.     Crk. 


19.    Simm  L      Premsüchet  Erleg.  331 

niboSy  que  in  magna  habondancia  habebantnr  et  frulnentia  ao  aliis  vite  neces- 
aariis  per  mare  abdueds,  sustentabantor  magnaque  multitudo  nobilium  et  exper- 
tornm  pungnatornm  de  ntraqne  parte  processu  temporis  ibidem  periernnt,  et  si 
concta  scribi  deberent,  texeretar  prolixior  quam  Troyanorom  historia,  nam  et  du- 
radene  temporis  Trojanum  ^bellum  excedit     Nicolaus  quoque,  P^P^?  excommani- 

cavit  et  iiiterdixit  omnes  <  Pmtenos  de  civitatibus  Torn,'- GdantoV^,  inilleonge^}  ^^ 
alios,  qoi  contra  fratres  ordinis  ligam  fecenmt  et  omnes  in  hoc  eis  prestantes  con- 
ailium^  auxiüum  aut  favorelta. 

Anno  autem  tat  supra,  videlicet  66,  cum  utraqne  parä  fatigata  et  exhausta  1466, 
efiset^  deo  propieio  et  populo  insolenti  caatigato  et  humiliato,  dominus  Budulpbus^ 
I#avantinas  episcopus^  sedis  apostolice.ad  partes  Alamannie  legatus,  eas  partes 
exposoit  et  concordayit  tali  modo,  ut  rex  Polonie  datam  sibi  terram  Pometanie  cum 
najoribus  civitatibus  Prussie  a  magistro  et  fratiibus  ordinis  Übere  i'etinere  et  pos- 
sidere  debeat  et  ipsi  domini  sab  obediencia  regiii.fore,  nee  alium  quam  ipsum 
recognoscere  supperiorem,  ipseque  magister  et  omnes  sibi  succedentes  omagium 
regi  Polonie  iacere  teneantur  Polonosque  in  ordinem  secipeje,  et  eis  officia  sicut 
allia  committere,  nt  Caritas  mutuo  nutriatur,  et  demum  adjunctum  est  in  concordia, 
qaod  si  papa  eciam  mota  proprio  vellet  hiis  contradicere ,  qnictmque  in  hoe  pape 
aqoiesceret,  deberet  e3se  perjurus  et  fidefragus,  qijiod  non*parum  vergit  lo  de-^ 
ragaciönem  auctoritatis  et  dignitatis  papab's,  cum  secundum  ([omnes}  \cdnones  in 
omni  juramento  auctoritas  pape  est  exclusa,  ideoque  eciam  papa  requisitos  bujus- 
modi  concordiam  nee  recipere  nee  confirmare  yoluit.^3 

MBe  tnarie  JüTIcolal  pape  et  »uccessione  CalixU  tercU. 

Anno  Christi  1455,   in  profesto  anuncciadonis  beate  Marie  virgmis,    papa 
N'icolaus  quintos  moritur  et  elegituf  cardinalis.  quatuor  corcmatorum ,    nomine  AI-  ^^^- 
phonstts^}  de  Cathelonia,    homo  LXXX.   annomm,    debilis  et  infirmus,    preest  ^* 

ecclesie  annis  tribus  et  mensibus  VL  qiü  juravit  in  promocione  sua,  omnem  velle 
dare  operam  pro  recuperacione .  Constantinopolitane  urbis,  sed  impediente  sehio  ac 
HMurte  preveniente  ad  effectum.perducere  non  valiiit,    jücet  tptus  ad  hoc  conaietar*. 
iBJtthxit  processiones  et  oraciones  in  tofa  ecclesia  ^  vindulgencias  ad  hoc  dedit^  que 
in  Slesia  satis  acnrate  observate  sunt. 

Hie  confirmatDs  conttaötum  reempcionis  siviat  M artinüs  quifatus  «ionfihnavit.^} 


>)     'Sa  itt  d*  Handsohr.yniaiilreitM;  i8t*Klbi0|/ gendintt  .  ;i.t  .i^ii.;   .t     .. 

2>     &  über  4ea*  PrcnniblieBi  iGieg  ram^im«  uThokmkt -WAeim  v^^MßAAW  Caspar 

B)  Alphons  Bohn»  ansi  .Valencia ^  78^  Jafee:all!,>  J^lMt^aclAf»^^;  gckiiiiit^MK  ^ril 
14tey  mU  Palml  Galixtm  HL»  at/  Bi'Aüg.MlS&  -i.I  1%/  .*'  \'Aiu     u'.u.<  «I  -: . 

«)  Pakt  Martift  V«  hatte  iL:  JdU  A/U^,  ^nCJBittra  der.  fioialtidiheit  dea^Bfeitoer:  Spten- 
gels,  aa  die  Bischöfe  voa  Gneaen^*  Liel>iia  und  Olmäta  eine  Bulie.^erlasimrj  99  «cy 

42* 


N 


332  IT.    Catätogus  abbaium  Saganensüun. 

i4M.  >)Aiuio  domiDi  1494  Ladisiaas^  adolescens  spectabilis,  Ungarie  et  Bohemie 

6.  i>cc.  ^^^   Wratisdaviatn  venu  de  Bohemia,   ipM  die  Nicolai  et  ibi  omagia  fideütatis 
suscipiena  yenavitJ^^  ... 

•  »       . .  .  ■    •  " 

jDe  vietotria  mirimda  iempore  CaUacH  pitpe  emnira 

14116.  Anno  gracie  1456,    in  feste  beati  Sixti  pape,^    fideles  inirabili  vietoria 

-^^HS^^'  centra  Turcc»  babita  sunt  letificati.  Gfun  efiim  imperator  Tarconun  Constantiae- 
polfm  cttlineDu  Greoie  expengaasset  Ungariainqae  sibi  armis  subigere  oüfpiena,  pfe- 
fatua  dominos  Calixtas  papa  dömininn  Johaintieiii  car^alem  eancti  Angeli  kga- 
tum  io  Germaniaiii  misit,  septentrionales  vires  in  T«ri$iim  eoneitaturam*  Coaetas 
est  exercitus  non  tarn  araiatas,  quam  fidelis,  wlgus  incompositum ,  popoUares 
inopes  arma  sumpsere,  quos  etenie  vite  premia,.  non  stipmdia  militaria  cemaMH 
verunt.     Mahumetesj   a  GoasMällmpolitaiia  vietoria  superbiia,   eongFegatis  ingeii* 


seit  l&nger  als  100  Jahren  bei  ibneri  Sitte,  gewesen ,  dasa  ein  jeder  Fürst ,  Baron» 
Ritter  nnd  Bürger,  welclie  ihr  Geld  nicht  nesser  hätten  nnteruringen  können,  für 
dassell>e  von  geistliehen  oder  weltlicheii  Personen  oder  Körperschaften  auf  Grund* 
stücke  derselben  erblichen  Zins  erkauft,-  nehmlich:  für  1  Mark  Zins  10,  11,  18, 
13  — 14  Mark  nach  Umständen,  .dann  ablösbar  nach  festgesetzter  Zeit.  Damit  nun 
dnrch  die  Kündie^ung  zn  jeder  Zeit,  die  Besitzer  der  Grundstücke  nicht  rninirt  wür- 
den, so  hätten  ^e  Di&chofe  von  Breslau  und  mehrere  Fürsten  die  Contracte  so  aus- 
stellen lassen , '  däss  die  Ablösung  des  Zinses  nicht  erzwungen  werden  könne.  Da 
nun  auf  splch^  Grundzinsen  Yiele  geistliche  Stiftungen  gegründet  worden^  so  he» 
sUtigt  das  der  Pabst  und  verpflichtet  zur  Zahlung  derselben ,  indem  er  die  Ana* 
flucht,  dass  das  Wncher  sey,  verwirft.  Mach  canonischem  Rechte  war  Zins  lur 
Darleihen  Wucher.  S. über 2inskauf  Eichhorns  Deatsche  Staats-  und  Rcditsgesch. 
T.  II.   p.  377. 

^)  Am  Rande  steht  rolh:  Ladislaus  rex  Wratislaviam  petit  S.  über  die  Ankunft  und 
Anwesenheit  des  Ladislaus  in  Breslau  Klos 6.  T.  IL  p.  480. 

B)  Am  Rande  ist  etwas  spAtc^  naebeetragen  i  Item,  (m)  dominf  14B9,  (vti  LX.)  ipso 
dic^  beati  Thoirie  de«  Aquitio  <7.  mmm),  filit  ventos  inaoltti  fbftilndinta ,  qni  arbovea 
Talidissimas  radicitus  ewalsit  et  in  tanta  copia*,    q^od.  ^ciam  aequriboa  A^ata  viamm 

Surgare  oportuU  multaqui;  dampna   in:  silvis  et  edificiis  intulit.     (Nach  Pol  6.  März 
459.)     Consimilis  quoque  eciam  antea  extitit',   anno  videiicet  133t>. 
^)     Am  6.  August.    Am  Rande  steht  x    Eneas  Silvius  in  historia  Bohemornm.     WBrklicb 
ist  das  Folgende  bis  zum  Ende  des  Abschnitts  aus  Aeneas  Sylvius  bist.  Rohem, 
eap.  LXY.  abgekürzt,    mit  manohen  a^wnideadeii  IieteiteUi  ..von  denen  wirdic- 
•    jeni|;cäy.^eKhe  zmnoVUrsliBdnidib  mäihi^  (wa^Ken^    im  Klaimnertt  facigeliigt  haben^ 
deren  weitere  Yergleicbung  zeigt^' '^daU  uneoB  Verfasser  die  Römiaime:  Färbe  «der 
•'  SprdMkdcadiibeji  Od^^ls  n&Uiaii*  Gifick'.zäk^«r  abessen  auciite^    ddeh  auch  ihehrere 
gute  Lesarten  mittheille^  welche  ttJeSif  mitr  der»  Aosgalie  ift 'Fieber  s^.  rer. Rohem, 
ab  inid4ripänigeii»iOOfvaateii<4ert''opeisa  geogr^hioa  iet  hbtoiiea«   ilchnfil^  £080«:  lllo. 
überdtfüiiamenc )!«!:'<  -^.i}  kukhU.  l    .     \  '  .:    ,       .    ;  •     »  ■     . 


••   V 


19.    Simon  L       Türkenkrieg.  333 

tibns  copiis  ex  T^acia,  per  Triboles  in  Ungariam  properans,  G.  et  L.  oiiUa 
pnognatoriim  dacere  ferebator,  et  inflatus  opinione  sui  tantoque  tüniens  exertita 
ml  duMtare,  quin  devicta  Ungaria  lUiricos  penetrarn  fines,  'Ytaliamque  atque 
Romam  uno  impetu  subigere  posset.  Verum  parva  urbs  et  aliquando  ignobilis, 
tantos  ejus  conatus  reünnit,  quam  majores  Tawurihum  ([appellavere} ,  nostra  etas 
Albam,  i;  e.  ^tVeyszburg  vocant,  ad  confluentes  Danubii  Savique  silam.  Haue 
priinum  obpungnare  statuit  propter  opportunitatem  traasseundi  flumioisi.  Johannes 
Capistranns,  ordinis  minoram,  vite  sanctimonia  clarus,  ea  tempestate  Ungaros  in 
arma  publicis  sermonibus  excitabat.  Qui  ubi  Turcos  appropinquare  (^ac^cepit, 
nichil  moratus  in  Albam  se  contuHt,  haiic  parvam  crueesignatorum  manum  addu-* 
cens;  Johannes  quoque  Huniades,  cbntractis  raptim  copiis,  eo  profectus  est;  cai*- 
dinalis  Bude  remansit,  auxilia  undique  ciens.  Turcns  interim  aput  Albam  castra- 
metatus,  summis  viribus  eam  urbis  partem  adorditur  C^ic},  qua  planus  patuit  ad- 
ditus  dispositisque  tormentis  eneis  rare  et  insolite  magnitudinis ,  priores  muros 
aperuit,  vacuum  namque  parvum  ^pactum  intus  erat,  üsqne  ad  murum  alterum. 
Hie  crucesignati  stacioncs  habuere,  parum  tecta  armis  acies,  hastis  gladiisque 
byspida,  ferodtate  animi  et  celesti  auxilio  tuta.  Ingressi  per  muri  ruinas  Turci 
cum  hiis  atrox  prelivm  commisere,  Capistranus  ex  turri  clamitans,  christianos  hör- 
tari,  vexillum  crucis  ostendere,  opem  de  celo  pronittere,  maledicere  hostibus,  dei 
presenciam  implorare  sathagebat.  Huülades  quoque  modo  huc  modo  illuc  cum 
globo  militum  currere,  instaurare  ordines,  pro  fessis  validos,  pro  sauciis  infeegros 
sufficere,  imperatoris  atque  militis  ofiicium  exequi  curavit  Pungnatum  est  summa 
utrimque  vi,  modo  nostri,  modo  Turci  pedem  referre.  Hinc  vivencium  clamor 
inde  moriencium  audiri  gemitus ,  audaciores  primique  bellatores  xonfossi  gladiis, 
cadere  super  cadavera  passim  strata  sequentes  coguntur  pulsiqne  extra  menia 
hostes.  Instante  imperatore  Turcorum  acriter  Christianos  in  ultimum  discrinien 
adducere  oonati  sunt,  postremo  christiana  virtute  repulsi  denuo  pericuU-  magis 
quampudoris  anxii,  opidum  feda  iuga  reliquere.  Rursus  seqüentibus  crucesigna- 
tis  extra  muros  pugnam  instaurare,  mox  ex  proposito  fugere  Turci,  ut  quam 
remoässime  ab  opido  Christianos  protraherent ,  interim  acieni  a  latere  inmittere, 
que  reditum  in  urbem  egressis  interoipiat  Furmtes  noütri  atque  victoria  exul- 
taotes,  in  quod  predpitarentur  discrinien  minime  adverterunt,  paululom  pfocessuris 
et  a  fronte  et  a  tergo  perioulum  inminere.  Vidlt  ex  muritf  Capistranus  tranavcr- 
-sam  hostium  aciem  insidiasque  cognoscens  revocare  suos  cepit,  cumque  parum 
audiere,  tympanis  ac  tubis  confundentibus  voces,  preceps  in  pungnam  dilabitur 
atque  inter  duas  acies,  inter  tela  vplancia  procurrens,  clamoribus  ac  signis  cmce-* 
signatos  redire  coegit,  aput  quos  niiUa  erat  Huniadis  vel  fides  aut  auctoritas,  quo« 
nun  magna  pars  Thewtonica  foit,  Hungarico  infestissima  gäneri.  Fraudati  magna 
spd  Turci  In  castra  redferunt,  cum  IJni.  et  XX.  horis  interdiu  mctuque,  nunc 
muros  quadentes,  nunc  m'anü  pungnantes,  prelium  protraxisseni  Multi  ex  utra- 
que  parte  cecidere,  plurimi  exTurcIs  et  quidem  prestanciores.  De  cesis  hoslibus 
varia  est  sentencia.  Quidam  super  XL«  milia  perisse  tradunt,  nonnuUi  XX«  milia, 
alii  ad  summum  IIII.  milia  cesa  fiiisse  aflirmarunt,  quod  iafra  verum  esse  videtur« 


334  rV.     Catähgui  abbatum  Saganendum. 

Neqae  enim  in  ianto  exercita  videri  clades  ea  oecidio  potaisset  llfajor  profeciö 
jactara  tantam  imperatorem  fdgere  compulit,  qui  seqaente  nocte,  inceiisis  castris 
ac  maGhinis,  cum  toto  exerdta  trepidus  abüt,  nee  tarn  aadax  superbusque  venerat 
quam  limidus  dimissusque  fügit.  Traditom  est,  sub  papilla  confossum  salatem 
oesperasse,  wlnns  ejus  obsidioni  finem  dedisse,  inter  fagiendum  plos  qaam  inacie 
perisse.  Victoribus  ea  tantam  preda  relicta,  qoam  non  potoit  ]|lkis  absnmere, 
tonnenta  enea  et  arietes  ferro  graves  machinanunqae  ingens  vis,  ad  qne  videnda 
Ladislans  rex  per  plora  terrarum  spacia  illo  profectos  est  Pauloqae  post  et 
Hanniades  et  Capistranus ,  idter  morbo,  alter  senio  obiere.  (Felices  anime,  qoibiis 
tarn  claro  peracto  prelia,  tanto  populonun  favore  quesito,  egra  relinqaere  coipora 
donatnm  cst.^3 

De  reditu  regia  EtUdUlai  in  Ungariam  et  occiMioue 
comitia  Ciiie  ei  M^adiaiai,  jßiii  Muniadia. 

Rex  Ladislaus,  ot  audivit,  imperatorem  Turcomm  com  tanta  copia  anno- 
ram  regnom  Ungarie  impetere  viresque  non  esse  Ungaris,  nt  tantam  vim  fene 
possent,  reljcta  Boda,  ubi  tone  moratus  est,  in  Aastriam  se  r^cepit  fiigatoque 
Torco  ac  Honiade  mortuo,^3  s^adente  Cilie  comite,  in  Ungariam  rediit,  duobna 
nt  sibi  videbatur  swasa  comitis  emulis  liberatus,  aitero  qui  fraude,  altero  qui  Vi 
regnnm  sunm  appeterent.  comiti  namque  non  minus  Honiadis  obitus  quam  Tureo- 
rum  fuga  cordi  fuit  Sed  ceca  nimis  sunt  humane  mentis  judicia,  multi  namque, 
dum  se  credidere  dejectos,  in  sublime  rapti  sunt,  multos  exilia  claros  fecere,  et 
optata  consecuti  sepenumero  exicio  turpitudiniqua  fiiere.  Comiti  multo  salubrius  fuerat 
Huniadem  vixisse,  qui  Ungariam  sue  neci  destinatam  clausisset  Nunc  metu  va- 
cuus  regein  in  Albam  ducit  et  hostium  spolia  recongniturum  et  campos  visurum, 
ubi  preSa  gesta,  ubi  barbara  castra  fiiere.  Eam  urbem  Ladislaus,  Huniadis  filius, 
vatido  presidio' retinebat,  qui,  veniente  rege,  purpuratis  togatisque  portas  apemit, 
armatos  circiter  quatuor  milia  ab  ingressu  prohibuit.  Hie  dum  mora  protrahi* 
tur,  rem  divinam  speetante  rege,  consilium  de  more  in  abdito  conclavi  proceres 
ineunt  Vocatus  eo  comes,  an  iret  alSquando  dubitavit,  exinde  d3rployae,  vix 
penetranda  ferro,  indutus  proficiseitur.     Venientem  Ladislaus  proditorem  oompel- 


^)  Das  Eingeschlossene  ist  etwas  später  hinzugesetst ,  jedoch  auch  ans  Aeneas  8fl' 
vius  bist.  Boh*  c*  6ff*  am  Ende. 

>)  Am  Rande  steht,  ziemlich  gleichzeitig  nachgetragen t  Hanc  hystonam  don|ini, ]ßnee 
Silvii  et  pape  Pii  secandi.iu  summa  rerborum  continnare  eara¥i,  tum  propter.  elc« 
ganciara  et  saavitatem  stili,  toin  quia  nova,  tnm  qnia  alii  de  hoc  scribentcs  inex- 
perta  plara  citra  veritatem  inserere  cnravemnt,  ijpsejvero  pro  tune  in  curia  impera- 
'  toris  secretarins  cuncta  yeridiora  ^relacione  didicit.  Das  nun  Folgende  ist  aus 
Aeneae  SylTÜ  hisft.  Boh.  c.  66»  abgehorzt. 


*  19.    Simon  L      Köniff  Ladislatis.  335 

lat,  qtri  patrem  sepe  inorte^3  des^inaverat,  (^in  mortem  namque  patris,  siljperioribas « 
diebus  infestissime  machinatus  fuit3  nunc  diem  advenisse,  quo  sceleram  penas 
luat.  Sunt,  qui  comitem  prias  Ladislaum  argoisse  dicant,  tamqaam  regi  rebel- 
lem^  qui  ejus  armatos  intrare  opidum  vetuisset  Illud  constat,  comitem,  arrepto 
ex  manu  armi^eri  gladio,  Ladislai  caput  petentem  nonnullis  interjecte  manus  digitos 
amputasse,  exorto  clamore  Ungaros  irrupisse,  defendentem  magno  se  animo  comi-  (14^6.) 
tem  multis  concussum  wlneribus  obtruncasse,  nee  moratos,  regem  ea  novitate  ^^^* '^'^ 
perculsum  adeuntes,  occisum  regni  bestem  dixere,  digna  meritis  premia  reddita, 
regi  nichil  timendum  esse,  cuncta  ejus  imperio  parere,  nunc  regnum  ejus  incipere, 
prius  aput  comitem  fuisse.  Rex,  quamquam  vehementer  commotus  erat  tam  atroei 
facinori,  supra  tamen  quam  etas  ejus  ferebat  dolorem  ac  iram  compressit,  nee 
dubitavit  jure  comitem  cesum  profiteri,  amicisque  circumstantibus,  ferendum  quod- 
minque  id  esset  dicentibus:  at  quia  sie  necessitas,  inquif,  exigit,  ferendum  est 
quitquit  vitari  non  potest  Ademptana  comiti  vitam  reddere  non  possumus.  lUe 
suo  facto  *3  functus  est  Jussitque  defnncti  cadaver  plaustro  impositum  Ciliam  de- 
ferri  atque  in  sepulcris  majorum  condi,^3 

Ipse,  Alba  relicta,  comitante  Ladislao  Budam  repetere  statuit,  ubi  a  con- 
jQge  Huniadjs  filiisque  suis  ac  amicis  honorifice  susceptus,^3  Ladislao  ac  suis  uil 
jam  dudum  ex  cede  comitis  in  caput  suum  verti  posse  confidentes  depositoque 
mettt  in  aula  regia  primi  eslimati  cultuque  frequentati  sunt.  Verum  amici  comitis 
regias  aures  dietim  pulsare,  illustrem  principem,  avunculum  regis  sine  causa  ne- 
eatum  xonqueri,  majestatem  regiam  gravissime  lesam  dicere  innltum  tam  atrox 
acelus  non  esse  (^relinquendum3 ,  ausurum  procul  dubio  in  regem,  qui  re^  proxi- 
nram  obtruncaverit,  jam  illi  regnandi  spem  factam  occurrendumque  priusquam 
malum  amplius  serpat,  in  Ladislao  et  facta  et  meditata  inveniri  udnora  ohimo 
sapplicio  digna.  Rex  hils  motns,  sive  suapte  natura  incensus^  designata  hora,  qua 
filii  ambo  Huniadis  in  aulam  regiam  concessisspnt ,  armata  juvenum  manu  portas 
daudi  jubet  adolescentesque  captos  in  carcerem  rapi,  cum  quibus  et  Jobannes 
Waridinensis  episcopus,  rare  virtutis  et  facundie  et  plerique  aÜi.  comprehensi 
sunt  tamquam  cedis  comitis  ac  insidiarum  quas  regi  pararunt  conscii.  Ladislaos 
Uli»  et  XX.  annis  natus,  decreto  regio,  egre^o  corpore  adolescens,  revinctis 
post  tergum  manibus,  talari  atque  aurea  veste,  in  qua  captus  fiierat,  Indutus,  pu*  M^^-) 
blice  capite  plectitur.  Frater  ejus  Mathias,  qui  post  longo  tempore  ai(majrchlam  ^ '^^''' 
Ungarie  tenuit,  in  vinculis  usque  post  mortem  regis  detentus  est,  episcopus  vero 
Waridinensis,  instantibus  cardioali  sanctiAngeli  et  Dyonisio  episcopo  Strigoniensi, 


>)  qui  patri  saepe  necem  pamTerit^  Aen.  Sylv.,  der  auch  das  cnnichst  Eingescfaloasene 
nicht  hat.  Dem  Grafen  Ulrich  Ton  Giify  warf  Ladialans  vor^  seinem  Vater,  Johann 
Hunyadi,  nach  dem  Leben  gestanden  an  haben.  Verffh  Mailath  Gesch.  d.  Magyaren« 
Bnch  lU-   e.  »«• 

»)     Vielmehr  s   fato. 

')     Das  Folgende  aus  eap«  67. 

•)     cap.  C8. 


336  IV.     Catalogui  abbatum  SaganenHum. 

sedifl  apdstolke  legatis,  secmidiim  canones  Jadicandus  traditar,  qoi  tarnen  epiaco«- 
piia  paolo  poat  jadicante  rege  ut  innocens  Über  dimitütur.  Ceteri  captivi,  dum 
jadieiam  soapenditur,  fractis  carceribos  evasere.  Post  hec  rex  non  dia  Bade  rao- 
ratas  sicat  nee  aibi  tatum  arbitrabator,  in  Austriam  se  recepit,  Matbian^  Honiadia 
fiKam,  coevnm  sibi  et  postea  in  regno  sacceasorem ,  caplivom  dncens. 

^3  In  Awstria  de  conjage  rege  dacenda  dia  agitatum  est  Tandem  consilia- 
riis  convenientibua  et  rege  consenciente  nuUa  dignior  visa  est  Margaretha,  Karoli 
regia  Frande  fiUa  placetqae  legatös  mittere,  qae  (jAe)  sponsam  petant.  De  loce 
aatcoi  napciis  eligendo  contencio  exoritur,  Ungari  Budam,  Aastrales  Wyennaoi, 
Bohemi  Pragam  tante  celebritati  depatandam  ajant.  Dia  res  trahitar  natante  rege* 
Ob  eam  caasam  Geor^as  ^3  Pogiebracias ,  saccessor  in  regno  Bohemie,  com  CCC. 
expeditis  eqoitibas  in  Awstriam  asqae  ad  Danabiam  C^ic3  pervenit,  Wyemiaoiqae 
intrare  sibi  saqpectam  didt.  In  campis  diebas  qaataor  eam  rege  et  pwieiadniis 
sibi  familiaribas  coUoqaiam  prodadtur,  tandem  solus  eam  rege  Golloqaiiim  nado^ 
in  eam  rem  tam  blandiciia  tum  meta  perdadt,  ut  transsitam  soam  in  Bofaenäam 
ac  napdaram  sollemnitatem  Präge  destinaret  ordinatisqae  in  Aastria  rebus  rex 
ingenti  apparata  Bohemiam  petit.  Intranti  Pragam  Rocicezana  eam  sacrilego  pres- 
biteroram  comitala  papam  (^mpam3  dacens  obviam  venit,  et  habita  oradone  pro 
faasto  feliciqae  redita  congratulatas  est.  Vix  admonente  Pogiebrado,  rex  gradas 
egit,  hereticam  ac  pestiferam  tarvis  cleram  ocalis  inspidens.  Ubi  vero  aiajoris 
ecdesie  sacerdotes  sacra  ferentes  occurrerant:  hos,  inqoit,  dei  ministros  agnosco, 
atqae  ab  eqao  prosiliens,  consalatatis  omnibas,  sacram  cracem  oscolatos  est:  hii 
sunt,  Inquiens,  Romane  fidei  imitatores,  qni  pro  testamento  dei  exiliam  longo 
tempore  passi,  Sigismundi  tandem  vocadone  saa  loca  recaperaveront.  Hec  La« 
dislai  pietas  maltoram  oflendit  animos,  qni  Rockhezane  studebant  inepciis.  Inde 
due  legaciones  misse,  altera  ad  imperatorem  Friderionm  de  pace  actara,  in  qoa 
princeps  erat  Girincherns,  altera  adKarolam,  Francie  regem,  ejos  filiam  petitanu 
in  hac  legaeione  CGCC«  et  qainquaginta  eqaites  profecti  sant,  in  qaa  primas  par- 
tes gessit  Ulricns  Pataviensis  presal,  qoadrigeqoe  deaarate,  matrone  ac  viigines 
8|dendido  omata,  qae  sponsam  ducerent  vestesque  et  dona,  tanto  matrimonio  d^a 
missa  sant  Terciaqae  legado  ad  Calixtam  pontificem  maximom  decreta  erat,  qoi 
controverdas  de  religione  dirimeret  regnomqae  Bohemie  Romane  ecclede  con]im- 
geret.  Saper  hüs,  qaarta  eura  regia  orgebat  animam,  comparandi  contra  Torcos 
validi  exercitas,  quo  tandem  nostra  etate  scelerata  Mahametis  saperstido  peUi  ab 
Europa  possit.  Jam  de  concordie  formnla  com  Friderico  convenerat,  instmeban- 
tur  regio  nupcie  maximo  sampta,  splendidissimo  apparata,  Imperator  et  Aagasta 
vocati*,  ambe  regia  sorores  eam  viris  eam  celebritatem  accersare  ferebantnr, 
Saxonie,  Bavarie,  Franconie,  Slesie,  Reni  prindpes  maltiqae  ex  Gallia  regali 
ventaros  se  promiserant,  non  solom  napcias  omataras  saa  presencia,  ireram  edam 


A)     Aeneas  SylTins*   cap.  69. 
*)     An  Rande:    alias  Girsiens. 


19.    Simon  I.      König  Ladklaus.  337 

de  taenda  re  duriatiana  contra  Tarcbos  acturos.  Sed  hos  tantos  eogitatas,  has 
apes  palcherriniaS)  tantom  renim  ordinem  inmatiira  mors  ac  repentina  regia  iater^ 
nipit.  Incerte  vaneque  cogitacionea  homüram,  fiitanim  quitquit  ceca  caligine  deus 
occaldt  Ipse  sibi  gabemacala  retinet  universi,  nichil  sine  suo  natu  mortales 
agonty  sapienter  ab  eo  jasteque  concta  regantor,  deniqae  in  conspeciu  eins  eqnis-* 
sima  sunt,  que  videntnr  nobia  iniqna;  (nichiQ  perperam  nichil  temere  mvina  ma« 
jestaa  agit.  Noa  ceci  versamnr  in  tenebria  minimom  est,  quod  cemimaa.  Ad 
regimen  anime  noatre  liberum  nacti  sumus  arbitrium ,  ad  salvandas  animaa  lux  red- 
dita  chriatiania.  De  regimine  civitatnm,  de  mutacione  regnornm,  de  orbia  imperio 
minimum  est,   quod  hominea  poaaunt,  magna  magnua  diaponit  deus« 

Mfe  tmarie  itnntaiura  nobiU»$inti  regi»  JLadi$lat. 

^^Ladialaua  igitur  X  kaL  Decembria,  hora  circiter  XU.  noctia,  egrotara 
eepit.  Sunt  qui  ulcere  peatifero  percuaaum  igwine  dicunt,  plerique,  nullum  Signum 
peatilencie  apparaiaae.  Verum  mich!  rea  ita  conacripta  eat  ab  hüa,  qui  diligenter 
tum  medicoa  tum  cubicularioa  audivere.  Sederat  jn  judicio  rex,  quod  de  nobi-« 
litate  inter  Pogiebracium  et  Cemaboram  Moravum  magnia  contencionibua  ageba^ 
tur,  ita  ut  alter  alterum  ad  duellum  provocaret,  neque  de  more  suo  indutus  pro- 
dierat,  linea  tantum  indumenta  susceperat  et  deauper  Peraicum  habitum,  quem 
schubam  vocant  Neque  toto  auditorio  ridere  viaua  eat,  triatem  wltum  notavere 
omnea.  Id  aignum  preaagienti^  egritudinem  animi  judicatum;  Dimisao  tribunali 
cenavit  inter  purpuratoa,  compoaito  et  gravi  aermone  uaua,  poat  multam  noctem  in 
cubiculum  ductua,  oblataa  rapulaa,  que  aput  Bohemoa  dulciaaime  sunt,  avide  com- 
medit  siceramque  bibit  sermonesque  band  quaquam  triatia  inter  cubicularioa  mi- 
scoit.  Priuaquam  lecto  decumberet  oracionem  de  more  ad  auperos  babuit,  qua 
finita,  gravatum  se  dixit  et  stomacbum  vebementer  dolere.  Cui  unua  ex  cubicit- 
lariia,  nacione  Bobemua:  aacende,  inquit,  atratum,  dolorem  sompnus  excludet 
Paruit  rex  quieUque  se  tradidit  Cumque  ad  boram  dormivisset,  vocato  iterum 
cubiculario,  vim  dolens,  qui  sensim  cresceret,  intoUerabilem  esse  ait  Hie  da 
80  Judicium  faciens,  nichil  sompno  melius  affirmare,  sie  ^3  dolorem  cesaurum  di- 
cere*  Jam  noctia  hora  törcia  decima  efflnxerat,  reginuUa  quiea  dabatur,  netamea 
cubiculariia  molestua  easet  dolorem  tacitua  in  diem  pertulit.  Tunc  medici  accer- 
siti,  quod  aua]:!am  parcium  erat,  deaperata  aalute  fecerunt.  Georgiua  et  ipae  vo- 
catua  percunctari  cepit  ex  rege  cur  doleret,  quit  morbi  eaaet?  spem  bonam  pro-* 
bere,  ne  sibi  ipse  deesset  hortari,  peteret  quecunque,  omnia  in  arbitrio  auo  posita, 
manoaret  parere  cupientibus*  Ad  quem  rex :  tua  michi  Georgi  jam  pridem  cognita 
fides  spectataque  virtus,  per  te  Bohemus  usque  in  banc  diem  mß  regem  appoUat* 


1)     Das  Folgende  ans  eip.  70. 
s)     In  der  Handscfarifi  siebt:    ncc« 

43 


338  ly.     Catalogüs  abbatum  SaganenHum. 

Speravi  potiiumm  regno,  qiiod  ipse  paraveras,  nunc  contra  superi  jabent.  Bfiehi 
morienduni  est,  n^uin  in  mana  taa  erit.  Duo  ex  te  peto,  alterom,  tit  proviB- 
ciales  jaste  regn^  pppilMs  Tiduiaqae  idbedllis  Feetiim  jttdioiiim  patrooiiiiamve  ne 
sabfarahas,  akenm,  «t  ^i  «e  aeoiHi  Mnt  ex  Amlda  eeterisqae  {»thiaciis  in  pa- 
triam  sBain  invioiatos  remittas.  Hoc  niclii  snpremate  bmefidttm  lie^Megias.  9^ 
nataras  re^  cogüaeiones  Georgios  esse  respoodit,  futurum  brevi  höspifeMi,  ex 
800  arbitrio  regnätunim,  deaineret  cogitare,  que  sibi  ceterisque  tristia  edsent  ac 
confideret.  Tnnc  rex,  apprehensa  manu  Georgii:  age,  inquit,  promttte,  quod 
capio,  nam  ne  moritamm  certum  est«  Si  feceris,  que  jubeo,  deum  tibi  propicium 
reddam,  neque  enim  ita  vlxi,  ut  celüm  michi  negari  putem«  Pro  celestilHis  ter- 
rena  relinquo,  tu,  cave  postulatis  adversari.  Non  potuit  continere  laerimas  Po- 
giebracius  deditque  fidem,  facturus,  quod  rex  imperasset.  Finito  sermone,  intro- 
missis  aäcerSotlbus,  fte  ciräcsioiie  arame  aotuM  oat,  cbristiano  more  sam-amenta 
exhibita.  Rex  ornata  sua  Pragensi  ccclesie  delegavit  jussilque  crines  in  auri 
Bdodom  fiilgentes,  ne  qua  superesset  vanitas  ampotare.  Id  ministri,  causas  more 
nectentes,  neglexere.  Ubi  anima  ^a  amplras  demorari  non  valnit  saeram  can- 
delam  pecüt  eamqae  nanu  prehendit  et  intuens  sah'atoris  ymagfneni  crncffixi,  ora« 
eionem  domimcam  dicere  orsas  ad  finem  usque  perduxH  pronuncciatisque  nlüMis 
14»7«  veiWs:  aed  libera  nos  etc.  nil  ultra  locutns.  non  extrema  pati,  sed  quietem  arri*- 
^'  ^®^'  f&re  Tisos ,  nortalis  vite  lumen  reliqoit.  O  inbecillkne  humane  vite  conäicionem, 
0  inanem  gloriam,  o  cecas  homimm  mentes,  qnit  jactamur,  quit  extollimur?  qait 
est,  quod  dignitates,  opes,  potenciam  (antopere  flagitainus?  perpetuo  ubi  hiis  frui 
cui  donatiun  est?  Ladislaus,  nobiiissimus  adolescens  duodeviginti  natus  aimos,  in 
ipsa  etatis  Aare,  in  ipso  glorie  culmiae,  tot  regnis  tot  gei^bus  imperans,  tot  de^ 
liciis  atque  o^ibns  alSuens,  inter  tot  auxiiiancium  manus  inti-a  triginta  tres  boras 
pöstquam  egrotare  cepit  extinctus  est. 

^3 Mortem  autem  ejus,  alii  morbo  alii  veneno  imputavere.  Medici  Thewto* 
nes,  quorom  potissima  cura  fuÜ,  in  Ausfriam  reversi,  palam  dixel*e ,  quamprimum 
rex  egrotare  cepisset  se  vocatos  mpnifesta  mortis  ac  veneni  Signa  deprehendisse 
neque  ausud  C^ic^  in  aliena  terra  manifestare  que  viderant,  timuisse  potenciam  eorum, 
quorom  scelere  rex  obisset.  Regi  clam  patefecisse  omnia.  Respondisse  tUum, 
non  ignorare  toxicom  datum,  silencium  imperasse,  ne  regio  merti  suam  adicerent. 
Senatus  Wienensis,  ubi  wlgari  eam  famam  advertit,  medicomm  sennonem  pro«- 
hibuit,  ne  Bohemorum  adversum  se  ferociam^3  provocarent.  Qui  Tiolentam  mor- 
tem dicunt,  Pogiebracium  et  Rockchezanam  eriminantur,  famaque  multipharia  per 
totam  Abnaniam  de  hoc  wlgata  est.  Nam  et  idcirco,  fama  volante  fertur,  regem 
aput  Pragam  niipciarum  celebracionem  decrevisse,  ut  concurrentibus  eo  IcathoBcis 
prindpibus,  potenti  manu  hereticos  eomprehenderet  finemque  tandem  Hussitarum 
insanie  doet     Id  presensisse  Rockezanaib  et  Pogiebracium,   necem  regi  pro  sua 


^)     D«t  Folgende  aus  cap»  71. 
')     forcia*    £od. 


19.    Simon  L      König  fdodUlaus. 


839 


salttte  machinatas.  MicM,  quit  honim  reiios  videatar,  non  facila  iiienm\  iocerta 
neqae  pro  cerüs  ausim  affirmare,  alioram  dicta  receoseo  et  plora  scribo  qaam 
credo.  Id  constat,  preter  Rockezanam ,  qoi  regi  nimcqaam  placuit,  cui  et  regiam 
mortem  nemo  non  acceptissimam  judicavit,  Georgiam  et  ceteros  regni  proceres  ex- 
tincto  .fege  in  aiagoo  vierore  fnisse  et  puraoum  toto  regno  Inctiim  äsduisae,  qui 
ad  Vn.^3  l^dl^nd.  Decembris  continuatus  est.  Tone  regia  pompa  peractis  exequiis  95.  Not. 
defiueti  corpus  in  sinn  proairi  sni ,  divi  Karoli  4ti,  Romanomm  imperatoiis  sepul* 
tum,  circnmveccio  per  vbem  more  majomm,  neglecta  est  Georgias  ea  die,  que 
inter  mortem  LadislM  et  foneris  educcionem  incessit,  accersitis  proceribus,  gaber«» 
nacionem  suam  non  exspirasse  regia  obitu  dixit,  provinciam  sM  nsqae  ad  penthe- 
cDsten  commissam  fuisse  affirmans.  Arma  tenenti,  finitom  morte  mandantis  im-« 
periam,  nemo  obicere'ausos,  Pragenses  gabemacioni  sne  nichil  morati  se  commi- 
sere.  Alathias,  Haniadis  filias,  ex  Wyenna  dactas,  qaa  die  rex  obiit  P^agam 
applicttit  atqae  in  potestate  Georgii  factus,  neo  post  diu  rex  Ungarie  designatas, 
magnis  sponsionibus  dimissas,  e  carcere  evolavit  ad  regnam  et  paulo  post  gener 
Georgii  effectos.  Advene,  qoi  Ladislaum  secati  faerant,  suani  qaisqae  domam 
pedere. 

^3Ex]nde  constitatB  die,  qua  noviis  rex  eligerött^^  molti  traetatas  habiti 
sant.  Karolas  rex  Francie,  qoi  filiam  Ladislao  desponderat,  regnam  altero  ex 
filüs  petere,  aat  ei  comiti  C<^aij  fllianm  tradere  non  dedignafetar.  Kazimiras  rex 
Polonie,  sororem  defianeti  regia  sibi  naptam  esse  ajebat  eiqae  regnam  ^3  d^l>®f^ 
Pari  racione  Wilhelmus  Saxoide  dax  atebatar,  cai  soror  major  nata  nnpsisset . 
Fiidericas  imperator,  ejus  regni  ordinadonrai  suam  esse  afifirmabat,  in  quo  feadi 
soUemnia  neglecta  Adssent.  Nee  sine  spe  Sigismttndas  et  Alb^ttts  Aastrie  daeea 
fueve,  qoi  defioienti  regno  Bohemie  sine  virili  sobole^  exAostria  vocandam  veteri 
federe  principem  norunt.  Rockezana,  venenoram  sator,  erebris  sermonibas  asur- 
pare,  aat  regem  sae  professionis  eligendam  esse,  aat,  si  nemo  tanto  fastigio 
dignas  videretar,  hebraico  more  jadices  assamendos,  vetferis  legis  exempla  com- 
memorais.  UM  dies  constitnta  illaxit,  auditis  legacionlbus  in  conventa  proceram 
reqae  pro  .regni  atilitate  discussa  Georgias  Pogiebracius  rex  pronunciatar,  milicie 
domiqae  apprime  ciaras,  cui  ad  res  gerendas  nee  CQnsilium  nee  etas  dees9et.*3 
Ea  res  necati  fegi^  sdspicibnem  maxime  auxit.  Ipse  ex  pretorio  primiim  in  edem  (Maaj 
btfie  Mari^^  vM  lUckniia  presidet,  soUämbi  pompli  deduotas  deo  gractaä  egit,  (^«u^*) 
ibique  novello  regi  pubica  .salutacio  exhibita.  Mira  teram  mütacio  et  ntfVtti  sy- 
de'rum  inflaxu9.  Duo  poieiltissima  re^a^  eodeni  tedopore  orbata,  ex  nobiliasimo 
9tque*  aliis^o  saiigwin^  ad  mediocris  generis  bomines  devenere.  Nos  divine 
proTi^pie  qiacta  irjboinHM.     Utriosqiie  regte  .eleccionem  nonnuUi  calunipniantur. 


iir  'y  .  ^ 


v*i^->«Mir~'i'^*>*«rfMM 


*)     Da»  Folgende  ave  cap.  78< 
*)     regnnm  sibi  Cod. 
«)     deest  Cod. 


43* 


310  TV.     CataJogu*  ahhattm  Sa^amen^unt, 

vin  adhibitam  dtcant,   neqne  jnre  ralere  qnod  netos  extonerit,   DobU  pcnwasoBai 
est  annis  aqoiriri  regna,    dob  legibus.^3 

0«  quihutdam  alii»  evenff&w«  iUiu»  temporig, 

Mtie.^  Ai^arnit  aiiDO  precedenle,    videlicet  66,-^    circa  festom  Jobaonis  bapüst^ 

■■'•  eometes,  apamit,  ut  Terisimiliter  ex  eventu  rei  presamilnr,  Ladislai  regia  pofen— 
tjssimi  tociua  cbristianitaüs  casum  presagiens.  Fuitqae  anoo  eodem  precipae  circa, 
partes  nostras,  nbi  ptures  sunt  agri  zabulosi  et  argillosi,  post  festa  paschalia  sie— 
cilaa  magna  et  usqae  ad  messem  contiaoata.  Messis  aatem  taate  humiditatis  et 
iastabllitatis,  nt  mauiptili  coUegi  non  possent  virescerentqae'  et  excrescerent  nal— 
tum  io  campis  et  secuta  est  caristia  satis  gravis,  et  nisi  Poloni  suis  copiia  hiis 
terris  sabveniaseiit  multi  homiues  fama  perisseuL 

Mte  coronaciene  et  conßrmaeione  Georgii  Pogie» 
hracH  in  regend  Bohetmie, 

_  Eleccioni  Georgii  de  Podebrat  in  regem  Bobemie  opposnerant  se  primom 
uoanimiter  duces  Slesie,  cJvitates  regales  in  Slesia,  Lusacia  et  Moravia,  pk- 
nmeque  diete  et  tractatus  facte  sunt  de  modis  et  viis  ei  resistendi  et  opponendi. 
i^anjffravius  quoque  Thuriogie  Wilhelmus  Cw  ex  parte  uxoris  sororia  Ladialai 
et&t  i"'  ••  '®«'"'"'  habere)  nitebatur  se  de  regno  intromittere  ac  sibi  Losade 
öiesie  donuma  attrahere,    plura  et  valida  eis  pnuoittens  proteccioms  auxilia,») 

Bcbrin  »teilt  noch^rje"»!  ^T.*'»«»  BSlimiscte  GescVichte.    Am  Rande  nnsefCT HibJ 

trumt       SCeptra    Ladrr"^f!£   geschrieben:    De  morte  regia  Iinju  lubetnr  boc  ■«• 

e*    annom     iannacian'         t.    *^^eMei«    tV    BanCte   rotabas.       In    quo    babentnr  die» 

3     i     1   J^**'««tO  «4»7  <»»»tas    ipaioB.      Nebmlich   der  T«g   de«   beiligen   Cleaeu 


19»     Stincn  1«       Qeorg  Podlehrad. 


311 


aütqae  ^mplores.  prineqies  eonatl  sunt  contra  eum  bella  intentare.      Sed  ipse 

non  armis  sed  versuciis  cunclos  evicit  et  placavit,    conjagia  et  amicicias  uodiqatt 

cum  eis  contrahendo  rocavi^ue  de  regno  Ungarie  doos  episeopos,    videlicet  Au* 

^stimim  Jauriensem  et  Vinceneinni  Vliciensem  ac  Prodiasiam  electam ,  Olonmcen«- 

^em  ^bsqne  pkires^  notabiles '  eeeiesifstid  ao-secularis  potestatis  viros,  in  quoram 

manibus  ipse  cum  coatborali  sua  'Johanna  die  VL  meiisis  Maji,  anno  domini  14$8^  i4»B, 

iacüs  per  eum  coiporaiiter  saerameiitis  efrangeHcis,    publice  ac  sponte  promisit  ^*  ^'' 

atque  jorayit,    quod  deinceps  fiddis' atqae  obediens  esset  sancte  Romane  ecclesia 

et  illius  pro  tempore  pontHicib«^  eisque-obedienciam  et  conformitatem  more  alio- 

rum  katholicorum  et  cfaristii^ionukir  regum  in  unitate  orthodoxe  fidei,    quam  ipsa 

sancta  Romana  ecscleda  katboliea  conitelur,  predicat  et  lenet,  fideliter  obserraret, 

ac  deinceps  fidem  ei  imam  eocksiam  prot^eret,    taeret  et  defenderet  et  populum 

sibi  subjectum  ab  omnibus  erronbiis,    sectis  et  heresibus  ac  articulo  ipsi  ecclesie 

ac  fidei  katholice  contrariis  revocaret  et  averieret^    necnon  katholice  fidei  obser-* 

vadonem  et  obediendam,  conformitatem,   unionem,   ritum  cultumque  ipsius  sancte 

Romane  ecclesie.  reducere  et  restitu^e  in  dicto  regno  eandemqüe  sponsionem  et 

obedienciam  eciam  pontifice  (sie}  summo  domipo  Pyo  papa  secundo,  perJohannem 

de  Rabinste3my    sedis  apostoliee  notariom  ejusque  oratorem  promisit  sicque  sub 

faujuamodi  juramentis  prestitis  eoronatus  est  a  predictis  episcopis  in  regem  Bohemie, 

tamquam  fidelis  et  katholious  •  ac  non  multo  post  per  Fridericum  imperatorem  con*^ 

firmatus,   sicque  infra  annum   sine  armomm  virtute   duces  Slesie,    marcbionatnm 

Moravie  Lusaciaroque  ac  civitates  regni  omnes,  tarn  in  Slesia  quam  Lnsacia,  sibI 

homagiales  fecit,    sola  Wratisslavia ,    Namslavia  et  duci  C^ic^  Baltazaro  se  sibl 

opponentibus.     Propter  quod  idem  Georgius,  collectis  quibusdam  copiis  ex  Bobe* 

mia,  civitates  alias  regni  in  Sleda,  qae  jam  sibi  subjecte  erant,   vioelicet  Swey- 

denitcz,    Jawur  etc.  quosdam  edam  :principes  \et  nobiles  contra  Wratisslavienses 

eoncitavi^  ac  hello  eos  impognari  (jnc)  cejiL    Ceddit  in  hac  tempestate  Wladis-» 

laas  dux  Glogovie  majoris/}  qui  quibusdam  copiis  vagi  popnli  collectis,  summum  (i4ii9o 

mradere  conatus,    jaculo  percussus  et  in  Glogoviam  deportatus  vita  fimctns  est  *«  ^*- 

rimesqoe  de  suis  in  Odera  submersi  sunt,  Wratisslaviensesque  ad  sedem  aposto« 

licam  conüugientes,    dominum  i^ostolicum  Pium  papam  secundum  pro  consilio  et 

BUJLllio  imploraverant,   qul  misit  ad  eos  legatum  dominum  Jeronimum  archiepiaco« 

pmn  Gretpnsem  et  Fraaeiscu»,  de  Toleto  sacre  theologie  professorem,  qui  Concor- 

diam  inter  eos  et  dictum  Georgium  regem  feCerunt  trawgeqne  recepte  triranii  et 

unius  mensis,  quo  elapsi)  ipd:Wratisslavienses  ad  modum  aliomm  homagium  fide-»    mm. 

Btatis  presttre  deberent.    In  ^ua  liga  trawgarom  dux  Baltazar  Saganensis  fastnoso  ^««cviitr. 


■iliftiV^if) 


^»»•*»4        I ■ 

•  I  « 


') 


ladtslaus^  Herzog  von  TesclieB,  war  mit  seinen  Brodern  Herr  der  einen  HäKte 
Ton  Gro88-Glogau,  und 'starb  wenigstens  nicht  erst  im  J.  1463^  wie  Sommersberff» 
U.  p.  689  angiebt,  vielmehr  wahrscheinlich  bald  nach  seiner  Verwundung  1459. 
VergL  Stenstel  tob  de#T1i€tlttng  dckp  Stadt  Grosb-Gtogan  im  I4ten  u.  liSten  Jahrh« 
in  y.  Ledebnrs  ilüTchiTe»  YIIL  p.  i48.   vad  Klose,  ul.  p*  68  ff* 


3i2  IV.    Catalogw  äHoHdb  .fiapmmfltm. 

animo  iuflatas  ac  Wratisslavienses  TiBpendenS  eue  Boltait,   lumde  et  per  dictam 
Georgium  de  Sagano  depulaas  eat^  ut  infra.dicetor.  .  . 

Daobtts  iHJtein  annis  itä  decursia,  cv»  idem  Geer^ns  Bohemie  rex  iiil  de 
maamodi  juratis  et  promitela  se  faetimoti  Dttendevet,  prefataa  domiknia  Pjraa  papt 
per  certurn  säum  ntincciam,  «t  lwjiiamodi..afiQai«iaiiibQS  et  jjiirejiirfli)do  satlaliQaret 
regnumque  Bobemie  ad  u&ionem  sancfe  MttbSa.eGdeafe  iMMeret  aoUieitad  fecit 
Ipse  autem  Georgius,  tra^sacto  post  liec  huiub.  anu  spacio^  ad  dMusum  aposte* 
(1409)  licom  soUemoeft  oraiores  misit  obedienciaiiiqae^  iit  ante  reitbideno^  non  realeps  pro«- 

(2i.MftrB.)  ^^n  petivitquB  eoimnonionem  calieia  juxta  eompadata  concilii  Basiliraais  sihi  et 
aibi  sabditis  in  Bforavia  et  BißkßmiR  iadulgeM  etiCMfifmare»  DMinma  auteni  apo» 
atoliotis  pluribus  ac  mamfeatis  raeioaibas  öaieDdil^et  ia .  8er]pti&  predioliA  oiatoribiia 
üradidit,  quod  pennissio»  hajaganodi  eoBmurion»  nieqaafaiin:  da  «apedket,  ynne 
noxias  et  dbpnoaus  eis  haJHismodi'  usus  eis  C^e}  foret»  Cooipaotata  qnoqae  clare 
ostendit  eis  promissa,  sed  Boncqnm  conceasa  aut  coafirmata,  com  neqae  conciliimi 
neque  domiuus  Eugenins  papa  eoBfinnare.  et  ratifiearCi  aponsionem  hujasBMidi  vo« 
laenint,  nee  ipsi  compactata  hnjuamodi  wnqBam  suscepemiit  aat  servaverunt  juxta 
disposiclonem    eä   factam   q)saque  i^ompactata.  pro   tane  pcefatQs  papa  Pius  3~ 

%i^^  delevit  perpetuo  et  extiiudt  anno  €hri8tl  IjMQj  monuitfae  prelafaim  Geeigiiim  per 
''  proprios  saos  oratwes,  ut  dinnssff  vesania  siut  aa  -ketetiOL  pnaunpciaiie  sopra 
articulo  commiinibnis  UajitSMiodi  ipse  cum  regno  Bohemie  eedesie.  sancte  ae  aJÜis 
r^is  conformaret,  miaitqtte  ad  eandem  Gmrgiuni  domiauai  Vantiniifli  de  Valle 
atriusqae  juris  doctorem  et  ad  Moraviam  äliaqae  domihia  r^;m  Bohemie,  qm  in 
10»  A«f .  conventa  proceram  et  prelatomm  in  Bnmnäw.  coBgnFgatorfim  ipso,  die  saneti  Laa^ 
reneii  sibi  commiasa  fideliter  exeqaens.  et  eimdem  com  baronibus  et  prelat»  ad 
exeeacionem  promissomm^  et  iaratonuD  monüt  äe  de  fide  et  reBgione  reqaisivit 
Qm  ibidem  cum  ejn  ooirthoraü  sibi  coosedeate^  in  prelatOTum,.  proceitunetmagBa'» 
tdrom  preseocia ,  pastqoam  in  papim  ac  Rotnän^m  et  apoatolieam  eccleaiaii  MUia 
detraecionibus  et  blü^hemiis  invebisset  snbfuindt:  nema  de  nliqiio  de  fide  et  re« 
ligione  mea,  conjugis  et  Bberomm  meoram'  didnus  existat,  mmc  palam  et  piblioe 
prafiteor,  carisaäMs  parentea  meos  in  kac  vieritate  commnttionis  calieia  utrinsfae 
apeeiei  aertooB  esse  meque  in  eanatttmi,  edbeatop  osqm  ad  hee  teinpora  vixiaat 
▼ivereque  et  mori  velle  cum  liberis  mefa  et  mxoftey  «ssefena-  commMi^Mm  illam 
de  fieeessitate  aalutis,  a^ecitque,  deomagia  quam  homnu&aft.e^  parendtm,  pn^ 
dictomque  Fantimun  apostoüce  aedia  ofato-em '  ^ariasinii»  otrceriboa  mancifaTit.^} 
Ouod  domimia  apostolicua  ecerrimo  anfmö  tulitL  Wratisskylenses  et  eis  adheie»» 
tes  ab  observacione  concordie  ac  faciendi  omiigii.  i^bsolvit.  et  airsolaioa  dechravit 
et  in  proteccionem  suam  suscepit,  cunctis  principibus  civitaäbus  omnibusque  et 
aingulis  prefato  GeorgiQ  quovis  modo  adherentibus  mandavit-sub  pena  exceteNir 
nicacionis  late  sentencie^    ne  prcfatos  Wratisslavienses ,    Namslavienses  et_ali 


f  1 


1)     Vergib  die  ansAkrlicIiere  EcaMrfmir  nni:  M  i«egaleti  ktidisl  ii^leidigairtla  Rtda  bei 
Esckenloer  Lp.  191  ff.   nnd  Rloae  IIL    p.  iS5k  ff. 


19.    iSftmon^f;      Georg  Podiibrdd.      Pius  IL  343 

eis  adberentes  bello  distürbfent  «tK  in  rebus  et  bonid  suis  impedient  vel  eciam  id 
facientibus  ah'quem  favorem  ai^t  loci  receptaculum  prebeant,  annoOhrisÜ  14W.*)  .    t4ö5, 

M^  mmrie  pape  CälHa^tt  90re§^  et  trleeei&ne  JPff  H^. 

^  '     i  Aiiiio  Christi  1498,  Ipso  die  SiJttf,  in  quo  festum  transfiguracionis  instituit    JJ«. 
aÄliiO'  uno  elapso.   moritur  papa  Oaliktus  tertius'    hoino  pius  et  elemosinis  deditus,   *    ^*'* 
.  et  eleetus  est  in  papam  En^as  liSiIvius  ISenensis ,  vir  eloquens  et  orator  magnus 
poetaque  laureatos.  •  Qui  tt  in  iconctUo  Ba^en^i  notabilem  tractatum  seripsit:  De 
aucMritate  «öneifil:^^     Ipse  etletitk  canonizarlt  ^aMtdm  l^atfaeriilam  de  Senis  anno 
grede  1461.»)      Cöwocavit  prirttipei  et  rtges  toeJus*  chrtstiäriitalis  in  eivitatem  «40i. 
Mantuatn  ad  t^actmdiiin  cum.eis  w  fM^i^o  ^enet^ali  eontk'a  Turcos,    sed  pauei  (14^0 
persoviallter  venerüM,   pataciores  auidflK  ivon^fserant,  .videBcet  duiutaxat  dnx  Bur^ 
gundie  et  dux  Mediolanensis,^)   ^  qt^t^rnm  induccionem  dederat  dominus  apostoli* 
ea»  antea  largas  i^dulgeneias  plewiHe  remissionis  contribuentibus  et  crucesignatis. 
Sed  'V^setis  et  Ungarisr  cum  -!Pti^iM'  federa  pacis  inenntibus  et  sie  crucesigiiatis 
rectorem  noii' babew^os  nicKil  acti^m  est,  plures  attamen  venerunt  Rome ,  qui  ple- 
ifarlas  fndulgi^ndas  doitöftcuH  äunt:  ^^   •      •      ^    ^  ^     ^ 


• ' « II». • 


tPe  eccptitsione  tftrcl«  Aaltafurit  a  Bagano  et  intru^ 
,^»ione  üucU^Q^q^vmißp.jT^  ei  tnorte 

Anno  doiiHni'1460^  ipso  die-Beati'  Augustini,  mortüa  est  prima  uxor  dncis  i460. 
Baltitearis  in  puerperio.^}  In  Cujus  ?ftiheralibus  su][)erpositttm  fuit  pHmun  pannus  ^*  ^'^' 
sericius  flavii  coloris  aurSrfgiatus ,  de  quo  facta  est.  pappa  choralis^  que  in  dupH- 
dbus  cum  ei  consimfli  antiquiori  viridi  'coQbris  txponitur.  Item  ita  exequiis  ejus- 
dem  stamen  zfcmeti  nfgi-i  eoiöris  '£^um  vlrido  fuAdihitaento ,  de  quo  ^minus  Symon 
procdti^t '  easulam  9  eomparans  ad  boc  pulcerrimum  et  arttficiosum  cruclfi^cum,  quod 
diorBo'iejtiä  affixuüi  e^t.  OfaStqutique  H  eo  tempore  dojnlna  Scohstica,  mater 
predictomm  ducum,    in  cujus  ele^fAffls  sujpefposuit  dux   Baltazar  siamen  zamefi 


>)  Die  Bolle  r.  St9*  Mftrz  1463  machte  der  Erajb.tachof  Hieronymns  yon  Creto,  tb  Legat 
in  Polen,  Schlesien  und  Preosacn«  13.  Mai  1463  in  Breslau  bchannf»  tJr&t  VereL 
Kloße.  UI.  p.  189. 

«)     S.  über  s.  Schrffteü  Pab^iÜi  MU  liit.   TA.  p.  27ff.  u.   T.  V.  p,  500. 

•)     S.  Raynaldi  2.  X  1461.  WS.:  l23~12l 

«)     Philipp  der  Gute  nnd  Franz  .Sforta* 

*)  Dass  Balthasar  zi^eima!  verheiralhet  gefitesen,  war  bisher  unbekannt ,  auch  weist 
man  noch  jetzt  nicht ,    wes  Herkommens  seine  erste  Gemalin  war. 


344  FF.     CatalQgus  ahhahan  Saganemhm. 

llavii  Colons,    de  quo  facta  est  casala,    qve  pro  nimc  in  diebns  aposfoloraiii  fre- 
quenter  expoDitur/ 

1461«  Anno  qnoqae  seqaenti,   videlicet  61 ,    qaia  dox  Baltazar  pro  tone  dominas 

Sagani  dedignabatar  cnm  Wratisslaviensibos  sascipere  trawgas  pacis^3  P^<*  domi- 
nam  Jeronimnm  archiepiscopom  Cretensem  ac  sedis  i^ostolice  legatum  praeticatasy 
ideoqae  trawgis  iUis  pendenlibns  dux  Johannes,  firater  ipsius,  pro  tunc  Georgii  ca- 
rialis,  quamplarimas  querelas  contra  dictum  ducem  Baltazareni  fratrem  sunm  in  dies 
auiibus  regis  inculcans,  indaxit,  ut  coUectis  qaibasdam  copiis  ex  Bohemia  cond- 
tataqae  Lusacia  ac  civitatibos  superioribos  Saganum  obsideret  doxque  Baltazar  sa 
tueri  non  presumens  de  civitate  clam  fugit  mitt^ns^ae  qaosdam  de  suis  secretariis 
com  sigillo  proprio  regie  majesitatis  capitaneps  in  civitatem  iptromittere  commisit, 
qui  opido  sine  pngna  in  dedicionem  accepto  i^f  jparte  regis  duci  Johanni  commise- 
runt  et  panlo  post  Georgias,  misso  capltaneo^  GJbcensi,  WalJSl  dicto,  precepit  Um 
civitati  quam  vasallis  ac  domino  abbati  Symoni,  ut  predicto  duci  Johanni  tamquam 
vero  heredi  et  domino  eorum*  homagium  ndelitatis  prestarent  Quod  cives  ineta 
inducti  primum  fecerunt  compulsasque  est  dominus  Symon  comminacionibus  duris 
idem  facere,  quam  vis  ad  presenciam  regis  appellaret  et  cum  vasallis  stare  velle 
80  crebrius  exhiberet,  non  fuit  sibi  admissum.-t  Vasalli  quoque  ad  regem  appel- 
laverunt  et  paulo  post  se  obtuleranit  6ciam  ad  carceres  se  preparando,  tandem 
non  diu  post  et  ipsi  predicto  duci  Johanni  homagium  prestiterunt.  Dux  autem 
Baltazar,  qui  antea  fastuosa  elacione  Wratisslavienses  spemendo  ac  ribaldos^^ 
inconstantes  nominando,  amissis  possessionibus  suis  se  pro  venia  impetranda  ad 
Gersickonem  contulit  et  curialis  ejus  effectus  est,  qui  paulo  ante  trewgas  pacis 
suscipere  contempsit,  et  in  curia  ejus\isque  ad  relapsum  et  professionem  per- 
fidie  prefati  Georgii  pennmiAt  petivitqiie  dictas.tpoorgioa.rex,  postquam  dux  Jo- 
hannes jSaganum  in  dedicionem  recepit,  a  monasterio  prefato  duci  Johanni  cari- 
tativum  auxilium  conferre.  ■  Dux  autem:^  qx  qujus  instiactu  peticio  hnjusmodi 
processity  .  postulavit  a  monasterio  mille  florenbs  iJngaricales,  eo  quod  sumptos 
graves  pro  recuperacione  patrimonii  sui  lecisset  et  se  pluribus  debitis  involvis- 
set,  variisque  Iractatibus  habitis  tandem  dedit  ei  dominus  Symon  quadringeotos 
florenos  et  ad  non  multum  tempus  vexam  suam  et  suorum  redemit.^3 

1408.  Anno  sequenti,    videlicet  62,    idem  Geoi^ius  pro  tunc  pro  rege  Bohemie 

honorifice  habitus  vasit  per  Saganum  iq  Glogoyia^ ,  ubi  conyenit  cum  eo  rex 
j^olooie  eciam  personaliter,  habentes  sj^pretom'cqnsilii,  quod  pro  tunc  a  paucis 
agnitum  est,   post  mortem  autem  prefaä  Georgii  apparuit,    cum  videlicet  Bohemi 


0 


Nehmjich  8>  Dec*  14S9.    von  denen,  der  Herzog  Balthasar,  doch  nur  durch  aeine 

Schuld  ans^eachlossen  blieb,    TergL^KIoae.  III.  1.  p,  04  ff.  und  111  ff, 
*)     Ripaldi,    hier:     acortatorea,    scprU  publica  aeclanCe»,  perditt  et  vilissimi  homineB^ 

aonst:  iniRtes,  qni  prima  praella  tentabafat^  eniaas  perdus^'  Unstreitig  stammt  daher 

unser  Schimpfirort :    Riepeh 
')     ^ci'gi*  Worba  Gesch.  von  Sagan  |}*  105  ff.    dessen  Nachrichten  durch  unsern  Ver> 

fasser  mehrfach  ergänzt  und  berichtigt  werden  können» 


(1408.) 
(tf.  Jiwi.) 


19.    Simon  L      Georg  Podte^rad.  34j( 

nodernam  Wkdfelaam ,  ejus  primogeiHtum ,  in  regem  poBlalaveruiit  et  iii^  Bohe- 
miam  introdaxeraht,  videlicet  quod  rex  Polonie  jus,  qaod  ex  parte  uxoris  sue, 
videlicet  sororis  Ladislai  ad  regnum  Bohemie  habuit,  noa  peteret  tempore  vite  pre* 
lati  Georgii.  Item,  de  seeuritate  viarom  traetaverant  et  conveneront  et  de  thelo«- 
Heia  novis  nusqnam  erigendis.  Item,  ut  unas  alten  contra  infidelimn  invasiones 
anxUium  preberet  suisqae  adversariis  quibuscanque  non  adhereret    Intentavit  quo- 

Sne  dictQs  Georgias  eodem  anno  bellum  contra  Fridericum,  marchionem  Bran- 
ebargensem,  et  obsedit  CottewitC2^3  ^^  Lusaeia.  Qui  non  multum  post  in  Lu-* 
sacia  convenientes  confederati  sunt,  sicque  ex  tunc  Gottewitcz  opidum,  quod  pro 
parte  rex  et  pro  parte  marchio  in  possessione  babuerant,  roarehioni  cessit,  rex  au- 
tem  alia  marehioni  impignorata  in  recompensam  libera  accepit 

J9e  i»ier4i€to  dan^pnahiU  in  dueaium.  Saganensetn 
induiiu  duci»  MtaMiaoforiM  positi  ei  per  EHM. 

anno$  oh$ervaU.^^ 

Anno  quoque  Christi  1464  dox  Bnltazar,  qui  tunc  post  profes^ionem  here«  1464. 
tice  pravitatis  per  regem  Georgium  in  Brunna  publice  factam  a  curia  prefati  regia 
abscedans  süperbe  et  in  Wratislaviam  se  conferens,  eorum,  quorum  ante  spre« 
verat  consilia,  bumiliter  auxilia  flagitavit,  quorum  fultus  auxilio  rescriptum  duris- 
dmum  contra  fratrem  snum  ducem  Joliaonem  et  sibi  adberentes  impetravit  habuit^ 
qae  in  judicem  dominum  Johannem  Dwistir,  prepositom  ecclesie  Wratisslaviensis. 
Dominus  quoque  abbas  cum  conventu  suo  in  eodem  rescripto  fiierunt  inclusi  cita-« 
vitque  prefatus  judex  auctoritate  apostolica  prefatum  ducem  Johannem,  ras^Uos  ac 
consulatum  civitatis  necnon  abbatem  cum  conventu  suo.  Dax  autem  Johannes 
comparere  contempsit,  Gersiconis  xonsilio  et  presidio  innitens.  Sed  dominus  ab- 
bas per  certos  fratres,  videlicet  dominum  Martinum  successorem  suum,  comparuit 
et  se  raeionabiliter  excosiando  extraxit^}  sicqae  tamquam  contra  contumaicem  mox 


I)  Cotbns.  S«  Lancizolle  Gesch.  d.  Bildang  d.  PreosBiachen  Staats.  I.  p.  526  f.. 
und  die  mehnnals  gedrockte  ürk.  im  Aaszuge  in  Worbs  luven tariam  dipiom«  Lor 
sattae  inferioris.  T.  I.   p.  227. 

K)  Der  Schreiber  der  Chronik,  hat  so  häufig  Verstösse  ^egen  die  Latinitat  nicht  nar, 
aondera  seihst  gegen  die  Grammatik  gemacht,  dass  ^ir  diese  nnn  nicht  mehr  mit: 
aicl  bezeichnen  werden,  da  bei  der  soi^fitltigjßn  Correctar,  weiche  auf  den  Abdruck 
gewendet  wird,   die  Fehler  des  Schreibers  nicht  dem  Ueransgcber  werden  ziur  Last 

{eiegt  werden. 
3.  Sept.  1463  snspendirte  Johann  Dnster,  "Welchen  Pahst  Pins  IL  zur  YoIIziehnng 
des  Bannes  gegen  Herzog  Johann  IL  beToUmächtigt   hatte»    auf  Verwendung^  des 
Herzogs  Balthasar,    für  das  Augustiner -Stift  in  Sagan  die  VoUziehnng  des  JBaQnes. 
Urk, 

44 


346  ^  TV.     Catalogus  abbatum  SaganenHum. 

jttxta  rescripti  continenciam  sentencia  data  est  et  interdictam  in  districtas  ef  opida 
Sagaoam,  Prebusz  et  Nawinburg  positum  ipso  die  sancti  Joliannis  ewangeliste, 
infra  octavas  nativitatis  Christi,  et  per  integres  qaataor  annos,  ano  dempto  mense, 
sine  relaxacione  continuatum ,  tenebatorque  interdictam  post  recessam  Saganensiom 
jaxta  tenorem  sentencie  et  rescripti  per  dies  decem  fuitqae  primum  in  circam- 
jacentibus  opidis,  interdum  per  dimidiuni,  aliqaando  eciam  fere  per  mensem  inter- 
dictum  observatum,  artatique  snnt  Saganenses  ab  ingressa  circumjacenciam  civi- 
tatnm  et  odio  ac  labidrio  cunctorum  habiti.  Et  quod  gravius  fuit,  tandem  sen« 
tencia  saper  participantes  promalgata  et  absolacio  solo  C^ic}  jadici  reservata  est, 
nee  quisquam  eciam  de  partieipantibas  ab  aliqao  sine  permissione  et  consensu  da- 
eis  Baltazaris  absolvebatar  popalasque  a  divinis  alienatas  totus  dissolatas  efficie- 
batur  et  pleriqae  desperati,  nichil  de  censara  hnjusmodi  curando.  Indacebantar 
(amen  cottidie  semionibus  et  predicacionibus  ad  pacienciam  et  spei  fidaciam,  pre- 
cipue  cam  ipsi  in  culpa  non  essent,  ad  festa  qaoque  paschalia  saltem  ad  confea- 
sionem,  licet  absolvere  pro  tone  non  possemus,  et  primo  quidem  anno,  antequam 
Processus  promulgaretur  contra  participantes,  familiäres  et  filif  ac  filie  familias 
privateque  persone  jus  civile  in  civitate  'non  habentes  convocabantur  ad  festa 
paschalia  in  districtum  Soraviensem  in  villam  nostram  Gzunczendorff,^}  ^^^  ^^^ 
mnnicabantur.  Aliis  autem  annis  nichil  actum  est,  nam  omnes  ligati  erant  ad 
minus  sentencia  participacionis ,  a  qua  absolvendi  nobis  facultas  non  erat  clausa- 
raque  facta  est  ecclesie  circa  altare  Petri  et  Pauli  et  circa  altare  Anthonii;  cum 
gravique  et  oneroso  labore,  precipue  diebus  festis,  eici  poterant  de  ecclesia, 
steterunt  plerumque  sacerdotes  ad  missas  celebrandas  induti  ad  dimidiam  horam  in 
altaribus  antequam  expellerentur  et  manserunt  tempore  divini  officii  hü,  qui  devo* 
ciores  videbantur  in  ambitu  vel  capella  majori.  Moxque  in  inicio  interdicti  domir 
nus  Symon  abbas  a  facie  tyrannidis  ducis  Johannis  fugit  mansitque  fere  tote  teoh- 
pore  interdicti  in  Grunenberg.  Laboravit  idem  venerandns  pater  tpto  quadriennio 
sui  exilii  ante  finem  vite  sue  gravisidmis  iorsionibus  et  doloribus  calculi,  confir- 
mati  ita,  ut  interdum  tribus  diebus  ac  noctibüs  nee  ad  horam  requiem  habere  pos- 
set,  et  cum  hoc  persecuciones  et  exib'a  gravissimasque  persecuciones^^  ^  ^^^ 
Johanne  pertulit  curisque  aliis  gravibus  propter  continua  gravamina,  que  ipse 
tyrannus  nostratibus  intulit  gravabatur.  Nam  toto  illo  tempore  modicum  quit  ba- 
l>ere  yoluimus  a  rusticis  nostris  sub  dominio  ejus  existentibus ,  ipso  duce  nei^um 
pecuniam  sed  et  frumenta  censualia,  ex  quibus  curia  nostra  sustentari  conswe^t 
diripiente,   que  omnia  ipse  venerandus  pater  longanimi  spe  et  pacienti  animo  (olit 


>)     Cxuotezindorf  fKunzendorf  S.  O.  ^  M.  t.  Sonn)  häufte  I.  Juli  1463  auf  Genehmi- 

gaog  Wenzels  von  Biberstein ,  der  Abt  Simon,  nebst  den  Dörfern  Czadelin  (Zedel) 

und  Jcschlsindorf  (Jäschhcndorf)  und .  etlichen  Bauern  in  Marischdorf  (Mfarsdorf)  im 

Soranischen  Weichbilde  für  1714   Ung.  Gulden  von  Heinze  y.  Rogewitz,    trelcher 

'  f&r  die  GeneLmigung   dem  Wenzel  yon  Bibersteln  100  Schock  Groschen  uad  ein 

•Hans  vor  dem  Sciilossc  in  Sorau  gab.     Crk 

')     persecnciones  ist  gleichzeitig,  v?ie  es  scheint,   ausgestrichen* 


19«    SifMH  L      Johann  JL  ton  Sagan.  -  347 

et  qaa&docomqae  relevamen  ab  infirmiiatibiis  suis  qaaleconqae  habcret,  eiim  fra- 
tribus  ia  mensa  et  coUacione  familiaris  et  solaciosus  erat,  propinas  de  cerevisia 
'Saganensi  eis  frequencius  faciendo,  posuitque  mox  ipse  dux  in  inicio  iiiterdicti 
süpeDdarios  in  monasterium ,  qaos  nos  in  onmibus  necessariis  cum  equis  eorum 
pi^ovidere  oportebat.^ 

Anno  quoque  secundo^3  uit^rdicti  prefati  post  festa  paschälia  ipse  dux  in- 
travit  monasterium  et  convocato  domino  priori  et  fratribus  in  refeetorium  yemab', 
conquestus  est  coram  omnibus  presenti  nobili . .  Spornecke  curiali  regis  Girsick, 
qaomodo  dominus  abbäs  erga  eum  infideliter  egisset,  ideoque  monuit  nos  omnes 
seriöse,  ut  alium  abbatem  sibi  et  regio  majestati  fideliter  ac  gratum  eligere'vel- 
lemus  si  dampna  gravia  et  irreparabilia  evHare  vellemus«  Dominus  Laurencius 
Zenffreyber,  prior,  respondit,  boc  nostrum  non  fore  quamdiu  ipse  viveret,  nisi 
voluntarie  resignare  vellet,  attameu  hoc  ei  insinuace  nos  volle  et  ejus  consilio  uti. 
Venitque  prefatus  dominus  prior  cum  tribus  senioribus  monasterii  in  Grunenberg 
et  proposita  per  ducem  domino  abbati  exposuit  petivitque  ex  parte  fratrum,  ut 
pro  bono  monastei-ii  officio  abbacie  cedere  vellet,  quod  tarnen  ab  aliis  fratribus 
petendum  non  accepit,  nee  conventuales  fratres  in  Sagano  de  hoc  sibi  quicquam 
Gommiserunt  nee  sciverunt,  unnde  de  hoc  non  parum  indignati  sunt.  Unus  tamen 
de  predictis  senioribu^  videlicet  Martinus  Bontczil,  preposilus  cutie,  domino  abbati 
danculo  insinv^a vit ,  hoc  de  fratnuQ.scitu' et  assensu  non  actitari,  sed  ab  ab'quibus 
abbaciam  ambientibus  illud  subordinari.  Ideo  habito  consilio  fratrum,  secum  in 
Grunenberg  pro  tunc  degencium,  eis  responsum  dedit,  quod  libenter  et  gratissimo 
animo  agere  vellet,  quod  postularent  et  secum  melius  agi  non  posset,  quam  quod 
n  extrema  sua  infirmitate  a  tantis  laboribus,  curis  et  erumpnis  eximeretur,  si 
presumeret,  monasterio  et  fratribus  id  utile  fore,  ideoque  se  subiceret  disposicioni 
domini  episcopi  Wratislaviensis,  qui  informacione  ex  uti'aque  parte  accepta,  si 
ooDsideraret,  id  pro  utilUate  monasterii  cedere  et  sine  derogacione  honoris  sui  id 
fieri  posse  firatresque  id  unanimiter  affectarent,  paratum  se  ad  renuncciacionem 
offerre.  Quo  response  accepto  de  reliquo  nee  verbum  de  hac  re  factum  est. 
Tandem  cum  jam  biennio  aut  triennio  interdictum  continuatum  fiiisset  institerunt 
tarn  cives  quam  vasalli  unanimiter  erga  ducem,  ut  de  relaxacione  aut  absolucione 
cogitaret  ac  provideret  Ipse  eis  respondit,  illud  libenter  agere  volle ,  ips!  debe* 
rent  de  viis  et  modo  congruo  cogitare ,  quibus  id  agi  posset.  Unnde  pecierunt,  ut 
domino  abbati  et  magistro  Marthino  successori  suo  salvum  conductum  in  Saganum 
daret,  ut  cum  eis  de  hüs  concorditer  conferri  posseut,   quod  ei  fecit»      Unnde  ia 


^)  Am  Rande  ist  etwaa  später  Linzugesefzt:  vel  5^**.  Am  5.  Sept.  i463  entschied  Bi- 
schof Jodocos  von.  Breslau,  dass  ^egen  des  päbstlichen  Bannes ,  Interdicts  nnd  Pro- 
ces$es  Herzog  Jobann  dem  Augustiner -Stifte  nichts  im  Argen  gedenken ,  Tielmehr 
seine  fürstlichen  Geschösscr  und  Renten  so  lange  dem  luoster  lassen  sollte,  bis 
..  dessen  vom  Herzoge  angerichteter  Schaden  ersetzt  sey,  dass  Kloster  aber  solle  die- 
sen für  seinen  Erbherrn  erkennen«    Vrk» 

44» 


348  rV.     CfUalogus  aJbbahim  Saganenskm. 

Saganam  sab  salvo  conductu^}  vocati  ac  adanatis  vasalKs  et  tiMisoIata  in  domo 
estivali  abbatis  conferentlbus  tractatusque  protraheotibas,  nescio  qait  tyrannas  ipse 
Buspicatas  aut  qua  suspiciosa  relacione  accensns,  vemt  eam  qnibasdain  suis  lainW 
liaribus  in  curiam  monasterii  et  forenti  aBimoevaginatoqiie  gladia  domain  ubi  sede«* 
runt  ijQgressiis,  dominum  .abbatem  nisas  est  transfodere^  sed  vasalli  eam  arripientas 
Tiölenter  tcfauerttiit,  donec  dominns  abbas  cum  magistro  Maftino  evaderent  et  se 
absconderent  Dominus  vero  abbas  ante  clausaram  civitatis  in  carra  eductas  veidt 
in  Nawiijbarg,  nbi  noote  hospifatns,  mane  miserunt  rarsum  nunccios  post  eam  et 
sie  eoncordato  abbate  cum  dure  tandemque  eeiam  advcmiente  intuitu  monasterii  do- 
mino  Jodoco  episcopo  Wratislaviensi  a  rege  Girsicko  de  Praga  per  Lasaeiam  in 
Saganam,  comitante  eum  magistro  Martine  sapra  memoralo^  indux^runt  prefatom 
dacem  at  compromitteret  causam  suam  in  dominmn  Jodocom  episcopum  Weaässla* 
viensem  et  Caiuadum  Olsnensem  ac  Gonradum  albam  Wartenburgensem  doces 
Siesie ,  tamquam«  in  arbitros  arbitratores ,  sicqae  missi  sunt  nonccii  ad  sedmn  apo^ 
stolicam  sab  tali  pretexta  pro  absolucione  laborantes  ac  rescriptnm  apostolicam 
.reportantes,  ut  si  dictus  dux^3  in  prefatos  principes  arbitros  consenttret  et  com-* 
promitteret,  absolvi  com  suis  deberet  et  Intei-dictum  relaxari  ad  octo  menses,  Sed 
quia  dux  in  prefatos  arbitros  auctoritative  consentire  rennuit  |ed  dumtaxat  condicio« 
naliter,  ideoque^ex  dicto  rescripto  nuUa  relaxacio  admissa  est.  foterhn  mrstfm 
abbas  cum  megistro  Martine  prosoribantur  et  exiliantur.  Tandenn  anno  4^  «onll- 
(1407 j  nuacionis  hujus  interdicti^}  invocatum  est  auctoritate  judicis  et  mandato  domini 
Rudulphi  episcopi  Lavantini  sedis  apostoUce  legati^  pro  tone  electi  in  episcopum 
Wratislaviensem ,  brachium  seculare  monitique  sunt  dux  Hinricus  61ogovi€^sb 
alieque  terre  et  civitates  regio  ad  introducendum  ducem  Baltazaretti  in  possessio* 
nem  suam,  videlicet  Saganam,  ^^i  se  unanimiter  opposuerunt.  Dax  aotem  Bai« 
tazar  Interim,  sab  bona  spe  adjutorii  et  eciam  favoris  civium  et  vasallorum  Sa«> 
ganensium,  coUeeto  auxiiio  Wratfsslaviensium  aliquibus  copiis,  pute  trecentomm 
aimatorum,  venit  in  Freynstadt,  de  auxiiio  et  consilio  ducisHinrici  confidens,  «ed 
opidum  intrare  non  permissus  lacuit  cum  suis  in  cimiterio  sepoltare  ^communis  ali- 
quot diebus*  Interim  dux  Johannes,  stipendariis  et  ciVibus  Sagattensibns  ac  va» 
sallis  aliqaibus  de  terris  sibi  subjectis  coactis  de  ^ero  civitatem  egrediens  mana 
ante  dilaculom  inva»t  eos  armata  mann  et  dejecto  rallo  «imiteriom  cingente  acer* 
rime  oertamine,  quamvis  parvo  tempore  eommisso,  ducem  Baltasarem  ciAn  sota 
fagavit  captisque  spoliis  militaribus  in  iSaganom  est  reversns.  Itfonittks  'est  Amt 
Baltaear  ea  noete  bis  aut  ter  a  vaaaUis  Saganensis  distrietaa  sed  fidem  adh%era 
noluit,   dicenS|   ducem  Johannem  nee  ad  spacium  unius  stadii  civitatem  presuAiere 


0     Am  Rande  steht  rotIi:.])e  tiiTasione  liofstlU  «ab  salto  tondoctu  domini  STmoiiis« 

*)     Am  Rande  steht  daiu  ziemlich  gleicbceitig  geschrieben :  abhesione  Girsickonia  abaee- 

derel  et  in  prefatos. 
>)     Am  Rande:    Tidelicel  1467,  .De  pröstracione  dacis  Baltaxaria  p^r  dneem  Johannem 

ante  Freynstad  opldonu 


19.    Simcn  L      Bd^anr  undJ^^tmlL  v(M  Sagan. 


340 


egredi.  Habuit  pro  tunc  Ata  BältBMt  mtäbites  vlfos  seotttn,  TideUoet  dominam 
Abraham  bargraviam  Donensem • . ^^,  Bede^eivem  Wratiellivienseiii  et  aUos,  ^ai 
gravia  dampna  receperunt  iiec  aliqua  refdsio  postea  eis  facta  est,  concessitque  ca» 
pitulum  Wratislaviense  dicto  duce  notabilem  sumniain  pecuniede  deposito  ecclesie, 
cüntemt^e  em.>poa(m\in  3i^«m.feM|ei89lk^?«ci  Te^>ft^.vcq^  ^apru-^fl^ 
ouiiia  dedifc;  qaoiiaqae  denvo  da^^gaso  dapulsii3  et  jaortuos  ^t^ 


JDe  olfMidione  Sagani  et  eacpuUione  dueis  Jfohannia. 

*Hiis  actis  am^os  kisteterant  idominas  tegakis  w  eHaM  judex  pro  «sei«* 
tando  brachio  -secdari.  ^  !lpde  qaoque  dux  BinneM)  ^vuncul»  prcdictonrai  fra* 
tnttt,  plus  cottfii^oneiii  Bibi  ^faetam  ^brvitiletdma  quitm- toct^tatiem  judicuin  mim-' 
advertens,  suos  convoeavil  et 'apparatum  belli  eaumpestHs  instpiiMt.  Ne^m  alie  ei-<: 
vitales  et  daniiiii  circumfaeentes  tarn  Slesie  quam  Lttzacie  fe«eraftt  Saganumqoe 
ex  OfflRi  parte  vaUantes  obsederunt.  «Ihtit  Johannes  ^  licet  cSvitatem  mullum 
mmiiiFerit)  attamen  emn  lalluro  ^raxiymD  a  C^iMtcko  rege  Boheraie  habere  po^set, 
se  contra  tantam  multitoAnem  taeri  taon  pfesomens,  in  manus  duds  Htnrici  junto^ 
ris  ac  nobilium  Lusacic'et  Slesie  sttb  spe  eencoi^e  <S^^  qoi  ca$tMtt^  (Mca.) 

com  dvitate  stypendariis  suis  raunientes,  diem  placiti  coram  domino  legato  et  prin*  ^'^  ^^^*^ 
dpibus  SIesie  designarunt.  Ipse  qnoque  dux  Johannes  ad  Girsiciccum  se  con- 
tulit^  apui  quem  mtffe  ^cceptw  eat  et  ^»W  veloai  fniUle  finge  evaatowt  vaiiMlis 
attt  morti  eum  destinassetY  in  qua  edam  Xiiga  vix  precipicium  mortis,  de  alto 
monte  cum  equo  in  aquam  desiliendo  evasit.  O^t  dicam  de  isto  duce  hovissimo 
omnium  in  hiis  terris  de  stirpe  sancte  ^d^gis,  in  quem  tota  fex  malomm 
omnium  superiorum  principum  transfusa  est?  qui,  etsi  vir  magnanimus  et  beliico- 
8US  in  bellicisque  rebus  stddiostts  fot^,  non 'Mt  -  temporfllius  suis  -(^sicul  et  de 
Berode  Agrippa  scribit  Josephus^}  hotne,  qüi  tante  mutaMUtate  forturie  subjeMu* 
fnissei  Ter  namque  'omnibas  possessienihus  suis  in  lamum  spdliatus  fuit ,  ut  Me 
passum  pedis  pro(»ii  laberet  Tandem  per  dominum  Ruftilplram ,  sedis  iapesttfÜetf 
legatom,  pitncipeaque  Siesie  ^et  ^nebiles  Ijuiiacie  'Codcordia  i  inter  dictos  principe» 
&cta  %st,  ^ut  ducatua  Saganen^ '  didtKdtam  PrebusMUs^m,-  quem  4(ix  *  9<ibannefli 
impingnoraverat,  relneret  Hiuxqae  BaltaKsr.  Ui>  "pamesition^n'  ^Sagaid  reittituerelir 
duxque  Johannes  priores  lares  suas,  videlicet  Prebus  reciperet,  quod  et  anno 
liXlX.  in  dominica   penosa'3  ^^  effectum   Ultimatum  deductum  est      Oportebat  i460. 


1 1 


I     I»  i<»*Ki***— »»«»te»  I       I    «    I  I       H 


»l  ^ 


>)    'Es  nt  ledret '^Ramti  ftr' den  Vornamen  gtlatrsftu« 
•)     AntiqttitiMttm  Judaie.  Üb.  ^m.  «.  S^^ff.     '    ,  ''  ' 
>3    lliibdoma  poenosa   öder  'poenaHs , ' '  qua '^OÜt^lMr 


.« 


itnhlH,    die  '  Martertf^che, 


Charwoche.  Dominica  pocaoaa  miiis'BlAo  dter  Paltatfaniitag,  i.  J.  *i46ll  'fi6.  M&rs 
•eyn,  eine  Beseichtanr ,  welche -BKder  Sil  tau  §,  fiotli  iFelwie,  Slciubeck, 
du  Caoge,  noich  die  Verfasser  der:    Art  de  ir^rifie^  Ics  dates  anfuren. 


380  IV. . ',  CaMögus  mbbafum  SaganenHum. 

monAslerimn  ad  hnjusmodi  luicionem  contribuere  ducentos  floronos  Ungarieales, 
quos  a  predicto  dommo  Rudulpbo  mutuo  recepit.^. 

:    •  .  iE 

duci9  JfohannU  patris  JfohanHit,    et0u»  hee 

memoria  agiiur, 

I4e8.  Ea  tempestate,  qaa  premittitar  obsessa  fiiit  Saganum,   anno  videlicet  146S 

]nortaa3  est  ib  Crosnaw  diui^ flüpricos  denior  .OQtuageQarins  et  ultra,  frater  docis 
Wenpiseslai,  Johannis  ^^ganensas  et  Rumpuldi,  de  quibus  supra  circa  tempora 
domini  Ludulphi  actom  est,  qjii  lere  per  trigii^ta  annos  omnes  iratres  suos  super- 
vixit.  Vir  pacificus ,  fautor  cleri  et  proteotor ,  in  cujas  eciam  terram  abbates  et 
aubditi  monasterii  nostri  tempore  tyrannizacionis  ducia  Johannis,  fratris  sui,  et  dacis 
Johannis,  filii  ejusdem,  ßemper  refugipm  habuerunt  Deductqs  de  Crosnaw  in 
Freynstadt  et  ibidem  sepdtas  in  capella  nansionanomm^  quam  ipse  fundavit,  cum 
deeantaeione  horaram  de  pas^ione  dcNniKU^a,  reliquitque  unicum  heredem,  Uinri- 
cum  juniorem,  qui  pro  tunc  in  obsidi^ne-S^agaaensi  pecsonaliter  fuit. 

Ae  pasMagio  contra  •  9%lf*ello«  per  papam  JPium 
ordinato  et  morie  ipHus  ae  eleccione  JPauU 

.         .    .;:  tecundi. 

■  «  •  • 

Licet,  ut  supra  patuit,  donpius  apoatolicusi  papa  Pius  2*  desertus  esset 
a  djuce  Burgundie,  qui  personaliter  cum  eo  contra  Tnrchum  ire  promiserat  et 
eciam  a  Venetis,  ob  quorum  confidenciam  passagium  instaurare  conatus  fuit,  ipse 
tarnen  in  proposito  suo  perse voraus ,  coUectis  ündecumcupque  cppiis  classem  aput 
Anchonam  multis  sumptibus  paravit  et  per^oualiter  illuc  veniens,  infirmitate  ibidem 
prevratus,  testamentum  diajBpnens  rpgfvit  pro.omnibus,  qui  consiüum,  auxilium 
«ut  favorem^  ad  hujusmodi .  passagiuiiif  pi^titenmt,^    et  omnibus,    qui  iter  acripue- 


HieMus  kann  Worbs  Geschichte  von  Sagtn  wieder  mebrbeh  ergtust  werden.  Am 
7»  April  1468  bekannte  Herzog  Baltbasar  von  Sagan,  daas  der  Abt  HetBrioli  SUalaT 
ihm  und  Beinen  Bxiidern  Rudolf^  Wenzel  und  Jobann  28.  Dec.  1447  100  Scbock 
Groschen  gegen  10  Mark  Zins  ,anf[jSchönborj|^.  geliehen}  ferner,  dass  ibm-nn^ 
Brüdern,    als  sie  Ton  ibrem  Bruder  Hans  bol^Iegt^w^^en,  ,^^iir|)^ 


eemen  isruaern ,    als  sie  yon  ibrem  Bruder  4an8  .l><QMrie|gt| 

noch  100 FLj,  devsf^  dcni.^ersogefllMoM^J?^^!!^^»  .^«=1^  gi?«  ätbrssjp»  »og,  «au- 
lieh  ihm,.  Baithfpar,.  lOQ  pl.^  al||  »iiph  fiur  gen..Pi'eiis8en,:«oej  und.  dann  noch 
inehr  geliehen .  ids  die  fierxoge  yjin  Atm  Mgan  ,#cbiedca  una  den  Sagan  wieder 
einnahmen*     lJck.> 


19.     Simon  L      PabH  Pins  IL  und  Paul  IL  351 

nint^^concessit  ptenarias  indalgencias  oravitque  devoUssittie  pro  omnibos  detraclo- 
ribas  et  perseeatoribus  suis  et  sie  anno  Christi  14M  vita  ftmetas  est  Antequam  1404« 
aiitem  proficisceretar  ad  passagium  predictum  posiiit  jodices,  •  qai  contra  Georgium 
occnpatorem  regni  Bohemie  jure  procederent,  videlieet  Nicolaum  Gasa,  ciardinaleiii 
ad  vineala  Petri  et  ...<  cuirdiffi^Mii  46  S^leto\^3  et  ajt:  ttuio: mstri  devodns  pio 
nobis  orabnnt  et  virilius  expectabant  reditam  nostrnni  k  Turd^,  si  disposaerimi» 
legitime,  qae  domini  sunt.  Qvto  mortao  electus  est  eoncorditer  in  papam  ipso  die 
decollacionis  Johannis  bapfiste^}  cardinaUs  sancti  Marc!,  Venecianiis.  filins  soro-^-^Mr* 
ris  Eugenii  pape  et  ab  eo  promotos  in  cardinalem ,  et  diQebator  pulcher  cardinalis^ 
quia  homo  decorus  et  ornatas  moribus.      Sedit  annis  Septem  ^  libenter  legit  et  se- 

InvLs  missam  aadivit  aqoievitque  sanis  .consiliis  et  quamvis  non  esset  excellentis 
iterature  bene  tarnen  rexit,  pacem  servavit  et  peregrinorum  itfnera  tuia  reddidit, 
occisis  latronibvs  et  raptoribtas  pacem  bonain  in  Yiitlta  prbctträvk.  Hie  statim 
approbavit  celebracionem  festi  presentacionis  beate  Marie  ,^  sicut  Pyus  predeces- 
sor  suas.  Hie  in  sigiiandis  peticionibas  maturus  jhit  et  jasticie  tenax ,  qaasi  me- 
lius forel  pauca  condonare  «t  firmiter  servare,  quam  plura  signare  et  postea  revo- 
care.  Grande  quoque  pallacium  construitit  Rome  aput  sanctum  Marcum,  ante 
cujus  complecionem  m'oritar  etino  Cbrisü  1471  die  21.  Julii.^  Mntavit  quoque  i47t. 
in  favorem  animanim  annum  jubilbuiii  de  vicesimo  quarto  in  25^^,  ut  quia  super- ^*  *''^'* 
babundat  iniquitas,  superhabundet  et  gracia.  Pestilenoia  maxima  hiis  annis  totam 
Almaniam  vastat  pluraque  loca  bominibus  vacudntur. 

M9e  eond€tnpu€U!ione  et  deposiciane  Girsickoui$,  aiias 

GeorgU  de  JPodebrath,  regis  Bohemie. 

Papa  Paulus  acta  domidi  Pfi  pape  prosequens  commisit  tribus  cardina* 
libas  causas  relapse  heresis  Georgil,  ocupätoris  regni  Bohemie,  et  anno  1465 
dtant  eum,  ut  personaliter  infra  VI.  menses  coram  eis  compareat,  et  post  plures 
Processus  contra  eum  legitime  habitus  (süc)  Paulus  papa  secundus  die  precedenti 
nativitatem  Christi  aniio  Christi  1466  in  publica  sessfoqe  decfaravit  predictum:  I4m. 
Georgium  alias  Girsicum  here^ilm  -  pertinaMm ,  hereticorum  faatjorem  ac  heresom^'  ^^' 
jam  dampnataruni  de&nsiNrem,  perjtfrdni  sacrilegum  fiiisse  et  cMse^  ipsun^  digoitate 
regia,  marchionali,*  ducali  etc«  boilfiaque  ottmibos  ac  temporaMbus  domnmis  et  jori- 


<  * 


^)     Eschenloer  Lp.  243.  nennt  die  Cardinäle,    denen  Pius  IL  den  Auftrag  gegen 

Georg  gab:    St  Petri  und  S/Subinae». 
^     Nach  dert  Art  de  yeriCer  les  dates.    T.  III.  p.  408.    51.  August«    nach  Raynaldi 

B.  J.  1464  N.>  tö^  30.  August. 
>)     21.  Noyember. 
*)     Paul  IL  St.  28.  Juli,   Aach  ders  Art  de  Tirifier  les  dates  a.  a.  O.,   nach  Mnratori 

Gesch.  T.  Itai.  in  der  Nacht  cwiachea  2&.  und' 26.  JLoli.     Vtrgl.  (layDaldi  z.  J» 

Uli.  N.:  62.  . 


363  rV.     CataloguM  ahhqiuM  SaganenHum. 

bos  pi*ivavit  absolvitqiie  onuies  dicti.  regni  ab  anm!  sabjeecione  bona^i  ei 
tatis  joramento  et  yiacalo  posterosqoe  siios  filios  et  liberos  iBhabilitavSt  et  inabiles 
dedaravit  a  dictl  regni,  marchtoiiataS)  üacatus  et  cajuseainqve  dignitatis  snsoepei* 
one  et  deccione«  Ipae  autem  Girsipkeaa  predictufl  mak  scripta  et  muiccios  ad 
domioimi  imperatorem  et  priocipe^  Almanie,  m  qn&iis  ae  t^rde  nitebator  excoaare, 
«ffinnaitt,  se  nanoqoam  foisae  bereticttin  et  per  consequens  nee  relapsam  judicari 
debere;  item^*  nuncquam  legitime  citaUim,  variisqse  aliis  aonbagiis  verborain  nite- 
batur  sentenciam  apoatolicam  aiiullai'e  aut  saltem  ad  peniteaciam  recipi  debere. 
Sed  heo  omnia  exciodit  professio.  publica  in  Brunoa  facta. 

ife  ciade  tniserabiU  lWroMa$lavien$iuin  et  aliamtn 

SieBice  nmeionia  in  S^nutekestetfth   . 

1467.  Atino   qve  supra,    videllcet  67  circa  festum  Jobannis   baptiste   abaoIoUs 

conctis  ab  homagio  et  fidelitate  nominati  regis  Bobemie,  Wratislavienses  UAa  com 
doMdno  Jodoco  e|»scopo  Wratialaviensi  ceteriaqne  de  Skfiia  sibi  adonatis  obside» 
rnnt  Monster berg  et  Franckeiisteyn,  eo  quod  de  bereditaria  possessione  Gersici 
easent  et  gravia .  eis  dapna  de  hiis  emioere  eowpicerent  acceptaque  Monsterbei^  lo 
dedicionem  cepenint  opidmn  Frand^ensteyn,  Md  castrum  habere  non  vakienuit, 
babueruntque  ibidem  Wratisslavienses  grandem  apparatam  belBcom  in  bombardis  etc. 
Adveniens  autem  Victorinus,  filius  Girsickonis,  ac  circumvallans  opidum,  tradi- 
mento,  ut  ferebatar,  percussit  stipendarios  V/ratisslavienses  et  crucesignatos  mul- 
(U.Jwu.)  tasque  captivos  abduxit  ac  apparatum  bellicun  muld  valoris  Wi-atislavieosibus 
abstulit.^3  Bxhinc  eodem^  wm»  circa  festott  AUofaaelie  l^atus  sedh  apostolice, 
dominus  Rudulphus,  paulo  post  episcopus  Wratisslaviensis  designatus,  ex  com* 
RMsäioflie  domiiii  pape  adiit  rege»  Polome  om  plurimia  bullis'  noranuD  faculta- 
tum,  monens,  ut  se  tamquam  jure  succeasionis- ex  parte  uxoris  debite  intromk- 
teret  de  regiio  Bohemie  contra  Girsicum,  sed  quia  antea  amio  63  cojb  pre* 
dicto  Gersidco  confederatus  füit,  ideoque  evaaiewa  causa  respondit,  se  cum  Li- 
twanis  et  Rutbeius  aliisqne  suis  sobfectia  conailiuiii  desuper  habiturufL  Bequi» 
ritnr  mmililer  imperator  Fridericus  cunetiaque,:  qwl  jufl  ad  regpam  habere  vide- 
baatur  tnipentibu3 -et  dissimulaiitibua)  Mathiüis'rex  Upgarie,  geber  pre&ti  Georgii 
ex  Qxore  jaaa  sine  liberis  deluneta,  Bdg§oiua):  ec(4esie  sab.  cojore,  sicut  ipse 
semper  asseruit  et  scripsit,  reverencie  sedis  apostolice,  que  eum  pro  tunc  ma- 
*  xime  reverebatur  ac  tuicionis  et  proteccionis  miseroram  hereticeque  pravitatis  ex- 
stirpacionem  ob  rectum  sedis  apostolice  per  legatos  suos  suscepii.  Sed,  ut 
expcriencia    manifesta    postmodum    edocuit,     noo   ob    extirpacjouem.   heresis   sed 


^'  ■>»■ 


1)     S.   4«»ttb«r   «urubviick  £ich«alo«r.    T.    IL    p.  36  ft    oud   Hlac«.    T.  lU. 
p.   4i$i  ff. 


19.^  Simon  L      Georg  PodUhrad.      MaMas  Carvinus.  3S3 

anibicionis  regni  et  fastas  causa  de  regno  Bohemie  se  intromisit^}  Pr^dicabantar 
hinc  inde  indalgencie  plenarie  remissionis  cruciataque  ^3  dabatur  tarn  in  Slesia  quam 
Blisna  aliisque  terris  sigoabanturque  plurimi  communis  wlgi,  sed  nuUus  principum 
qaitquam  ad  hoc  faciebat  ideoque  hujusmodi  crucis  signacio  Indibrio  patuit  Ad- 
hesernntque  regi  Uogarie  Mathie  mai-chionatus  Moravie  et  ducatus  Slesie  nobi-  (IMS.) 
lesque  ac  civitates  Lusacie  et  quidam  precipui  barones  Bohemie,  videücet  Szancko 
de  Stellis  et  Lepus9^3  ^^^9  ^^  ferebatur  et  experiencia  postmodum  edocuit,  plus 
ambicionis  regni  quam  zelo  fidei,  ideoque  parvo  tempore  perstiterunt  Sicque 
regno  diviso  multiplicata  sunt  mala  in  terris  Bohemie,  Sleszie  et  Moravie,  et 
rastate-sunt  terre  hujusmodi,  nedum  a  Bohemis  verum  plus  a  rege  Ungarie,  qui 
duobus  vel  ultra  annis  per  Moraviam  in  Bohemiam  exercitum  ducens,  Bohemis 
ei  obviam  venientibus  in  Moravia  mansit  et  sie  ab  utraque  parte  terra  vastata 
quasi  in  solitudinem  redacta  est.  Bohemi  simiÜter  Slesiam  circa  montana  pera- 
grantes  crebrosque  insullos  facientes  teri-asque  vaslantes  grandem  predam  ali* 
quociens  abduxeruntt 

Mneideneia  quedam  alia  iUiu»  temparU. 

Anno  quoque  1467  episcopus  Ferrariensis  legatus  sedis  apostolice  et  Fri-  1487« 
dericus   imperator   convocaverunt    electores   imperii   et    principes    Almanie    circa 
festum  Johannis  baptiste  in  Nurenbergam,    pro  tractando   de  regno   Bohemie  et 
exercitu  mittende  contra  Turchus,    sed  dissidentibus  principibus  nichil  in  effectum 
dednctum  est.^3 

Circa  hec  tempora,  mense  Julii^}  obiit  Philippus  dux  Burgundie,  vir 
aenex,  qui  promisit  Pyo*pape  IL  iq  propria  persona  se  cum  eo  contra  Turchus 
itarum,  sed  adveniente  tempore  contravenit  et  confusionem  grandem  in  ecclesia 
et  populo  christiano  fecit  Successit  ei  Karolus  filius  suus,  vir  in  actibus  mili* 
taribus  strennuus  valde,  qui  circa  tempora  mortis  patris  sui  exercitum,  contra 
Leodienses,  wlgariter  Ludecker ,^3  ducens,  civitatem  potentem  quinquaginta  miUa 


1)     Am  Rande  steht   noch;     Foit  et  ex  jiost  per   eatholicos   barones   Bohemie  Mora« 

Tosoue   et   SIesitas    in   r^em  Bohemie   electos  et  a  sede  apostolica   approbatas  et 

confirmatas. 
s)     nehmlteh:  bnlla,  vergl.  EschenloerlL  p* IIa*  16,  und  über  die  merhwiirdlge  Stirn- 

Biong  in  den  Nachbarländern  ober  das  ungerechte  Verfahren  des  Pabstes  gegen  König 

Georg,  p.  17* 
»)     Zdenko  von  Stemberg  nnd  Johann  von  Hasenbnrg,    Haup^egner   des  Königs  anter 

den  Böhmen.    Eschenloer*  11.  p.  6  and  5S4. 
«)     S.  J*  Müllers  Reichstags -Theatrom,  ivie  solches  unter  Kaiser  Friedrichs  V»  R^ie« 

rang  gestanden.  P.  lY.  c»  XXXV«  p«  S24* 
«)     Philipp  der  Gate  sUrb  tö.  Joni  1467,  71  Jahre  alt 
^)     Karl  der  Kühne  besieffte  and  demüthigte  die  Lütticher  noch  i.  J»  1407. 

45 


354  /y.     Cabüogus  abbaium  SagafienHum. 

pnngnatomm  cum  disposicione  suf&cienti  civitatis  edacere,  ad  extremnin  hmniliavit, 
omnia  arma  et  privilegia  eis  aaferendo  ac  prostratis  muris  ad  similitadinem  abjecti 
opidi  i^digendo. 

Artifices  qaoque  hiis  diebas  mira  celeritate  sabtiliores  solito  fiant  et  im- 

{iressores  libronim  multiplicaiitiir  et  succedente  tempore,  paucorum  annomm  evo* 
uto  eurriculo,  totom  mundum  copia  Ubroram  replent  Inventa  est  ars  lila 
ehristianitati  utilissima  in  novissimis  hiis  diebas,  '  mundo  in  seniam  vbrgente, 
in  Magantina  civitate  eirca  annum  incarnacionis  dominice  1440  ant  parum  citra 
vcl  ultra,^) 

Reformacio  fit  plurimoitim  monasterioram  in  diversis  mondi  partibas,^3  4^^ 
erebrins  leguntnr  facte,  sed  pene  nalla  in  vigore  remanet,  qoia  solito  more  per 
sQCcessum  temporis  ad  pristinum  relabantor  langworem  post  venerabiliam  patram 
mortem,  quoniam  Status  omnium  hominum  hiis  temporibus  totus  muliebris  effectus 
est,  ita  ut  nuUus  aliquo  rigore  discipUne  propter  deum  et  salutem  anime  sue  su- 
bici  velit,  sed  omnes  pene  sensualitatis  appetitum  ac  carnis  voluptates  insecuntur, 
sua,  non  que  Christi,  ^on  que  reL'gionis  sectantes, 

MBe  «iorfe  quorundant  vMignarun^  virarutn  in  Miaiu 

Mf^riUuUi  et  dotnini  ;§^«iOfil#  aJbbati». 

1464.  Anno  gracie  1464  moritur  dominus  Fridericus,^}   episcopus  Magdeburgen- 

sis,  non  alter  Vdo  sed  vir  optimus  et  devotus,  qui  circa  annum  domini  1444 
postulatus  baut  dubium  disposicione  divina  in  episcopum  fuit  Erat  enim  pro  tnnc 
homo  laycus,  parve  aut  nullius  reputate  scripture,  prepositus  et  gubemator  eurie 
domini  Uunteri,  predecessoris  et  cognati  sui.  Qui  cum  diligentem  sollidtudiaem 
curie  gereret,  canonicisjuxta  formam  conciüi  Basiliensis  congregatis,  ab  OBmibas 
onanimiter  episcopus  acclamatus  est,  quamvis  magne  nobilitatis  et  literature  essent 
Gumque  sibi  postulacio  denuncdaretur  et  consensus  ejus  requireretur,  stupefiactas 
flevit  dicens:  o  viri  prudentes,  quit  agitis  jnrati,  eBgendo  laycum  illitteratum  in 
pontificem!    acceptisque  induciis  et  ad  deum  se  totum  convertens  rogavit  humilibns 


1 


)  Am  Rande  steht  roth:^  ars  inpmtoria  libromm.  —  Da  dieser  Theil  der  Chronik  im 
J.  1480  geschrieben  ist.  so  giebt  unser  Verfasser  eins  der  ilCesten  gesehichtfichen 
Zeugnisse  fnr  die  Etlinanng  der  Bachdmekerknnst  In  Mams,  da  Senaab  in  seiner 
Gesch«  der  Erfindend  der  Bnehdraekerknnst,  .Mains  1830 — 51.  3.  T.  kein  älteres 
dieser  Art  als  t.  J*  liSü^  dann   v.  i486  ermitteln  konnte.    S.  T.  3.  p.  470. 

)  Vergl.^  d.  Sehreilien  des  Cardinab  Nieoiaus  von  Cusa  v.  J.  1451  an  den  Enbiaehof 
Friedrich  von  Salzharst  de  reformatione  quomndam  monasteriomm  ordinis  eanoni- 
eorom  regnlarium ,  bei  Amort.  a.  a.  O.  d.  7X9. 

')  Friedrick  III.  von  Beichlingen,  Eiiblschor  vom  J.  I44S— 1464.  S.  Ratbmanns 
.  Gesck.  d.  St.  Ma^ebnrg.  T.  UI.  p.  111  C  Die  Besiehnng  auf  Udo  geht  trobl  anf 
den  vecschwendenschen  Emblsehof  Otto  von  Hessen ,  st.  iSßt» 


19.    Simon  L      Berühmte  ZeitgenMten.  855 

« 

et  lacrimosis  precibns,  ut  sibi  volimtatem  suam  in  lioc  iospirtre  dignaretitr« 
Tandem  canonicis  instantibos  consensit  et  a  coucilio  BasiUensi  sasceptns  et  con- 
firmatus  est  pallioqae  gratis  potitus.  Dominus  aatem  Eugenius  papa  4^  propter  ' 
scisma  inter  papam  et  iconciliom  emii  deposoit  et  excommonicavit  et  dedit  archi- 
episcopatnm  comiti  de  Spigilberg,  postea  vero  anno  salatis  1447  a  Nicolao 
quinto  restitnitor  et  manet  in  gradu  suo  et  fere  omnia  monasteria  sub  dicione  saa 
reformavit,  castra,  villas,  opida  et  alia  jura  ecclesie  vendita  et  impignorata  rede-* 
mit  optimeqae  in  spiritualibus  et  temporalibos  prefuit  dilectas  deo  et  hominibus, 
solis  perversis  religiosis  odiosus.  Qui,  ut  a  medicis  ferebatur,  toxico  lesus^ 
Gunctis  bene  ordinatis  post  confessionem  et  sacramentorum  percepcion^m  inter 
manus  clericorum  in  sedile  sedens  placide  obdormivit  in  domino  signisque  cla- 
rere  fertur. 

Anno  quoque  salutis  1467,  sabato  dominice  2^  in  adventn/}  obiit  reve-  t467* 
rendus  pater  dominus  Jodocus,  episcopus  Wratisslaviensis,  baro  de  l^losis,  na-^^*  ^^^' 
cione  Bohemus,  electus  eo  anno,  quo  moriebatur  Ladislaus  rex,  videVcet  1457^3 
nulli  dubinm  quin  contemplacione  regia.  Nam  et  si  rex  vivere  debipsset,  haut 
dubium,  quin  nedum  clerus  sed  et  tota  Slesia  tuicionem  et  promocionem  aput 
re^am  majestatem  habuisset  per  eum,  Iratres  enim  sui  potentes  erant  in  curia 
regia  fiiitque  vir  prudentis  et  celerrimi  consilii,  zelum  fidei  et  discipline  ecele« 
siastici  habeus,  sed  a  Wratisslaviensibus  tempore  disseosionis  cum  Girsicko  sem- 
per  suspectus  liabitus  est.  Hie,  nescio  quibus  de  causis,  parum  ante  mortem 
suam  dominum  Johannem  Dwister,  prepositum  ecclesie  Wratislaviensis^  virum  pre 
ceteris  prelatis  potentem  captivavit  et  secum  a  Wratislavia  abduxit  atque  usque 
ad  mortem  suam  vinctum  tenuit^}  Gumque  cadaver  ejus  in  Wratislaviam  duce- 
retur  noluerunt  Wratislavienses  intromittere  eos,  nisi  simul  prepositus  veniret. 
Fttitque  homo  magne  stature  ac  ponderose  corporis,  juvenilis  aclhuc  etatis,  utpote 
nondum  XXX.  annorum,  cum  in  episcopum  eligeretur,  totus  voluptatibus  carnis 
dedittts.  Non  fuit  ab  inicio  princeps  in  Slesia ,  qui  totum  sie  se  voluptatibus  eama*  • 
libus  subdidisset  uti  ipse,  plura  enim  milia  florenoriim  pro  solo  zuccaro  annuatim 
exposuit  cunctaque  fercula  ad  mensam  suam,  que  mira  cura  et  industria  cocorum 
preparabantur^  zuccaris  condiebantur.    Pluries  noctunio  tempore ,  quando  appetitus 


1)  Ala  Jodocns  Todestag  wird  gewülinlich  Mittwoch  IS.  December  1467  angegeben. 
Klose  UI.  p«  406.  £schenioer  11.  p*  96.  sagt  nnrx  Mittwocb,  nebmlich  Tor 
Nicolai,  DlogoBsas  in  vitis  episcopor.  oad  die  vitae  epiecoporom  bei  Sommers- 
berg. IL  p.  170  D.  194:  die  martis,  15.  DeeembriSj,  Heaelius  das.  IlL  p.  16, 
eben  so;  Sein  Grabmal  in  der  Domkirche  giebt  nach  Sommmersberg.  I.  p*  67, 
12.  December,  womit  unser  Verfasser  übereinstimmt ,  denn  der  12.  Dec.  146/  war 
Sonnabend  in  der  2ten  Adventswoche. 

*)  Nach  den  übrigen  Nachrichten  wurde  er  14S6  gew&hlt.  Vergl.  nbrigens  oben  p.  169» 
)  ^^^»  Dingossi  vitae  episc.  Wralisl.  Sommersberg.  IL  p.  170,  und  Klose  III. 
p.  469.  Von  dem  weiter  nnten  ange^hrten  auAiHeiid  starken  Genasse  des  Zockers 
spricht  anch  sein  Zeitgenosse  Dlngoss. 

45* 


356  IV.     Catalogus  ahhatum  Saganensium. 

eom  InvuH^  ministri  ei  cibnm  preparare  oportebant  Unani  in  hiis  satis  mimm 
fait,  qood  in  bujasmodi  deliciis  de  venereis  volaptatibns  nuncquam  suspectus  ha- 
bfdif  est  nee  cum  mulieribus  contubernia  aliqua  babuit  Dedernntque  hujusmodi 
roloptates  Infemperate  finem  vite  sue  in  meliori  etatis  sue.flore^  utpote  circa  vite 
ioe  quadragesimum  annum. 

Dcmum  venerandus  et  religiosissimus  pater  dominus  Sjmon  post  diutina- 
nrni  rraviumque  infirmitatum  perseoucionumque  et  exiliorum  laborem,  que  ultra 
quadricnnium  lonj^animiter  pertuÜt,  crebra  peccatorum  suorum  confessione  ao  sa* 
eramentorum  devota  suscepcione  rounitus,  vita  excessit  in  bona  sexta  feria  sero, 
IM*/  fidelieet  nocto  preccdente,  anno  Christi  1468,  hanc  nactus  sortem,  ut  qui  passio- 
t4f  kfri\.  n^yn  domiiii  nostri  In  corde  et  corpore  suo  jugiter  portavit,  eadem  die  anniver- 
iarla  piiaslonis  domlnioo  nexibus  corporeis  ejus  felix  solveretur  anima  fructibusque 
dominfoe  paaalonla  potireturt 

De  tirii  ei  muUerihue  iUuitribue  ittiue  temparU: 

Quamquam  htfs  novissimis  temporibus,  caritate  refrigescente  superhabun- 
danteque  iniquitate  diminute  sint  veritates  a  filiis  hominum^3  statusque  vite  immaoe 
omnino  muliebris  eflTectus  sit  et  in  extremam  fecem  viciorum  coUapsus,  non  tarnen 
fatendum  arbitror  defecisse  sanctum  omnino  de  terra,  sed  dominum  adhuc  sibi 
reservari  non  paucos,  qui  non  incurvaverunt  genua  sua  ante  Baal,  quorum  meritis 
bunc  mundum  subsistere  nemo  dubitare  debet,  licet  majorem  eorum  numerum  plus 
deo  quam  hominibus  notum  nemo  ambigat,  qui  et  eos  sub  umbris  alarum  suarum 
oculta  dispensacione  divine  providencie  sue  protegit  ac  ab  implicacione  hujus  fal* 
lacis  mundi  custodit  De  quorum  numero,  qui  hiis  proximis  temporibus  mundo 
innotuerunt  aliquos  annectere  curavi* 

Floruit  hiis  temporibus  Johannes  Soreth,  prior  generalis  ac  reformator  Car- 
melite  ordinis,  vir  sancte  vite  et  singulariter  Christi  fhictificus,  postea  quam  Car* 
melum  totum  viginti  rexerat  annis  Andegavis  obiit  die  25.  Julii,  ubi  quampluri-* 
mis  nunc  miraculis  choruscare  fertur«^3 

Item,  in  partibus  Westphalie  opido,  quod  Hammo  dicilur,  puella  quedam 
nomine  Stina  aperte  et  verissime  sdgmata  dominice  passionis  habuit  in  manibus 
ac  pedibus  et  latere,  virgo  noviter  conversa,  anno  scilicet>  1464,  post  spacium 
quindecim  ebdomadarum  circa  festum  corporis  Christi  coram  12  testibus  ea  osten- 
dit  et  predixit,  quod  post  duas  horas  reairent|  quia  tunc  ea  non  invenirent,  et  sie 
factum  fuit,  quia  loca  sanata  erani 


I)     Psalm  XI.  S. 

3)     S*  über  Johannes  Soretli,  welcher  im  J.  1471  starb,   und  0»  Schriften:   Bibliolbeea 
Carmeltlana.  T.  U.  col.  99. 


19.    Simon  1.       Berühmte  Zeitgenossen.    ^  357 

lo  Sagano  oQoqae  qaedam  devotaria  vidua,  nomine  Dorothea  Beherynne, 
ezcellentis  contempladonis  claroit,  de  qua  supra  patuit.^]) 

Florait  eciam  hiisdem  temporibus  dominus  Anthoninus,  Florentinus 
episcopas  de  ordine  predicatorum  de  observancia,  ^^l,  sciencia,  doctrina  et  vita 
preclaras,  miraculis  elarens  post  mortem.  Gujas  nos  Summam  in  quataor  magnis 
volominibos  impressam  habemas.^3 

Item^  obiit  circa  illa  tempora  Erfordie  doctor  Jacobus  Carthosiensis^ 
Almanas,  vir  abstracte  et  contemplative  vite  matureque  et  rigorose  conversacionis, 
theologas  magnus,  qui  profectos  et  vicia  religiosonim  in  dyalogo  suo  et  in  tractar 
tulo,  qaem:  octüiun  religiosomm  intitalat,  clarissime  depinxit,  ediditque  plores 
alios,  videlicet  de  sollicitudine  ecclesiasticonim ,  de  restitacionibas ,  de  via  arta, 
qae  ad  celum,  et  spaciosa,  que  ad  infemnm  dacit,  et  alia  qaamplnrima  pro  reli* 
giosis  uülissima.  Fait  hie  primom  frater  ordinis  Gistersiensis  et  de  samptibns 
ordinis  promotos  fuit  in  doctorem  theologie.  Factns  abbas  monasterii  Paradisi 
vidensqae  non  posse  fratres  ad  pnritatem  regnle  rednci  abbaciam  deseniit  et  de 
licencia  concilii  Basiliensis  Erfordie  ordinem  Cartliasiensem  ingressas  in  qaiete, 
eontemplacione  indagacioneque  assidaa  aacraram  scripturarum  reliquam  vite  sae 
tempus  expendit.'} 

XJE.    De  domino  Martina  p  hvju$  nomini»  prima. 

Post  decessmn  venerabilis  patris  domini  Symonis  viri  religiosissimi  et  de«  (1468.) 
vocionis  precipae,  post  festa  pascnalia  electas  est  concorditer  per  viam  scratinii,  (^pn^*) 
qaatoor  aomtaxat  fratribos  vota  saa  in  kÜos  dirigentibas^  magister  Martmos  Rin* 
kenberg  de  preposito  Gmnenbergensi  in  abbatem  Saganensem.  Hec  eleccio,  licet 
ut  premittitur  multum  uniformis  et  Concors  facta  faerat,  compertum  tamen  post- 
modo  est,  vix  mediam  partem  firatnun  in  ea  eleecione  libera  et  sincera  intencione 
ductam  fiiisse.  Nam  dox  Hinricas  junior,  qui  pro  tone  diclo  magistro  valde  fa* 
vorabilis  fiiit,    pro  eo  scripta  ad  capitulum  dedit  per  minasque  graves,    quamvis 


>)     Vergl.  oben  p.  32»  t 

^>  Antoninns,  Erzbiscliof  von  Floreni  ▼•  J»  1440  bis  14S9  wurde  im  J.  ItfSS  heilig 
gesprochen.  Hier  ist  nnstreitiep  seine:  Snmma  theologica  sive  juris  ponCificU  et 
caesarei  summa,  welche  in  4  liieilen,  Venedig  1477,  dann  Nürnberg  1178  erschien, 
in  welcher  letztem  Ausgabe  sie  aich  nach  dem  noch-  vorhandenen  Cataloge  in  der 
Saganer  Bihliotheh  befand. 

>)  Jacobus  Junterhuck,  Abt  des  Klosters  Paradies  im  Grossherxogthume  Posen,  dicht 
an  der  Schlesischen  Giinze,  hat  ausserordentlich  viel  geschneben.  S«  Fabricii 
hihi,  lat  T.  IV.  p.  8  f,,  wo  p.  10  aus  nnserm  Verfasser  fiher  Jacohs  Autorschaft 
des  Werks :  oeulns  considerationis  und  der  übrigen  ohen  angeführten  Werke ,  welche 
weder  dem  Bernard  Pes  noch  Fahrieius  und  Mansi  simmtiich  bekannt  gewor* 
den  zu  seyn  scheinen,  das  Nöthige  ergänzt  werden  kann. 


358  rV.     Catalogus  abbalum  Saganensium. 

non  scriptis  tamen  per  alios  vive  vocis  oraciilo  timorem  simplicibas  fratribns  in- 
Cttssit,  dicens  ac  eis  denunccians ,  qaod  nisi  eum  eligerent  nullam  de  reliqao  ab  eo 
consilium  aut  aaxiliain  in  qaibusque  necessitatibus  sperare  deberent,  de  quo  tarnen 
postmodum  com  vitam  et  conversacionem  in  regimine  sao  audiret  et  videret  mul« 
tmn  doloit.  Per  quas  minas,  ut  ndchi  postmodum  retolerant  plures  ad  emn  eli- 
gendom  indacti  faerant  Faeront  et  alii,  qui  ante  eleccionem  valde  ei  detraxe- 
ront,  eciam  oculta  mala,  qne  qualitercumque  perceperunt  äuribus  fratrom  incalcan- 
tes,  nt  eos  ab  eleccione  ipsius  averterent,  qui  tamen  postmodo,  considerantes 
magnam  partem  fratram  incnnari  ad  eum  eligendum,  primi  de  eligentibus  eum  fue- 
runt,  ideoque  juxta  merita  eorum«deus,  qui  profunda  cordium  scrutatur  retribuit, 
comperi  enim  pro  certo  et  justum  dei  Judicium  expavi,  quöd  cunctis  diebus  vite 
sue  et  regiminis  ipsius  nuncquam  gradam  et  favorem  sincerum  obtinere  valuerunt, 
quamquam  aliqui  totis  eonatibus  ad  hoc  niterentur.  Videant  ergo  futuri,  ut  in 
eleccionibus  deum  pre  oculis  habeant  et  consciencie  sue  satisfaciant ,  ne  indigna- 
cionem  dd  et  justam  divine  justicie  ulcionem  incurrant  Scripsitque  ipso  die  elec- 
donis  dux'Baltazar,  dominus  Sagani,  ad  capitulum  nisusque  fuit  per  scripta  sua 
eleccionem  dicti  domini  Martini  impedire,  swadens,  ut  hominem  bonum,  simplicem 
et  zelum  dei  ac  reUgionis  babentem  eligerent,  et  non  dissolutum  aut  secubribus 
vanitatibus  deditum,  verens,  ut  presumebatur,  ne  astucia  sua  versucias  dicti  du- 
cis,  quibus  tempore  antecessoris  monasterium  circumvenit  refelleret  et  se  sibi  op* 
poneret,  deo  tamen  boc  discuciendum  committimus. 

.  Hie  dominus  Martinus  magister  arcium  studii  Lipcensis  fuit,  vir  optime 
indolis,  magne  experiencie,  lati  discursus  et  astuti  atque  celerrimi  consilii,  cu- 
rialis  autem  et  secularis  totns,  ita  ut  nicbil  de  seculari  vita,  nisi  habitum  mutasse 
videretur,  vix  enim  annis  duobus  in  conventa  fuit.  Erat  filius  cujusdam  fabri 
erarii ,  Joseph  Rinkenberg  dicti ,  habuit  filiam  elegantem ,  quam  dux  Conradus  niger 
Vlsnensis^3  sidamAvit  et  in  uxorem  duxit,  cujus  auxiliis  in  universitatem  Lipcen* 
sem  est  missus  et  magisterium  adeptus  et  ad  tempus  cancellarius  predicti  ducis 
effectus  ad  tempus  eciam  in  curia  domini  Gonradi  episcopi  extitit,  unnde  et  totus 
curialis  effectus  fuit  experienciasque  plurimas  cepit.  Fujt  tamen  semper  valde 
Studiosus,  nedum  in  literis  secularibus  verum  eciam  sacris,  precipue  tamen  studio 
et  practice  medicine  artis  frequencius  et  quasi  assidue  invigilavit  multasque  ex  hoc 
sibi  sollicitudines  et  occupaciones  accumulavit,  ita  ut  pene  omnem  sollicitndinem, 
quam  pro  monasterio  egit,  excederet  et  que  precio  et  sumptibus  assiduis  de  apo- 
tecis  comparavit,  aliis  liberaUter  tribuit,  de  firatribus  tamen  suis  infirmis  nullam 
aut  modicam  curam  habuit.  Familiaritatem  mulierum  scandalosam  multam  nimis 
(quibus  et  semper  promptus  et  paratus  erat^  ex  hujusmodi  exercicio  contraxit, 


1)  Konrad  der  Sehwarze  (st.  1471.)  war  ein.  Bruder  Ronrada  des  Weissen  (st.  I499.)9 
des  letzten  Piastischen  Herzogs  Ton  Oels,  beide  waren  Söhne  Konrad  Kanthnera 
und  Neffen  Konrads  senior,  Bischofs  von  Breslau»  Von  der  Yerheirathung  Konrads 
des  Schwarzen  mit  der  Schmiedtstochter  ist  sonst  nichts  bekannt. 


20.     Martin  L       Privilegien.  359 

sciensque  qaem  fractam  ex  hujasmodi  exercicio  ipse  habuit,  samine  cavebat,  ne 
qais  fratram  studio  aut  practice  hujus  artis  implicaretar,  ymmo  et  in  fdturam  pre« 
cavens  ante  finem  vite  sue  crebrias  districte  commisit,  ut  libri  artis  prefate  dili- 
genter  recladerentur  nee  in  manus  fratrum  incidere  pennitteretar.  In  collacionibas 
ad  clemm  et  sermonibus  wlgaribus  ad  populum  nia^[stralis  multum  extitit  sicut  et 
coUaciones  in  capitulis  generalibus  per  ipsum  facte,  que  in  libris  sparsim  inserte 
continentor  clarius  osteDdont,  ita  ut  nee  secundum  ante  se  in  hoe  monasterio  ha- 
buerity  nee  fortassis  in  futurum  de  facile  habebit  Rethorice  et  poetrie  omatu  a 
puericia  quodammodo  deditus  fuit  curialisque  multum  in  perorando  et  scribendo 
(am  in  Latino  quam  Thewtunico  super  omnes  predecessores  suos  fiiit  seque  un- 
dique  curiis  et  consiliis  principum  ingessit,  magnusque  plerumque  et  gratus  ab 
ipsis  habitus,  ex  quibus  ut  frequenter  multorum  curialium  nunc  amiciciam  nunc 
invidiam  contraxit,  mnltiplicique  variabilitati  fortune  in  dissensionibus  multipha- 
riis,  que  inter  prineipes  suis  temporibus  acciderunt,  ex  hujusmodi  implicacioni* 
bus  bona  monasterii  subiciebantur^  nunc'  tuicionem^  nunc  pericula,  nunc  dampna 
ex  hiis  incurrendo. 


He  privUegii»  per,  eutn  a  prineipibut  itnpeiratit. 

Cumque  bona  monasterii  nostri,  tarn  in  districtu  Saganensi  quam  duds 
Hinrid  plerumque  particulatim  empta  essent,  sie  auod  super  eisdem  bonis,  sicut 
hodie  apparet,  partita,  imperfecta  ac  diminuta  privilegia  hinc  inde  haberemus,  ipse 
sagad  sua  industria  ac  curialitate  vilsque  et  modis  astntis,  vix  pro  tnnc  duobus 
fratribus  sibi  familiaribus  congnitis,  conquesivit  nobis  optima  privilegia  generalia 
omnium  bonorum  nostrorum,  nedum  in  ducata  Saganensi  a  ducibus  Slaxonie,^^ 
verum  eciam  a  duce  Hinrico  juniori  et  Johanni,  ultimo  de  stirpe  Hedwigis^  ejus 
successori,^3  ^^P^^^  bona  in  districtibus  dictorum  dominorum  situatis«  Insuper  et 
innovacionem  et  confirmacionem  privilegii  Alberti  regis  Romanorum  per  Ma-> 
thiam,^3  ^^S^^  Ungarie  et  Bohemie  non  sine  optimis  et  providis  respectibus  per 
ministerium  domini  Hinrici  de  Miltitcz/3   militis,    impetravit      Que  privilegia  in 


i)     Der  Rurfurst  Ernst  und  dessen  Bruder  Albrecht  bestätigten  K.  Aug.  1482  die  Urk. 

der  Herzoge  Johann,  Heinrich,  Heinrich  nnd  Wenzel  &ebrnder  von  Glogaa,  Sagio 

und  Crossen  über  die  Güter  des  Stifts  in  ihren  Landern  y»  9.  Dec.  1410. 
B)     Herzog  Heinrich  besUtigte  6.  Febr.  1476  dem  Stifte  die  Güter  und  Dörfer  Klop- 

sehen  u.  Qnelitz  im  Gloeauischen,  nnd  Bnlendorf  im  Freistfldtischen  Weichbilde,   zu 

rechtem  lUrchlehn  nnd  Kirchrechte«     Dasselbe  that  Herzog  Johann  7.  Sept.  1477. 

Hans   Ton^  Biberstein   bestätigte  die  Güter   Gunzendorf,    Zedel,    Jeschkendorf  nnd 

einen  Tbeil  Ton  Marsdorf  für  1814  Cng.  Gulden. 
»)     Am  7.  Januar  1478   bestätigte    König   Mathias  die   Urkunde    Kaiser  Alberts 

1.  März  1439. 
0     Dieser  Heinrich  von  Miltitz  erscheint  in  mehreren  Saganischen  Urkunden  als  Theil- 

nehmer  an  ivichtigen  Verhandlungen. 


vom 


360  IT.     Catalogui  äbhatum  SaganenHum. 

hiis  nubilis  et  variabilibus  temporibus  nobis  maltam  sunt  necessaria.  Indaxerant 
eum  ad  hanc  providam  soUicitadinem  capitanei  a  dominis  Saxonie  freqaenter  mu* 
tati,  qai,  ut  hujas  popali  moris  est,  profunda  flaviorom  scnitantes,  ad  morem  alia- 
rnm  terramm  predictis  ducibus  subjectaram  nitebantur  in  jddiciis  libertates  bononim 
monasterii  tarn  privilegiis  antecessorom  qaam  conswetudine  terrarom  jSlesie  obten*- 
tamm  et  observatanun  crebrias  infringere^} 

JDe  peiHMeneia  generaUp    que  tune  Saganutn 

graviäsime  pereuUi. 

Dax  Baltazar,  qui  in  exilio  suo  somptos  quamplarimos  fecit  et  se  gravi- 
bus  debitis  involvit,  misit  prefatum  reverendom  patrem  mox  post  adeptam  bene- 
diccionem  nna  cum  Petro  Prompnitcz  pro  stipendiis  sibi  a  dominis  Pmtenomm 
debitis  petendis,  in  qua  legacione  vere  per  totam  estatem  et  partem  antomphi 
absens  fiiit.^3  Interim  pestilencia  grandis  Saganom  percolit,  anno  videlicet  domini 
1464  cepitqae  circa  festum  Johannis  baptiste  et  duravit  usoue  ad  finem  anni. 
tM4.  Mira  dispensacio  divine  providencie  ibi  apparuit,  nam  anno  Cnristi  1464  in  au- 
tampno  et  estate  pestis  nee  totam  fere  Slesiam  et  aUas  affines  terras  pervasit  et 
oppressit  Saganumque  jam  in  vaserat  et  in  adventu  invalescere  cepit,  sed  mox  ad 
introitum  interdicti  tota  ipsa  pestis  sedata  est,  temperante  divina  providencia  rigo- 
rem  sae  jnsticie.  Sed  post  quatoor  annos,  solnto  interdicto,^  mox  pestis  därior 
rediit  conaescendiique  divina  pietas  pro  tunc  ex  iuanicione  monasterii  nostri ,  qoia 
propter  assiduas  bellonun  incorsus  a  pluribos  annis  nnlli  firatres  faerant  assompti 
et  pauci  facti  fiierunt  ut  vix  horas  canoiucas  cantare  possent,  ouUus  fratrum  mor- 
tuos  est,  dempto  converso  uno  octoginta  quatuor  annos  natus,  qui  solus  matura 
sua  morte  alios  liberavit  Fueront  attamen  duo  infecti,  unus  vix  mortem  evasit, 
alter  de  facile  convaluit 


JDe  aeti8  ^UMdetn  loenerandi  patr%$  eirea  ditpoH^ 
cionetn  monasterii  rubrice  ei  cofifteefifcll- 

num  aliquarutn.   ^ 

Eodem  anno  capi(alum  annuale,  tum  propter  pestem  tum  propter  absenciam 
(14(NS.)  abbatis,  juxta  conswetudinem  circa  festum  Egidii  servatum  non  fuitsed  anno  se- 
'*  ^^  quenti  circa  idem  festum  capitnlum  annuale  ipse  pater  dictus  primum  celebravit, 


^)     Am  obero    Rande    ist   dazogescbrieben  s    item  ^^conserratoriam   perpetonm  de  curia 
Romana  monasteria  eciam  conqnesivit  cum  qnatnor  jndicibna  et  anbdeiegatione  eoram* 
*)     S.  oben  p.  350.    Anmerk.  1.    und  p.  330«    Anmerlt.  2. 


20.    MarÜnl.       Pest.      Kirchendiefut.  ^  361 

Hl  quo  et.pliira  umOTavit  jazfa  proverbiom  generale:  nowsTex  nova  lex.  Pnmo 
namqae  de  special!  licencia  dofluni  ündalphi,  ^isci^i  Wratisslaviensis  ac  legati 
apostolici  post  benediccümem ,  quam  ab  ipso  recep^t  Wradslavie  in  ecelesia  beate 
Bfarioi  ordinia^nosüj^  «conoesfSt  fratribns .  iiti  biretis  agiiel}]nis,  qui  prias  non  aliud 
quam  dalmucia  pro  coopertura  capitis,  non  utiqae  sine  gravi ' gravamine  capitis  et 
parvo  calore' religionis  bdid^aid;^} 

Item,  iastitoit '  de  indulto  prefati  pontificis,  ut  a  feste  trinitatis  ns- 
qne  ad  adveatnm  domini  et  ab  octavis  epyphanie  usque  ad  quadragesimam ,  com 
esset  alias  de  feria  tenendum,  teneri  deberi  de  sancto  Augustino  patrouo  no- 
Btro ,  *  qaemadmodom  dominus  Symön  instituit  feriis  quintis  teneri  de  •  sancta 
HedwigL      .    , 

Jiiem,  amio  ejusdem'2*  in  capitnlo  annuali,  ja»  elapso  biennio  per  domi- 
licim  Jodocum .  Qqvd  obiit  anno  gracie  •  14S7  in  ecelesia  Wratisslaviensi ,  sabato  do- 
minice  secunde  adventus  domiui  sepnltns}  et  post  per  successorem  suam  dominum 
Rudttlphum  iiistitutum  et  confirmatum  festum  presentacionis  beate  Marie ',^3  ^^  s^b 
daplici  feste  a  tote  dero  soUemniter  peragi  debeat,  dominus  Martinus  instituit, 
eonformiter  peragi  debere.   <  ' 

Item,  circumcisionis  ad  mödum  katbedralis  ecclesie  sub  triplicis  festi  ofB- 
rio  nee  non  Anne,. matris  Marie,  et  Wenczeslai,  que  antea  dumtaxat  festa  novem 
leccionum  erant,  sub  duplici  lesto  soUemnius  peragi  instituit,  proeuraeionem  fratrum 
juxta  conswetudinem  antiquam  super  se  recipiens. 

Item,  in  eodem  capitulo  annuali,  considerans  premendonatus  pater  et  do- 
minus gravamen  monasterii  crebenimasque  differencias  et  discordias,  quas  habue- 
ramus  ex  parte  capelle  beate  Marie  virginis  in  Bewtin,  favente  et  approbante  hoc 
reverendissimo  patre  domino,  domikio  Rudulpho,  capellam  predictam  commisit  ple- 
bano  in  Bewtin  sub  tali  pacto,  nt  mediam  parlem  ipso  die  nativStatis  Marie  de 
oblacionibus  sive  in  cera  sive  in  pecunia  sive  in  aliis  quibuscumque  monasterio 
perpetuis  temporibus  prestari  deberent  Hec  inconsulta  dimissio,  licet  colorem 
queodam  pietatis  et  conservaade  religionis  ac  pads  pretenderet,  forfactum  tarnen 
avaride  ibidem  latere  postmadum  eompertum  est,  nam  census  in  Czabilwitcz,  ut 
fratres  ibidem  sustentari  {lessent  cum  honorimciis  predecessores  eis  reliquerunt^ 
quos  pre&tus  pater  ad  monaaterium  retraxit.  Insuper  et  pratum  et  domum  Ten- 
didit  6t  pecmnmn  iidmrsavit,  capellam  oudam  sieut  Christum  in  emoe  sine  pro- 
icuradone  dlvini  officS  dereliqueas,  minderet  verendum  est,  desenente  nos  beata 
virgine  Maria,  in  binis  incendiis  ac  aliis  cladibus  justas  ulciones  pertulisse,  fuit- 
que  eadem  capella  a  nobis  deserta  nsqua  ad  annum  domini  1487,    ubi  resignante 


,'■  »I'»»H      »    . 


1  «>     • «• 


i)     S.  ober  die  Terachiedenen  RleidangsatUcke  der  Chorherren  i  Ensebias  Amort  Tetas 
"  diBciplina  canonicomm  regnlariam  p*  4lff  d.  709,    and  yiele  andere  Stelien  ia  den 
Teisckiedeaen  Stataien* 
»)     Das  Fest  der  Opfenmg  Maria,   9t*  NoTembet ,    Tom  Pabite  Gregor  XL  im  J.  1374 
^^'''-"tigt  and  erneaert    Haltaas,  Galendariam  p^  i62* 

46 


362  JF»     Caiak^tu  id^baium  SayäneiuiuuL 


nobis  eccksiam  parrftcInalMi  ia  Bewtin  dbinim  Sylniie  Nawiiweider  ^  plebano 
ibidem  eandem  cum  capeUa  predieta  jieajßoöftaviBni& 

Item)  attento.qaod  inefiiali tastest  mater  discordie^  insttttiit,  «t  fmtres  in 
mmoribiia  cooßtitliti,  ul  pota  cum  alfis  •eqoakm  redpersiit  coJlaeioiiein,  «um  ipd 
pritts  m]^  ^nedifi  ntertnkir  ealkoiouek  •;  it       >       ,  ';i^ 

Item,  instituit  ut  omni  anno  circa  festum  Bardiolbbiei  unua^iaque  fratroni 
mooasterii  de  camera  abbatis .  tnidäam  növam  aoc^ereit  ei  vätnstam  unam  pro  usu 
pauperum  capellano  presentaret,  idqne  in  prepositaris  observare  mandavit* 

Item,  immutavit  nsnm  et  inciaioiiem  tomcBrum  ab  antiqQo  observaCiim,  nam 
uaque  ad  hoe  tempas  üratres  utebantur  tunicis  pKcatis,  ciix^a  collum  depressis  el 
brevibus,  sie  quod  nisi  pelliciis  desuper  induerentur,  nadis  collis  incederent  .  Ipsa 
yero  OFdiiiavit,  üt  panaos  k  iquatbor  dumtatajt  partes  difviderebr  et  coJftfittm  duo- 
rum  v)?!  trium  dtgitomm  haberetnaditätemqde  colli  et  nückie  tempore  yenöili  a  fri*^ 
göre  et  estivo  a  nuditate  scandalosa  tegeret  ei  preservaret 

Item,  destinavit  ut  nuUus  ioantea  fratrum  in  primiciis  auia i prandium  ia 
civitate  pro  amicis  suis  diaponeret,  sed  m  q«  ex  aaucia  fratrom  kujusmodi  ad- 
venerunt,  ad  mensas  suas  in  curia  sua  recepit  Ipse  quoque,  nisi  rapionali  causa 
oocurrente,  fratribds  ad  civitatem  eimdi  Ifcenciam  m)ii  eoBcessit  nee  eos  in  allo* 
diis  estivo  itempore,  uti  predecessores  sui  permiseruai,  laborare  padebatur,  scfens 
eos  noD  ita  f'eljgiosos  et  disciplinatos  aicut  exieraut  i^eYersuros. 

He  edificiis  ftorl«»    qtße  cousiruüpH  e$  pi$cini§, 

^uat  J'ecU* 


• ' . 


Cum  supeijoribtts  iemponibua  ntonasteiäam  mKsr^m .  defectom'  baberet  ia 
piscibuS)  prefatua  väierabilis  pater  dedit  converitui  tres  piscirias  in  Hennaasdorff 
et  inferiorem  in  R^girsdorff,  fecitque  laborare  Aias  piadnas  ootabilea  inBvesQitce 
majori ,  tres  in  Rengirsdorff  et  nnam  magnaiu  k  Gre^haV».  Piscina  supetW  ia 
Bresnitcz  fapta  est  io  fiindis  aoulteti  et  flebani  cum  horum  libero  conaeusu  trii^tque 
fundum  eciam  alteriua  nättoi ,  v^licet  MaAis  Bafaer^  quibus  hot^  modo  aatis«- 
factum  est;  sculteto  renissa  est  runa  maroa  annicenaas  aaper  labefna  et  Rfniaaqa 
est  ei  equua  .feudaUa  solum  ad  sue  viia  Tempora,  stod  ip8#  mortaD  h^reAes  auf 
tenebuntur  ad  equum  sen^aadum;  plebano  datur  oauii  amia  una  märcal  annioeDaus; 
sed ,  tercio  rustico  videlicet  Bahir ^3 

Iqferiw  vero  facta  est  super  fuodo  Jacob  Petczse^  cui  id  reatauran  emit 
pi-efatus  pater  eidem  IUI.  \nrgas  agrorum  a  Rumpeler  pro  XXV.  marcis  Misnen«- 
sium  grossorum  remisitque  ei  censum  frumentarium  ad  VL  «usoa,    quibus  imtia 

»  -  •    •  •  •     •         ■  - 

1)  Die  letzten  Worte  fehlen.  Der  Vertrag  aber  den  Obarl^ldk  So  BiloBiiite  wnrde 
la  Jam^gf  1490  abge^eMomeo,  der  Vert^gr  fib^rS  Teicfae  öpd  ciaehi  Gidicn  in 
Rengersdorf  1.  Juni  1487.    VMu.  , 


20.     MojpHn  f.      FU€htei€h^,     GebfiUl/e. 


663 


fecil  com  eo  concordiam  perpe^n,  Ua  fupd  sibi  et  w^e^sof-ÜttS  sots  remisit 
eensum  pecuiualein  et  frumeDtorasi  totaleoi^de  i|p;uitaor  vir^  a  üfioipeler  emptis» 
Piado^  in  I^Dgiradwff  infeiior  facta  eat.  ia  fun^a  Kqpjpjl.et  Wentesil  Schaitoz^ 
c^m  qi4bua  taUter  cQucordatiuu  e^t,,  ut  K^pil  df^MinfUDso,  ia  quo  pisoina  eat^ 
aoivet  eensum  dmntaxat  de  dimidio.oianso,^  sqd  Viueenoiiia  ScboUce^  qni  habet  14 
virgas^    dejnceps  dablt  Mnaam  de.  }Uiy%  virga-O 

{Idifi<*avit  quoqne  post  pfimam  monasterii  vastadoneni  ehorum  superiorem 
eam  stallia  suis,  nee  aliqua  alia  stalla  qi^iradiu  vixit  coq^rtruete  permiait.  In  qoo 
choFO  omni  tempore^  vi^  sue  multnm  qiuet^  fratres  Jieras  eaaonicas  diornas  ao 
aocturnas  decantaveiimt,  licet  plw^a  e  frifttribiifs  buju^odi  quietem  moleate  fecrent) 
asaerentes  se  gravari  tarn  ex  te^tqdlae  decliyi^te,  qoam  ex  sqni  recloaioneu  J^aq 
vero  et  viveas  et  mori^na  <mniea  ^ati'ea  cfoatestatua  est^  ne  eundem  ebdram  dese- 
rerent,  malediccionea  varias  eonirariam  facieptjbas  impreßaado.  Bdifieavit  quoqua 
gravibas  caris,  sumptibiia  et  laboiribaa  .rnjurum  retrp  oonaster imn  cwi  iossato  a 
valva  Soraviensi  usque  ad  loeum  neceBsarium  cutß  9taba  balnei  et  infirmaria« 
Fecit  hoc  precipue  ad  comp^icenciaiii  dominorum  nostrornm  dacam  Saxonie ,  ideo- 
qo^  ploribus  fratriboa  in  prineipia  multam  hpc  .^esplicuit,  sed  tarnen  post,  cum 
aolaeio  orti  ameni  potirenUpr  omnibua  grati^sigiaia  fuit.  .  Habemiill  aQper  hquamodi 
orto  et  fossato  privilegia  optiipa  iiedam  dnepin  Saxouie  venun  eciam  ^onanlam  et 
eiviom  Saganensium.*} 


Ineidenda  ittiu»  ietnpori»  et  primo  de  va$tacione 

apidi  Sapmni  ue  eiKUtüime  «i§u§dewn. 

'.  ^        Dux  itaque  Baltazari    a^ctoritate  aedis.apostoliq^  i^  atmorum  vi  in  Saga- 
nom  redactuS|    qaamvia  vetulua,    ventro^iua  et  ad  carnales  amplexus  de  reliquu 


^)  Ba  scheint  9  als.  bitte  der  Verfasaer  noch  mehr  Einseinheiten  anfuhren  wollen »  da 
er  die  halbe  auf  obige  Worte  folgende  Seite  leer  gelaaaeii  hat  und  erat  auf  der 
folgenden  fortfahrt«  Die  Teichatatte  zu  Rengeradorf;  auf  der  Heide,  ala  die  Straaae 
fon  Atti(h^)>af!h  ,af/  Rttagwadtorf/ubtr  den  Oan^m  ge^t,  h^ulJUe  dar.Abt  i|0(;h  Sk  Hai 
1489,  kurz  Yor  .aeinf^.  T^e*       [    i     -    ,  .    -,     -'-<,..'. 

t)  12«  Mäcs  1481  iir)kqi|deten  RfirforatvEriiat  nnd  qein  B^nd^r  Albrecht,  daas  ale  dem 
Aagnatiner« Stille  ihrer.  Stadt  Sagan  einen  Raum  :^^.  einem  Garten  gegeben:  hinter 
der  Jianery  ^w^ifiger  ni|4  Pichen,  .ve|che  di«^.,ConTentnalen  gemacht  haben  hanter 
ihrem  Kloster  ausserhalb  der  ning^HMiei^  der  Stadt  zaGntc^^n  f  iner  Featenung,  und 
13.  Mai  1483  eaben  dieselben  dem  Rlorter  einen.  ^li(t^,:)znriachen  4km  Zwinger  und 
;i^chf|i  w^.!|fw,  Pji»^\  A^r^i^.r&m^U^  Äff  Ringmauer^   au 

.     ,  eine^i;  G«4te^i  Wa  Mm^jf^de  def  l)Rb*aus^».    >^nj  M.,Älij|^.ga^^         Sifadt  Sugan 

di^J^fU:  deia  Pl^n  iMM tillM9^  fWIg  W  i*?*"'^V*W^WW*  Ring- 

mauer und  dem  Pärchen  gegen  das  Spij|;|\i9th(»r  •bui;fj).,^„lal^t^..p|M$rfenf|tef^f!a  der 
Pw4^n"M^9aP'|i9^»wog|«0^^  Kjl^ater ;4e/.$ta4tj^iiiqm  am^fn, guna»  beseichneten 

Platz   abtrat.  irr      ..'     .y      •  ,     *:    . 

46  * 


1:«^ 


1 

364  IV.    CatalBgus  ahhatum  SaganenHum. 

inabilis  et  invalidas,  in  odinin  tarnen  frairis  sqi,  nt  presamebatar,  dnxit  axorem 
javencalam,  neptem  dacis  Przimkonis  Theschnensis,^3  sperans  ducatui  Saganensi 
contra  fratrem  soum  ducem  Johannem  *  soseitare  heredem,  qvod  factam  animum 
dueis  Jobannis  contra  eom  darios  inflammavit,  onnde  in  dies  contra  dncem  Balta- 
sarem  et  dacatum  Saganensiem  machinare  eepit. 
«478.  Anno  antem  Christi  1472,  circa  festum  beate  Agnetis,  in  signo  Bbre,  se- 

^'*  *^*"' cnndam  astrologorom  indicia,  cometes  insolite  magnitudinis  et  claritatis  apparere 
cepit  et  fere  per  mensem  doravit  multonun  futarorum  presagia  malomni,  qoe  in 
effectum  per  multa  lerrarom  et  regionum  spacia  subsecuta  sunt  indicia  preferens, 
cni  antecessemnt  et  subsecnti  sunt  anni  aridissime  et  necive  siccitatis  preter  alia 
gwerrarum  ac  incendiorum  multipbaria  incoinoda.^3 

Fait  hiis  temporibus  Gracovie  famosns  ästronimns,  nomine  Johannes  Scliil- 
ling,'}  qui  eo  anno  in  suis  indiciis  avisavit,  jSaganum  maxime  ab  igne  caveri  de- 

7.  ftfu,  bere.  Unnde  accidit  eodem  anno  asceusionis  dominice  feste,  ut  dux  Joliann^, 
opidtam  pro  tunc  obsidens,  nocte  precedente  et  ipso  die  igne,  ferro  et  maehinis 
impungnaret  et  opidum  una  cum  monasterio  nostro  ignis  voragine  nsqne  ad  fundnm 
vastaret  et  absummeret  ^  Fueimt  sacramenta  instigadone  mea  de  inferiori  sacra- 
rio  in  sacristiam  docta  et  conservata,  illa  vero^  que  in  choro  erant,  neglecta  et 
combusta.^}  De  bac  vastacioM  fecit  dominus  Martinas  abbbs  hos  sequentes 
rignms  C^ic3  sj^ve  carmina: 

.  Anno,  milleno  quadringen  L  bis  Xque  secundo 
'  Ascensus  feste,    hujus  facti  memor  esto. 

Bn  furit  gens  seva,.  spargendo  flammea  tela. 
Mox  mit  Sagan  ignis  voragine  fracta. 
Ob^essa  capitur,    sevit  frater  fratris  inedeni 
£t  domus  hec  perit  daustrumque  Marie, 
Quam  reparat  abbas  Martinus  Rinlcenberg  dictus. 
Hunc  virgo  virginum  celi  perducas  ad  arcem! 


1)  Natfli-Sommmersberg  {.  p.  699  n.  709,  welcher  hier  '44fn  Dlogoss*  Btht  an- 
gliiclfilich  corrigirt,  faiess  ^e  Anna  und  v.ar  Boleslans*  vom  Tischen  xochter,^ivii9 
aber  nicht  richtig  seyn  kann,  da  sie  dann  Casimirs  Ton  Teschen  Schwester  gewe- 
Bcn  wäre.  Durch  diese  von  unserm  Verfasser  angefahrte  zweite  Heirath  Balthasars 
Märt  sich  einigermassen  sein  Verhältniss  zu  seinem  Bruder  und  dessen  Haas  näher 
auf.    Vergl.  Worbs  Gesch.  t.  Sagan.  p.  190* 

^)     Am  Rande  steht  roths    Cometesv 

9)  Ob  ein  Schlesier?  Haflke,*  de  Silestis  indigents  eruditis  hennt  ihn  nicht.  Wenig- 
stens war  ein' Magister  \HichaeI  WrattsIaTiensis  i.  J.  1M5  Rector  ite  Cracau,  wo  er 
ii.  J.  fBOO  elikt  Itfti^duetoffam  Alst^onomiafe  elueidanB  Aimanach^  herausgab.  S. 
Miscdtanea  Cracotien^faseic,*  L  |p.  86. 

«)  Am  Rande  steht  roth:  Stt^a«!- prima  exustio.  -  Vergl.  Ober  di«  Daner  der  Belagerang 
noch  Worbs  Gesch.  t.  aagan.  p«  126  ff. 


20.    Martin  L     '  Die  Herzoge  Johann  IL  und  BaUhasar.  366 

Dax  qaoqae  Johannes  fratrem  sunm  dueem  Baltazarem,  quem  in  Castro 
Gaptivnm  cepit,  in  Prebasz  vinctnm  doxit  et  nsqne  ad  mortem  detininl,  qai  et 
iiifra  quatuor.  menses  mortuas  est  ^3  ®^  ^^  Saganum  dnetus  in  tamalo  uxoris  sae 
prime  sepultus  sab  analogio  leccionis  ewangelii.  Potaisset  haut  dabiom  in  hac 
vastaeione  dei  adjatorio  ac  hominam  pro  tanc  copiose  ad  monasteriom  confagien« 
ciam,  dormitoriam  fratnim,  qaod  -tanc  recenter  tegalatam  et  tectum  faerat,  incom- 
bustam  servari,  si  non  tarn  abbas  quam  fratres  alii  ex  insolita  ac  inexperta  igniä 
impetuositate  hostiumque  invasione  stupefacti  ante  necessitatem  urgentem  fiige  pre-* 
sidium  petissent.  Cum  enim  dominus  abbas,  qui  pro  tunc  propter  hostUem  inva* 
sionem  nee  vite  sue  securus  tecta  ecclesie  conflagrare  conspiceret,  hörrore  ignis 
insoüto  pavefactus  cunctos  tamquam  a  re  desperata  fugere  jussit.  Qui  in  eellis 
^s  plura  relinquentes  omnes  per  fenestras  monasterii  in  scala  descendentes  et 
per  aquam  fossati,  coU'a  eorum  attingente,  fugerunt  Ceciditque  testudo  chori ,  quo 
alias  in  ruina  torri  anno  1439  facti  labefacta  fuerat,  alie  testudines*  omnes  salve 
remanserunt,  sed  eodem  anno  dejectis  meniis  et  apicibus  murorum  ecclesie  per 
tempestates  ingentes,  qu9  eo  anno  acciderunt,  prostrate  existnnt  alie  due  testudi- 
nes,  videlicet  in  medio  ecclesie  circa  turrim  «t  testudo  liberarie.  Captivavitque 
dominus  Johannes  hac  tempestate  v^nerabilem  patrem,  dominum  Martinum  abba- 
tem,  sed  sab  fidei  sponsione  liberum  dimisit  ad  negocia  monasterii  ac  .sua  agenda 
et  ^sponenda.  Ipse  vero  abbas,  suo  astnto  sensu  et  prudenti  consitio  sie  se  ges- 
Sit,  ut  servato  juramento  et  fide  se  a  captivitate  eximwet  et  tyranni  amiciciam  et 
famiüaritatem  recuperaret  bonumque  nedum  monasterii  verum  eciam  todus  ducatas 
Saganensis  procuraret 


JDe  vendicione  ducaius  Saganensi»  ducibus  SacconiCp 
et  uMiis  quibutdatn  incidenciig,  videlicet  »iccttate 

et  ariditate  inconsmeata. 

Eodem  anno,  videlicet  72,  imortuo  duce  Balfazaro  in  Castro  Prebusz  in  1472. 
vinculis,  Mathias  rex  Ungarie  et  pro  lUo  tempore  dominus  supremus  et  rex 
Slesie,  instigacione  ducis  Pi-zemkonis  ducis  Theschnenszis ,  cujus  neptem  duxerat 
dux  Baltazar,  indigiiacione  acerrima  contra  ducem  Johannem  moius,  euudem  du- 
cem,  ut  se  in  Bada  suo  conspectui  presentaret,  sub*fide  et  honore  obligavit. 
Qu!  dux  Johannes,  timens  regis  gravissimam  ulcionem,  quam  utique  demerltis 
suis  exigentibus  digne  recepisset,  tempore  comparicioniä  'adveniente  se  langwere 
simalavit  et  consilio  com  domino  abbate  et  quibusdam  aliis  habito  ad  dominosSa- 
xonie  duces  legacione  missa  ducatum  Saganeosem  venalem   exhi|[)uit  vendiditque 


>)     Er  starb  IS,  Joli  aaeli  Worbs,    was  wohl  aiehC  sicher  ist      Johann   liess  iho 
^  verhuDgem.  ^ 


366 


rV.     Catalogus  ahbahun  Sagatteiukim. 


1475. 


ebdem  Ssgmmny  Prebus  et  Nawinburg  dacibus  Ernesto  et  Adalberto  fratribus 
Sndivisis  pro  qoinqaaginta  milibus  florenoram  UDgarieaiiaiii.^3  ^^  V^^  veoilicioiie 
dominus  Martinas,  abbas  predictas,  nmltiim  sao  astata  coosäto  cooperatus  eat  et 
ol|  bonoren  beate  Marie  virginis^  ut  predictiim  opus  secnndaret,  unarn  missam  m^ 
|ralis  ebdomadibos  in  monte  legendam  disposuit  Et  sie  iila  nobiliasima  atirpa 
beate  Hedwigis,  cnm  a  virtate  et  religione  predeceasorom  saoram  ntniani  dcjge* 
nerasset  ac  ad  Qrrannidem  et  profundissiuMin  vicioram  voraginem  ae  dimaraiaaet, 
jnsto  dei  jndieio  primiun  de  illo  dueata  Saganensi  et  post  pancos  annoa  ecias  de 
GlogOTienai,   Fr^stadtensi  et  Crosnensi  perpetuo  exterminata  est 

Fuit  quoqae  anno  seqaenti  vastacionem  Sagani,    videlieet  73w  y^na  teaa» 

peratissimna,    pauce  bumiditatis  et  nuUarnm  nivittm,    aanns  quoqae  supra  modott 

maturos*      Nam  infra  dominicam  Reminiseere  et  Oculi  in  ipso  equinoceio  flonie- 

si.Mfes.  runt  fere  oaines  arborea  nee  flores  hujusmodi,    temperanento   aeris    auecedente, 

afiqpu)  algoria  rigore  tabeaeebant,  viim  quoqae  fortissima  et  inatora  babondanter  eo 

anno  partes  nostre  attulorunt.      Fuitque  secuta  eo  anno  taata  eatatis  siccitaa  et 

-ariditas,  ui  müla  nacio  homimun  similem  reeordaretur  cepitque  cnm  intenao  ealore 

a«.  Jmm.  circa  festum   Jobamiis  baptiste  et  duravit  uaque   post   festum  nativitatis  virpnia 

a^Scpt»  Marie;  licet  ferme  totus  annus  multa  sicciiatQ  quassaretur.    In  qua  siccitate  fera 

omnia  meliora  Bngna  meriearum,  silvarum  et  nemorum  radiciti»  inoendio  perierun^ 

subtua  eimn  terram   ignis  invisibiliter  quasi   assidue  serpsit  et  arbonm  radicea 

cum  terra  eomburens,   tnmcos  arborum  illeaps  et  inustos  deiecit. 

Mortuas  est  circa  beo  tempora,  anno  videlicet  70.  Tel  71.  enrorm  et  be» 
resum  in  Bohemia  seminator  et  defensor  Rockizanus,  ab  opido  sie  dicto  nomina*- 
tns,^3  vir  inveteratus  dierum  malorum,  quem  brevi  temporis  intervallo  secutus  est 
Girsicus  Pogiebraclus,  occupator  regni  Bohemie  et  nereticus  relapsus  et  con- 
deft^natua,  de'quonun  interitu  multi^  quam  vis  frustra  gavisi  sunt,  preeipua 
Skesito,  quoniam  postea  ex  contencione  pro  regno  bablto  novissima  dampna,  gra-> 
Yioril  priojribua  fuerunt 


JDe  eoDUBtUme  apidi  tSprvUaw. 

i>i7S.  Abdo  Chriati  1473,  circa  festum  beate  Mai^retbe,  prefatus  pater  ex  c4NBI-* 

-'"^*    raissione  ducum  Saxonie  ad  dietam  ducum  Sleszie  transsiens  in  Sprottavia  apot 

Sigismundum  Lodwig,    magistrum  civium^    hospitatus  est,    equos  curriles  in  alia 

domo  Tieina  cum  servo  dimittens.     Qui  servus  summo  maae  equos  paacere  voleoa 


S*  darüber  Worbs  a.  a.  Ö.  p.  i37. 

S.  über  dieses,  binsichtlicb  der  Witterung  sebr  merkwürdige,  dqm  Jähre  1834  iho* 

liebe  Jabr,  Eschenloer.  II.  p.  2$)9. 

nokyceaiia,    im  .  Ptlsieiier   Kreke  ia  Böboeo,    Jobana  B.   ataHk  22.  Februar,    und 

Georg  Podiebrad  22.  März  1471. 


20.    MarUh  L       Ghroue  Dürre.      Broful  Sprottau's.  9fft 

«am  Ittiiiine  in  stalmfo  neglienter  egit  domamqae  incendit,  sieqiie  to(a  civitas^  Ino* 
nasteriom  monialiiiBi  et  tectom  ac  turris  ecclesle  ignis  voragifle  absai^pta  sud^ 
asdieiksqQe  .communis  wlgas,  occasione  abbatis  incemliam  suscitatnm,  in  furoren 
^▼ersiis,  msi  premonitus  in  equo  evasisset,  eum  vlx  vivom  reÜqaissent.  T^mUjf^ 
idrai  prdEatns  pater  axori  prefati  magistri  dvinm  diutino  antea  amore  ooBglatinatiia. 
Uiinde  tvnc  grandis  exorta  est  fama  nosqae  omnes  nioa  cmn  eo  non  in  parvani 
con&sionem  ymme  et  indtgnacionem  nedom  Sprdttaviensiam  sed  eciam  principia  ae 
aliorum  plarimorum  positi  fuimus.  Ipse  autem  dominus  abbas  multoa  ex  civibaa 
Sprottaviensibus  in  Wratislaviam  citavit  et  compnlsi  sunt  coram  duee  Hiarico  ju- 
niori  ac  eonsiliariis  ejus  com  eo  concordiam  inire,  in  qua  concordia,  quantusi 
valuit,  de  hujusmodi  dfampno  se  expnrgavit  Fuerunt  pro  tunc  in  quodam  brasia* 
forio  predicti  magistri  civium  cuncti  Ubri  nostri  vaUdi  nna  cum  clenddiiB  et  Of* 
oamentis  meliiMribus  ecclesie  post  vastadonem  Sagani  tamquam  ad  Idcmn  tueiorem 
dacti  iUucque  r^ositi,  que  grandi  periculo  subiciebantur,  cum  nee  faospes  domua 
nee  quisqnam  de  ejus  domo  in  pubUco  apparere  ausus  fiiit,  sed  extra  opidum  in 
SVeynstadt  et  alibi  exnlabant  Duo  tamen  presbiteri  villani  nobis  favorabiles,  vi» 
delicet  Nicolaus  Ganter  et  Laurencius  Senffi*eyber  opidum  ingressi  cum  suis  caoi* 
panatorSms  redimeront  et  cMservarerunt  predictum  reservaculum ,  ne  incendium 
iisque  ad  fundom  penetraret.  Post  paucos  vero  ^  annuente  et  tuente  nos  duee  Hin» 
rico,  res  hujusmodi  in  Sagmium  reducuntur. 

MBe  di990iuia  viia  ef  irreiigioßa  eotwersaeione 

priisf^H  veuerantH  pairit, 

• 

Descripsi  sucdncte  glsrioBum  et  laudabilem  inddem  hvjns  veneriMidi  patria 
actaque  laude  digna,  qui  in  omoibus  giorioaus  et  eaae  ac  videri  voluit,  aedatiiiani 
18'  eunctis  biis  in  tantum  gloiiam^  que  a  solo  deo,  quemadmodum  levem  aoram  bor 
mane  Tanitatis  quesisset  Sed.quit?  Nuncquit^  qui  Yoluit  opus  bonum  uniua  mu*"- 
lieris  predieare  per  Universum  mui|dum ,  non  .voluit  eciam  sceks  Jude  atUo  fenree 
in  ungwe  adamantino  exarare?^3  ^^  ^^^  '^^^  ^^^^  scriptafe^  «ut  aon  dQlniii 
pacem  sed  et  prelia,  non  tantum  virtutes  et  merita  sed  et  .vicia^  ne  dioam  malor 
rom  verum  eciam  bonorum  qui  de  infirmitatibus  eocom  convaluerunt^  enarrare^  «t 
videiicet  per  exempla  bona  discamus  quit  imitando  agere^.  per  mala  vwo  quit 
refiitando  fogere.  Bt  ut  causa  brevitatis  de  ceteris  taciam,  de  illo  aeto  r€|^0 
propheta  David  exemplum  ponaanis,  eui  deus  per  seipsum  teatimoniu»  perlttbiRt^ 
^Hod  invem'sset  virum  secundum  cor  auom ,  cufus  et  laus  per'  tetam  iseripturaai 
eaoram  commemoratur.  Nonne  cum  multa  ejus  merita  commemorat,  adatterinai 
eum  Bersabee  et  bomicidlum  Crie  tacuit?  Nuncqvit  delictam  in  numeiMione  po* 
puli  ailuit?    Aut  cum  manswetudinem  ejus  et  erga  iuimicum  suum  capitalem  Saul 


>)     Jereitt.  XVII.  i. 


d68 


JT.     Catahgm  abbaium  SayanenHum. 


fidelitatem  ac  pielatem  mnltipliciter  exhibitam  extulit,  iBiquaiii  divisionem  bono- 
rum Miphiböseth  et  violacionem  jarisjarandi  Jonathe  factum  ocnltavit?  Qoit  am- 
plius?  Ue  quanto  ejus  merita  effert,  de  tanto  transgressiones  ejus  feci|im  miitimas 
non  abscondit.  Nolo  tarnen  perfodere  parietatem^}  nee  abhominaciories  pessimas 
plus  deo  quam  hominibos  notas  qualitercumque  in  lucem  prodncere,  ne  patris  mei 
verenda  impudenter  *revelando  me  cum  Cham  juste  malediccionem  incurrere  con- 
tingat,  sed  dumtaxat  de  hiis,  que  publice  agere  non  verebatur,  ad  futnrorum  can- 
telam  aliqua  annotare  curavi. 

Hie  namque  venerabilis  pater,  quamvis  in  multis  secundum  usum  seculi 
gloriosus  fnerit  magnusque  babitus,  poduit  tarnen  maculam  in  gloriam  suam,  in^ 
clinavitque  ut  alter  Salomon  femora  sua  mulieribus  et  utinam  unius  vel  duanun 
solacio  contentus  fuisset,  nil  insoUte  rei  novitas  fuisset.  Sed  antequam  illo  p3ro 
flagello,  de  quo  infra  dicetur,  tangeretur,  sub  typo  medicine  tunnatim  ad  eum 
conflnebant  ,^  quas  contra  laudabilem  honestatem  omnium  predecessöram  suorum  fre- 
quencius  tempore  estivo ,  nunc  in  inferiori ,  nunc  in  superiori  parte  domus  estivalis, 
yemali  vero  in  stuba  communi  et  plerumqne  in  superiori  stubella  coUegit  et  ple- 
Tumque  us^ue  in  noctem  cum  eis  collacionem  protraxit.  Mutavit  enim  ut  frequen- 
ter  noctem  in  diem  et  diem  in  noctem ,  serotino  tempore  assiduas  .  sessiones  in 
noctem  protrahendo,  quod  eciam  omnes  fratres  attediabantur  cum  eo  sedere,  dis- 
solutique  et  distracti  ad  omne  opus  bonum  reddebantur  ex  hoc  et  aliis  fratres 
sui  officiales  et  curiales.  Mane  quoque  et  post  prandium  ut  frequenter  dormivit 
In  conversacione  sua  et  verbis  totus  carnalis  et  lubrifus  ac  vanus  fuit  in  t^ntum, 
nt  plerumque  cum  xonsortes  consimiles  secum  in  mensa  haberet,  cuncta  in  mensa 
apposita  lubricitate  et  scurrilitate  verborum  suorum  inquinaret.  Ipse  quoque,  ut 
alter  Hierobeam ,  peccavit  et  peccare  f ecit  suceessores  suos ,  a  religiositate  et  disci- 
plina  predecessorum  suoram  valde  degenerans  et  successorfbus  suis  exempla  de- 
generandi  prebens.  Cum  enim  annis  multis  preesset  (^senioribus,  a  predecessori- 
bus  suis  religiöse  educatis  et  exemplis  salutaribus  optime  instrnctis,  viam  universe 
oaniis  ingressis}  cum  ex  corrupcione  nature  sensus  et  cogitacio  humani  cordis  pro* 
mota  slnt  ad  vicia  quam  ad  virtutes,  verendum  est  sicut  cuncti  reges  Isi-ael  non 
David,  non  Ezechiam,  non  Josiam,  religiöses  et  devotes  reges  Juda,  sed  ffie- 
robeam  et  Achab  omnes  imitati  et  secuti  sunt,  nee  a  viis  eorum  recesserunt, 
quousque  captivi  de  terra  eicerentur.  Sic  certe  verendum  est,  cunctos  sucees- 
sores suos  abbates  vix  ad  integrum  a  semitis  viarum  suarum  declinaturos  et  ad 
honestatem  disciplinamque  suorum  predecessorum  reyersuros,  nisi  fortassis  deus 
ex  alto  oculis  sue  ipisericordie  hanc  vineam  suam  nove  plantacionis  respicitos, 
de  lapidibns  duris  et  indolatis  filium  Abrahe  susdtaverit,  sicut  et  Josiam  re- 
gem religiosissimum  de  perversissima  stirpe  Manasse  tribuo  (sie}  Jude  susci- 
tare  dignatus  est      Beete  itaque  ore  veritatis  dicitur:    ve  mundo  a  scandalis, 


1)     Oaaa  jparietalia ,    medicis   barbaris^  ^  paries,    ossa  teinporam  s.  tempora,    also  die 
Schläfe,  hier:    parieCatea,   f&r:   parietes ,   sehr  UDg^wönnlich. 


20.    Martin  I.      Seine  Lebentmetit.  369 

.    .    » 

ve  a  scandalo,    quod  commamtaü  iogerUar^   ve  amplias-.a  scandalo^   qaod  poste- 
ritati  relioquitur.^J  ^  .     , 

Gravis  muUam  et  onerosas  multam  fuit  fratribus  suis  officialibus  propteri 
ifuam  iiuprp))ain  importonitatem ,  creberi;imis  B0mque  et  scandalosis  malediccio^r 
oibus  eQs  frequencius ,  molestavit,  interdum  eis  manus  yiolentas  ioic^re  niteiiatur 
et  aliqaociens  effectoaliteur  fecit,  et  ad  amaritudinem  vitam  eorum  perdaxitl  ,  Ijij 
sensa  qapqae  soo  mullufn  habuodans  vix  aliquando  consilia  et  perswasiönes  ix9r, 
tram  suoruin  soscepit,  rarius  requisivit.  et  si  aliquocieos  eos  ia  hiis,  que  eunt 
facere  siae  conseasu  non  decuit  requisivit,  nuncquam  advertere  valui  quia  ideo 
requireret,  quod  consilia  eorom  audire  aut  sequi  vellet,  sed  ut  si  res  sit^strunr 
ejatam  Laberet  recusacionem  haberet,  qoia  com  scita  et  cönsilio  eorom .  feclsse^ 
unnde . quicomque  aliud,  quam  quod  ipise  mente  conceperat  consulere  aut  perswa- 
dere  Ditebatur  vix  sine  confusione  eyasit.  Ab  ioicio  siii  regiminis  sempcr  cumu- 
lande  pecunie  invigilavitj  licet,  disposicio  temporum  ad  hec  facienda  non  condu- 
ceret  Post  mortem  quoque,  notabilem  summam  diversarum  pecuniarum  reliquit 
in  dq>osito,  quamdiu  enim  vixit,.tiullam  umquam  pecuniam  pro  censibus  eciam  pro. 
testamentis  perpetuis  receptam  exponere  voluit  preter  ea,  que  in  melioracionem 
aUqdii  in  Kuntc^endorff  exposuit,  quamvis  pro  edificiis^  uti  pro  iunc  tempore, 
Qxigeban^,  plura  exposuerit,  ymmo  et  bona  monasterii  crebrius  sine  nece'ssitata 
impignbravit  et  fratres  ad  Jiojc  variis  fucis  colorum  ad  hoc  cönsencjiendum  induxit^ 
et  haut  dubium,  nisi  p^o  flagello  Qei  tactu^  fuißset,  nuncquam  tempore  vite  sue 
aliquit  de  eisdem  reldisset. 

Nonam  septimanam  thelond^O  .4^^^  ^  inicio  translacionis  nostre  in  Sa- 
ganum  hereditario  jure  habuimus,  ipse  dominis  nostris  ducibus  Saxonie  ad 
emendum  Oibtulit  et  vendidit  vix  -pro  dimidio  justi  precii  fratresque  ad  consen-. 
sum  buiusmodi  vendicionis  dolosis.  p^rswasionibus  induxit.  Apparatum  equorupi 
et  familie  super  onu^es  predecessore^  suos  auxit  vqnaticosque  canes  plures  sibi 
Goacervavit  ^  in  die^  educavit^  et  cuni  eis  in  propria  persona,  grisea  .aut  nigra 
tonica  breviqne  indutus^  cultroque  breyi  desuper  acdnctus,  habitu  nedam  regubui 
verum  eci^m  clencaU  t^cto.  et  eccultato,  ad  venacionem  perrexit,  aliquociens  ca- 
nes manu  propria  extra  civitatem  ducens,  et  si  quis  eum  alias  non  novisset,  non 
solum  non  religiosum  ymmo  nee  clericum  agnovisset  Et  quia  prepositus  curie 
in  sustentacione  hujusmodi  familie  ac  equorum  defecit,  dimisit  ei  omni  tempore 
vite  iBte  ^jorenam  etomdettr  it  .Owdiias^et  3Hiiwani  «ovp.'  doni4BI]^9i3*>^^s  JHSirici 
junioris  in  Clo|pfc)ün.    £i^.  büa^et^^^i^  fama  k^dabili^.  monasjtepi  noa^tri,  quod  pro 


M     MatK  XVIII.   7  jf •  •  . 

«r  In  einer  Ui^k:  V:  lj/l2ll  ^Ü'tibeli^p^      lind  S lenz eUt^hlt.  Satnml.  p.  37ft, 

verlieh  Herkog  Heinrich  I.  dem  Yineeni -Kloster  zu  Breslau:     nonum  for^m,   doch 

vielleicht  nicht  gerade  den  nennten  Theil  der  Einkünfte  aller  Märkte,   wie  dort  ver- 

nia»«ihet  wd^Aondfra^^^^^^e.  •ff.dw.^i^igf^  SieUe  in  ven^then  ist,.d»fii^fidle  von 

.je  dem  nennten 'Markte,  je^  nachdem  njui  4erep  Betrag  sow  mochte. 

47 


370  IV.     Catahgus  abbahwi  SaganenHum. 

« 

omnibas  monasteriis  Siesie  aput  viros  grsivres  Wlgatmn  et  famosam  tunc  erat,  per 
ejus  inordinatam  et  dissolutam  vitam  plurimum  deprimebatur  et  fedabatur,  ita  nt 
toto  reginnnis  sui  tempore  vir!  literati  et  timorati  ingreäsam  monasterii  hostri  re* 
fbgerent,  ita  vt  Höh  tahtQiii  incendfortiin  et  dampnoram  äfiömm  intuita,  qüantniii 
fame  de^titüte  bc(^aslotie  imonasteriäni  irostratti  in- 'fratribus  noh  pärvuM  defefetnm 
pttteretor. .  '  ^iialitos  gehiitod  quantave  isuspirtii  qdaiitasque  lacHiliäblles  jvf&tes  fra- 
(res  religfosi  et  deum  timentes  canctaqüe  nee  et  shnHia  coitldie  ceriientös  et  au- 
dientes  die  ac  nocte  ad  dominum  fuderuot,  quis  ennmeret  aut  penset?  Oogitave-  * 
rollt  pAeitkmque  de  qualicumque  emendacione  aut  salteiA  'ammonicione  sed  frastra. 
Nam  Omnibus  viiä  et  modis  se  contra  faec  armaverat,  videlicet  oonfederacione 
princijputn  secularinm  astuciaqafe  et  induätriB  äc  jurium  seculariom  expbriencia, 
quibus  cutictos 'fratred  suos  precellebat,  pecbniaqne  sibi  ad  matnum  erat,  quibus 
ärttiatüs  jpleruinoue  fretHbus  in  faciem  iosultalrat  diccns:  ego  adfauc  ros  omnes 
cotifündere  vblo^3  aitetafiptate,  que  voiueritis,  e^o  cum  peiiunla  T^stra  contra  vos 
certabo.  Oue  omnia  fratres  nbn  tarn  paciencia  quam  anxio  et  äiharb  aniino  tolle- 
rabant  tis(j[ue.  dum  misericors  deas,  eos  ex  alto  respiciens,  pya  flai^4ilk),  de  quo 
fnfri  dicetur.  etim  tahgeret  et  refrenaret.  Gustödivit  et  conservavit  jA^videncia 
divtna,  haut  dut>iam  merltis  et  präcibud  vfrgiiiis  gloriose  Marie  et  beate  BFedwigis 
futrdatricis  nodttej  liils  itubilia  temporfbäs  mlro  niödb  obiservahcidm  regtilarem  hujos 
monadterii,  Cum  üon  sblüm  disisolucib  paätoris  Verum  jfitfcitas  dampna  pro  tünc  mo^ 
nasterio  assidue  illata  per  ineendia,  rapinas  ^t  dppressiohes  ac  damptnficacioties 
multiplices  bonorum  monasterii  ac  fratrum  ad  alja  loca  dtspersiones  muuum  ad  koc 
conducebant.  Verum  quideih  noh  diffiteor, .  venerandum  patrem  iiliim  nöii  |)arvum 
habuisse  zehim  religionia,  sed  utinam  secundum  scienciam,  dixit  nam^üe  aÜquo- 
ciens  iu  plena  fratrum  congregacioae ,  quod  p^odus  vellet  detrjm^nium  thembrorum 
Corporis  sui  patf,  quam  relfgionis,  sed  niodüs  et  vias  leandem  con^ervandi  plerum-* 
que  itoinim^  advertit  et  curavK.  Priori  hamqu'e  et  stibpriori  rarb  fidenfi  auxilio 
et  Gondilfo  astitit  ymmo  plerumque,  quia  cum  eh  rirö  coricordavit,  visrendom  est 
ex  evidencia  &cti  eum  libenter^  percepisse,  nt  'fratres  adt^ersaiites  eis  baber^nt. 
Qua  de  re  in  multis,  que  sine  ejus  auxilio  em6ndfare.  non  poterant  eos  dissi- 
muliare  oportebat  *  .. 


'»..         .  •      •  i"'.'      "•    ,      •  I   " . 


ÜIB  aHqmibm9dant  aaiiiite-€(§U§  Off»iiiftaiel«ftlbiM  et 
stukutiM  de  UiriMf   qim»^  e^mim 

Et  ut  hominum  curiosorum  et  vanam  liujus  mnodi  gloriam  ambiäAdimi  moris 
est  vetusta  fastidire  et  semper  novis  adinvencionibus  invigilare,  ips,e  statuta  ^ve- 
tera  ordinis,  ac  predecessorum  fluorum^piirwiii  autfej^p  lucUr.cuira^tj^  jseA  quam- 

"•'■»■  I  .     , • "  . 


)     A^  Ratete 'stellt:    k  VM^Vr^b  ^fl  ^  Ikb^'i^^^ 


Stare  cruciare.    Sclief2  OtöVriir. 'ti.  tf.  'W: 


20.   Martin  L      KtrehÜehe  Einrichtungen.  371 

pluriiBft  nova  atatnta  et  ordinacioaes  edidit,  non  tarn  religioni.  fffL^m  tQWoni  sae 
,  conducencia.  Que  licet  fratribus  essent  pro  majori  parte  multum  Qontrari^  attamefi 
cmn  ea  in  capitulo  annuali  jjromalgaret  et  consensam  eonw  ire^uireret  ^  •  proj^te^ 
«uam  .iippbi^üoiUiein .  iiuUus  argu^re  ai^debat«:  firant  a^qua.  ex'eis  minas  racipnar 
bilia,  alia  difficulter  observabilia ,  que  nee  ipse  exactus  servavit,  peciitqäe 
a  domino  Johanne  episcopo  Wratislaviensi  j  cam  in  monasterio  nostro  hospitaretai^ 
pro  hi^usmodi  statutomm  confirmacione.  Domiqas  autem  c^iscopus,  iit  expe* 
.dit  in  tallbus  non  levitate  usus  est,  sed  respondit,  ut  statuta  hujusmodi  sibi 
traderet, .  ipse  vellet  ea  examiaare,  quam  examinacionem  ipse  venerabilis  pater 
vereiis,  de  reliquo  ab  instaacia  confirmaoionis  et  execueionis  hajoamedi  atato« 
torum  miievit. 

Inter  cetera  auteqi  ordinacionis  id  temporibus  vife  sae  satis  ntlque  disci- 
.pljna^e  et  religiöse  observare  voluit,  ut  leccionem  quam  podt  nonam  fratres  juxta 
dispo3icionem  regule  in  cellis  suis  male  observare  consweveruut,  in  choro  aupe- 
riori  post  ejus  construccionem  publice ,  uno  sine  aceeatu  legente,  servaretur, 
qqod  usque  ad  mortem  suam  satis  disciplinate  obseryatom  est,  sed  ea  Tita  foncto, 
iastancia  plus  ^igrorum  quam  reUgiosorum  fratmm  id  cassatum  est 

Item  instituit  antiphoniam:  Gaude  dei  genitrix,  omni  die  mane  ante  pijmam 
decantari,  tribqens  pro  bujitamodi  cantu  perpetuo.  observando  doaüno  pripr|  sex 
mareas  annicensus  sub  titulo  reempcionis  in  pretorio  .Freynstadtenai  aablevaodas  a 
fi*a(re  domini  fratris  Mathie  Vnrw  pro  duabus  missis  singulis  septimanis  ief^endis 
empte  et  date,  que  ad  tempus  in  choro  superiori  lecte  et  observate  sunt  €om* 
posuit  eciam  ante  ea  antiphonas  satis  prolixas  septem,  quas  voluit  ante  Inicium 
Septem  horarum  cauonicarum  cottidie  decaniari  a  fratribus,  que  jcM^  quia  fyisset 
fpatriboa  pluridium  onerosa  neo  tempus,  precipue  in  quadragesima  ad  bM  auffe- 
cisset,  ideöque  fratres  biia  se  oaMimode  et  untformiter  öpposuemnt  Ad  iUam 
autem  antiphonam  ante  primam  tamquam  racionabilem  et  portabilem  coQsenserunt. 

|tem  instituit,  ut  antiphonia:  Ave  regina  celorum,  singulis  diebusi  fest! vis, 
quibus  processio  servaretur  a  scolaribus  ante  processionem  decant^retur,  recto- 
ribos  seble  aut  prebendam  continuann  de  mensa  sua  aut  unam  marfpain  groaaorum 
amiuatim  dare  promrittens.  ^3 


Wegen  der  Sellenbeit  TOn  TJrIcnndeB  «ua  dieser  Zeit,  welehe  Gegenstiiide  der  Art 
betrefTen ,  inag  die  naeIifoige|ide  jius  dem  auf  Pergament  geschriebenen  Originale,  an 
dem' di^^.beiclen  Siegel^  des  Conyents  und  des  Abts,  beide  von  weissem  Wachse^ 
das  ab^ei^^^he  mit. übergelegtein' rotTien  Wachse,  an  Pereamentstreiren  btagen,  hier 
Tellstänil^  slehn,  da  sie  ancK  beweist,  dass  der  Vcrßsser  sie  ror  sich  liatte  und 
yicileicbt  sieibst  schrieb,  wenigstens  ist  .sie  Ton  derselben  Hand,  wie  dieser  Theil 
.der  jChronik  ee«;qh rieben.   .   *  '   ' 

Nos  Slarliniis,  niiserafione  divina  abbas,  Baltazar  Boedem  prior,.  Petrns 
Waynisnceht  subprior.  magister  Sigisniundas  Schonknecht  preposltu^  in  Grünen- 
berg,  Johannes  Bndissin  preposifus  in  'Nawinburg,  Gregorius  Plstoris  prepo- 
situs   hospitalis,     Michael   Rnobeloch  prepositna  monasterii,     nee   oon    totus    con* 


372  '  IV.     Catalogui  abbalum  Saganenrtum. 

•       •  • 

Item^  volait  et  orilinavit  satis  racionabiliter  inter  cetera,  at  unasquisquair 
fratram  regalam  scriptam  b. -^tigustini  in  cella  saa  haberet,  et,  ut  supra  tactam 
lest,  libenter  legit  ac  Studiosus  erat .  librbsque  amavit.  Ideoqne  prettrea,  qae 
In  edlficiorum  struetöHf^  e^cposuit,     in  fibrös  de  impressura,    quo  tempore  vife 


i^ 


Tentas  ordinis  bcati  Aagnstini  eanonicoram  regnlariam  monasferit  beafe  Mari« 
Tirginis  In  Sagano  presentibus  recotignoacimns ,  quod  et  ai  ore  proph«tico  domt- 
jinm  in  aanctia  eiiis  laadare  jubemor,  maxime  iltuoi  laodare  rideinttr,-  ai  Ulan 
laodia  preconio  extollimaa ,  ane  omni  laude  digniflaima  covprobatnr,  virgipen  aci* 
licet  Mariam  matrem  inmacatatam^  cujus  utique  statnm  maternitatia  natura, non  Iia* 
bety  UMia  iieaciyit,  ratio  ignoravit^  mena  nou  capit  humana,  cclnm  payet,  atnpeC 
terrena  creatura,  et  snpercdeates  spiritua  mirantur.  Hec  yirgo  omnium  rerum  opi* 
ficem ,  cell  terreque  dominum ,  inferui  yastatorem,  cell  reparatorcm ,  mundi  redcmpto* 
rem,  perditorum  liberatorem,  deum  omnipotentem,  sua  yirtute  omnia  Gonttnentem, 
mo  caatiaaimo  protulit  ex  utero  ^  ideo  hec  yirgo  ut  regina  celo  principatnr,  ut  do- 
laina  tearas.moderator.  et  ut  potentiaaima  patrona  aua  invictiaaima  yirtute  hostes  tars 
tbareaa  aub  pedibua  auia  premit,  noaque  peccatorea  ab  eQrnm  fallaci  potestate  eri^it 
etai^lyatojrl  noatro  tociena  qoociena  a  nobis  inyocata  fuerit  reconciltari  non  deaiattt. 
üt  antem  tantornm  bencficiorum,  qnibus  celum  et  terra  multiformiter  repletur  parti- 
eipeb  aumua,  ad  iliam  auperbenedictam  matrem  et  yirgiuem  aiiquibiia  landnm  yi- 
cwaitndinibiks  eonyertamna,  et  ai'non  dirais,  cum  et  mena  et  Anffwa  humana  ad 
lavdea  ejus  non  aufBcit,  qne  yirgo  diyinia  et  angelicia  eat  excellenciia  laudata  pre- 
coniia,  noa  aaltem  iilam  laudibua  quibua  yalnerimua  proseqnamur,  ne  ut  tacendo 
tantornm  beneficiorum  maneamua  ingrati,  certe  cum  yidua  paupercula,  que  duo  mi- 
nuta  era  deo  gratiaaima  öbtulit,  nee  propter  boc  offerre  nichit  debnit,  quia  majna 
offerre  non  Valnit,  noa  talia  et  tante  yirginis  amatores  indtgni,  de  erario  noatro 
mifemliaaimo  hec  oÄTeramus  dona  et  atatuimua  perpetuis  temporibua  obaeryandam,  quod 
Omnibus^  diebns  dominieia  et  celebribua,  quiMa  aecundnm  consyretndinem  eeelesie 
noatre  circuitnaflty  ob  preconinm  apeciaie  nujna  aanctiaaime  yirginis,  finito  sermone, 
hec  antiphona:  Aye  regina  celorum  mater  regia  angelorum  ctc«  per  scolarea  aollen* 
nlter  cum  lenore  diacanto  et  contralenore  in  ecclcsia  nostra  cantetnr,  pro  qua  aicnt 
premittitur  cantanda  cantori  acole  prebendam  qnotidianam  de  mensa  abbatia  aut  unam 
marcam  eensns  annui  dare  promisimus.  laauper  et  ordinamus,  ut  in  miaaa  bcate 
Marie,  que  matura  nominatur^  singulis  feriia  quartis  et  se;iUis .  pro  ycrau  AUelnja  ean- 
tetur  antiphona;  O  Maria  mater  Cristi*  A  septuageaima  tarnen  nsque  ad  festnm  pa- 
ache,  quando  AUehija  auspenditur,  loco  offertorii  tencaturl  et  singulia  sabatinia 
diebna  mbaa  ejnadem  yirginia  gloriose  cum  nna  de  aolienntoribua  aequenciia  et  in 
organis  sollenaiter  decantetur«  Fro  hiis  omnibus  diliffcnciua  obaeryanaia  addidtmna 
ipsis  maturistis  de  monasterii  nostri  redditibus,  annis  singulis  tres  marcas  grossorum 
currentis  et  usnalis  monete  ad  sallarium  prius  habitum ,  demum  ordinamus ,  ut  omni 
die  per  Girculnm  anni,  quando  prima  cantatür,  ante  ejua  incepcionem  antiphona: 
Gande  dei  genitrix,  yel  consimiKs  cantari  debeat,  pro  qua  antiphona  de^antanua  con* 
▼entui  ct^ofncio  procuracie  sex  marcas  in  bohis  opidi  Freynstadt  in'Obirsegirsdorff 
aiiis,  sub  titulo  reempcionis  emptis  et  pro  centum  florenis  Ungaricalibus  rclnendia 
eontulimus  i^t  conferimns  ac  ratificamus  hiia  acriptia.  Ut  autera  bcc  omnii^  in  futurum 
inyiolabiliter  obseryentur ,  decrcyimns  sigilUa  majoriÜns  tarn  abbatia  quam  Gonyeatna 
presentes  literaa  communiri.  Acta^  conclnsa  ac  roborata  in  capitnio  annuali,  anno  ab 
incarnacione  domini  millesimo  quadringentesimo^  octuageaimo  qnarto'  proxima  feria 
quinta  posf  octayaa  nativitatis  Marie  yirginis. 


20.    Marftn  I.      kirekUehi  Einrichtungen.  373 

sne  supra  modum  dilatata  est  et  maltiplicata ,  ad  ducentös  florenos  Renenses  ex^ 
posuity  ita  ut  hujusmod!  liBri  novi  atiliores  ommbus  aliis  veteribus  qaodanj- 
modo  existont. 


;  » 


veneranäi  pairis  aecidii. 

Anno  grade  1480,  saliato  ante  Oculi  accidit  eidem  patri  lamentabilis  casus,  uao. 
IK'ain  quidem  frater,  Andi'eas  Rittir  nomine,  qiri  a  poericia  ebrietati  studait,  mis-  ^'  ^^*' 
SOS '  per  priorem  in  eivitatem  ad  quodam  mandatum  exeqaehdum  circa  horam  pri-t 
main'post  meridiem,  qui  elrcoiens- eivitatem  plures  domus  intrarit  et  usque  pöst 
completorlum  absens  mansit  ac  se  ultra  modam  saffudit.  Decantato  completorio 
et  frätribus  jam  quiescentibos  prior  anxius  pro  frätris  illios  diatina  tardacione  ab-» 
batem  adiit  causamque  indicat  ac  consilium  reqairit.  Mittit  mox  dominus  abbas 
sunccium  ad  locum  ubi  presumebatur  fore,  Tidelicet  a4  domiun  Gabrielis  Phutcze, 
demandans  ut  si  pedibus  incedere  posset  eum  induceret,  ut  ad  mouasterinm  iret 
et  quieti  se  daret,  sin  ibi  remaneret  quoadusque  sobrius  fieret,  retinens  interim 
priorem  licet  invilum  secum.  Quo  vettiente  et  priorem  cum  abbate  dimul  vidente 
mox  totus  exacerbatus  est  wltuque  totus  inmutatus.  Dominus  autem  abbas  jussit 
eum  intrare  refectorium  et  solus  ciim  priore  secutus  est  dimissoque  priore,  ad 
solitarium  colloquium,  eum  recepit  verbisque  durioribus  eum  corripuit,  non  inten- 
dens  eum  publice  punire,  ex  certis  catisis  liic  nön  necessarie  inserendis.  Ipse 
autem  ebrius  frater,  -  ut  bujusmodi  hominum  moris  est,  in  verbis  suis  mox  im- 
portumis  et  protervus  foit  dominum  quoque  priorem  confosivis^}  verbis  aggressus, 
nominans  eum  latrqnem  et  traditorem.  Dominus  autem  abbas  importunitatem  ejus 
lerre  noh .  valens  misit  priorem  post  servitorem  custodem  carceris ,  quo  vocato, 
fratre  videlicet  Stanislao,  jussit  aperiri  carcerem  et  ebrium  äc  scandalbsum  fra- 
trein  introduci.  Qui  frater,  quoniam  cum  eo  enntritus  fuerat,  carissimumque  sem- 
per  habnit,  peciit  multa  ilistancia,  ut  dissimularet  u^que  in  mane.  Abbate  autem 
in  Kdc  äibi  non  aquiescente  nee  fratre  Stiiniälao  sibi  obtemperante ,  jussit  priorem 
dormitorium  ascendere  et  fratres  vocare.  Quo  ascendente  et  in  medio  graduum  « 
jam  coasistente  rursum  dominus  abbas '  fratrem  Slanislaum  invadit  carceremque 
aperire  ac'fratrem  Andream  introducere  jubet.  Quo  iterum  dissimulante  et  dila- 
cionem  potente,  ibhhs  fbrore  accensus,  sicut  ad'violenciam  semper  proims  erat, 
f rustum  ligni  satis  pondero^  arripuit.  QuqA  frater  (Stanislaus  viden^ ,  simul  appre- 
hendit  et  ne  cum  eo  eum  feriret  tenuit.  Quid  videns  frater  Andreas 'Rittir,  qui 
ferme  per  XD.  vel  amplius  passus  ab  eis  elongatu's  iujt,  acturrit  et  abbatis  pectns 
coltro  asperrimo  transfodit.      Prior,   pro  tünc  adfiüc  in  gradü  *existens,    audiens 


^)     confosiTe,  igaominiofte  cum  dedecore  et  pröliro«    Du  Gange,    ^fonfiJsiTUS  feLII  ihm 
uoeh;  liinfiger  ists    confusibilis. 


376  IV.     Catalogus  abbafum  Saganenukm. 

« 

lalos  SQOS  ad  quos  alias  eoireccio  vel  paiiieio  calparam  et  exeessimin  ho« 
ju^naodi  et  simiHum  pertioere  dinoscitur  vel  deputandos  ab  eisdem  per 
su3pensionem  ab  officio  per  octo  dies  auctoritate  hojas  cioionis^  pumatar. 
Per  hoc  autem  non  iQtendiknas  prohibere,  qain  ioterdum  in  di^lyis  festivis 
precipue  celebribas  in  missis  et  prefatis  diurnis  officiis  aliqaando  pwsx^ 
oancie  misceantar,  qae  melodiam  sapiant,  puta  octave,  quiate,  quarte  et 
hujußmodi  secundam  cantom  ecclesiasticum  et  simplicem,  sie  ti4nen  ot  ipsias 
cantus  iolegritas  ilUbata  permaneat  et  lüchil  ex  hoc  de  bene  memorata  ma- 
sica  inmutetur,  maxime  cum  hujosmodi  consonancie  aaditam  demulceant, 
devocionem  provocent  et  psallenciom  deo  auimos  torpere  non  sinant,  Nulli 
ergo  hominom  liceat  etc. 

■ 

Be  iraM»$iiu  duci§  JohannU  in  JPolaniam. 

1474.  .  Anno  Christi  1474  dox  Johannes,    desiderans  regi  IJngarie  Mathie  recon« 

ciliari,  xoliectis  qnalibnscumqae  copiis  snb  propriis  expensis  Poloniam  vadit  cum 
tribus  milibus  viromm  et  incendia  ac  rapinas  plurimas  facit  in  Polonia,  qoia  Po- 
loni  congregati  erant  cum  rege  suo  circa  Cracoviam,  contra  Mathiam  regem  Han- 
garie pungnatiiri  et  sie  ipse  dox  per  neminem  impediebatun  Tandem  ipso  die 
%i.  M&n.  anuncciacionis  virginis  Marie  in  Kewil,^}  opidum  Polonie,  veniehs  et  diem  virgi- 
nis  gloriose  incendiis  et  cladibus  violare  non  formidans,  armiitus  in  ignem  cadens 
tantum  eo  involutus  est,  ut  nisi  extractus  per  pedes  fuisset,  totus  combustus  fuis- 
.  set  manusque  ambas  totamque  faciem  combussit,  nt  per  quartale  onios  anni  vix 
mederi  posaet  alipramque  manibos  eum  eibari  et  potari  oportereL  v 

JDe  morie  JPauU  pape  »ecundi  et  »ueeeitione 

SioDti  quarU. 

i47i*  Mortuo  Paulo  papa  secundo  anno.  Chrisd  1471  die  viceaima  prima  mensia 

JuBij  eligitnif  Franoiacus  de  Savonia  prope  Janoam.^}  Hie  ante  eleecionem  fuit 
minister  generalis  oi^inis  minomm  vocatatque  ad  cardinalatnm  absque  sdto  suo. 
Eo  anno   orator   Bemhardus   Justinianus  Venetorum  recitavit   coram   eo,     quod 


t 

^)     Ridbel  an  der  Obra ,    jetzt  im^  Grosahersogthnme  JPosen ,    etwa  eipe  Meile  toü  dat 
.  ,    ScUeaiBchen  Gränze  des  FfiratenthumB  Giojg;aa...  Dingos s.  IIb.  XIllcoL  S12  giebl 

fiir  Kiebely    Köpnitx,   westlich  1  M.  t.  Kiebel.     S.  anch  ainser  Worbs  Gi^h.  T. 

Sagan,   über   Herzog  Johann. jmm^  Pachaly'B.Samnilnng   yenchiedener  $^|li|iften 
,.  übei;  Schlesiens  Gesäh.  n,  Yerfassoiig.    T«.  lt.  p.  197  ff» 
»)     Paul  n.  St.  28.  Juli  itH.     Sixtiis  IV.,.  ans  der  Nah^  toq  ^Savona  .bpi  Genua  ge- 

b&rtigy    wurde  9.  Aug.  1471  zum  Psibsle  gew&hlt. 


20.    MarHn  I.      Herzog  Johann  IL      EL  Ma&iat.  377 

Tnrcns  abstnlisset  eliristiamtati  duo  imperia,  qaataor  regna,  viginti  provincias  et 
dacGJitas  nrbes  popakmqae  absqae  numero  utriasque  sexus,  hortabatar  quoqae,  ut 
ad  resistendum  se  disponeret. 

Eodem  anno  Turci  nobilem  Veneciaram  eivitatem  Nigropontem ,  alias  ab 
antiqao  Gälcidem  in  insula  Euboie  sitam,  terra  et  mari  ita  munitam,  ut  inex- 
pungnabilis  estimaretur,  cum  eopiosis  exercitibus  navalibus  et  terrestribus  longo 
tempore  obsedemnt  et  post  multas  strages,  quas  ibidem  pertulerant,  tandem  vi 
armomm  cepemnt  omnesque  Ylalici  generis  puberes  illac  repertos  variis  et  hor- 
rendis  penis  affectis  occidemnt,  Grecanam  dumtaxat  gentem  sab  hasta  vendiderunt, 
alienis  incolis  et  popolis  dvitatem  munientes.^} 

MMe  vatMaeione  Steofie  a  trihu$  regibus»   Hmui  in  eam 
eowoenientUm»  et  tnorte  ducit  Burgundie, 

.  Anno  gracie  1475^   in  antumpno  convenernnt  tres  reges  in  Slesiam  su-  (H74.) 

Eeriorem,  videlicet  Mathias  rex  Ungarie  et  pro  tunc  eciam  Bohemie,  nomine  et  re, 
icet  dumtaxat  Moraviam,  Luzaziam  et  Slesiam,  obtineret,  qui  in  exercitu  suo 
non  multum  sed  expeditum  et  bellis  asswetuip  populum  habuit,  venitque  contra 
eum  rex  Polonie  Kazimirus  cum  grandi  exercitu  incompositi  populi,  filius  quoqqe 
ejus  Wladislaus,  qui  anno  preterito  circa  festum  beati  Laurencii  in  regnum^  Bo- 
hemie  introductus  fuerat,^3  ^^™  exercitu  non  multum  valido  Bohemorum,  vastave* 
runtque  ex  omni  parte  superiorem  Slzesiam  igne  et  ferro  usque  ad  ducatum  Leg- 
nitczensem  et  posiierunt  quamplurima  terrarum  spacia  in  solitudinem,  que  multis 
subsequentibus  aunis  inculta  et  sine  habitatoribus  relicta  sunt  Rex  namque  Hun- 
garie  et  pro  tunc  eciam  Bohemie  et  Slesie  non  presumens  propter  imparitatem 
cum  eis  in  campo  congredi,  ut  eos  fame  de  terra  eiceret^  primu^  concta  ante  eos 
igne  absumpsii  Ipsi  quoque  tarn  Poloni  quam  Bohemi,  videntes  se  terram  con- 
sequi  non  posse,  similiter  terras  ip^as  ferro  et  igne  vastare  cepemnt  multusque 
populus  de  exercitu  Polonorum  fame  et  penuria  periit,  nee  minimum  castellum 
in  tota  Sleszia  aquirere  valuerunt,  quoniam  rex  Ungarie  cuncta  peregrino  po* 
pulo  munivit.  Tandem  suscepte  sunt  trewge  tempore  yemali^3  ^^  ^^^^  annos 
et  unusquisque   reversus  est  in  terram   suam.       Cloncordia   quoque  ex  post  in 


1)     Ncgroponte  wnrde  im  J«  1470  Ton  Mobammed  II.  erobert.    S.  t.  Hammers  Geaeh* 

d.  Osmanischen  Retcbs.  *T.  II.  p.  98  ff. 
.t)     Dies  ist  irrig,   ea  geschah  i.  J.  1474.    Kioae  III.  2.  p.  199  ff.,  welcher  iibcrhaapt, 
nebst  dem  ^eitgenossm  Eschenloer  IL   p.  30t  ff.,    die  Schlesiscben  Angelegen- 
heiten dieser  Zeit  ansfuhrlich,  erörtert. 
>)     Wladislans  wurde  24.  Aug.  1471  in  Prag  gekrönt,    nachdem  er  27.  Mai  d.  J.  zum 

Könige  ausgerufen  worden  war« 
«)     8.  Dec.  1474.    Klose,  a«  a.  O.  p.  221). 

4S 


-/     B78  JTF.    Catähgui  aihatum  Sa^wnenskm. 

{XV9,)  Olomutcz^}  celebrata  est  ita  ut  ambo,  vulellcet  qiiod  tarn  MatBias  res  IBTongarie, 
quam  Wenczeslatts  ,^3  primogenitas  regis  Polonie ,  lihdmii  regni  Boliemie  ob^e- 
rent.  Sed  Wenczeslaas  obtinuit  Bohemiam  in  possesBioiiem  et  Mathias  M oraviam, 
Slesziam  et  Luzaciam  in  pignus  pro  quadrii^eniis  milibos  flofenoram,  et  sie 
jegnum  Bohemie  divisnm  foit  toto  tempore  vite  re^s  Ungariei  iQue  divisio,  ex* 
eidii,  depopullacionis  et  extrejmi  exterminii  moltis  annis  seminanom  fait,  ore  ve- 
ritatis  testante:  omne  regnom  in  se  dlvisum  desolabitur.  Ipse  qnoque  Wenczes- 
laas, primogenitas  regis  Polonie  ^  qaia  heresi  Bohemorom  non  favit,  Bohemos 
bereticos  precipae  Pragenses  cum  civitatibas  eis  adberentibas  nancqaam  fideles 
sed  semper  rebelles  habait,  nee  qnamditt  rex  Hoogarie  yixit,  alicujas  potestatis 
foit,  sed  sicat  ydolam  in  regno  habitas  est. 
1472$.  ^3  Anno  qaoqae  1475  venit  ingens  moltitado  locastaram  in  qaantitate  minate 

avis,  qae  catervatim  volabant  et  Ungariam,  Aastriam  ac  Moraviam  miserabiliter 
vastaverunt,  ubicomqae  enim  residerant,  segetes,  gramina  frpodesqae  arborom 
ex  integre  vorabant,  et  cam  alie  in  campos  vacaos  venirent,  nichil  pastas  in- 
venientes,  ad  horrea  laycoram  se  contulenint  ac  blada  devoraverant,  saperio- 
ribasqae  eciam  annis  Ytaliam  pari  modo  vastaverant^  et  est  «ngalaris  plaga 
divine  indignacionis,  sicat  et  de  hiis  legilor  in  specuto  historiali^3  ^^^  tempora 
Karoli  magni. 

(1477.)  53  Item ,    eodem   anno  famosissimas  dux   Bargandie .  in   actibus   militaribas 

strennnissimas ,  postqaam  plarima  bella  prospere  egisset,  tandem  contra  Beynar- 
dam  dacem  Lotaringie,  et  Swiceros  aliasqae  commanitates  illi  €onfederatas  bel- 
lam  ingens  babuit  et  tribas  preliis  superatus  in  ultimo  prelio,  dolo  ut  fertur  con**- 
dactorum  sui  exercitas,  occiditar  et  in  medio  saorura  militum  lancia  reperitar  per* 
fossas.^3  ^^  4^^^  heredi  feudali  caruit,  anno  76 "Q  Maximilianas  Austrie  dax, 
Friderici  tercii  imperatoris  filius^  Mariam  Karoli  filiam  prüden tissimam  in  oxorem 
accepity  succedilque  Karolo  in  dominio,  strennaus  in  actibus  milicie,  qui  et  aiiBO 
secando  dominii   sui   prope  Flandriam  bellum   babuit  memorie   dignom^    in  quo 


0     Der  Friiede  ivwde  nacb  den  in  Brönn  28.   März  und   in  Ofen  90.  Sept.  1478  yer- 
abredeten  Artikeln ,    2.  Mai  1479  in   Olmtitz   abgeschlossen*     S«   EscJienloerU. 


s 


ß>  588,  wo  er  abgedruckt  ist.     Vergl.  Klose  III.  2.   p.  288. 
er  Schreiber  gtebi  hier  und  weiter  untei 
Wladislans. 


')     Der  Schreiber  gtebt  hier  und  weiter  unten  mehrmals  aus  Versehen  Wenzel  ^    for: 


*)  Am  Rande  steht  rolh;  locoste  terras  vastant.  Vergl.  Pols  Jahrbueher  z*  J.  1475. 
T.  II.  p-  110. 

^)  Des  Vincentias  Beliovaeenftis  nehmliehi  Iib.  XXIV.  c.  41.  Von  der  in  Miimberg 
i.  J.  1485  gedruckten  Ausgabe  befand  sich  ein  Exemplar  in  der  Saganer  Bibliothek. 

^)     Am  Rande  steht  roth:    Karolns  dax  Bur^undic  occiditnr. 

^)  Karl  der  Kühne  blieb  in  der  Sehlacht  bei  Nauci,  nicht  i.  J.  1475 ,  sondern  5.  Ja» 
nuar  1477.  S.  über  diese  Ereignisse  Jobannes  ▼.  Müllers  Gesch.  d.  Schweizeri- 
schen Eidgenossenschaft.   Bnch  Y.    c.  1.    p.  210  ff.   Werke    T.*  XXIV« 

7)  Am  Rande  steht  roth :  Maximilianns  dnx  Burgnndie  efficitnr.  Maria  Ton  Borgund 
Tennihlte  sich  indessen  erst  18.  oder  20«  Augast  1477  mit  Maximilian. 


20.   MarÜuL     WmUi;er  ßHede^     Bekirich  XI.  v.  Ghgau.  SY9 

magna  cimi  vicforia  Franconm  potenciam  saperavit  longevaque  bellä  contra  An- 
dagavenses  et  aBas  potentes  civitates  BraiMiBcie  confecit,  in  qnibiis  Adalbertas, 
dox  Saxooie,  domkuB  noster,  pluribus  annis  dax  belli  cum  non  parvo  pericalo 
salntia'vite  sne  extitit,  qua  edaBi  dvilia  bella  in  tantom  eum  aagarianint,  nt  neo 
saam  paternam  hereditatrai,  rideücet  Auatriam  et  Stiruwi  contra  Mathianii  regem 
Ungarie  tuere  poaset. 

He  Morfe  duci*  Minriei  Juniarit  ei  tilfli»! 

CHo§ovien$i9^ 

Anno  salutis  1476,  in  die  kathedre  PetriH  obSi  doninns  dox  Hinricas  <476. 
jonior,  omniom  dacan  Glogoviensiam  de  stirpe  Hedwigis  nltimus,  monasterii  no-»^*^^'* 
stri  graeiosissimas  faator,  cujus  anina  requiescat  in  pace.  Hie  medicoram  judicio 
toxico  lesus  ferebatur.  Hie  dox  niclifl  tyranniditatis  in  se  habens  nulli  gravis  um- 
quam  extitit,  sibi  soli  nocivus,  eo  quod  totus  lubricitati  et  voluptati  deserviret, 
miserrimeque  mortuus  est  Nam  consiliarii  sui  ita  rexerunt  et  habuenmt  eum  in 
manibus,  quod  nee  comedere  nee  bibere  auderet  ea,  que  sibi  fuissent  profutura, 
Bec  ut  deceret  eidem  in  infirmitate  providebatur  de  necessariis.  .  £x  tunc  omnes 
consiliarii  sui  plagati  fuerunt  post  mortem  ejus,  nam  primus,  Andreas  Sweidenitcz^ 
capitaneus  in  Freynstadt,  privatus  fuit  lingwa  per  canceris  exulceracionem ;  alter, 
Greorgius  Glawbis,    morte  aubitanea  vita  functus  est;   tercius^  Malchiar  Goeer,*3 


>  Cnraens  n.  Pohl  geben  21.  Febr.,  Eflebealoer  II.  p.  530  im  März,  bei  Sem« 
mersberg  stekt  dafür  durch  einen  Droelsfcbler,  April*  S.  über  die  folgenden 
EreieniBse  aasser  den  Genannten  baoptsächlich  t.  Lancisolle  Gesch.  d.  Btlduog 
d.  PrenssiBchen  Staats  I.  p.  331  ff*  mit  den  wichtigen  Nachträgen  Geores  y. 
Raumer  in  y.  Ledebnrs  Archiye  U.  S.  167  ff.,  wosn  irir  noch  einige  wisnnd« 
liebe  Beiträge  fagen. 

^)  In  der  noch  am  6.  Febmar  1476  yom  Herzoge  Heinrich  dem  Aognstinerstlfte  gege- 
benen Bcst&tignng  aller  Besitzungen  des  Stifts  im  Freistädtisclien  und  Gloganischen 
erscheinen  als  Zengen:  Andress  Sweydeniez,  Hoptmann  znr  Freynstad,  und 
Melchior  Goren,  Hoptmann  zu  Loben.  Lüben  nämlich ,  y^elches  eigentlich  früher 
zum  Glogauiscben ,  dann  znm  Fürsteothome  Johanns  yon  Steinau  gehörte^  üher- 
licssen  i.  J.  1338^  85.  März,  die  Herzoge  Heinrich  und  Conrad  yon  Glogan  und 
Oels  dem  Könige  Johann,  da  Ihnen  dieser  den  Kauf  der. übrigen  Länder  Herzog 
Johanns  yon  Steinau  bestätigte.  König  Johann  nberliess  es  an  Boleslaus  HI.  yon 
Ltegnitz  anftnglich  als  Pfands  dann  fiir  immer*  So  blieb  es  der  Lie^nitztsehen 
Linie  bis  es  9.  April  1446  die  Herzoge  Johann  nnd  Heinrich  an  Heinrich  Von 
Glogan  nnd  Crossen^  den  Vater  Heanridis  XI.  iur  4tf00  Marh  Böhm.  Groschen  yer- 
pfändeten.  Hierauf  war  i.  J.  1482  Lüben  in  den  Händen  der  Katharina^  Herzogin 
Ton  Gross  »Glogan  nnd  Freistadt,  Fräulein  yon  Lüben^  welche  gelobte,  Lüben  zur 
Lösung,  an  Niemand  als  an  Herzog  Friedrich  I*  yon  Liegnitz  zu  bringen,  welcber 
ihr  i.  J.  14ttff  den  Besitz  auf  Lebenszeit  nusicherl«.     Im  J.  1486  sehloss  Ludmille, 

48* 


380  Tf^.     Catalosu$  aihahm  'Saganendum. 

GtuB  fregit  et  igne  PersicoO  eodmi  pede  sacceDsas'  est  SeAj  qnia  nuUmii 
heredem  post  se  reliqnit,  dux  Johannes,  qui  pro  tone  neqne  ad  passam  pedis 
proprii  habnit  sed  dumtaxat  promptam  pecuniam ,  quam  pro  ^ncata  saganensi  ao- 
eeperat,  tamqaam  heres  propinquior,  terras  suas  tamquam  sibi  jare  successionis 
debitas  peciit,  qnas  tarnen  prefatos  dox  uxori  sne,  ducisse  Barbare,  filie  dneis 
Adalberti  marchionis  Brandeburgensis  in  dotaliciam  ascripserat,  licet  tarnen  sine 
consensu  et  confirmacione  regis  Ungarie,  qni  pro  tone  nt  rex  Bohemie  ducibus 
Slesie  prefait.  I^em,  capitanei  regis  Hongarie  easdem  terras  postulavernnt,  tam- 
qaam feudum  ad  terram  Bohemie  devolatam.^3  Item,  Wenczeslaos,^}  primo- 
genitas  regis  Felonie,  a  Bohemis  pro  tunc  pro  rege  habitns,  sibi  tamqaam  vero 
regi  et  domino  omagium  sibi  prestolari  poscebat  -  Sed  dox  Johannes,  qaia 
promptam  pecaniam  habait,  stipendarios  condaxit  et  sine  difficnltate  gravi  caneta 
opida  predicti  dacatas  in  dedicionem  recepit.  In  Freynstadt  attamen  hii,  qai 
arcem  tenaerunt,  se  viriliter  opposaemnt  ignemqae  in  civitatem  sine  intermissione 
cum  sagittis  miserant,  £t  primo  die  ingressus  ejas  opidom  igne  coosampsissent, 
nisi  stipendarii  dacis  tam  viriliter  obstitissent  oportebatqae  eos  caneta  tecta  de  do- 


Henog  Friedrichs  I.  Wittwe^    einen  besondem  Vertrag  über   Lohen  mit  der  ge- 
nannteo  Katharina* 

1)  rgnia  Peraicns,  oder  aacer,  ancli  diviihia,  eine  vtie  es  scheint  tödtliche  krehs« 
artip;e  Krankheit  an  H&nden,  Füssen^  Brost  und  Wangen.  Do  Gange  unter« 
Ignis« 

2)  Am  8.  Dec.  1476  befahl  K.  Mathias  allen  Edlen,  Vasallen^  Borgern  ond  Einwoh- 
nern  der  Länder  des  verstorbenen  Herzogs  Heinrich  Ton  Freistadt,  da  er  als  König 
Yon  Böhmen  ond  obersler  Herzog  Ton  Schlesien  dem  Herzoge  Hans  das  Herzogthom 
mit  allen  Rechten  in  einer  besondem  Urhonde  erblich  übergehen  habe»  demselben 
zo  holdigen,  so  bald  es  ihnen  vom  pAbstlichen  Legaten  Balthasar  de  PIseia,  dem 
Haopf manne  von  Schlesien  Stephan  von  Zapolia,  oder  Fabian  Hanco,  Canonicos 
von  Brcslao,  als  Bevollmächtigten  des  Königs,  werde  angezeigt  werden.  Am 
15.  Juni  1477  erklärte  Baltliasar  de  Piscia  der  Mannschaft  nnd  den  Slädten  Gross- 
Glogao^  Freistadt,  Sprottao,  Crossen ,  Schwicbus,  Züllichan,  Poiknr|tz  nnd  Neo- 
städtl,  dass  nach  dem  Tode  Herzog  Heinrichs  vorgegeben  vrerde,  dieser  habe  feiner 
Gemahlin  Barbara  das  Herzogthom  als  Dotalitiiim  verschrieben,  was  ohne  Gench* 
mignng  des  Königs  Mathias  geschehen,  also  nngültig  sey^  eben  so  onrechtskräftig 
sey  die  Huldigong,  welche  einige  Vasallen  nnd  Städte  der  Barbara  geleistet,  die 
den  König  Wladislaos,  den  Feind  des  Mathias,  für  ihren  Herrn  erkannt,  angeb- 
lich Bestallgong  ihres  Dotalitioms  erlangt,  ond  indem  sie  den  Mathias  om  seine 
oberste  Herrschaft  zo  bringen  gesocht,  jeden  Ansprach  aof  das  Dotalitiom  verloren 
habe.  Herzog  Johann  habe  erklärt,  vom  Könige  Mathias  belehnt  zo  seyn  und  ver- 
lange die  Excoramonication  gegen  die,  welche  ihm  die  Holdigong  weigern*  Der 
Legat  befahl,  onter  Androhong  des  Bannes,  dem  Johann  gehorsam  zo  seyn,  ohne 
Rücksicht  aof  den  der  Barbara  oder  an  sonts  Jemand  geleisteten  Eid,  den  wir  in 
Vollmacht  des  Pabsts  hiermit  lösen.     Schon  12.  Sept.  1^77  bestätigte  Her- 

'Zog  Johann  acht  Privilegien  der  Stadt  Glogao,  welche  seine  Vorfahren  seit  dem  An- 
fange des  i4.  Jahrb.  ertheilt  hatten. 
*)     Vielmehr  Wladislaos.    S«  oben  p.  378«    Anmerk,  2. 


so.    MarHn  L      Glogauer  Krieg.  381 

mibns  deicere  dnravitqae  obsidio  quasi  per  totani  estatem.  Advenitqne  iUnstris 
priiiceps  Johannes,  frater  supradicte  ducisse,  margravius  Brandeburgensfs,  cam 
exercitu  VIU.  vel  IX.  miliam  pngnatoram  sperans  totam  terram  de  facile  in  de-* 
dicionem  rebepturam ,  sed  tarde  venit  jacaitque  fere  mensibus  duobas  ante  opidum 
Freynstadt,  ned^illos  in  Castro  redimere  valuit  nee  quitquam  virile  egit,  sed  ter-- 
ram  igne  vastavit.  Nam  fere  tolnm  districtum  Grunenbergensem ,  subnrbana  in 
Freynstadt,  ploresque  viHas  circumjacentes  igne  absumpsit.  Tandem  autumpno 
inuninente  ipsisque  penoria  gravi  et  periculis  assiduis  expositis  simulatam  Concor- 
diam  cum  dace  Johanne  iniit  et  cum  confusione  recessit,  tradito  Castro  in  Freyn-» 
Stadt  in  potestatem  ducis  Johannis.^3  Qua  simulata  concordia  pendente  dux  J(h 
hannes  dolum  undique  advertens,  interim  opida  »Swebussin  et  Czulch^  que  sibi 
adhnc  homagium  non  fecerunt,  ~  sibi  attraxit. 

Fuit  hac  tempestate  com  marchione  episcopus  Habelburgensis,*3  homo  no- 
bilis,  ferus  et  totus  vanus  et  tyrannus,  nil  de  dericatu  preferens,  quem  et  manu 
propria  quamplurima  incendia  fecisse  asserebant  Hie  exercitum  marchionis  relin- 
quens  et  ad  propria  redire  disponens  per  stypendarios  in  via  captus  est  et  a  duce 
Johanne  ad  aliquot  tempus  vinctus  et  tandem  plurima  pecunia  redemptus  übertat! 
restitutus  est.  Gonciliatusque  est  dux  Johannes  hac  tempestate  regi  Hungarie, 
nam  marchio  Brandenburgensis  promisit  primogeniii  regis  Polonie ,  pro  tunc  a^  Bo- 
h^nis  pro  rege  habito,  volle  tradere  in  qnietam  possessionem  ducatum  ducis  EÜn- 
rici,  si  filiam  suam,  predicti  ducis  uxorem  re|ictam,  legitimo  matrimonio  duceret 
oxopem ,  quod  rex  Bohemie  annuit  et  missis  soUemnibus  nuncciis  eam  sibi  despon-« 
sare  et  per  intemunccios  copulari  permisit.^3  Ideoque  rex  Hungarie,  qui  pro  Aas«it. 
tunc  hils  alia  via  obstare  npn  valuit,  misit  stipendarios  duci  Johanni  in  adjutorium^ 
ut  viribus  contra  marchionem  ageret  et  in  possessionem  acceptam  tneretnr.  Quit 
de  hiis   sponsalibus  aut  matrimonio  doclores  senciant  non  cura  mich!  pro  nunc 


>)  Es  wurde  9.  Januar  1477  zu  Freistadt  ein  Stillstand  zwischen  dem  Herzoge  und 
dem  Marhmfen  bis  znm  23.  April  d.  J.  abgeschlossen.     Curaeus  p.  325. 

^)  Wedigo  Gans  Edler  von  Pntlitz,  Bischof  von  Havelbei^,  st.  1460»  S.  fiber  ihn 
Lentzens  diplomatische  Stiftshistorie  von  Havelberg  p.  51  ff. 

>)  S7.  Juli  1476  stellte  König  Wladislaus  die  Vollmachten  für  seine  Abgeordneten  zvr 
Unterhandlung  wegen  der  tleirath  ans ,  20.  August  d.  J.  wurde  der  Vertrag  deshalb 
zitisclien  dem  Könige  Wladislaus  und  dem  Markgrafen  Albrecht,  dem  Vater  der 
Barbara 9    abgeschlossen,    12.  Sept.  genehmigte  der  Köuig  den   EhcTcrtrag  und  yer* 


sprach  die  Vollziehung,  welche  indessen  nie  erfolgte,  "vergl*  Pauli  f^renssischtf 
dtaatsgesch.  II.  p.  336«  nnd  K.  F.  Jn'ngens  misccilaneornm  T.  I.  p.  507.  Schon 
am  26.  Ane.  1476  nannte  sich  Barbara:  des  Durchlauchtigsten  Fürsten  Herrn  Wla- 
dislawen,  nönigs  zu  Böheim,  ehelich  Gemahl,  geborene  Markgräfin  yoi^  Branden* 
bnre,  Herzogin  von  Grossglogau,  Crossen  etc.  in  einer  zu  Freistadt  gegebenen  Urk. 
in  der  sie  der  Mannschaft  aus  den  Städten,  welche  ihrem  Befehle  gem&ss  dem 
Könige  Wladislaus  gehuldigt,  Schadloshaltung  wegen  der  Anforderungen  Anderer 
an  die  Erbschaft  versprach. 


393  IV.     Cataiogui  abbahan  Sa$anen»km. 


est     Hoc  coram  est,-  quod  uterque  hacasqae,  id  est  ad  annnoi  1490  ^e  ma* 

trimonio  inaiisit.^3 

1478*  ^^Anno  quoqoe  1478,  sabato  post  Francisci^  dox  Johannes  Crosnaw  obse- 

iOt  Oct  ji^  misitqae  marchio  contra  eum  popuhim  expeditom  et  armia  exercitatum ,    vide- 

Hcet  Francones  et  Misnenses,    qai  mane  clam  exerdtoi  ducis  Jihannis  apropin- 

qaantes,  cum  fugere  de  opido  vellent  et  jam  curras  distraxissent^    eos  subito  in- 

▼asenint  plaresque  occiderant  et  wlneraverant  aUosque  m  Francfordiam  captivos 

dtixenint,    angastis  cellerariomm  ergastolis  inclodentes  nrnlti  eoram  periemnt  ex 

fetore  et  pressura,    alii  peconiis  redempti^    qoidam  in  domos  eonun  dedacti  obie- 

runt,    alii  vix  convalaenint;    currnvagi  quoque  capti  snnt  et  abducti.      Tandem 

i  marggraviüs ,    videns  dacem  Joliannem  terras  dicti  ducis  defdncti  semper  arcius 

sibi  astringi  multisque  predis  et  incendiis  soam  vastari,  se  ad  regem  Hungarie 
(14790  eontulit  ac  ejus  judicio  subjeeit,  concordiaqne  facta  est  inter  eos  ,^3  sie  quod 
marggravius  opidum  Crosnaw  et  Sommirfelt,  quod  dux  Johannes  post  vendiciooem 
Sagani  emit  pro  quatuor^)  milibus  florenorum,  pro  dotalicio  fiüe  sue  in  pignua 
teneret,  reliqua  dux  Johannes  in  possessione  quieta  haberet  ^3^^^  quoque  Jo« 
hannes  tanta  sibi  arridente  fortuna  non  contentus,  cum  partem  Glogovie,  quam 
dux  Beinricus  et  sui  predecessores  justo  titulo  possederant,  in  dedicionem  rece- 
pisset  9  manum  ad  forciora  misit  et  alteram  partem  civitatis  invasit^  dudssamque, 
relictam  uxorem  Wladislai  Glogoviensis ,  que  predictam  medietatem  civitatis  et 
4480«  distrietus  pro  dotalicio  suo  habuit,  anno  Christi  1480  in  Castro  suo  Glogovie  ob- 
sedlt  in  inicio  quadragesime  et  sie  predicta  domina  ducissa  de  castro  clam  absce- 
deas  vita  functa  est,  haut  dnbium  merore  et  angustia  ad  hoc  conducente.^3  'P^^ 
quoque  castrum  vehementer  impungnans  tandem  cepit  vasallosque  et  communitatem 


^)  Im  J.  IS07  cassirte  Pabst  Alexander  YI.  das  MatrimoniDm  zwischen  Wladislaus  und 
der  Barbara.  June.  a.  a.  O.  p.  308.  Dock  muss  bicr  in  der  Jahreszahl  ein  Dmcli- 
fehler  seyn,  da  Alexander  Vi.  i.  J.  1503  starb.  Am  26.  Aug.  1478  stellte  Wla- 
dislaus zwei  Urkk.  aus,  eine  über  drei  Hufen,  zu  Benthen  gehörig,  und  eine  an- 
dere ^  in  welche^  er  seine  H&lfte  Ton  Benthen  an  der  Oder  an  Hans  Gewalze,  den 
Sohn  Wieglau's,    gab. 

s)     Am  Rande  steht  roth:    de  pro^tracioue  dncis  Johannis  ante  Crosnaw» 

s)  10.  August  1479.  Vergl.  d.  Urk.  d.  Königs  Mathias  v.  Stf.  Oct.  1482  in  ▼.  Lc- 
debnrs  Archive  IL  p.  186.  ^ 

4)     Corr^irt%    für  das  ausgestrichene:    qnadraginta. 

6)  Am  Rande  steht  roth:  de  invaslone  medi...  et  castri  Glogone  et  expulsione  ducisse 
per  ducem  Johannem* 

*)  Vergl.  Stcnzel  ron  der  Theilong  der  Stadt  Glogau  im  14.  und  13.  Jahrhunderte  in 
T.  Le debnrs  Archive  YIU.  p.  15S  ff.  Johann  kam  5.  März  1480  nach  Glo^u 
^  und  forderte  Ton  den  Büreem  seines  Antheils  einen  Eid  gegen  den  Könie  Mathias, 
erhielt  ihn  anch  und  Tcriangte  nnn  von  der  Wittwe  des  Herzoips  Wlaaislaus  von 
Teschen,  Margaretha,  Partheüosigkeit  der  andern  Hälfte  der  SladC.  Als  diese  ge- 
weigert wnrde,  knndigte  ihr  der  Herzog  Fehde  an,*  belagerte  seit  11.  März  die 
Bnrg,  die  Herzogin  bat  30»  April  um  Frieden  und  flfiditete  1*  Mai^  nach  lieber- 
gebung  der  Burg. 


20.    Martin  L       Herzog  Johann  IL  383 

civitatis  ad  homagiam  compulit  propterque  i-orsom  aput  regem  Hangarie  a  dace 
Przemkone  filio  prefate  ducisse  acousatas  est  indignacionemqae  ejus  gravias  m- 
currit.  Demttm  com  rege  conciliatos  est^  rex  qaoqae  satisfecit  prefato  duei 
Prymkoni,  dans  ei  alias  terras  et  opida  pro  Glogovia  et  Goraw  sub  tali  eosdi«  (^462.) 
cione,  ut  si  dax  JoBannes,  qai  heredi  feadali  caruit,  sine  berede  decederet,  tota 
terra  ducatas  sui  ad  eum  devolvi  deberet^  angarians  vasallos  et  communitates  ad 
homagium  regi  faciendani;  dotalicio  uxoris  sue  et  provisione  decente  filiaram  sua- 
ram  aumtaxat  exempto.  Qae  res,  quia  dux  Johannes  fidem  regi  non  servavit, 
occasio  fuit  destraccionis,  nednm  predlcti  dacatus  verum  eciam  tocius  SIesie  et 
Luzacie  in  parte ,  ut  infira  dicetur. 

-    Mfe    quihusdam   alUs   incidenciis   iiiorutn 

temporum. 

Anno  Christi  1476  et  77  fuerant  yemes  multum  graves,    ^gidi»    durativ!  IWL 
et  plurimum  nocivi.      Nam  anno  76  cecidit  nix  grandis  in  profesto  beate  Barbare''  ^^^ 
et  duravit  sine  intermissione  usque  ad  festum  sancti  Gregorii  et  in  festis  pascha**  12«  Märt, 
libtts  adhuc  ex  integre  abolitus  non  fuit,    corrosaque  sunt  hüs  duobus  aiinis  in 
agris  melioribus  et   pingwibus    fere  cuncta  blada  siliginis  et  tritlci,    in  arenosis 
autem  non  nocuit  aut  parum,  habnndansque  ordeum  crevit  eo  anno,  ideoque  mstici 
ordeum  cum  siligine  miscentes  pro  magna  parte  in  panes  converterunt.^3 

Item,  anno  domini  1477,  orta  sedicione  Florencie  Jub'anus  Cosme  Medicis  (^^7'*) 
in  ecclesia  sancte  Reparate  cum  pugione  wbieratus  inter  missarum  soUemma  a 
quodam  Francischino,  de  Paccis  dicto,  cive  nobili  Florentino  et  mortuus  est^3 
Laurencius  eciam  Cosme,  frater  ejus,  letali  wlnere  wlneratur  et  evadit  incolumis. 
Qua  de  causa  dominus  N.  ,^3  cardinalis  tituli  sancti  Gregorii  detentus  fuit  Flo« 
rencie  in  custodia  secreta ,  et  dominus  Franciscus  Salviatus  archiepiscopus  Pysa- 
nus  ad  pallacium  dominorum  Florencie  in  habitu  episcopali  suspenditur  et  multi 
alii  de  familia  domini  cardinalis  et  archiepiscopi  suspenduntur  et  occiduntnr  diver- 
simode.  Ob  quam  causam  a  summo  pontifice  Sixto  quarto  de  consilio  dominomin 
eardinalium  excommunicacio  horribilis  promulgatur  et  fit  interdictum  Florencie  hör- 
rendum,  oritnrque  bellum  atrox  in  tota  Tuscia  per  ecclesiam.  Tandem  intenrentn 
oratoris  Veneti  redditur  prefatns  dominus  cardinalis  in  libertatem  et  Rome  profi* 
ciscitur.  Duravit  autem  bellum  aliquamdiu  inter  ecclesiam  et  Florentinos,  tuidev 
ecclesia  misericordia  usa  et  paeata  est  cun^  ilüs. 


1)     Vergl.  Eschenloer  II.  p.  338,  und  Pols  Jahrbücher  z.  J.  1476.  T.  II.  p.  111. 
')     Am  86.  April  1478.     S.   über  d.  Verschwörung  der  Pazzi,    des  Macchivrelli 

Florenfinisclie  Geschichte    Buch  VIII. 
s)     Raphaei  Riario,  p&bsllicher  Le^at  und  Vetter  Pabst  Sixtns  IV.,   welcher  mit  in  der 

Verschwörung  gegen  ^e  Medieis  war.    Moratort  Jahrb.  y.  Ital.  k.  J.  1478. 


3S4  IV.     Calalogui  abbaium  Saganensium. 

Kein,  in  tivitate  Tridentina  Judci  forati  fuenint  paerulam  ^endam,  no« 
mine  .Symet)n ,  feceruntqae  in  euin  misteria  quodammodo  dominice  passionis,  qoi 
detecti  fuerunt  dispensacione  divina  et  puniti  joxta  eoram  demerita;  quem  paerum 
postea  mortuum  repertum  duxeront  quidam  in  ecclesiam  majorem  civitatis  et  fit 
concorsus  magnus  populorom  undiqne  concurrenciam  et  fiunt  miracola  ex  ipsios 
devocione  propter  memoriam  passionis  domini  nostri  Jesu  Christi. 


IPe  eacacdonihus  et  gravatninibut ,    quas  Mathia» 
reao    Ungarie   mönasierio   nostro  et  toto 

clero  intuMt. 

Tempore  regiminis  hujus  venerandi  patris  rex  Hungarie  Matliias  exaccio- 
nibos  gravissimis  totum    clerum   Wratisslaviensis   dyocesis  oneravit  et  oppressit, 

1474*  plura  milia  florenonim  a  clero  pro  subsidio  postulans.  Anno  videlicet  1474  vel 
prope,  quando  videlicet  prefatus  rex  secnndo  Wratislaviam  venit,  ubipro  con- 
cordia  prefate  exaccionis  dominus  Rudulphus  episcopus  synodam  convocavit,  vo- 
cavit  dominum  Martinum  abbatem ,  ut  propria  in  persona  ad  predictum  synodum 
veniret,  qui  nescio  quibus  ex  causis  infirmitatem  fingens  illuc  dominum  priorem 
una  cum  fratre  Gregorio  Pistoris  misit,  taxataque  fuerunt  cuncta  monasteria,  col« 
legia,  prebende  et  beneficia  et  unicuique  taxa  imposita.  Et  quia  dominus  et  pater 
noster  abbas  juxta  commissionem  episcopi  personaliter  non  comparuit,  domini  de 
capitulis  tam  Wratisslaviensi  quam  Glogoviensi,  der^cta  inscripcione.  que  annis 
superioribus  tempore  Hinrici  Stislaw  inter  nos  et  ipsos  facta  fuerat^^j  taxam  ef 
fascem^3  nobis  inequam  et  gravem  nimis  imposuerunt,  videlicet  sexaginta  aureos, 
monasterium  nostrum  toto  coUegio  Glogoviensi  equantes.  Quam  fascem  tamquam 
injustam  et  intollerabilem  dominus  abbas  omnino  abicere  nitebatur,  scribens  domino 
episcopo  aliisque  prelatis  nobis  favorabilibus,  uti  adhuc  literarum  copie  reservata 
ostendunt,   vix  tamen  in  X.  florenis  diminucionem  obtinere  valuit,    quos  dominus 

t480.  episcopus  super  se  recepif.  Anno  quoqüe  domini  1480  prefatus  rex  alteram  priori 
similem  exaccionem  clero  Wratisslaviensi  imposuit,  sed  quia  pro  tunc  pre&tus 
«  pater  non  sensit,  se  pre  aliis  notabiliter  gravatum  ideoque  capitulo  Glogoviensi 
ad  cum  scripta  dante  et  de  inscripcione  priori  avisante  et  requirente,  misit  me 
ima  cum  fratre  Gregorio  Pistoris  et  sicut  ipsi  prius  fecerant  sie  et  tunc  evasionis 
verba  redonabat  et  cum  domino  episcopo,  ut  potuit,  de  eadem  contribucione  com- 

Sosuity  mittende  quinquaginia  florenos  Renenses,      'Requisitus  quoque  fiiit  clerus 
(adissinensis  et  Luzacie,    sed  dominus  episcopus  Misnensis  se  viriliter  opposuit 


1)     S.  oben  p.  512. 

•)     Finde  ich  in  der  Bedeutung,  ala  Anscklag^  Ansttz,    nie  ea  aacli  "iveitcr  unten  Tor- 
j&onimt,   in  keinem  Glossare, 


20.    Martin  L      Kmig  MaMas.  385 

et  intalliatus  remansit^  extorsitque  idem  rex  plares  exaccioAes  a  civitatibnar  et 
rasticis,  nedum  in  terris  sibi  inmediate  sabjectis  sed  edam  principnm  Slesie 
contra  eomm  privilegia  et  omniom  predecessorum  saomm  conswetadineoi  ^  consen« 
aerantque  ei  in  hoc  daces^   ezcepto  duce  Johanne. 

He  reeontecraeione  eeeletie  nottre  et  aUquarum 

atiariUMB 

Anno  saluös  1479  Feverendissimns  in  Christo  pater,  dominus  Rnddphos  MW. 
episcopas  Wratisslaviensis  una  com  domino  Baltazari  de  Piscian  sedis  aposto- 
lice  oratore  venit  de  dieta,  in  Gabin  celebrata  pro  concordia  marehionis  cum  duce 
Johanne  in  Saganum  sabato  ante  dominicam  Misericordia  domini,  et  dominica  die  SB.  April 
insequenti  ecclesiam  nostram  ignis  voragine  exsecratam  de  novo  una  cum  annexo 
sibi  cimiterio  consecravit, .  audiens  namque,  tam  miserabiliter  exustam  et  collap« 
sam,  securius  judlcavit  de  novo  consecrandam  quam  reconciliandam.  Est  autem  pro 
tuno  consecrata  in  honore  sancte  trinitatis,  Marie  vir^nis,  Johannis  baptiste^ 
Hedwigis  et  Auguslini  episcopi;  Hedwigim  et  Augustinnm  in  antiqua  consecracion^ 
pro  titnlo  non  habuit,  quia  consecracionem  priorem  estimo  ante  tempora  beate 
Hedwigis,  aut  ea  adhuc  vivente  actam  fuisse  ante  adventum  nostrum  in  Saganum. 
£!st  autem  in  summo  altari  sola  aleior  tabula  consecrata,  et  dixit  dmiinus  episco- 
pus,  ai  eciam  minor  tabula  frangeretnr  aut  ammoveretur,  non  minus  maueret  altare 
consecratum.  Consecravit  et  pro  tunc  duo  dumtaxat  altaria  in  choro,  videlicet 
abbatis  et  Johannis ,  alia  non  erant  debite  reparata  ideoque  consecrare  nduit,  fiiis« 
setque  sibi  nimis  onerosum  cum  alias  in  confirmadone  hominum  valde  gravaretur. 
Postea  autem  anno  1482  veniens  ad  nos  dominus  Johannes  episcopus  Cizicensis  tioi. 
et  suiTraganeus  episcopi  Wratislaviensis  consecravit  alia  altaria,  que  rursum  post 
annos  quatuor  itenim  violata  sunt,  saltem  pro  parte.  Consecravit  et  cappel-* 
lam  sancti  spiritus  foris  £aganum  et  cimiterium  sepulture  communis  ibidem,  quod 
pro  tunc  noviter  fuit  ad  hoc  deputatum.  Fuit  enim  ortiis  prepositure  pro  quo 
consolatus  dedit  nobis  planidem,  que  novus  ortus  dicitur,  de  communi  pastura 
civitatis. 

Item  eodem  anno,  videlicet  82,  reverendus  in  Christo  dignitate  et  ^^^.g^. 
pater,  utpote  octogeoarium  excedens,  dominus  Rudulphus  apoplexie  morbo  tactus^  '  *^ 
vita  functus  est,  vir  utique  manswetissnnus,  pudicus  et  hdmanus,  spiritualium  et 
temporalium  rerum  sciencia  et  experiencia  instructus.  Fuit  in  adolescenciori  etate 
quondam  referendarius  domini  Eugenii  pape,  ut  ex  post  in  curiis  tam  imperatoris 
quam  aliorum  principnm  famosus  et  de  legatö  sedis  apostolice  in  episcopum  Wra- 
tislaviensem  postulatus  nostri  monasterii  sincerissimus  fauti^r  et  promoton      Cui 


1)     Der  war  sehon  i.  J.  U64  in  Breslau  ab  ptbstUcher  Sabdelq;tt.    Klose  DI.  p.  298 
ans  Eschenloer. 

49 


^ 


I 


J- 


8S6 


lY.     Catalögus  abbatum  Saganensium. 


successit  domiiftis  JtihftiiMs  SWdVos,  ib  NorenlMtgemi  distrieUi  na(RS^  promoeione 
regis  Hangarie  Mlithie  et  preivisfiane.  a^stölica  plm  ^ttniti  eldcdoiife  eanonica 
eplscopatuin  WraUssAatleftsetn  'fiaMU9>}  ^eientes  UMH^ue  MfiönSdl  Wititiafelaviäu-* 
ses.  hunc  disposicione  regis  et  dj^YobneicAie  seüt  liffiftsteKto  jafii  epfbcM^Mi  Wm« 
tisslaviensem  desigDatam  et  ob  tyranniditatem  regia  contraire  npn  valentes,  tunc 
IJmore  regis  a  eanonica  eleccione  declinaverunt  et  dimissa  forma  concilii  generalis 
in  ifaftt&i  idänviftilcfrites  ^t  liehbei-ätione  hablta;  etm  pto  ttairc  salvis  )SahiS  »  )uri* 
bns  prebendarum  et  ecclesiarum  svbiMn  ftBter  "igere  nequirent,  in  enm  consense- 
ruht  Hie  cum  cum  soliemnitate  per  civitatem  in  ecclesiam  cathedralem  introdu«> 
ceretfir,  tanta  tempesOis  Subito  äuodita  est,  fit  üOm  ultra  (lOAt^n  -df^Hus  esset, 
nl^a  torocedere  nMi  valentes  in  capellatfi  aanctf  Petri  prt>p^  ))ontekii  dfec^tverunt 
et  Ibidem  ää  teinpas  'sustinui^i^ufit,    quod  eiineti  t^niquatt  piesagkntt  ftttUre  tßm- 

Sestafls  oeciksitfne  ipsius  i^sdtande  acci^erunt.  Hie  pöst  conflraiacioneiii  et  bene- 
fcciottett  ismate,  ipiibiDs  e^  cavMs  tfut  qua  ctflpa  nfec  coram  pro  tanc  fdHy  egre- 
Sium  deiitoi-em  ^dominum  Micolflum  Sculteti,  Inter  Mteros  prektoa  ecei^sie  kathe- 
räl^s  potentem  op^re  et  sei^one  captivavit  et  tn  vfi^alis  teteri^fs  <per  aatium 
dfmidimn  vA  ampliua  tenuit  Qui  tand^m  liberttffe  donätus  et  ad  acä^m-}  teeen- 
tem  deVettieds  humatiis  ekutos  eat. 


Mfe  ohMidiane  Modii  civUatit  ei  vattadone  regni 
ApuHi  ae  eltofflwff»  W^OruhUe  per  Turehow. 

^480.  Anno  Christi  1480,    die  X.  Inetfäis  Junii^^}    Rodium,  civitas  maritiina  et 

'munittssima,  a  Tui^is  eum  eentum  milibus  armatoinin  classeqoe  makima  ac  bellis 

mirabilibus  et  inauditis  impetitur  sepfusqae  insultibas  arfimosis  aggreditar.    Tandem 

aa.  Jdi.  ipso  die  Pentbaleonis  post  maltorum  Turcomm  particulares  strages,  cum  civitatem 
undique  instantiäsime  oppungna<-eiit  jaiiique  muroa  conscendissent,  domini  JobM- 
niie  divinitus,  ut  certo  creditur,  adjuti,  coserds  foptiter 'cum  hostibus  manibus,  ab 
rosis  sie  muris  eminus/repulerunt  non  absque  ingenti  Turcorum  podore  et  sträge. 
Sicque  obsidio  soluta  est,  injectis  tarnen  pritts  X^t  fertttr}  octo  liiilibus  lapidibus 
et  nno,  ex  bombardis  et  machinis  Turcorum.  Ex  liac  victoria  Johannite  ex  tunc 
tributuin  dare  solitum  Turco  nequaqüätoi  prestant  ut  olim.  Inventa  stint  in  hac 
pungna.  super  menia,  fossa  in  municionibus  hostium  et  man  eecidisse  Turcorum 
tria  milia  quingenti;  totoque  obsidionis  tempore,  que  diebtas  89  duravit,  ut  ab  • 
hiis,  qui  de  notabilioribus  viris  ad  ipsos  Rodianos  defecerüdt  äceepttttti  est, 
IX.  milia  ceciderunt  et  quindecim  milia  wlberati  fiienmt 


») 
*) 

') 


VergL  über  Bischof  Radolf  uad  Johanns  IV.  Wahl  Klose  UI.  2.  p.  311  ff. 
Hier  wohl  freilich  sonderbar;   extremum,  ans  dem  Oiicchischen ,    yergl.  Du  Gange 
unter:  acris  nnd  iiera.     Sollte  irielleiehtt    aetatem,    stehn. 
S.  Hammers  Gesch.  des  Osman.  Reichs.  II.  ^p.  200  ff. 


\ 


20.    Martin  L      (hmanm. 


887 


fiodem  anno,  obsidione  Rodi  dimissa,  cum  ingenti  genmiin  multitadine  et 
elasse  in  Apuliam  applicuerunt  e^  civitatem  sedemqae  archiepiscopalem  Vdrunti«» 
namO  obsederunt  et  muris  machinaram  impeta  eversis  vi  armonim  ceperont,  viris 
partim  occiais  partim  acerbissime  servitutis  jago  subaclis,  violatis  matronibus, 
atnpratis  virginibas,  captis  ^anctipionialibas ,  fedsti?  adolescentibus  et  senibos  tra« 
cidatis,  saoerdotibtia  -chideliter  jugfltatis  et  oocisis,  archieiHscopam  Ioci|  Tirom 
senem,  poutificalibus  indatum' a^ura  Iq^iiea,  diytstwWJt  in  frusta;  popaloqae  suo  Qn- 
eolatisN  expulsis  ac  deletis3  copioso  numero  peregrini  popali  armisqae  ac  victuali- 
bns  civitaiem  momveront. 


JQe  inieriiu  Mßhwmeti  Offoniaiil  itnperatari» 

Turearutm. 

* 

.  Anno  qaoqne  1481  Mahumetos  Oitomanua,    qni  jam  per  triginta  annos  in«  t48i. 
ekristiaaos  persecutop  fuerat  moltisqoe  terris  christianorom  sae  dicciom  ^''  ^*'*^ 
sabjogatis  atrocissimis  bellis,    taudem  humania  exutoa  deaoendit  ad  inferoa  tercia 
die   Maji   tumakoaque  magnus   Gonstantinopoli    oritun      Pc^iüiia  namqae  posce^p 
bat  Bajssetam  filiom  Mahumeü  majorem  natu  in  imperatorem,    sed  baronea  Ha* 
hometi  Zaliabom,    minorem  natu  volebant      Tandem  cum  popo^ns  vicisaet,  ipsi 
fiUum    Baisseti,     donec    ipse    Baisetus   pater,     qui    tune    aberat,    regrederetor, 
in   loeom  imperatoris   eonstitanat ,     qui   sexto    kalendas   Julii  ^3     Conatantinopo-  M.  Juni. 
lim   ingrediens   imperator   salutatur.      Zaliabus  vero^    cum  victum  se  cognovis- 
aet,    Kdiens  ex  Siria  et  imperium  cupiena  obtinere  Asie,     Prasam^}   scceiMt, 
quem  poatea  Imperator   Turcomm  Baisetua  fugavit  et  patemnm  Aaie  imperium 
recuperavit- 

liiis  eciam  temporibus  Turei,  tfd  Otrantem  aliaa  Ydruntiuam  in  Apu-* 
lea  espoognaveraiit  et  detinebant,  audito  Mahumeti  imperatoria  obita,  aafvis 
rebus  aese  dedidere,Alphonso  Ferdioandi  regia  filio,  quoa  deindo  in  mancipia 
detinuit. 

Eodem  anno  Baisetos,  imperator  Toroorum,  Riaanum*^^  opidum  e  manibus 
Pannonie  regia  eripuit,   Matliias  vero,   rex  Pannonie,    djoionea  pene  omnea  aupra 


») 
«) 


') 
*) 


Von  der  Landane  bei  Otrantö  88.  Joli  148S,  zn  gleiclier  Zeit  mit  der  Bestarmung 
von  Rhodus,  s.  Hammer  11.    p.  180. 

Korkad,  Baj^aaids  Sobs,  tvnrde  4.  Mai  1481  aam  Stattbalter  seines  Vaters 
ansgerafen,  gegen  Dschem,  gewöhniieh  Zizim^  Bajessids  Brnde^  nnd  dessen 
8Qbn    Qgttscban»     Bijesaid  Iiam  IM).  Mai  nadk.  ConstantinopiÄ«      S.   Hammer  U* 


2&1  tt. 
ehern 
I.  254. 


Dschem  zog  in  Brusa,    untentiitat  ron  den 

p.  2Ö4. 

Risano,    S.  O.  Ton  Ragiisa,    N.  t»  Cattaro  an  der 

Hammer  a.  a.  O.  p.  WS* 


y    eun«    Hammer  a.  a.  O»» 
▼oa  Dalmatien* 
49* 


888  IV.    Catal0gu$  ahhakm  SagawnHim. 

Danubioni  Tarcoram  sibi  tone  sobjagasset,  nisi  beUrnn,  quod  inter  ipsom  et  Fri* 
dericam  ünperatorem  terciom  gerebatur  acriter  inpediiiiento  fiiisset.  - 


He  ca$u  tenerahUi§  patrit  domini  MarUni  per 

JluoDum  apapleoDie. 

1481.  Anno  Chrisü  1482  venerabilis  pater,  dominus  Maitinns  abbas,  infra  octa» 

SB»  Oet«  ^gg  beate  Hedwigis  nocturno  tempore  gravissimnm  floxam ,  quem  guttam  vel  apo- 
plexiam  nominant  incorrit^  qui  et  lingwam  ejus  et  totom  dextnim  latus  tetigit  et 
semimortuum  effecit.  Acamen  tarnen  ingenii  sibi  non  abstolit  sed  discursnni  mal- 
tum  impeditum  reddidit  Brachiam  dextrum  omnino  invalidiim  et  tamqnam  mor- 
taum  dependebat,  iq  pedibus  ductn  et  adjutorio  aliorom  male  incessit  Moltis 
tamen  medicinis  et  gravibus  expensis  et  laboribus  competentes  vires  resompsit, 
ita  nt  divina  ofScia,  eciam  pastoralia,  licet  raro,  perageret  et  sex  annis  com  dl** 
midio  post  casum  fiujasmodi  prefoit  et  licet  in  consiliis  acutus  et  providus  esseti 
in  loquela  tamen  et  discursu  semper  impeditus  remansit.  Et  manu  sinistra  eum 
mandttcare,  bibere  et  scribere  ac  alia  quecumque  agere  oporlebat^  in  divino 
tamen  officio,  quantum  sibi  necessarium  fuit,  dextra  manu  cum  adjutorio  sini* 
atre  agebat» 

Fuit  hoc  pyo  flagello,  haut  dubium  divinitns  sibi  dato,  multum  immutatus 
et  a  yanitatibus  seculi,  ambicione  bonorum  ac  implicacione  secularium  negodorum 
(quia  eciam  ad  hec  de  reliquo  inabilis3  quamplurimum  abstractus. '  Inpignoraciones 
bonorum  monasterii,  quas  sine  necessitate  fecerat  reluit,  exceptis  censibus  in 
Qwelitcz  pro  altari  Marie  magne  in  Grunenberg»  Canes  venaticos  et  mulieres, 
sine  quibus  nullum  sibi  videbatür  gratum  solacium,  abdicavit  in  tantum,  quod 
quamdiu  vixit  nee  caniductorem  minimum  servaret.  Inpaciens  tamen  et  importunus 
non  minus  quam  antea  fuit,  ymmo  ab  officialibus  suis  minus  quam  antea  sustinuit, 
multumque  temperate  in  cibo  et  potu  (^sicut  et  sibi  pro  vita  sua  multum  necessa- 
rium foit3  vixiL  Medicine  quoque  studio  et  exercicio  tarn  pro  se  quam  pro  afiis 
aollicite  intendebat,  propter  quod  et  üavorem  hominum  ac  Camam  bonam  recupe- 
ravit,  organaque  minora  comparavit,.  que  non  pleno  anno  uno  duraverant  et  igne 
supenreniente  combuste  sunt. 

MBe  carUHa^   que  hii*  anni§  jitit* 

Fuerunt  anno  1481  et  82  anni  satis  graves  pauperibus,  precipue  82,  in 
quo  propter  excessivam  et  diutinam  siccitatem^  que  in  flore  bladorum  accidit  et 
usque  in  messem  duravit,  frumenta  extorruerunt ,  ita  quod  post  festa  paschalia  et 
ante  messem  modius  siliginis  pro  floreno  Renensi  vel  modicum  citra  emeretur, 
fuernntque  vina  bona  et  forcia. 


9(K    MtcrUnl.      Pett,      Klotterbrand.  389 

^3  Bellum  qooque,    quod  rex  Hnngarie  cam  imperatore   Friderico  habiut,  - 
eotituraatur   assidae    eaptisque   tandem  meBoribas   civitatibus    Aostrie^     videlicet 
Wienna  et  Nova  eivitate^J  aÜa  oon  gravi  labore  in  dedicionem  recepit  impera* 
toremqae  de  paternis  suis  ierns^et  heveditatibiis  expolit^    ita  ut  in  civitatibas  im* 
periaHbas  iisqae  ad  mortem  prefsti  regia  Hoogarie  ezularet, 

J9e  peiUtencia  generali. 

Qaemadmodom  moris  est  caristiam  pesfilenciam  sequi,  eirca  annos  domini 
1483  dtra  et  ultra  pe^tilencia  gravis  PoloDiam,  Slesiam  aliasque  partes  Almame 
perculit.  Tandem  anno  1489  epiam  Saganum  invasit  et  per  estatem  aliquas  do*  I48&. 
mus  infedt,  in  autumpno  aatem  ampHus  invaluit,  ita  ut  quadringenti  vel  quingenti 
homines  morerratur,  nullusque  hoc  anno  fratrnm  mortuus  aut  infectus  fuit  Se-  ^^M* 
qaenti  autem  anno  iterum  in  estate  pestis  rediit  et  in  autumpno  gravius  invaluit 
ac  usque  ad  fcstum  natalis  Christi  duravit,  hiisque  duobus  annis  non  minorem  na- 
meram  populi  utriusque  sexus,  quam  anno  1450  (^quöd  solum  nomen  magde  pe* 
sttleneie  habet}  absumpsit.  De  monasterio  nostro  quatuor .  fratres  mortui  fueruut 
et  quinque  infecti  convaluerunt.  Mansit  primo  quidem  anno  dominus  abbas  in 
Sagano,  V""  vero  anno,  peste  gravius  invalescente  in  Nawinburg,  (quod  hae 
iempestate  a  peste  immune  permansit}  moratus  est,  seqnestratique  fiierunt  hoö 
tempore  eonfessores  a  firatribus  et  in  infirmaria  morabantur,  quorum  duo  infecti 
liierunt,  videlicet  Georgius  Lange  et  Geor^us  Molner.  Primus  mortuus  est,  2^** 
Gonvaluit,  terdus  absque  eontagione  permansit;  de  monasterio  quatuor  fratres  mor« 
tui  sunt  et  qninqne  infecti  convaluerunt.  Ad  conducendum  quoque  defunctorum 
Corpora  noa  ni^i  duo  fratres  admittebantur.  Remanserunt  in  hac  peste  viUe  et 
rastici  in  eis  pro  majori  parte  immunes  ab  infecdme.  Freynstadt  in  hac  plaga 
panmi  tacta  est,  similiter  et  Soravia. 

J9e  «eetinffe  Sagani  et  moneuterii  eoDUtUone. 


Pli^a  peaCilendali  vis  sedata,  cm  jam  vidui  et  vidoe  se  aliis  nupciis  co- 
pulassent  et  fortassis  plnritas  hominum  minime  hujusmodi  plagata  emendata  iuisset, 
mox  gravior  ira  dei  supervenit.  JVam  anno  86.  quidam  faber  ferrarius  instrumen-  t^M. 
torum  famosus,  nomine  Schersmeth,  habuit  stubam  unam  balnei  in  solario  suo 
satis  periculosam«  ^vX  feria  quinta  in  festis  penthecostalibus  eandem  calefacere  ^^  M»- 
faciens  incendium  suscitavit,  fueruntqui^  cives  pro  tuno  pro  magna  parte  absentes, 
alii  in  nundinis,  alH  in  merieis,  alii  ad  limina  sanctorum  ac  alias  hinc  inde  distracti 


li*  Kl 


>)     Am  lUndc  atehC:  Bellani  recls  Hnngarie  cum  inpcntore. 
*>     Wienerisch  NeiiaUidt.    VefgT.  Bonfioii  rer.  Ilngaricamui « 


deeadis  IV.  Kb.  8. 


\ 


390  JT.     Catalbgm  jMkhm.Sä^aneMiunC 

et  dispers!^  qood  vix  meAetas  domi  fore  estirikabatar ,  faitqpe  tiiiic  iiotabilis 
siccitas  veraique  sunt  com  hoo  hii,  qid  presenles  faerant,  u  sedieionem  sie  qood 
pro  estincdoBe«  neglieocios  agerent,  sicqoe  igoia,  ligore  acoepta  omiiia  absompst, 
sie  qood  pretor  eastrom  et  stabulo  eqooram^in  soburbio  ejosdem  nee  tectom  qoi* 
dem  onum  in  tota  civitate  remansit  simülqiie  eoßlesi^  et  monasteria  ambo  perie* 
runt  Potuisset  pro  tone  ecclesia  nostra  una  cum  moiiasterio  de  facili  conservari, 
si,  qui  tuerentur,  affuissent.  Remanserunt  pro  tunc  septem  fratres  in  monasterio, 
tres  in  sacristia,  qui  conservavenmt  efaonim  ioferiorem  et  onus  solus  ex  eis,  vi- 
dielicet  frater  Zacharis,  chorum  superiorem,  qui  tres  in  satis  gravi  periculo  foe- 
runt  et  gravati  fumo»  Remanserunt  edam  dno  in  relectorio  yemaU,  qui  nullo 
gravamine  affecti  fnerunt  Prepositos  qnoque  curie  cnm^rvo  sao  celWario  re« 
mansit  in  curia  et  cum  ab  igne  urgerentur,  sub  patella  braxature  que  pro  tone 
extructa  fuit,  se  absconderant.  Mausi  et  egö,  pro  tunc  prioris  officio  fimgens,  in 
lii>eraria ,  in  quam  oancta  suppelleotiBs  cunctomm  fratrum  conventualium  fiiit  de- 
portata,  et  com  hoc  ibi  non  solum  fnerunt  libri  sed  omnes  meliores  omatt  eccle- 
sie,  habens  mecum  copiam  aquo,  qui  ibidem  per  tres  horas  igne  eonflagraate  per- 
mansi  et  vix  suffiDcacionem  adjutorio  dei  et  aque  evasi,  nam  janua  comburebator 
ex  integre  dneqne  fenestre,  videlicet  minor  ad  aquilonem  et  una  ad  meridiem 
combosttt  samt  nee  debite  repagulate  per  ventum  aperte  fnenmi  Atestodine  quo« 
que  per  lares^)  pro  aque  ductu  dimissas,  que  pro  tunc  apeiid  fuerunt,  copiosus 
ignis  et  fumus  ceeiderunt,  sie  quod  nisi  aliquis  ibi  fuisset,  qui  curam  adhibuisset 
impossibile  fiiisset  humano  modo  reservaculum  istud  potaisse  inustum  permanere, 
eo  quod  repletum  fuit  vestibus  et  lectistemiis.  Ideoque  multum  eonsuitum  ^fore^ 
si  umquam,  quod  deus  avertat,  talis  casus  emergeret^  ^ut  nil  vesttum  aut  aÜanrai 
rerum  facile  incendibilium  in  liberariam  portare  permitteretur,  cum  alias  habentur 
cellaria  et  refectoria,  in  quibus  res  reponi  poterunt  et  conservari.^  Biam  si  rao- 
nasterium  adhuc  bis  exustum  fiusset,  non  tanta  et  tarn  irreparabilia  dampna  incnr- 
rissemus,  sicut  ex  sola  liberarie  combustione.  Fuique  tandem  post  trium  hcMraram 
spacium  tantum  fumo,  et  calore  fetoreque  fatigatus  omnibusque  \iribus  destitu- 
tus,  quod  defecissem,  nisi  fratres  me  per  fenestram  in  scala  eduxissent.  Gravi 
ex  hoc  langwore  fdnne  per  meosem  decobni,  fuerunlque  post  meum  abacessum 
supplectiUa  incensa  per  carbones  a  testudine  per  foramina  defluentes  sed  mane 
sine  notabili  dampno  bat  mcendium  sedatom.      Premaniverat  doMnua  abbaa  post 


>)     Ich  finde  dieses  Wort  nirgends  angefahrt,    es   scheint  fast  eine  Jftöhre  tum  Ablaofe 
-    des  Wassers,  etwa  in  der  Art  eines  Schornsteins  gebanet,  an  bedentea.     Vergl.  d. 
fol||^.  Anmerh. 


^) 


Unten  am  Rande  ist  ziemlich  gleichzeitig  .nat^hgef ragen «  Pra  n^B(c  vero  liheiafia  s^tis 
munita  est  contra  ignem,  nam  et  fenestra  minor  ad  aquilonem,  qne  sola  in  hac  parte 
pericnlo  sttbiacet,  habet  pro  nunc  januam  ab  estra  ferratam^  aqaaanctus  cclam  ego  ipse 
obstruzi  calce  et  lateribns,  provideatur  solnmnodo,  nt  janna  lignea  abieiatnr  st 
aliqnando  necessitas  et  pericolum  emerserk.  et  fisaesti^'faene',clindeMarHel*ehseitlitnry 
nee  sapp^Uectilia  fanportare  permittentav  sine  lAclusioae  ciaMram*    ' 


'99.    MurÜn  L  *    KXoiterbdu. 


391 


prinam  eonibttstiofieiii  hiaMlMiila  snti  sie,  qtatfd  ih  snibiibtts  domibas  suis  sola  (ecta 
übsitaipta  eoflit',    )n  gianäAo  qaoque  redfatfeiliiit  jnfevioröoi  testudinen.     Testodkies 

£ioqu0  eeelß^e  ^o  taue  otniMs  räiMta^<A^dl-ilfibiWd  d^portav^rd^  ea  taba*» 

6 -alMUmii,. 'cMdell^  «t.feto'^ttfniä  DinMMtithlti  c^eUam  et  aniWtiüii,  noros« 
tniik  «Horlltun  igdteVeliMtrd  «'«Htbbi '  lübeteii^  ^ed  de  i^eliqno  niilhis  videbator,  4p& 
ttfldm  mmMi  prtf  «oÜtbltilOH« -«ktontferet  ^eii  musqtiiäquie  facta  sba  eofitemplavit; 
fiiflrliiarikfll  ilotaiki  in  Orth  ek  Mttbfki  aMeiimMlid  Johannes  conveTsas  com  paaco 
adjutorio '  sibi  ftoto  ooaservavtt,  quam  et  fr^Mres  feire  per  totam  eatMem  pro  dor- 
nitorio  habueront 


•     • 


1 » 


*  Poat  exiiadoilem  VetierabiÜs  pafter  ^domirfas  Maftinos,  qoamvis  im^lidaa 
corpore,  operam  taufen  'aolUdtam  pro  reedÜcaeione  monasterii  fecit,  proeurando 
Bgfia  a  domiois  noatris  dliciboB  Saxonltf  et  A  ddmino  Jehanni  deOebirsteyn,  opti^ 
mas  aia^mtö  "trabies  pro  talo  granario  et  pro  solaifls  intbr  duo  refeetoria,  sie  qood 
de  nostria  lignia  ^iii  cottiptiracSone  extradeoriim  pabca  constampsfiiias.  Tone  t6fi«ade 
rabttis^  donnitorium  antiqMAi  istrata  «M  pHamin  terra  dt  lateribus,  qaod  prias  asae* 
ribas  stratam  foit.^) 

Du  qaöqile  gravM  assidue  efjfaccioiies  In  snbditos  snos  feoit  nostrateaque 
pro  canetis  afliis,  laboribtis  ac  veeturis  aasidaia  supra  inodam  graraTlt,  ttnniendo 
civitatea,  opida  et  casira  umito  möAa,  preeiptie  tainen  *arceni  Glogovienaen  mex- 
pniigiiablliter  qaodamniodo  nranivf t  contra  regem  Bungarie.  Tranatalit  monasteriimi 
mlnoramde  Obdervancia  Ologovie,  oapellaiiW  aaneti  ^Georgii  in  sommo  valde  um« 
nivit  et  vallo  firmissimo  ciroumdedit*  circa  qiiam  munidonem  expngnandam  fracta 
est  bombarda  Legnitczensis  ingeiiiis  molia. 


JDe  infi^eiUaie  ei  rebetUame  4t$eiM  Jfohanni$  eonMra 

regetn  Mungarie  Maihiatn. 

Dax  Johannes ,  volens  providere  HL'abas  suis  et  eas  heredes  terramm  sua- 
ram  relinquere,  federa  ac  matrimonia  cum  duobas^3  ^^  ducis  Hinrici  de  Glatcs 


. » 


•« 


>)     Am  Rande  steht  fStot  gMfelscMg"Mckg«tr«geat    In  altero  qaoqiie  dormiiorio  optima 

'  teatodo  aub  aiiceaasore  eal^  'l'iito  atMita  et  fcaa  'kontra  igoem  ondiqne  mnnita. 
>)     Eigetttlick  dr«i  TMhtar  «a  drM  BlOder,-  JUkeH^  ^M^tiad  Karl  ton  Mtoatarberff. 

S.  So«imerab€rg  sa  Tab.  jpeiiea].   II.  Tf;«  St7,  118,  30.    Vergl/  anch  Kloa€  Ul. 

iL  p.  34t  y  nad-'Gebhardi  ueach.  ▼•  Schlaaiea.   p.  848  S.  mit  den  daaelbat  aoge- 

^hrteo  Qaelleo. 


993  IF.     Catahgui  aibulim  Sagafiimkm. 

et  Monsterberg,  filii  Gerdckonis  contraxit^  da«8  eis  filias  tradendQ  sibiqiie  ad  hoo 
eciam  alios  duces   Skesie   precipue  ducem   Oppaviensem^^  coaciliaiiß,    speraoa 

§468.  eciam,  vi  armoram  contra  regem  Hui|g«rie  prevalere  posse.  Amio  itaqae  148S 
(6«  Jm.)  post  festa  nataÜs  Christ! ,  mipcSs  ioatafiratis  convocatiaque  OBmiam .  opidomm  such 
nun  consaliboa  ae  vasall^,  eos  modis  omnibas  indqcere  conabatmr,  ot  dietis  fiBia 
Hinrici  de  Glatcz  homagiam  fidelitatis  lacerent,  qti  onanimiter  responderant,  hoo 
agere  non  posse  honorique  eomm  derogari,  eo  qaod  ad  homa^om  regi  Hungarie 
faciendom ,  per  enm  prius  eciam  coacti  foia^ent.  Ipse  nichilominas  minis  teterrimis 
ad  faciendom  qnod  juberet  instetit*  Vasalli  in  domos  soas  reversi  sunt,  Glogo« 
vienses  die  ac  nocte  in  amus  vigilantes  fneront  Nitebatar  interim  sUpendarios 
(0.  Febr.)  condacerc,  Bohemosque  dux  Glacensis^}  in  notabili  copia  mittere  conabator.  Sed 
dux  Legnitczensis  Fridericns,  capitaneos  Slesitarmn  in  bac  causa  per  regem  de- 
sagnatas,  mox  eis  in  occnrsnm  yens  eos  repnlit  et  in  Bohemiam  redire  compnlit, 
qni  montana  peragrantes  tandem  circa  Zittaviam  per  Luzaciam  descenderont  et 
per  castmm  in  Glogoviam  a  dace  ducti , .  convocaUsque  per  ducem  Johannem  con- 
solattt  ac  communitate,  habens  circ»  se.  annatum  populum,   ex  eis  plures  captivoa 

(MiM.)  cepit,  videlicet  ..  Keppil  magistrum  consulnm,  virum  in  literis  secularftus  em* 
ditum  et  magai  consilii  ac  fame  ac  alios  ^  sex  vires  BOtabiles  potentes  eonsilioi 
opere  et  sermone  eosque  in  pi-olündam  torrlin  projecit,  in  quo  fere  toto  obaidionis 
tempore  detenti,  penuria,    tabe,    fetore  et  i^alore  carceris  consumpti  sunt,  unus 

Stptl»ff.  post  alium  miserabiliter  mortui,  pro  tuicione  reipublice  hec  paciendo.^  Recepit- 
que  Glogoviensium  omnem  dcpositam  et  paratam  pecuniam  in  gravi  quantitate, 
molendinaque,  idllas  omnes  ac  priviiegia  et  libertates,  eosque  ad  homagium  juxta 
veluntatem  suam  faciendum  coegit  peragravitqne  cum  dictis  stipendariis  alia  opida 
sna.  in  Freynstadt  Johannem  SchuUcz  magislmm  civiqm,  virum  industriom  et 
eloquentem,  teterrimis  carceribus  inclusit  et  post  aliquot  dies  spensioae  et  cau- 
done  ab  eo  accepta,  ut  cnnctis  bonis  suis  venditis  terram  suam  abjuraret  et  ab- 
scederet  Uberum  abire  permisit,  Daniel  quoque  Timonis  vix  manus  ejus  fuge  pre« 
sidio  evasit  In  omnibus  opidis  novos  consulatus  et  presidentes  posuit  generum«- 
que  suum  ducem  Georgium  secum  retinuit  et  in  Glogovia  tempore  obsidionis  man- 
Sit.    ACätque  rex  Hungarie  pree^uim  betlorum  suorum  capitaneum  Tetbawir  cum 


1)  Johanns  II«  Gemalin  war  Tochter  Herzog  Wilhelms  Ton  Troppan*  Wahrscheinlich 
nabm  anch  Herzog  Conrad  der  Weisse  von  Oeis  Theil ,  noraus  sich  dessen  traurigea 
Schichsal  erklären  liesse.    VergL  Cnraens  p.  SOS. 

1)     Herzog  üeorg  von  Munsterberg* 

3)  S»  das  Schreiben  der  sieben  Ratbm&nner,  die  1488  zn  Glog^n  im  Gefanmisee 
Hnngers  starben,  bei  Worbs  in  deasen'  neneoi^  AreldTe  II.  p»  171  y  una  des* 
sen  Aninerhnngen  dazn.  Wie  koi^ile  doch  Worbs  sich  entschiiesse»9  den 
Bradermörder  nocb  entschnldigen  %a  sollen,  den  vrir,.  wie  seinen  Vater ^  ana 
unserer  Chronik  nbr  jbu  eenan  kennen  lernen.  Hat  er  die  Rathsberren  nicuf  seit 
8.  Mars  nnirechtroässiger  Weise  eingekerkerl?  Der  Inlialt  des  Scbreibcns  allein  Tcr- 
nrtbeilt  den  Mörder« 


20.    Martin  L      Johanns  IL  v.  Qhgau  Empörung,  293 

aBquiftiid  eo^is  annatoram  eqaeatriaiii,^  V^  voml  cmn  principe  Friderico  et  Wra« 
tislayiensi  episcopo  com  eo  binas  vel  tnuM  tractatus  habaerant,  modis  omnibas 
ei  perswadentes  et  consnlaites,  ne  se  regt  opponeret,  promittentes,  se  regem  pro*- 
picim  et  favorabilem  fiictiiros,  solmniiiodo  fidem  sibi  jaxta  cepta  oon  violaret, 
qui  in  nallo  consiliis  ant  perswasionibus  eoram  aqaiescere  curavit  sed  derisoriis 
et  protervis  verbis  eos  sabsannavit  sicque  rex  contra  eam  tamqaam  infidelem,  pro-» 
tervum  et  rebeliem  procedere  cogebator. 

JDe  morte  duci»  X^riäerici  J^egnUcaensis  ei  ob$iäiotM 
Cfiogaeie  ae  ewpuUione  dudt  JfohannU, 

Com  Iiec  agerentor  dnx  Fridericns  Legnitcsensisi  qoi  per  regem  snperior  (Msa.) 
eapitanens  in  liac  tempestafe  faerat  designatns,  infirmari  cepit  et  quod  toxico  lesns  (^*  ^'^^ 
esset  a  medicis  aperitor,  lectoqne  ad  quindenam  vel  modico  ultra  decombens  mo- 
ritor.^l  Que  mors  magna  incon^oda  liüs  nabilis  temporibns  toti  Slzesie  intnli^ 
nam  dax  iUe  exeAitatos  in  rebus  bellicis,  multum  activus  et  severus  fuit,  com- 
pescuisset  liaut  dubium  multum  illum  barbarum  populum,  ne  tanta  et  abhomina« 
mlia  dampna  in  cedibus,  incendiis,  rapinis  ac  ecclesiarum  efiraccionibus  undique 
fseisset,  de  quibns  extranei  capitanei  nicbil  aut  parum  curaverunt  dedissetque  sine 
ambiguo  hiis  rebus  celerius  finem.  Rex  itaque  Hnngarie,  cum  ducem  Johannem 
sie  obstinatum  et  rebeliem  audiret,  misit  in  Slzesiam  ad  eum  domandum  flagellum 
Aeiy  populum  inbumanum,  populum  partim  infidelem  partim  fidei  corruple,  manci- 
pia  viddicet  Sarracenorum,  quorum  dux  et  capitaneos  fuit  Despoth,  dux  Sar-* 
vie'3  ^  Turcis  depulsus,  dominum  qnoque  Johannem  Hawgeinritcz  cum  Theutunico 
popmOy  qui  duobus  integiis  annis,  cum  rex  alias  a  bellis  quiesceret;  usque  ad 
mortem  regia  Sbsesiam  etLuzaciam  occnpantes  miserabiliter  vastaTorunt,  nemini 
parcentesy  nee  etati  nee  sexui,  virgines  stpprantes,  inatronas  violantes  et  renitentes 
oecidentes  ecclesias  violaverunt,  sacramentum  corporis  Christi  de  monstranciis 
eicierunt  et  monstrancias  aliaque  vasa  sacra  et  vestes  rapuerunt  et  in  usus  pro- 

Ibanos  converterunt      Hie  itaque  inhumanus  populus,    adjunctis  sibi  Slesitis  et 
4usatis  circa  festum  ascensionis,    anno  quo  supra,   videlicet  8S,    Glogoviam  una  ij^m. 
cum  duce  Johanne  et  duce  Georgio   Glacensi  valido  populo  armisque  ac  bombar-  ^'*  ^'■* 
dis  cunctisque  aliis  necessariis  habunde  munitam  valide  obsederunt,  bombardas  in- 
geiitis  molis  de  Sweydenitcz^  Wratisslavia  et  Lignitcz  adducentes  sed  nichil  cum 


^p 


s)     Die  berachtigte  Bchwane  Bande^    8«  Stenzels  Gesch.  d*  RriegsTerfassnog  Deutsch- 
lands ▼orziigl.  im  Mittelalter  p.  5264. 

s)     S.  Thcbesias  Liegnitzische  Jahrbtteber  II*  p.  300  ff. 

*)      Wen  der  Verfasser  damit   meine,    (ob  Wilhelm  Tettauer?)    neiss  leh   nicht,    da. 
Georgs  Brancoyieh  Kinder  todt  waren  und  Servien  1459  Türkisehe  ProvinE  wurde. 
Hammer  IL  p.30  ff»    YergLL.  A.  Gebhardis  Gesch.  d* Königreiche  Dalmazicii, 
Groasien,   Szlaronien,  Servien  n.  s*  w.  p.  364  ff.    Ueberhanpt  giebk  unser  Verfasäcr 
ein^  ^anafüJirUchere^  firüAier  nicht  bekannte  Nachrichten  iiber  diesen  Krieg. 

50 


994  If.     Catalagui  ahbatum  Saganemjkim. 

£is  prafeoerant  Sicque  tandem  totam  dvitatem  yallp  clreimidedeniiit,  mmdclottn 
ad  fossata  constraxenmt  ^  nt  de  reliqao  nemo  exire  vel  intrare  posset  Hiiiricosqao 
dux  Monsterbargensis  et  Glat€zenais^3  ^^  ^^^™  fratre  sao  Hinco,  vendito  nno 
Castro  aliisque  boQis  inpignoratis  condaxit  exercitam  qaatuor  miliam  expeditoram 
armatoriim  et  venit  duci  Johanni  in  adjutoriam.  Dax  quoqae  Johannes,  de  elvi- 
täte  cum  tribus  equis  latenter  fugiens,  vasallos  cum  civibus  et  rasticis  de  diatri^ 
ctibus  Freynstadt,  Sprottaw,  Granenberg  et  Swebassensi  congregavit,  int^ens 
80  eis  ad  latus  ponere.  Ipsique  Bohemi  anteqaam  descenderent,  terras  episcopi 
aliarumque  civitatam  regni  ferro  et  igne  miserabiliter  vastaverant,  qaos  tandem 
Johannes  Hawgevitcz  cum  adjutorio  Wratislaviensiam  et  alioram  repulit  et  cum 
descenderent,  a  latere  eos  cum  mille  et  qaadringentis  equitibos  secatus  est,  mi- 
sitque  ad  Tethawir,  qai  exercitui  ante  Glogaviam  prefuit,  at  quadragentos  equites 
sibi  in  auxiliam  mitteret  ad  invadendam  Bohemos.  Qai  cum  in  hajasmodi  aaxilio 
negliens  esset,  ille  nichilominus  eos  secatas  est  prope  Sprottaviam,  abi  illis  jam 
sine  cara  et  sollicitadine  ineedentibas  in  eos  imiit  et  magnam  stragem  feeit,  mal- 
tos occidendo,  plures  captivando  et  wlnerando  plarimosque  carros  eis  abstrahendo, 
precipue,  quod  eis  non  parvi  incomodi  attolit,  qainqae  tonnas  Am  pulveribos  ra-> 
piendo.  Cecidit  ibi  nobilis  et  generosas  •  •  baro  de  lUinburg,  et  si  in  aaxilio  sibi 
prestando  non  faisset  neglectas  sine  dabio  campam  et  cancta  obtinaisset  Sicqae  ana 
cum  dace  Johanne  ante  Sprottaviam  sua  castra  metantes  ibidem  ultra  mensem  jacaenmt, 
nichil  agentes  nisi  quod  terram  circumqaaqae  vastaverunt  et  depopulaverunt,  tandem 
altera  via  reversi  sunt  in  Bohemiam ,  relinquentes  in  Sprottavia  notabiles  bombardas, 
quas  secum  abducere  non  valuerant.  Geperuntqae  ante  hee  de  parte  regis  sommom 
Glogoviense  per  quasdam  insidias  et  astacias  plaresque  de  Glogoviensibus  capti  sunt 
Videntesque  de  parte  ducis  Johannis,  non  posse  retinere  summum,  incenderant  coneta 
et  in  civitatem  fugerunt,  solam  ecclesiam  sancti  Georgii,  quam  tamqaam  arcem  .finais» 
simam  dux  Johannes  maniverat^3  ^^  quam,  bombardam  Legnitczensem  addacentes 
fortiter  et  instanter  inipungnaverunt  sed  nichil  profecenint,  ymmo  et  ipsa  bombarda  ibi 
firacta  est.  Dux  interim  Johannes  hinc  inde  a  regibus  Bohemie  Polonieqae  ac  princi- 
pibus  antea  sibi  federatis  consilia  et  auxilia  querit  sed  nasquam  invenit. 

JDe  capcione  eivUati»  et  progretau  exercUui  ad 

alia  opida  occupanda. 

Obsidione  tandem  se  in  longum  protrahente,    cum  jam  equis  pabula  acco« 
moda  deficerent,    equestres  nocte,    aperta  ona  porta  valloque  intermpto,    centam 


^)  Heinrich  I«  st*  1498,  der  Vater  der  drei  Schfriegersöbne  Herzog  Johanns,  und 
sein  Brnder  Heinrich  oder  Hinko  st  1482.  S.  Henelius  in  Sommmersbergs 
Script,  rer.  Silcs.  !•  p.  116, 

0  Hier  fehlt  ein  Wort,  etvira:  defendentes«  Yergl.  iibrigens  Klose  lU.  2,  p.  311 
and  die  das.  angef.  Quellen. 


20.   MarHn  L     JoHanng  11.  lam  ^Icgau  Ea^järung.  39S 

irel  prope  eqais  fiminlis  comnusäis,  de  civitate  edaxerant  et  per  Odoram  natantes 
effogenint,  pauois  eoriim  captis.  Bxinde  com  canies  eis  deficerent,  equos  reB- 
^os  oedderant  et  comederant.  Maniverat  antea  dax  Johannes  casiram  farina  sili-* 
ginis  molta  nimis,  qne  Gorrnpta  et  ultra  modam  muscida  effecta  est  ac  ad  usnm 
humanuni  inepta  et  insana,  Unnde  eandem  adhac  in  mensura  stipendarii  commedere 
compulsi,  alii  mortui,  alH  peste  et  infirmitatibus  gravibas  depressi  sunt  sicque 
obsidione  usque  ad  festum  b^ati  Andree^}  protracta,  media  et  peste,  nedum  cives  H88, 
sed  amplins  stipendarii  coacti  sunt,  non  solum  civitatem  sed  et  castrum,  quod^*^^^- 
inexpungnabiliter  muniverat  dare«  Captaque  Glogovia  et  in  dedicionem  recepta^ 
fropulo  Slesie  et  Luzaeie  ad  propria  transsire  permisso,  peregrinus  lUe'et  barba-» 
^s  populus  cum  capitaneis  suis  se  ad  alia  opida,  videlicet  Freynstat,  Sprottaw 
Mntulerunt,  qui  et  nallas  viriles  inpungnaciones  ibidem  fecerunt,  sed  dumtaxat 
terram  vastaverunt.  Fueruntque  in  Freynstadt  stipendarii  plurimi  incensaque  est 
dvitas  drca  festum  beate  Hedwigis^3  C^n  neglienda  aut  malida  aut  ex  propo- 
dto ,  non  per  omnia  tunc  darum  fuit}  funditusque  exusta'  una  cum  ecclesia  et  turri 
ac  campanis.  Tenueruntque  vasalli  cum  stipendariis  castrum  ad  tempus  et  tandem 
ex  se  dederunt,  ^jacueruntque  ante  Freynstadt  et  Sprottaw  ultra  unum  mensem 
cnncta,  nedum  in  terris  ducis  Johannis,  ubi  jam  fere  omnia  absumpta  erant,  verum 
eciam  terram  Saganensem  et  Nawburgensem  vastaverunt  cottidie«  Fuitque  eo 
aniio  yems  satis  temperata  et  eis  ad  hujusmodi  agenda  satis  acomoda  et  non 
solum  eis,  verum  eciam  pauperculis  rusticis,  qui  tota  yeme  messuerunt  re-* 
manentes  reliquias  precipue  siliginis,  que  in  eampis  partim  stände  partim  ja-^ 
eendo  in  spicis  multum  excreverat^  quas  colligentes,  plus  nauscantem*  quam  refi- 
dentem  panem  ex  eis  eoxerunt 

Fuit  eo  anno  magna  copia  omnium  frugum  sed  in  dictis  terris  major  pars 
mansit  in  terra. 

Fuitque  anno  sequenti  in  eisdem  terris  precipue  Glogoviensi  lanta  multi-  1489, 
tudo  murium,  que  cuncta,  que  seminaverant ,  pro  majori  parte  destruxerunt 

Post  hec  venerunt  partim  ante  opidum  Grunenbercg,  ubi  pauco  tempore 
norati,  similiter  suscepti  sunt;  ^dehinc  in  Orosszin  venientes  prohibiti  sunt  per 
dvitatem  transsire,  ideoque  Cn^snensibus  eis  adjutorium  prestantibus  pontem  in 
Refeit  ^3  reficiehtes  Oderam  trandsierunt  et  ad  opidum  Swebussin  se  contulerunt, 
qaod  pauds  diebus  in  dedicionem  recipientes  ibidemque  invenientes  terram  nondum 
depopullatam  fere  per  mensem  manserunt  cuncta  vastantes.  Abinde  quoque  tan- 
dem abscedentes  contulerunt  se  ad  yemandum  in  Soraviam  ac  alia  opida  Luzaeie. 
Circa  et  post  festa  paschalia  convenerunt  undique  in  Luzaciam  et  nitebantur  bei-  ApriL 
*lum  indicere  marchioni  Brandenburgensi.  Sed  verentes  domini  nostri  duces  Sa- 
xonie,  quod  marchioni  subacto  id  ipsum  ds  facerent,  coUegati  igitur  et  confederati 
domini  nostri  cum  marchione  collegerunt  undique  populum  annatuln  paratique  erant 


^mt 


t)     Andere  geben  16.  November  an.     Pol  II.  p.  14&. 
<)     Dae  ufisste  also  15.  Oct.  1488  geseheheil  seyn. 
•)     Rehfeld,    s&dlieh  dicht  bei  Crossen. 

«0» 


390  IF.     Catahgus  abbatum  Saganensktm. 

assidae  ad  eis  viriliter  resistendom ,  nitebafttarqae  eapitanei  modis  eniMbiis  eos 
seqaestrare,  ducibas  Sazonie  secaritateBi  promittentes,  sed  fides  eis  adMinta  non 
fioit.  Ideoqtte  tandem  misit  rox  Hungarie  episcopam  Waridiensem  et  se  evm  eis 
Jaul,  composait  sicque  circa  festam  sancte  trinitatis  Luzaciam  dimktentes,  circa  Saganiim 
per  pontem  aput  sanctam  crmcem  Boboraiii^3'  trajecti,  in'  terram,  opida  et  castra 
dacis  albi*3  ac  ducis  Oppaviensis  ^3  terrasqae  et  opida  domiiii  episcopi  se  trans-» 
talerunt  tota  reliqua  parte  estatis ,  autumpno  et  yeme  asque  ad  obitum  regis  ibidem 
manentes,  totam  superiorem  Sleziam  miserabiliter  vastantes  et  anichilantes^  totaiii 
terram  ducis  albi  in  dedicionem  ex  parte  regis  recipientes  et  sibi  de  annaali  pen- 
sione  certe  pecunie  providentes.  Bex  enim  Mathias  pro  tunc  in  extrema  iiifirmi- 
täte,  qua  et  mortuus  est,  laborans,  cum  imperatore  trawgas  pacis  protraxitet  sie 
populum  hunc  inhuinanum,  cum  eis  stipendia  debita  dare  vel  non  haberet  yel^non 
posset,  duobus  integris  annis  in  Sleszia  et  Luzada  jacere  permisit,  qui  nemini 
parcentes,  amicos  sicut  inimicos  percusserunt,  wlneraverunt  et  occiderunt  et  Sie* 
ztam  pro  majori  parte  Luzaciamque  miserabiliter  destruxerunt  et  depopulave- 
runt.  Et  nisi  omnipotens  deus  regem  Hungarie  ab  hac  luce  subtraxisset,  vix 
Slzesia  ab  eodem  barbara  populo  quamdiu  sustentacionem  in  ei  invenissent  libe- 
rari  valuisset. 

H«  extrema  ä^eecione  et  eaoiMio  nUserabiU  ducis 

JohannU, 

« 

Dnx  quoque  Jobannes  cum  nxore  et  liberis  suis  a  eunctis  possessiombus 
suis  ejectus '  et  expulsus ,  se  contulit  ad  ducem  Himicuin  Glacensem  genemm 
suum  ibique  de  duce  Slzesie  civis  Glacensis  effeclus  est,  domum  quandam  coih 
ducens,  ubi  cum  suis  habitavit  nee  propra  ad  passum  pedis  habens.  Nee  diu 
ibi  morätus  generi  sui  imposuerunt  sibi  culpam  amissionis  bonorum  .et  terrarum 
suarnm  seque  ad  regem  Hungarie  contulerunt,  ut  aliquam  de  amissis  terris  reba- 
bere  possent,  se  excusantes,  ducem  Johannem  incusarunt  regique  conciliati  smt 
Quod  ille  non  ferens  ab  eis  recessit  et  in  Wratislaviam  se  contulit  Ibique  exol»» 
tus  est  usque  ad  obitum  regis  Hungarie.  Ecce  quanta  mutabilitas  fortune  in  ho- 
mine  illo;  pridem  fuit  dux  Slesaüe,  dominus  pluiimarum  civitatum  et  castronim^ 
qui  eciam  regi  maximo  tocius  cbristianitatis  opponere  et  se  contra  eum  tueie  non 


^)     Heilige  Kreuz,  dicht  oberiialb .Ssgans  am  Bober. 

>)  Conrads  des  Weissen,  des  letzten  Piasten  von  Oels*  Die  Gescliiditc^  dieses  Fürsten 
und  der  Zersplitlcrubg  des  alten  plastischen  Fürstcntbums  Oels  wird  dorcli  wicL« 
tige  noch  nngedruckte  Urkunden  yon  mir  zn  gelegener  Zeit  mehr  anfgeUart  werden 
als  es  bisher  möglich  war.  « 

')  Victorin  von  Münsterberg -Troppaui  Sohn  Ki  Georgs  Podlebrad  und  Bruder  Heia» 
rlcbs  I.   Ton  Münsterberg. 


' 


20.    MarUn  I,      Johanitf  U,  ßndf,  a07> 

formidavU  aeo  dnbttavit,    bodie*^}  in^püHnns  et  hoqpes  abjecti  (^tdi  hdm  est;. 
pridem  tyrannidem  exercebat  lo  subjectos  et  e^teros^    bodie  iofirmomm  bominam^ 
putet  ladibriis.      Sed  fortass^  nqn  in  tantum  in^eam  .novercata  est  fortona  quan- 
tom  proprio  yolontati^.xnafi^i^«. .  In  eo.namgu^,  nt  sapria^rinemoravi,.  completa  est 
*t^anniditas  omniöm   predecesMram  saorimi.      C^mifex  fiiit,    flagellom  dei   fdt 
eiinctis  diebos  ab  adolescencia  usque  in  seniam,   .qnocamqi(e  se  divertebat     Ipsc 
saa  rebellione  et  infidelitate  totam  jSlzesiam  et  Luzaciam  ad  dampna  gravissima  et 
extermiuia  perdoxit      0  qdaDlam  ramusculi  isti  novissimi,  predictus  videlicet  dax. 
Jobannes  et  pater  suiis^  a  nobilitate  et  vliinositate  ac  claritate  sui  originis  dege- 
nerarunt,    qui  quanto  parentes  babuere  clanores  tanto  ipsi  evasere  obscariores,  ut 
tot  labpres:pt.malto  ampliores.bU  £lii  novissinu  perpe^i  videantor  in  sectandis  vi- 
ciis  qnot  parentes  eorum  in  sectandis  virtutibas,    tot  denique  studia  ac  sollercias 
filii  in  perdenda  nobilitate  inipendant,    quot  illi  in  aquirenda  babuere«      Idque  in 
eis  aperte  videmus  impleri,  quod  quidam  sapiens  de  Affricani  filio  ajebat,^3   k^^^ 
licet  ex  paire  elarissimo  genitas  plarimis  viciis  sordnit,  et  si  nobilftas  per  manqm 
tradi  potuisset,  -  clarissimum  illum  pater  Aflfricanus  effecisset.      Defecitqae  exindfe 
(jasto  dei  judicio  meritisqne  haut  dubium  beate  Hedwigis,  que  tarn  obscuros  suc- 
cessores  de  reliquo  sustinere  dedignata  est^  ex  biis  duobns  ducatibus,    videlicet 
Saganensi  et  Glogoviensi ,  stirps  illa  predarissima  ducis  Hinrici ,  monarche  qu<m*- 
dam  Felonie  et  beatissime  Hedwigis«  conthoralis  ipsius,      Sed  ob  memoriam  illius 
preclarissime  et  sanctissime  stirpis  ciiravi  bio  ejus  originem  in  fine  bujus  opus- 
euli  inserere. 

J9e  origine  et  $Urpe  cMariMtima  preäieiarum 

dueutn  ISiesafie, 

-  ^  / 

Ut  annales  terre  SIesie  astmunt,^  quod  olim  Julius  Cesar,  dum  terraa 
illas  Romano  conaretur  subjugare  imperio,  Julia  sorore  sua  cuidam  Lestick  dicto, 
qui  Jätens  erat  et  tribus  preliis  eum  confoderat,  in  conjugem  data,  ita  illum  et 
hella  compescuit,  quem  ibidem  sibi  subactum  ducem  constituit  et  terris  prefecit. 
Qiu  videlicet  dux  iwa  cum  nxore  sua  Julia  radicem  originis  in  se  ^t  ^suos  poste- 


a 


früher  gcnchrieben* 
()     Doch  wohl  Yalerlus  Maximns^   IIb.  III,  c.  St   qai  a  praeclaria  parenttbns  degcncrai 

ranty  §•  i* 
s)    Ea  ist  hier  uMfulüg  :dia  mi^e;  Nf  lU«  milßetl|eUle  Cbrtnica  principum  Pobmia« 

p.  43  ff.  gemeint. 


898 


IT.     Catahgui  ahhalum  Saganemiumt 


lös  tradoxemiit  ei  snccessu  iemporis  mnltipHcati,  in  exteros  armls  aiofis  iionmmi> 
qaam  gloriosis  victoriis  efferebantur  et  tandem  facta  divisione  ferranun ,  effasa  super 
eos  contencione  se  beüis  intestinis  lacerarunt  et  libertati,  qua  fungebantur  priya- 
verunt^  quos  olim  Johanues  cecus,  rex  Böhemie,  pater  Karoli  quarti  imperatoris, 
variis  argutis  viis  et  modis  sibi  attraxit  ac  subegit  et  per  imperatorem  pro  eo 
tempore  existentem  suo  dicto  regno  Bohemie  cum  omnibus  ducatibos,  terris  et 
dominiis  earundem  perpetuo  uniri  et  incorporari  obtinuit  Quamobrem  plurimis  ex 
eis  siue  liberis  dudam  vita  functis,  reges  pro  tempore  Bohemie,  virtute  premisso 
unionis  eomm  ducatunm  et  dominia ,  utpote  civitatem  Wratisslaviam ,  Sw^eydenitcz, 
Jawir  cum  adherentibus  terris  gradatim  apprehenderunt  et  possederunt  Quo^^ol 
reliqui  sunt  ab  ipso  regno  dependunt  in  feudum,  salvis  dominorum  ddcum  juri- 
bus  et  privilegiis. 


X.XM,   JDe  morte  pr^ati  veneräbiUs  patria  dwmini 

MarUni  ei  eleecione  dotnini  JPauM. 

iMOi  Hie  venerabilis  pater,  cum  annis  viginti  et  uno  prefuisset,  anno  1489  in  vi- 

18*  April»  gjjjj^  pasce  infirmari  cepit  gravique  fluxu  de  novo  tactus  est ,  qui  tarnen  neo 
loquelam  nee  sensum  sibi .  abstulit ,  licet  in  loquela  aliqualiter  impeditum  redderet 
18^  ApriL  decubuitque  ac  ipso  die  Vitalis  marliris  cum  bona  racione  et  amara  cordis  con- 
tricione  humanis  exemptus  est  sepultusque  in  ambitu  sub  effigie  oracionis  Christi 
in  orto,  ubi  vivens  sibi  sepulturam  et  elegerat  et  paraverat.  .  Successitque  sibi 
dominus  Paulus  Hawgewitcz,  de  priore  in  abbatem  per  viam  scrutinii  electus,  cu- 
jus vitam  inter  procellas  hujus  fluctuanlis  seculi  omnipotens  deus  dignetur  in 
oflenso  pede  pro  utiütate  vinee  sue  misericörditer  dirigere.  Hie  decorem  ecclesie 
multum  zelavit  et  mox  in  principio  sui  regimlnis,  cum  propter  recens  incendium 
ecclesia  nostra  suo  decore  multum  destituta  foret,  totum  ad  hoc  conatum  suum 
pro  reparacione  ipsius  fecit.  Et  primum  eodem  anno  eleccionis  sue  totam  eam* 
de  novo  tingere  et  dealbare  disposuit.  Eo  quoque  anno  deambulatorium  inter  duor 
refectoria  reparari  cum  fenestris  fecit,  quod  a  tempore  combustionis  prime  usqoe 
ad  tempus  illud  tamquam  horreum  sine  fenestris  undiqüe  apertum  fuit.  xDelune 
anno  2''  sui  regiminis  Organa  minora  comparavit  et  tabulam  in  altari  summo  pro 
C.  et  XXX.  florenis  Ungaricalibus  comparavit.  In  primo  quoque  capitulo  annuali, 
qaod  anno  domini .  1489  eelebravit ,  festum  presentaeionis  beate  Marie  virginis^ 
qaöd  predecessor  in  ecclesia  nostra  Sub  daplieis  festi  officio  agi  coaunialt,  snb  pro- 
pria  nistoria  teneri  et  agi  constituit.  Insuper  et  festum  transfignradonis  «domini 
aostri  JhesQ  Cliristi,  quod  n  Galixto  papä  tercio  insülatum^^  ^^  ^  dyocesf  Wra- 


1 1 


^    Vom  Pabtte  Calizt  HI.  im  J.  141(7.     Die  F«ier  diMCt  FMtet  war  weit  ilter  aber 
nicht  allgemein. 


21,    PaMh      K,  MatkUu  Tod,  .^  89» 

fisalavleosl  obsemtom  est,   edam  sab  propria  historia  ni  doj^Id  feste  ih  inoii»* 
alerio  uostro  agi  et  celebrari  proenravit» 

Mncidencia  ittiu»  tetnpori»  loidelieet  d^  «torle 

MaiHie,'  re§i9  Mungarie» 

Aono  prefati  patris  primo,  videlicet  Christi  iiati  1490,  ipso  die  palmanuiiy  1490* 
Mathias  rex  Hangarie,  cum  jam  fere  anno  diimdio  graviter  langaisset  medicinis-*  ^*  ^^^ 
que  et  confortativis  aasidais  fotus  et  sustentatas  fuisset,  subito  gravi  invalituijine 
tactoSj  sine  sacramentis  mortaas  est  anno  regni  sni  Hangarie  tricesimo  tercio» 
Uic  quamvis  juvenil  et  adbac  ajolescens  ad  regnum  pervenit,  assidua  tameß  belli| 
duxit,  et  nescio  an  toto  regiminis  sai  tempore  un^qaain  uno  äanö  a  bellis  quievit, 
Primam  quidem  contra  Hongaros  ei  ee:rtanien  <  f uit ,  qm  so  ei  «t  plorimam  m  prin?« 
cJpiq  opposueront.  Dehino  contra  Turchns  bella  plarima  prospere  gessit  nemi- 
nemq^e  io  tota  ^hristianitati  uti  ipsui»  et  potentissitnum  Vem^^orpm  senatum  yeriti 
sunt,  ex  qaibas  magnam  famßm  in  tota  chilstianitate  et  a  sede  apos^olica  graciam 
et  favorem  in  principip  sui  regni  et  .annis  plurimv»,  obtinuit  Post  deposiciqnem 
qttoqae  Girsici  regis  Qoheigde ,  soeeri  sni  ex  miore  primeva  jam  mortua,  ad  pcitii«^ 
cionem  sedis  apostolice  se  de  regno  intromisit  et  annis  qyanqilorimis  contra  enm 
bella,  nunc  in  Moravia  nunc  in  Slesia.  ge5sU>  Moraviam  et  »Slzesiam  non  minus 
ymmo  plus  quam  Bohemiam  per  hec  vastando  et  distruendo«  Tandem  cum  impe^ 
yatore  Friderico  tercio  longeva  bella  usque  ad  mortem  suam .  confecitp  eum  de 
Omnibus  terris  et ,  possessionibus  eiciendo.  Propter  que  bella  assidua  et  plerum« 
que  injusta  subjectos  suos,  nedum  seculares  verum  eciam  et  clerum  in  Hungaria,r 
Moravia  et  fSlzesia  ßuper  omAes  predeeessores  suos  reges  Bohemie  et  llungaria 
gravavit  exaccionibus  et  talliis  terrasqqe ,  nedum  exteras  ymmo  non  minus  pron 
prias  per  suos  infideles  et  inhumanes  süpendarios  sine  omni  misericordia  vastavU 
et  destruxit  ac  in  multis  locis  in  solitudinem  redegit,  totus  in  tyrannidem  versus. 
Callidus  et  versutus ,  raro  alicui  fidem  stabilem  servans  propterque  in  extrema  sua 
etate  omnibus  odiosns  effectus  est  et  de  morte  ejus  quasi  tota  christianitas  exhi- 
lara|a,  preeipue  tamen  clerus  et  homines  ejus  dominus  subjecti  quasi  fasce  et 
feuOTi  gravi  alleviati  supra  modum  gavisi  sunt.  Innumerabiles  enim  pauperes  et 
mendicos  temporibus  suis  fecit,  sicut  superius  in  pluribus  locis  patuit 

Mfe  quadam  induMgencia  generalis  retnisttoni»  taii§9ime 
auciaritatU  pro  Wune  in  Sagano  pubtieetie. 

Anno  primo  regiminis  hiy^s  venerandi  patris,  anno  videlicet  Christi  1490,^3  ^^^* 


>)     Dlesa  Angaba  ist  sehr  auffallend^   da  i.  J.  1490  kciii  Jubiläum  von  der  Romisehen 


40^  iV.    Cäktiogm  abbatum  SaganeMhm. 


\  qaedam  gracia  hdalgäntialfs  pleiusBime  remissioiua  insolife  änctoritatis,'  qaam  ja- 

^  bileam  nominabant,    qae  et  per  Gennaniam  lange  lateqne  pubHcata  fiut,   in  qua 

et  onmis  aactoritas  apostolica  inclusa  fuit,    nam  nullos  casns^    nallnm  votnm  ex« 

cipiebatar,  sed  dumtaz9t  iUi  ad  sed^m  apostolicam  jemittendi  erant,  qm  in  graeiam 

ipsam  offenderent,  quam  indulgeneiam  et  domini  nostri  duces  Saxönie  ut  plurimam 

fiStFdur«  manu  tenuerant  et  promoverunf.  M isit  quoquV  ad  nos  ipsa  dominica  InvocaviC 
subcominissanns,  magister  Gregorias  plebanus  Numburgensis  punccinm  suom  cum 
transsumpto  balle,    requirens  nos  ac  monens,    ut  eandem  populo  intimaremns  et, 

7»  Bli9s»  Qt  ad  proximam  dominicam  Beminiscere  soUemniter  introduceretnr  provideremns, 
dyocesano  episcopo  irrequisito.  Rescripsitqne  dominos  abbas  eidem,  qnod  hoo 
gratissimo  animo  facere  vellet,  si  disposicio  juris  scrifiti  et  condlii  Viennensis, 
extravagant!  de  penitenciis  et  remissionibos^^  abusionibas  indifferenter  servata 
esset,  ut  videlicet  bujasmodi  indulgencie  a  domino  episcopo  examinate,  approbate 
et  admisse  forent,    contra  quam  disposicion^  juris,    ut  eum  nrgere  non  vellet^ 

S»  lOis,  petivit.  Qui  scripta  hujusmodi  egro  animo  suscipiens  proxima  sexta  feria  seqaenti 
in  Saganum  personaliter  cum  litteris  eommendaticiis  dominorum  nostromm  ducum 
Saxonie  venit,  asserens  «ibi  non  fore  necessariom,  ut  dominum  episcopum  in  bpo 
facto  requireret,  precipue  cum  in  nullis  aliis  locis  sue  diocesis  extra  dominia 
.  ducum  ISaxonle  quitquam  agere  intenderet  nee  ad  boc  commissionem  baberet. 
Dominus  abbas,  deliberato  coiisilio  cum  fratribus  suis  habito,  verens  penas  oon« 
tra  contradicentes  in  buUa  fulminatas  necnon  indignacionem  dominoruni:  nostrorum 
ducum  Saxonie  eum  admisit  sub  spe  ratihabicionis  domini  episcopi,  tali  tamen 
ftdjecta  condicione,  ut  quantocins  dominum  episcopum  requirere  vellet  et  si  non 
ratificaret,  ab  incepto  <lesisteret,  quod  et  promisit.  Moxque  dominus  abbas  misit 
nunccium  eqüestrem  ad  dominum  episcopum,  qui  negocium  egro  animo  tulit  re- 
acripsitque  domino  abbati  prolixam  epistolam,  in  cujus  exordio  posuit,  quod  ea, 
qne  acta  essent,  pro  infectis  habere  non  valeret,  declarans,  prodigam  hujusmodi 
indulgenciarum  effusionem  suspectam  fore  et  fandamento  carere.  Factusque  est  a 
dominica  Reminiscere  usque  ad  dominicam  Misedcordia  domini  ingens  concursus 
Af rO«  populorum  in  Saganum ,  et  licet  fere  diebus  singulis  sedecim  *  et  ultra  confessores 
a  mane  usque  ad  occasuiü  solis  sederent  raro  tamen  populum  ad  plenum  expedire 
valuerunt  penitencieque  sollemnea  cum  laudibus  crucis  cottidie  sero,    Juxta  morem 


tmm 


Kirche  gefeiert  Worden  ist,  denn  das  niicliste  aaf  das  im  J.  i47S  gefeierte  war  das 
im  J.  lB0O>  welches  Alexander  VI.  20.  Dee.  4>I99  ausschrieb.  .Da  die  Bezeichnung 
dorch  unsern  Verfasser  zu  genau  Ist,  die  Zusammenstellung  und  Umstände  auch 
hier' kaum  gestatten,  an  ein  chronologisches  Versehen  zu  denken,  so  musste  man 
annehmen,  dass  dieser  Abschnitt  etwa  im  J.  iöOO  geschrieben  und  daher  durch 
irgend  ein  Verodien .  1480  für.  1490  gesetzt  worden  sey» 
^)  Vielmehr  Clementinarum  üb.  V.  tit.  IX.  c*  1.  Clemens  V.  in  concillo  Viennensi 
a  1311,  denn  Extraragant.  commun*  lib.  V.  tit.  IX.  de  poenitentiis  et  remissio« 
nibna  bezieht  sich  nicht  auf  das  Concil  ron  Vienne^  so  wenig  als:  extra ,  oder&  X. 
de  poenitentiis  et  remissionibns. 


21. .  Paul  1.     slnAdgemen^  .  QUgau. .  .  Borau.  401 

BolMlln  rrrlffriiT  oteertafaailiir/  )  Wiämafap^  iiii^iifai  qnUiqiia- 

gitttit  ttUta.et.  dtn.  ihterdiuan  fantcim  persoiie  and  die  «iitiul  oMosqae  scpDOS,  qne 
penitencia  soUemnis,  in  aliis  inddgenciis  non  obsenrata,  magBao  -  foinaiii  g^ciehtiic 
prestitit  Et  licet  dominus  episcopas  scriptis  suis  quodammodo  dissimularet  et  ta- 
cite  consentire  videretpr^  attameQ  ^cujn  tantnm  concacsam  audiret  et  in;  a]ia  looa 
graifäiiUkijlisniodt  dilatari  ao^^Hibi^)  indignacii^em' noniniidnitoi,  non  tarn  ipsios 
quam  aliorum  prektitamta^hMiiMK^^  ipsius  neglecta 

et  Gontempta  luerit  in  exormo,  tum  quia  per  confessionaüa ,  que  dabanlur  pro 
quadtf  tarnte  floreni  lUneibia  .pleqisdM  remissiMis  aemel^u  in  mortis 

artiwloiefe  cum  hdc.aiictoritas  di|^edK.'(amfes9orem,  qui.  tocieqs  o^^  peiere- 

tiii'  jMiMret  auctoritatem.  abSsolvämii  ab  mnnibus  caäbus,  is^Ds  aem  apostolice  rq- 
secvatiB  «xöeptis/  äuctoritaa  epiBGbpi(!Mt']^rv^n8a''et  exioanlta,.  t«m  eciam  qula 
eedc^iiä,  katliedcali -et  .coU^iatis^  multmn  |nihoe  detradam'^fDit  in  öbvenciönibtts 
penitMcktibp'et  m^i  dojadnus  efpisMpn  ex  ewfis'pro  tuie  «tantibns  cau^- tain 
favorabifis  iiobis  üodaset,  sine:  crafuinone  grai^  et^  fortaasiB  eciam  mukta  i^  eva- 
aissemus«  Nam  et  ex  po^  pre&tus  eammissarius  eandaii  •  gradisun  ^  iteram  irre- 
qüisito  episcopo  publicairit  inOipanaw,  mdx  dominus  epiäcopus  plebanom  citavit, 
qui  per  aos  se  excusavit  acpropter  nos  eeiam  aibi>  paraum  iuityi  pro^seuciQ  tarnen 
lii^ttsmodi  nßgoeii  fait  inteitmisaa. '  rHec  ^Uc  lannotare  «curavi  ad  caut^lam'futttrö-- 
nmy  ne  swasibus  .meUitis '  aut  «riids  *  tetfis:  indacti  et  ibotl  jh  simüi  cara  eilte 
cMunisaione  et  examinamone  dyocesatf  i^ueatorM.'  kujusmodi  aut  dmiles'  aÜqui^ 
teaus  admktant. 


* 


Mneideneift  qnedam  fliortfui  feii»|»off*tr]fi. 

Anno  Ohrifldi  1439  Glogovia  poat  >Iades  varias  ebsiAonum^  quia  infidbliter  im». 
dvea  hlljos?4^ta^sjerga  fie  invicem  egetant  virosque  elaros  et  reftnpuUicam  xelan- 
te0  vini^Üis  et  morti  destinwennit/  «ti  isupra  patuit,  terraqne  efreumquaque  oooa- 
aioae  tpsomm  ac :  dikeis .  eorum '  quodammodo  in  solitlidlnem  redacta  fuerat,  deus 
omnipotens,  qui  eunbta.  saf ienter  et  juste  disponit,'  ne  hujuamodi  infideles,  qui  fti 
eomparadime  alioram  parva  dampna  reeepemnt^  eomodum  de  sua  malicia  repor- 
tarent)  justo  sno  judicio  pennisit,  ut  negfieneia  popria  ipao  die  aseensionis  eivit^fis  aa^iiai^ 

ipsa  ignis*  vongiiie  "fimdUus  ^3  ^^^™^®^^^*  '    '* 

item,  1490^  leria  VJ..  poal  feitam^  asnnsifids  domMy  d^ittui  Jofaamiea  4e  1490. 

Bebirste3m,    dominus  Soravie,  Beskw  etc.,  ultimus  omnium  dominorum  Soravie^3  ^^*  1^* 

sine  heredibus  moritur  terraque  ejus  ad  duces  Saxonie  devolvitur.      Operacione 

namque  donnni  Martini  abbatis,   cup  ipae  doninq^  JfotiamieSj  impatens  ad  ba^dem 

procKandom  ioret,  .iactus  esl  ourialla  ^doeMi  Saxonie  suaoeperuntque  eum  in  tui- 

donem  etprotecdonem' ipsonm^^tdederunt  iniUa  forenornn,   et  arege 

.1 


*J7' .;  ^    ./   iii      ,  i'^l'AiJ^c"'^  \\\\   v:  [i^it  u  •  .«  J^fffl   •    !iJ    ''i 


>)     Am  Rande  stellt  sieniieb  gleicbzeitig  hinzogesetzt:    quasi  pro  parte  media.    *    /  ^ 
*)     Am  Rande  atekt  ziemlicb  gleicbzeitig  hinzngeaetzt  i    de  lUa  prog^e  baraaieo^.faict^ 

51 


402 


IV,..  C<ftaJogu$  nbhäiim  .Sagantndum. 


HongarieMhdua;  ^  pro  fane  Lnsacie  prefoit,  obtinoerunt.  tarras  ejiis  in  taiimi, 
fecenutqne  sabdSti  prefati  domini  Jobaimis  docibus  Saxonie  homagiiun  ^  ipso  «diiae 
in  humanis  sane  agente  et  consenciente.^3 


•p^  actis  pri^ati  4omini .  Jl^ßvß!(.  äMtaiiß  hMU»9 

mMnU9§9erii  M^Mmini§\primti, 

Oaamvis  Iinjas  rererendi  patris  acte  qoedarai  laHdabilfa  ^  qae  in  inicio  sni 
regiminis  egit,  sapra  commemoravi,  Jinnc.  com  liberiore  atilo,  (instigante  reverendo 
patri  domino.  Jodoco  primo  ,^3  ^"^  süccessore])  «ti  valeo ,  alia  ada  sua  iMdabilia 

.  prosequi  coravi.  Anbitam  s^utdre  fratram^  loajga'  monartern  vastasione  fenestris 
vitreis  omnino  anidiilatis  de  novo  reparare  et  fenestrare  procwavit.  Fait  qaoqm 
In  ilta  aroplissima  graeia^3  V^^  deoore  ecclesie  et  ornatuom  ejus  per  fratres  con- 
fessoFe9  plorima  coUecta  peconia^  de  qua  Organa^  primo  minora  pro  majore  parte 
eomparata/  dehinc,  cum-  adhuc  aubperesset  peconia,  iiistetit  diltgenter  dominus 
Georgius  Blolier  pro  tone  enstos,    ut  eciam  majora  Organa  coniparanda  apprecia- 

.jrentur,  ad  quod  fedendum  dominus  Paulus  satis  gravis  erat    Frater  autem  Geor» 

-gius,  de  ulteriori  stibsidio  bonorum  dominum  confidens,  isuper  se  totam  curam  et 
procuraeionem  faojusmodi  nogocii  cum  pecunia  ad  :hoc  deposita  suscepit  appreda- 

.taque  fiienuit  Jacobo  Phabrtener  pro  centnm  florenia  Ungaricalibus  et  sustenta- 
done  in  cibo  et  potu  pro  se  et  adjutoribus  suis  sibi  necessariis,  qni  et  post  pri- 
mam  monasterii  combustionem  Organa  prima  fedt  et  sie  nobiscum  hucusque  per- 
mansit.  Et  quia  sumptibus  ddidentibus  iaterim  duo  alia  Organa  aub  pane  mona- 
sterii fabrlcavit  usque  subsidio  bonorum  bominum  tandem  anno  1496  ad  effectmn 
i486,  perdücte  fuerunt.      Pro  sola  quoque  pietura  data  fuit  pecunia  XXV.  florenomm 

•Ungaricalium.  Cumque  dictus  Jacöbus  tam  ezimium  opus  ad  perfectom  perduzis- 
aet  y  dominus  Paulus  abbas  promisit  sibi  mensam  suam  una  cum  habitacione  an* 
tique  infirmarie,  quam  dis  ambo  viverent  Et  ne  oblivioni  tradetur  fuerunt  eo 
tempore  ad  peticionem  Ipsius  sibi  promissa  post  mortem  omiiia  suffragia,  que  pro 
fi-atrlbus  monasterii  professis  in  elemosinis,  missis  et  aliis  fieri  sunt  consweta,  in 
qua  tam  dominus  abbas,  quam  aliqui  de  firatribus  ae  graves  ostenderunt  promifr- 
tente  ipso,  velle  pro  hiis  satisfacere  aufficienter  sub  tali  condidone*tadta,  si 
iu  Inturum  id  üftteiy  fitma  foret  promisaio,  ain  autem ^  fieret  quod  equnm  et  jusUini 


') 


Hierdarcli  erbält  dieser  fSr  die  Slclisisefce  und  Lausitziscbe  Gescbicbfe  nicht  gtDS 
unwichtige 9  bisher  sehr  dnnhle  Gegenstand  ein  neues  Licht.  Veivh  Worhs  Gesch. 
der  Herrschaften  Sorau  u.  Triebel  in  seifieni  Archive  p«  5KUS.-  •  j^och  am  80.  Fchr. 
1490  stellte  Johann  y.  von  BibcMtein  eine  Urh.  ans.     Worl>s  Inventarlum  diplom.  1. 

J.  310» 
as  Folgende  ist  also  nach  dem  Jahre  1907  gesdirieben^    in  welchem  Jodoens  Abt 
wurde«  .     ,  '.    '•    .i\  * 

S.  oben  p»  40O« 


•  t  • 


21.    PmUL      Orgdn.      Klotterbau.  403 

fieri  yisam  foerit,    et  dato  sunt  ei  desaper  lUtere  d«  diami  meä,  %1gillis  abbatis 
et  oenvendis  comiMDute. 


JDe  aiiis  4iilft«#ilivti»  e^fieU»  ab  eo  eitecHs. 

Insnper  et  anno  soi  re^minis  secundo,  cum  nee  vestiaria  nee  alie  officine 
sub  novo  dormitorio  nee  ipsum  dorinitorium  adhue  Stratum  foret^  trabes  tarnen  per 
dominum  Martimim  pro  magna  fiieront  pafta  Aoiate  et  in  aralnlq.  ao  alias  reposite, 
ipse  permisit  inferiorem  partem  solis  asseribus  pro  vestiaria,  scola  noviciomm  et 
omcina  caniiam  sterni.  DeUne  ^peribrem  pro  dormitorio,  spissa  testadine,  pri- 
müm  lutd  dehinc  latericio  cum  calce  nözto  pro  dormitorio',  sie  quod  pro  nunc 
inferiores  officine  salve  sunt  ab  fgne,  satis  laboriose  et  sumptuöse  adjutorio 
et  diligencia  fratris  Andree  capellant  Qqm  in  hiis  et  ^3  utilitati  monasterii  de^ 
serviebant  sollicitudinem  diligentem  impendit3  sterni  permisit  et  desuper  cellas 
fabrifieri. 


He  stallis  in  inferiori  eharo  et  hdbUacione 

ftora  abboHg. 

Preparavit  denique  predecessor  sans*domimis  Martinus  ligna  liliana,  dispo* 
neos  dolare,  serrare  et  in  asseres  aptas  ad  staUäin  ehoro  inferiori  erigenda,  fecit 
ut  soUemnibns  diebus  et  festis^  fratres  decenter  sollemmtates  divinorum  in  eisdem 
agerent,  aliis-^*««*  ^1*0  diebus  in  cliöro  9uperiori  horas  canonieas  cantarent,  ma- 
lediccibnem'eciam  eisinprecando,  qui  adisferiöra  eos  cottidie  4ivlfia  agenda  descen- 
dere  facerent  Cujus  tamen  operis  execudo  dilata  fiiit  usque  ad  tempora  dicti  ab« 
batis  PaQÜ,  ubi  dominus  Georghis,  pro  tunc  prior  etam  äliis  quibusdam,  quibus  superior 
nimis  strictuä  videbatui*,  dominum  abbatem  crebrius  instigarunt,  ut  opus  bujusmodiad 
effectum  perdiiceret.  Quod  cum  ad  capitulum  perduxisset  et  omnibus  placnisset  * 
frater  Andreas  capellanus^  curam  super  se  suscepit,  et  tum  in  Sagano  artifices  ad 
hoo  opus,  satis  peritiy  videUoci  tres  fratres  I>orreDbach  dIcti  babereatur,  anno 
Giiristi  1493  qras  ipsum  ad  eomplementum  perdnctum  est,  et  ne  quo  vis  modo  de  ii89. 
reUqoo  eontingeret  in  superiore  choro  horas  agi,  frater  Georgius  pro  tunc  prior 
disposuit  stalla  transferre  in  capellam  majorem  j  ubi  pro  nunc  habentur,  pluribus 
stallis  abjectis,  que  locum  ibidem  habere  non  potuerunt.  Denique  cum  dominus 
Martinus  .muros  antique  stube  balnei  alcius  elevare  et  erigere  procurasset,  inten- 
doBS  HA  MmfAsan  Ibuamum  et  abbatis  babitacioDem  facere,  "sed  occurrente  altera  ; 
monasterii  combustione  et  aceidente  sua  infi^mitate  res  ipsa  intennisaa  fiiit    Quod 


I       •    •  •      I  ' 


.    f 


\}f 


^)    Färt    el^   ifitdfiohli  ^e^  cu  scbfeibea  oder  dieses  sra  evgftasim  sejn. 
2)     Es  ist  hier  für  ein  Wort  leerer  Raum  gelassen. 

51* 


404  IV.     Cataügus  aJt^batnm  ShganewiunL 

opus  dfiniiras  Paolop  et  evm  h99  ambitogi  911^  nunuA  hraaiaitoni  «squ  ad 
antiqaa  babitacala  abbacie  satis  gravibas  exspensis  conainixit'  manaitfiiiB'  fmat 
obitnm  sütiin  propter  eandem  stracturam  debitor,  XXX.  florenoram  Renensioin 
domino  Aliexio  plebano  in  Ditterszbach  et  XXIIU.  marcas  officio  yestiarie  pro 
qoibus  ascripsit  su^  ütjil^  re^^eiönib  BL  inarciBi^  Yes(iari9  de  Gqpso  YL  flore* 
noram  in  Czallnig/} 

Httcaaqae  ea,  qpa*  landvbÜiter  gesait  acripai  piro  parte  tesipMe  vite  sae. 
Nanc  reyeilar  ad  exor<tiom  so^.  promocionis  et  eleccienk»  in  abbaten , » ubi  conti** 
geranty  qae  090  absafde  aatmno  aoaot«re.]tt  caatelam  futttronun«  Predecessor 
namqae  saus  dominiis  Martinus^  homo  per  oimia  defectuosas  et  paraliai  tactasin 
latere  et  brachio  dextro,  per  sex  awos  totiis  iav^lidos,  eciam  ia  loqaela  non  pamm 
impeditus  in  dies  cogitavit  officio  cedere ,  erat  nichilominns ,  adhuc  consilio  asta- 
tas  et  providns.  Nescio,  nee  intelligere  potui,  qua  via  et  forma  id  agere  vellef, 
voluit  quidem  habere  abbatem^  qui  tamquam  ^coadjutor  cuQi  consilio  suo  iaceret 
omnia,  unnde  tunc  priöratus  officium  me  gerente,  auno  per  seipsum  nunc  persnam 
capellanum  Andream  Foyt  sepiu^  teiiq;)tavit«  Bge  ex  simplicitate  nee  temptacio- 
nem  adverti,  quia  nee  unam  venam  in  toto  corpore  habui,  que  ad  hanc  dignitatem 
aspiraret,  ea,  que  micht  cordi  efant'  ^ine  f^rmidiae  evomi,  ünaide  considerans, 
quod  sibi  in  omnibas  ad  nutum  in  fotitrum  non  ferem^  capitulo  annuali  ultimo^ 
quod  ipse  tenuit  «pno  1488 ,  ctini  .m«lta  eouniendMione  et  beoivoleneia  ab  officao 
pdpratus  me  absolvü  et  prepo$i(lim  hospitaHd  coAstHuit  Paulumque  Hawgewifcz, 

f^co  tüüQ,  sabpriQrem  /dt  vestiadumt^  priöreaü  bidinavit.     O^i  rem  chriu^  me  intel-» 
igei^,    se  peir  ooii^a  et  modia  omnibas  quibus  potuit,   tarn  abbati  quam  firatribus 
graciosum  et  bonivojism  exlübiiit^  Imbidt  enim  in  owitbns  habondantem  sifficiea- 
ciam.    Reliqui  ego  sibi  cum  offido  priöratus  tria  parata  brasia  et  XVIII.  narcBSj 
et  cum  hoe  tenuit  offiicium .  vestiacie  pro  tuna  eciam  eptime  provis«»y  firatras  sua 
lil^^ralitate  sibi  coneiliiyU  inmiil  .cum  abbate.      Unde  aceidit^   ut ,  anno,  insequenti, 
U89*  videlicet.  89^  ipse  dotniffuSiiMdrtiQus  abbas^  non  ut  in  corde  ano  d^pasult,.  aed  ut 
^•Affil  deiip  Toluit^    ces^it  officia  per  mortem  ipao  die  aancti  Vitalis^    cufis  toima  sit 
semper  dQO  co^imendata,.  poomovens  in  extremis  suis  dictum  doorinum  Paidam 
pnorem  ^   swAdqns  eum  eligi-  in  ahbatem^.    lliind«  ex  boo  ae  benivolenda  ae  libe- 
(U.lffti.)  ralitate^    quam  ^rga.  omnes.  frntres  exhibak  inductt.  fiierant  nedura  ijumoues  sed  et 
seniores  ad  eum  eugenduoi^.    Die  igitur  eleccioilis.  pne&xa  comreoientibafl  frattftosy 
qw  debebant  et  poterant  adasse^  efecii  sunt  examinalor)e8.vooam:.dom]ifi|i  ma^ster 


0  3.  Febr.  li$00  yersehrieb  der  Abt  Panl  tdr  24  Mark,  welcbe  der  VeiUUrias  des 
Klosters  auf  der  Badslobe  Tor  dem  Eckersdorfcr  Thore  ia  Sann  vor  Altera  gebabt, 
dem  Officio  Teslisfiae  zwei  M^rls  jibd«  ifiaderhiBflidiQu  Zämas^anf  CkallBig  lin 
Freistädtiscbeu. 


31.    PauJ  I.      Dessen  ErwahlUngi  405 

Sigismandus  prepositus  Gnineiibergenns ,  frater  Baltazar  V^vi:  senior  et  ego 
frater  Petrus.  Infatuavit  autem  (^oculto  dei  jadicio3  dominus  cor  nagistri^  Sigis- 
mnndi,  qui  omnia  agere  voluit,  eciam  aliorum  scrutatorum  consilio  omisso,  scra* 
tinioqne  facto  fuerunt  voces  fratrum  varie  disperse  fueruntque  quinque  fratres 
electi^  pluralitas  tarnen  vocum  in  magistram  Sigismundum  et  dominum  Pau- 
lam  pro  tunc  priorem  fuerunt  directe,  fraterqne  Paulus  magistrum  Sigismundum 
inV.  vocibus  excessit,  nallus  tarnen  eorum  ad  majorem  partem  capitufi  pervenit, 
nnnde  pnblicatis  vocibus  et  collacione  facta,  nulla  fuit  canonica  eleccio.  Ut  autem 
ad  legittimam  eleccionem  devenire  possimus  ego  primum  juri  meo  cessi,  dans 
libertatem  iis,  qui  me  eligerunl,  aliiim  eligendi.  Idem  fecerunt  frater  Gregorins 
et  Andreas  capellanus.  Et  cum  ad  aliud  scrutinium  se  dare  deberent^  frater  Gre- 
gorius  discurrit  per  fratres  capitukriter  sedentibus  (^sic!}  sine  notariorum  et  testium 
presencia  aut  invocacione  de ,  uno  ad  alterum  transsiens  inquisivit  unumquemque, 
ntrum  in  eum,  qui  plures  voces  liaberet  consentiret,  qui  affiimative  responde* 
runt  se  consentire.  Sicque  magister  Sigismundus,  pro  tunc  sensu  obiiubilatus^ 
putans  mß  vel  alles ,  qui  renuncciaverunt  juri  suo,  vota  in  eos  coUata  in  supra- 
dictum  Paulum  posse  transferre,  eciam  me  m  secreto  sugillando,  qnod  eum  de- 
sererem  et  alterius  partem  promoverem,  nullo  consilio  cum  scrutatoribus  aut 
afiis  fratribus  habito  pronunciavit  publice  in  capitulo  eleccionem  domini  Pauli 
nulloque  contradicenle  et  cum  soUemnitate  in  ecclesiam  introducto  rursum  eandem 
eleccionem  coram  populo  publicavit  michique  commisit,  quantocius  coneeptum  de- 
creti  elecciofiis  faeere*  Quod  cum  ad  hoc  agendnm  •  residerem  et  inspicerem  for- 
mam  eleccionis  canonIce,  cum  aliquantulum  processissem  vidi  eleccionem  invali- 
dam  nee  notarios  posse  decretum  super  lianc  legittimam  facere,  venitque  ad  me 
magister  Sigismundus,  tarde  in  se  reversus,  conspexit  ea^  que  notavi  et  dixit: 
noa  est  verum.  Et  ego:  quare  tunc  piq)licastis  eleccionem?  sieque  ambö  silui- 
mos.*  Ipse  autan  publice  dixit,  invalidam  et  non  legittimam  fore  elecdonems 
Cumque  qui  parti  alten  adberebant  una  cum  electo  eum  interpellarent,  quod  non 
faceret  eis  impedimentum  nee  monasterium  aut  domum  sibi  commissam  amplio- 
ribus  gravaret  expensis  et  fatigis,  cum  ipse  eleccionem  tamquam  canonieam  pro« 
nunociasaet  in  capitulo  et  postea  in  ecclesia  publicasset  eam  impungnare  non 
passet.  Sieque  prandio  peracto,  convoeatis  fratribus  frater  Paulus  prior  uberrime 
fleos  petivit,  se  in  eonfusionem  non  ponere,  aliique  in  parte  ejus  instanter^  id 
petentes,  flexus  tandem  precibus  et  verens  frustra  contraire  cessit  et  ipse  juri 
SUD  sieque  cuncti  fi-atrea  in  dominum  Paulum  unanimiter  consenserunt,  de  quo 
tameu  facto  postea  penituit,  unode  in  Gruaenberg  veniens  coram  fratribus  Omni- 
bus ibidem  exiateii^bas  dixit ,  si  quis  ekccJonem  invalidam  inpnngnare  velkt, 
in  eqQo  bbne  aa  snunptlbus  eum  providere  et  Wratislavie  adjutoria ,  qui  cau- 
sam prosequerentur,  procurare  vellet.  Ad  quod  faciendum  nuUus  repertua 
est,    cridaque^J   data  a  dondno  episcopo  et  valwis  ecolesie  affixa,  nullua  fuit, 


^)     erida^  proeiamatio,  qate  per  praeconem  fit^  praeconisatlo.    Du  Gange. 


406  IV.     Catalogui  äbbaium  Saganensium. 

V 

qui  in  conirariam  mntiret      Sicqae  Ubere  de  reliquo  confirmacionem  et 
donem  obtinuitO 


)9  prasentirte  das  Capitel  den  Panl  Hangwitz  als:    legitime  et  eanonice 
1  abbatcm,  dem  Bischöfe  Johann  zur  Beslätigong,   welche  dieser  4.  Jani 


I)     14.  Mal  4489 

neo-electam  a  , 

erthellte.  Die  nachfolgende  Urkunde,  welche  die  am  147 Mai  vor  der  Erwfthlmg  des 
Paal  Haagwitz  eefassten  Beschlüsse^  des  Convents  enlh&lt,  zeigt  doch,  wie  man 
•ich  bemiiLete ,  den  Unregelmässigkeiten  einer  willkükrlichen  Verwaltung  der  Abtei 
einigermassen  zu  begegnen.  Das  Original  hat  an  Pergamentstreifen  die  beiden  Sie- 
gel des  Convents  nnd  der  Abtei  YOn  weissem,  nnd  zwar  jenes  mit  überbelegtem 
fiTÜnen,  dieses  Init  rothen  Wachse.  Der  Abdruck  erfolgt  mit  den  Fehlem  des 
Originals, 

In  nomine  domini  amen,  Quamris  dndnm  sanctomm  patrum  anetoritate  sancti« 
tnm  existat,  abbatem  monachorum  non  debere  polestati  snbjacere,  nt  Tidelieet  abbatls. 
ad  quem  tota  potestas  pertinere  dinoscitur  soaers  soUicitudo  nniyersa,  qne  Tel  ad 
divitti  cnltns  reverenciam  Tel  monastcrii  utiiitatem  pertinent,  fideliter  et  stndiose  ad* 
implere  et  exeqni  Taleat,  quornndam  attamen  prelatorum  oculos  sie  aTaricie  cecitas 
ac  damnande  ambicionis  improbitas  excecant  carnalinmque  Tolnptatnm  crassitndo 
obnmbrat«  nt  agenda  non  Tideant  et  a  Tctitis  non  declinent,  propter  qnod  plemmqne 
Caritas  fraterna  frigescit^  fama  TÜescit,  naufragatur  Migio  dispendium  spiritnalinm 
mraTisqne  jactnra  sequitnr  temporalinm.  Idcirco  nos,  Paulus  Hawgewilcz  prior, 
irater  Nicolaus  Gollpergk  supprior  etc.  totumque  eapitulum  canonicornm  resnlarinm 
in  Sagano,  uniTcrsaliter  singuli  et  singulariter  universi  nnanimiter  et  coneoratter,  de- 
liberacione  matura  prehabita^  zelo  rdigionis  accensi  indempnitatibus  ecclesie  nostse 
et  periculis  fnturis  Tiam  precludere  cnpientes ,  Tolnmus  et  promittimns  in  Tirtule 
obeoiencie,  quam  quilibet  nostrum  in  sua  professione  fecit ^  nt  quicumque  de  coU^io 
nostro  Tel  alias  assumptus  fnerit  in  prelatum ,  requiratur  per  priorem  vel  alium  fra- 
trem^  seniorem  ex  parte  capituli  coram  nctario  et  testibus,  quod  puncta  cum  clai^ 
Bulis*  infrascripta,  fide  data  manuali  et  yiya  Toce^  sub  testimonio  obediencte  sne, 
quam  fecit  in  professione,  fideliter  absque  dolo  et  fraude,  qnacnmqne  occasione  et 
^uotIs  onesito  colore  cessantlbus,  observare  promittat,  quod  si  facerle  recnsaTerit^ 
nuUus  sioi  de  fratribus  obedienciam  faciat  nee  ad  aliquam  administracionem  tempo- 
ralinm admittatur  sed  cadat  a  jure  sibi  per  eleccionem  acquisito«  Si  Tero  postmo* 
dum  aliquis  prehtorum  sue  salntis  immemor  nnnm  Tel  plures  arttculos  prlncipales  et 
notabiles  de  subscriptis  solTcrit  cum  efieetn,  ex  tnnc  prior  cum  seniorinus  &atribna 
ipsum  caritatiTC  moneant  et  nt  sc  emendare  stndeat  diligencius  adhortentur^  qui  si 
admonitns  se^orrigere  neglexerit,  ipse  prior  et  seniores  Tel  alii  zelum  dei.et  rdi- 
gionis habentes  hoc  domino  episcopo,  qui  pro  tempore  fuerit,  denuncctare  debent, 
qui  yisitacione  prcTia  transsgressorem  censura  compellat  ecclesiastica  ad  obseryan* 
ciam  predictornm,  nee  ipse  prelatus  quoTis  modo  fratres  illos  denuncciantes  tcI  tI- 
aitacionem  canonicam  debet  impedire,  qnod  si  attemptaTcrit ,  ad  ipsius  deposicionem 
secundnm  priTÜegia  ordinis  nostri  et  iormam  juris  quantocius  proeedatur.  Tenor 
autem  punctorum  et  articulorum  seqnitnr  et  est  talis.  Primo,  qnia  prelatns  orndi- 
cionem  ecclesie  sue  meliorare  potest  deteriorem  autem  facere  sacri  canones  non  ad- 
mittnnt,  idcirco  Tolumus,  nt  ipse  prelatus  inantea  pro  quocumque  debito  nequaqnam 
fidejubeat  aut  promittat  nee  aliqua  clenodia,  census  Tel  alias  res  monasterii  monilte 
Tel  immobiles  pro  se  tcI  alio  impingnoret^  nee  insnper  aliqua  debita  notabilia  con« 
trahat,  nee  structuras  non  necessarias  et  sumptuosas,  necessarias  autem  proTide  et 
discrete  proTideat,  consilio  seniomm  sibi  communicato,  tiisi  in  quoUbet  predicionim, 


21.    Pa*a  L      Denen  Erwählung.  407 


üTtfiic  de  eJU9  anorldtf«  et  aMU$  ip$iu9  aeUbus 

protequar. 

Confirmacione  et  benediccione  suscepta  totas  se  dedit  carnalibas  volapta« 
tibas  10  cibis^    potibas,    sessionibos  se'rotinis  crebrisque  balneis  vjnoqae  precipae 


crnn  faciendom  foret  tocias  capitali  tcI  saltem  majoris  aat  Miiioris  partis  ejm  per 
cxpressom  obtineat  consensam.  Item,  q^aantumcttmqae  potei4t  stadeat  evitare,  ne 
pregnantes  cansaa  extraneas  paCa  incendarioram  et  liojaamodi,  qaamm  öccasione  mo- 
naaterio  posset  inferri  noeomentam^  intaito  qaammcamqne  pcrsonarom  ad  deciden- 
dorn  aaanmat,  ne  delictam  persone  contiogat  m  dampnam  eeeleaie  redondari.  Item, 
qood  omnes  tanglt  ab  omnibus  sacri  canonea  doccnt  diffiairi,  ideo  abbaa  inantea 
caasaa  Bcrapnloaaa  sine  capitalo  Tel  ejus  parte  aaniore  non  conclndat,  mediocres 
tarnen  eanaaa  cnm  consilio  aeniornm  poterit  expedire,  isto  tarnen  in  aingolis  ne|^cii9 
et  conailiis  pertractandia  obseirato,  qnod  omnes  eqaanimiter  nullias  Tocem  mter- 
«iniendo,  nee  aliqaem  sneclamando  andiat,  ut  nnnsqaisqne  in  capitolo  et  aliis  con- 
ailiis libere  mentem  snam  prodncat  in  mediom,  reverencia  tamen  prelati  in  omnibns 
aemper  salva  et  tone  id  qnod  melios  videbitnr  enm  consilio  seniornm  de  piano  eon- 
dttdat.  Item ,  dampnis  monasterii  et  aliis  pericalis  futoris  aditnm  preclndere  copien* 
tesy  Tolnmns  nt  prelatas  noster  inantea  in  nuUo  contracta,  yenoicionnm  Tidelicety 
empcionnmy  obli^^acionnm ,  coUacionnm,  permutaclonam  necnon  in  matnacionibos 
in  notabili  qaantitate  yel  in  perpetub  locaeionibos  bonorom  ipsias  monasterii  Tel 
qnoromcnmqne  aliorum  actoram  yel  agendornm  moeasterinm  directe  yel  indireett 
concemencium,  sigillo  abbaciali  ntatnr  nisi  com  eonsensn  capitali  yel  ejns  partis 
aanioris«  Insnper  ad  yitanda  scandala  et  dampna,  qne  propter  abosnm  sigiliornm 
contingere  possant,  yolwnns  qnod  sip;illam  conyentns  et  sigtUnm  prelati  majns  snb 
eommnui  deposito  diligenter  et  fideliter  snb  tribns  clayibus  cnstodiantnry  qaamm 
nnnm  prelatns  habeat^  secnndam  prior ,  terciani  yero  firater  per  conyenlnm  etectas, 
nee  prelatns  nti  sno  sigillo  sine  eonsensn  capitnli,  nee  capitnlam  sno  sigillo  sine 
«onsensn  prelati  presnmat*  Malla  eciam  litera  sigillo  capitali  sigUletnr  nee  cniqnc 
presentetnr,  nisi  prios  lecta  eoram  capitolo  aot  saoiore  e|as  parte  fuerit|  et  copia 
ipsins  in  registro  monasterii  registrata*  Demam  com  prehtns  remm  monasterii'  noa 
dominns  sed  procnrator  existat,  ideoqne  nnlla  bona  monaaterii  mobilia  yel  inmobilin 
nt  propria  sibi  yendicet,  sed  omnia  common!  cedant  nsui  secnndam  ipsins  dispen- 
saetonem  coogrne  per  oflBciales  ;ordinandam.  Et  nt  infideli  dispensacionc  ant  Iran* 
dnlente  et  furtiye  dilapidacione  6onomm  monasterii  ntcnmqne  yia  preclndator,  do» 
creyimos  nnanimitCT)  nt  de  reliqno  deposita  peconiamm  tam  abbatis  quam  offieialinm 
monaaterii  qnommcnmqae  in  commani  deposieione  com  sigillis  redadantar,  ad 
qnod'  commane  depositorinm  tres  dayes,  nt  snpra  taetnm  est,  babeantnr.  Attamea 
qnia  aec  abbas  nee  alii  ofBciales  monasterii  sine  prompta  pecania  sna  ofBcia  proyide 
proenrare  neqneont^  potest  abbaa  post  nltimam  compntacionem,  ^am  anais  singnlb 
circa  capitnlam  annaale  facere  consneyimns^  centnm  florenos,  prior  triginta,  yestia* 
rins  yiginta  de  proyentibns  eomm,  st  soperfaerint«  a^ad  se  retiaere,  jieconiaa  qno- 
mie  censnnm  reemptomm^  siye  ad  officium  abbatis  stye  aliomm  ofBcialiam  spectan« 
eanm,  aimiliter  in  commnni  depositorio  dejponere  debent.  Item,  com  secandTam  re- 
galam   in   omnibas    motibos   aostris   aicail  fieri  debeat,   qaod  ^cajasqaam-  offendat 


406  ly*  -  CaMogm  Malum  SoffonenHum. 

et'  assidae  ntebatiir.      De  labrico  eanus  iiichil  scribo^    honestios  tadnsqne  in  boc 
se  gessit  qaam  pnidecessor  suas^      Vino  precipue  cotüdie  et  raro  alio  pota  nte- 


nspeetain,  careat  preeipne  prelatas,  ad  cnjns  Tilam  et  conyersaeioiiem  ocnli  emnhiin 
fliiliditoiviii  respieiunt,  iit  iamiliariUteni  noliermii  aoUieite  eTitet,  ne  lame  macalam 
tat  ampicioDia  ainistre  opinioDem  incwrat,  qood  si  contif(erit  mtoitn  refamndi 
eoBsilii  aire  alia  quacnmqae  koneata  caaaa^  molierea  eam  Tiaitare^  iieqaaqoam  d« 
reliqoo  ad  aoperiora  domoram  aoarimi  habitacala  siye  antra  dacat  aat  dacere  per* 
mittat,  aed  descendat  ad  caa  et  in  stnba  commnni  aire  domo  estiTali  in  presencia 
fratrnm  Tel  aattem  boneate  familie  cnm  eia  loqnatnr  et  qualitociaa  eaa  euaediat  ae 
dimittat.  Extra ^nonasterium  eeiam  radena  aemper  ad  minua  unnm  de.frafriona  loeo 
capeUani  aecnm  dncat.  Inanper  etai  conmani  fratmm  refeecioni  propter  canaaa 
occnrrentea  in  eonventn  adeaae  non  'poterit,  ^nichilomkiiia  in  domo  ana  conaiatena, 
ne  et  ipae  eibi  apiritoalia  expera'fiat^  leceionem  ad  menaam..auam  ad  minua  in  prin- 
eipio  Jtabeaty  njsi  foraitan  peraonaa  talea  aecnm  babuerit  propter  qiiarum  preacnciam 
lepeionem  ipaam  intermitti  oporterct^  nicbilominna  tarnen  ante  menaam  banedioite  et 
gvaeiarnm  accioinea  poat  menaam  atando^  dicaL      Item ,    ut  eapeUam  beale  Marie  Tif- 

{;inia  in  Bewtin^  a  predeceaaore  ano  ineonanlle  deaertam,  ex  qoa  ioprovida  dere* 
iecione  divine  majeatatia  ae^  Virginia  glarioae  offenaam  »oa  incarriaee  ac  jnala  vin- 
diete  peoaa  anperioribna  annia  excepiaae  formidamna,^  deeenler  provideal^  nt  aaltem 
dne  vel  Irea  nuaae  per  ebdomadam,  aiye  per  fratrea  ibidem  exiatenlea  aire.eetam  per 

Jreabiteroa  aeenlarea  ibidem^  legantar.  In^  testamentia  inanper  pespelnia  moderamen 
abeat,  preeipue  oe  de  reli^no  aliqaa  obligaeio  perpetnarnm  miaaaram  pro  aingnlia 
diebna  Tel  ebaomadibna  aoaeipia^r^  com  et  prionibaa  obligaciOttfbua  aaiaaaram  raro 
ad  pleanm  aatiafaeere  valeamna,  nuUaaqne  miaa  quaaennqne  obligaeionea  pecpetnaa 
aiTe  in  elemoainia  aiTe  in  anniTeraariia  apectalibna  aine  deiiberato  et  mainrv  eonailio 
nnanimiqne  conaensn  tocina  Tel  aaltem  aanioria  partia  capituli  lecipiat  ant  fralrlboa 
imponat,  inacripeianibaa  ad  literaa  mortaomm  et  anniveraarlia  commanibna  exeeptis. 
Ut  antem  dictia  pnnotia  et  artiealia  ila  premiaaia  plena  adbibeatnr  fidea  et  in  ano  per- 
naneant  robore  atqne  in  temporibna  iatnrta  congrovm  et  debitam  poaaent  aortiri 
effeetnm,  ne  inantea  qniaquam  monaaterii  noatri  prereaana  aive  prelatna  ant  qnivia 
alina  premiaa^  omnia  et  ain^ala  ait  anana  infiin^re,  ea  omnia  et  aingula  in  formam 
iatam  pnblicam  per  aubacriptoa  notarioa  redigi  mandaTimna,  promitlentea  inaoper 
omnea  et  aingqji  pro  nobia  et  noatria  auceeaaortbna,  anbmiaaia  notariia  omnia  et  ain- 

ßla  premiaaa  inTtolabiliter  obaerrare.  In  Iqnomm  fidem  et  teattmoninm  pitaentea 
eraa  et  preaena  pnblieiim  inatmmentnm  pretacta  pnncta  et  articnloa  in  ae  conti* 
nentea  ant  continena  aigillia  abbaciali  et  eonventaali  jnaaimna  commoMiri.  Acta 
annt  kec  anno  domini  milleaimo  qnadrtngenteaimo  octuageaimo  nono,  indiecione 
aepttma,  ponttfieatna  aaneitaairai  in  Gbviato  patria  et  domini  noatri  domini  bnocen- 
di  diTina  proTidencia  pape  octari,  anno  ano  4]ninto,  Joyia  die,  deeima  qnarta  mensia 
M aji  y  kora  tereiamm^  Tel  qnaai  ,^  in  refeelorio  byemali  nobia  omnibua  ptedictia  ad 
eleccionem  noTi  abbatia  et  paatoria  oapitidarilar  congregatia,  preaentibna  , ibidem  bo- 
hondiili  et  proTidia  Tiria^  ^  domino  magiatfo  Nieolao  Gebelczig  plebano  in  Soravia, 
Johanne  Eyaxemort,  Gabriele  Pbmciman  et  Peteo  SaMiUe  opidama  in  SagaBO>  teati- 
bna  ad  premiaaa  Toeatia  pariter  et  rogatia. 

Et  eßo  Yincencina  hgangk  de.SprottaTia,  Wvatialavienaia  dioceais 
pnbltcqa  aacra  imperiali  auctontate  notaitna»  qnsa  dictia  ptmctoram 
et  articnlorum  edieioni,  condicioni,  conatitncioni  necnon.eorimdem 
ad  obserTandum  promiaaioni  et  obügacioni  altiaqne  omnibna  et  ain- 


21.    Paul  L      Denen  Erwähhtng.  409 

0 

batur,  vokitqae  assidae  saos  cnrie  officiales  in  Golladone  seeav  habere,  qai  de 
hoc  maltam  gravabantur,  presertim  cum  mero  incaloisset  cancta  ordinäre  voluit  et 
nana  nnnm  nunc  altenun  sagillabat.  Qacd  egre  ferentes,  quantum  valaeront  se  a 
eoUacione  sua  abstraxerunt,  camqae  sejiius  renovaret  et  statntam  desaper  faceret 
promitteiiSf  ^tra  horam  aßflimMM  eos  sön  pretrahere,  aed  e«m  wa  ai^eiiorani 
nonam  se  qaieti  daret^  ipsi  ahiehteB  miserunt  com  C^nulia  soa  sedere,  qoibas  tanc 
oportebat  saperhabandantem  superflaenciam  polas  ministrare.  Fait  qaoque  dictas 
pater  Datoraa  lentate  et,   at  ita  loqaar,   quadam  naliebri  Uandicia  preditos,   per 

3aam  se  conalbatur  firatribos  gratoai  reddere.  Fratres,  precipue  iseniores  et  deo 
evot09  et  religionem  sacrani  zelantibus  dilexit  et  bonoravit  seque  ab  eis  hono* 
rare  volaiti  «dispensaciones  non  necessarias  ymino  in  naufragiuip  reÜgionis  ver- 
4(entiba8,  yer  quas,  ut  domioas  Jobannes  Gerson  ,dicit,  fe^e  omnes  ordines  a 
atattt  primevo  cecideront,  non  aolum  petentibas  faciliter  indulsit,  ynuno  aliqoo-^ 
.ciens  obtalit|  sie  qood  eciam  lanionim  osns  ad  caiqaem  jam  peae  in  abasum  ductos 
fuit.  Proi^onenti  domino  Jodpcp  soccessori  siio  id  in  capitub  annuali  nicbil  ad 
hoc  respondit,  -  n|si  qood  usus  canisiantm  fere  ^b  omnibns  in  conswetu^inem  ductos 
ioret,  meqae  dicente:  af at,  .patemitaa  vestra,  ut  aaUqni  com  dispeneacione  paterr 
^tas  vQstra,  qwbps  aecassarium  yisuip,  uauin  hujuamodi  hi^ant  et  non  in  gene- 
jtBl^m  conawetik^ne«!  iUqd  daoatur,  p|l  ad  hoc  responditw  Doininas  autem  ^Vodof- 
ens,  Bopcessor  ejus^  visitando  cellas  nna  die  oquies  cainiaias  lineas^J  ^^^®9lkic4v- 
jstrict9  prjobkb€v4o.|  9e  quis  eis  de  rpliqao  ahie  speciali  ejus  di^pensacione  etJA^f^^ 
«ei«  pteretur«  Sicqie  In  bi^  <et  ftliis  per  dissimulacionem  ejus  rigor  monastioB 
di^cij^Uie  in  mwwBtwio  .et  prepoaitur«  irelaxatuß  ifiit  et  disaoladoi    t^or> 


goUs  ptemissis,  dam  sicut  premitütvr  fierent  et  agtrentvr  Mt  cnai 
prenomiiiatis  tedtibiM  preseM  ittterfoi  etqae  emsia  et  singnla  oim 
cum  Panlo  Moin^ir)  aotario'pnblioD  oalkga  joieo  sie  fioä  vidi  et  ao- 
divi  ideoane  in  hta^  fomam  paMieam  e^  Ufiii«  mea  pr^ria  €0i(« 
aeripta  redegi  aignoane  et  Booaine  meis  aolitia  et  iconaaetis  coosi^oaii* 
do^  aigiUia  abbaciali  et  conventos,  scita  et  mandato  pretactomm  do- 
miDorum  sabappeoaia  corroboraDdoni  eommaniTi,  rogatus  et.reqaiai- 
tas.  in  fidem  et  ^eaiimoniani  onini|iiii.et  aingolovaiBi  preinijtsormB. 

£t  ego  Pairias  Mofaaer  d^    Sagano,    WratislaYleimB  dioceais 
pnUicos  aaera  iropcriali  aati^ritate  notarios,    ^nia  dietis  ponetorom 
et  artfeoiomm  eaicioni,  condicioiii,   eonatitaeioni  neeann  eornndea 
-    ad  obaerrandam  promiaaioni  et  obligacioni  aliisqne  omnibaa  et  aio* 
gulia  premiaais  dum  aicnt  premittitnr  fierent  et  aeerentnr  vna.cnm 
preDomiBatia  teatibua  preaena  .inlerfiil  eaqne  omDia  et  aingola  nna 
cnm  lcjS«ü  Tiro  ViaiceBcio   Irgangli,  notario  pnblieo  et  calbga  mm 
^  fieri  Tidi  et  aodivi  mann  mea  prQpiia  reqniaitaa  me  aifkacripitfi^ 
aigno  et  nomine  meia  aolitia  ^t  conanetia  conaijpnaTii    aigiUia  abbap 
ciali  et  conventas,  acita  et  mandato  pretactomm  dominorum  aoliap« 
penaia  roborandam  commnmTi,    rog>attta  et    reqaiaitaa  in  fidem'^t 
teßtimoninra  omnimn  et  aiognioram  preinias6rom. 
^     WoMi    laneaaT  '  Vtel.  Stalnia  oaaoniaor«  regnl«  per  diotccaim  Frfaingemtm  aate* 
Xiy>  a«  &  bol  Amiort  p.  7W. 

52 


410  IV.     Cätalogui  abbaium  SaganenHum. 

nrietas  et  alia  vicia  iavalaenmi      Taceo  de  carnalitate  et  labrieo  earnis  scanda- 
losa  maliemm  familiaritate. 

MMe  jtrequenH  htufUB  patri$  eattra  m^otMuierii  rago/^ 

cione  et  demoraeione  ae  peeuMio. 

Fuit  ab  inicio  regiminis  patris  hujus  monasteiiam  ei  carcer^  et  aliene  do- 
müs  paradisas  fecitqae  in  vagacionibos  et  extraneis  mansionibas  multas  inutiles 
et  nocivas  exspensas.  Quamdia  enim  daces  nostri  pacem  habaenint  vix  fiut  an- 
nas,  quo  non  semel,  aliquociens  bis  Vratislaviam  visitaret,  ymmo  semel  eciam 
Nyssam  cum  gravi  familie  equitatu  uullain  aliam  assignare  habens^  idsi  quia  au- 
dierat,  dominum  episcopum  infirmatum,  quem  consolare  vellet.  Quam  causam 
episcopus  audiens  subrisit^  et,  ut  firater  Georgius,  qui  secum  ivit,  retulit,  ad  XXV. 
mareas  in  eadem  resa  frustra  expendit.  Frequenter  in  Bresnitcz,  in  Nawburg  et 
in  Brwna  patria  moram  traxit,  unnde  eum  de  celariis  monasteiü  vina,  ceirisia, 
oondimenta  et  alia  ad  usum  necessaria  sequi  oportuit.  Baque  de  causa  in  Naw- 
bürg,  Bresnitcz  et  in  Brawna  habitacula  aingularia  sibi  edificare  disposuit  Cum- 
que  hujusmodi  sumptos  inutiles  capellani  graviter  fetrent  pluraque  in  amicos,  in 
'T^st31>us,  pecuhiis  et  equis  conferret/  crebrius  postulavit  eciam  a  domino  episcopO| 
slbf^^sibgularem  jprovisionem  fieri.  Gumqne  fratres  et  eciam  dominns  episcopus, 
böc  ^non  esse  religiösum  nee  voto  paupertatis  aut  ntilitati  moüasterii  hoc  congraers 
ymmo  dampnabile  exemplum  in  hoc  posteris  relinqneret,  tandem  ante  duos  vd 
tres  ante  mortem  suam  annis,  cum  neque  seniores  nee  officiales  ad  hoc  inclinara 
posset,  ipse  propria  auctoritate  reservatum  sibi  attraxit,  utpote  censos  sub  titub 
reempcionis  in  Gramschitcz  et  in  Czallnig,  proventus  de  allodio  et  piscinis  ac 
ovibus  in  Brawna,  omnia  offertoria  fewdafiumque  ac  penarum  a  rusticis  proventus 
inscripcionesque  et  aUa,  que  sibi  comode  attrahere  potuit  fecitque  de  eis  tempo- 
ribtts  conswetis  computacionem  ut  voluit« 

He  curioMiUtie  efut  in  pieturisi  vaHs,  «etflmeiill« 

et  alll«. 

Ab  inicio  regiminis  sui  picturis  et  aliis  hujusmodi  curiositatibus  deditns, 
habiiaciones  saas  undique  variis  picturis  omare  disposuit«  Posthec  cum  interim 
Aobis  frater  Martinus  advenisset,  pingendi  arte  sulficieater  instructus,  in  refecto- 
riis  fecit  vetustas  picturas  delere  et  novas  snperducere  fecit  ubique  se  suis  inna» 
tis  et  infulatis  insigniis  figurare  permisit.  Et  cum  infimus  omnium  precedencium 
abbatum  esset,  quoniam  et  predecjessores  sui,  etsi  non  in  äpiritualibus  in  tempo- 
ralibus  tamen  pro  vidi  et  activi,  iUe  in  nullo  eorum  super  omnes  se  extulit,  famam 
suam  et  naialium  snorum  ampftficare  desiderans  in  sumplibus,  equitatnris,  vestibns, 
vasis  et  clenodüs  aureis  et  argenteis.    Fuit  pixis  ana  ai^entta  et  ab  intois  et  ex- 


2L    Pauli.     Dessen  Kunst  ^Liebhaberei.  4il 

tra  deauraU  pro  sacramento  corporis  Christi  ad  infirmos  deporiandam  fahre  facta, 
qae  de  hello  Prutenoram  ad  nos  pervenit,  ia  circumferencia  XII.  apostolos  solide 
nisos  magni  ponderis,  quam  conflare  et  exinde  duas  ymagines  Kalherine  et  Ur- 
8ule  fieri  fecit  B^ueruntque  plares  callces  optime  deaurate,  residue  ultra  usum 
fratmm  in  tuia  ladula  dadum  servate,  qaos  pro  majore  parte  conflavit,  anram 
fluoqae,  quo  deaurate  erant,  pro  nichilo  ducens  aurifabro  dimisit  et  ex  hiis,.  con* 
nato  quoqae  priori  baculo  pastorali  duos  baculos  pastorales  fabricare  disposuit, 
tarn  cum  sustentaculo  baculo  quam  curvaturis,  cum  unus  haculus  pro  duahus  cur- 
vaturis  suffecisset.  Thuribulum  quoque  ponderosum  nimis,  quod  in  usu  hodie  ha- 
betur, similiter  fabrefierl  fecit  et  cum  argentum  deficeret  apoliavit  huroeralia,  in 
Saihus  multe  et  late  fibnle  deaurate  erant,  et  cum  hoc  cannulas  et  reciacula  de 
almaticis  optime  deaurata  abstulit,  ubi  ijiterdum  aurum  tanti  fere  valoris  quanti 
argentum  erat,  et  hoc  semper  occulte,  solo  custode  sciente,  aurumque  aurifabro 
in  comodum  suum  verti  permisit,  auod,  ut  verisimiliter  estimo,  uni  aurifabro  ad 
quinquaginta  aureorum  valorem  de  hujusmodi  vasis  deauratis  dedit,  quod  si  sepa-* 
rare  prius  permisisset,  potuissent  vasa  nova  exhinc  deaui-ari.  Sicque  cuncta ,  quo 
de  novo  comparavit,  semper  cum  dampno  et  sine  consilio  fralrum  fecit  verens 
aibi  in  talibus  fratres  obviare  et  contradicere.  Anno  quoque  ejus  quinto  aut  citra 
cum  Wratisslaviam  vasisset  una  cum  Georgio  Moller  pro  tunc  priore  et  ciphos 
argenteos  et  deauratos  invenisset  venales,  remisit  dictum  Georgium  priorem  ia 
Saganum  requirere  fratres  seniores,  cum  pecuniam  tantam  secum  non  haberet| 
affirmans  eciam  sibi  consultum  a  prelatis  ut  XL.  aurei  sibi  de  deposito  predeces^ 
aoris  sui  mitterentur  pro  duobus  ciphis  solvendis.  Qaod  fratres  omnes  multum 
egre  ferebant  et  varia  contradiccionis  verba  ab  unoquoque  adducta  fuerunt,  que 
omnia  antequam  reverteretur  sibi  indicata  fuerunt,  unnde  rediens  unicuique  ea, 
que  in  consultacibne  dixerat  improperavit  michique  eum  suscipiente,  vix  de  curra 
descendens  dixit:  vos  eslis  jam  senio  gravatus  et  non  potestis  de  reliquo  labores 
monasterii  ferro,  ego  mittam  vos  in  unam  prepositiiram«  Priore  quoque  Georgio 
perswadente,  quod  deberemus  sibi  pecuniam  tradere,  ipse  modis  decentibus  eum 
indttcere  vellet,  ut  resiliret,  quod  si  utique  non  posset,  sue  voluntati  satisfieret, 
emitque  duos  ciphus  pro  XL.  aurei^.  Nee  in  hiis  contentus  disposuit  sibi  fieri  unum 
dphum  altum  totaliter  deauratum,  cujus  valorem  L.  florenos  Ungaricales  estimavit  et 
tantum  constare  dixit.  Tribus  vel  quatuor  annis  ante  mortem  suam  procuravit  sibi 
varium  novum  in  Polonia  pro XX.  vel  ultra  florenos  Ungaricales,  in  longitudiue  ultra 
sura  pedum  descendens,  multum  ponderosum,  quod  successor  suus  dissolvi  et  breviaro 
permisit,  quod  adhuc  nimis  amplum,  longum  et  grave  existit.  Mu)ta  in  vestimepta 
expendit  et  cum  aliquateqna  decolorata  fueront,  amicjs  dedit, 

JDe  <t|/W Ia  et  poniiflcaUbut^  que  ip$e  «toniMf^rlo 

proeuravii. 

Cumque  abbas  Lubensis  infiilam  et  alla  pontificalia  a  sede  apostolica  inpev 
trasset,  ipse  dixit,    se  nolle  inferiorem  ahbatem  esse,    si  non  veuemns  afinaere, 

62* 


412  IV.    CabUogus  aibatum  SaganenHum. 

qttod  pro  nKmastorio  perpetoe  hajasmodi  pontificalia  procuraret,  vellet  pro  persona 
Sita  tempore  vite  soe  providere.  Quo  aliquociens  fratres  aiidito,  pocios,  licet 
inviti,  consensimi  prebaerant^  ut  pocios  in  perpetitiim  privilegiam  liojasmodi  obttae- 
retir,  qaam  in  fatumm  mraom  novoa  samptos  &cere  deberent  Unnde  diaponendo 
plnres  snpererogatorias  gracias  addidit,  pro  quo  proeorator  de  cmia  noMs  scrifK 
Sit:  si  in  tantia  addicionibus  extrahere  oeberet,  ducentos  dacatns  vel  ultra  nos 
expendere  oporteret,  ai  autem  in  ea  forma  ^  in  qna  pro  nunc  eandem  habenras,  pro 
lOO  aoreis  obtuiere  posset  Qne  scripta  dominus  abbas  ad  capitulnm  misit,  ut 
fratres  de  boc  deliberare  deberent  Qui  probabiliter  presumentes,  quod  ab  hae 
re  non  resiliret,  ne  novas  fatigas  et  snmptns  nobis  aeomularemus  consenserunt 
fratres,  licet  plares  eorum  inviti.  Et  cum  depositom  predecessoris  jam  totaliter 
esset  exhaustnm  mutuo  accepit  a  Jacobe  Phartener  dominus  abbas  C.  et  XL.  flo- 
renos  Ungaricales,  spondens  post  annum  reddere,  liduciam  nobis  prebens,  quod 
ex  patrimonio  Jobmmis  Budissen  solveret  mutuum  buiusmodi  videlicet  ducentarum 
marcamm.  Sed  anno  elapso  in  eomparacione  infiilaruin  aliorum  omamentorum 
tantas  expensas  fecit,  quod  in  omnibus  defecit,  unnde  inpignorata  sunt  et  aseripta 
X.  floreni  Ungaricales  annicensus  in  omnibus  obvencionibus  monasterii  dicto  Ja» 
cobo,  de  quo  tamen  censu  bucusque  nee  unum  florenum  recepit,  contentus  de 
provisione  cum  uno  ministro  sive  servo,  ipse  in  mensa  abbatis  cotiidte  comme* 
am.  dens,  missaque  est  pecunia  in  curiam  per  cambium,^}  Anno  quoque  1493  nobis 
indttltum  apostolicum  de  curia  missum  et  apportatum  est,  cum  soHemnitate  et  bo» 
nore  snsceptum  ac  domino  episcopö  presentatum.  Qui  pro  inrestitura  eclam  ali- 
qua  babere  voluit,  sed  in  pecunia  nichil  sibi  datüm  swasu  pre}atorum}  lA  aliquit 
in  propinam  potus  vel  clenodii,  michi  non  const^t, 

jDe  depo$ito  dainini  MarUni  ahhaH9  in  protmpta 

pecunia,   «troif  «torlettr  reHq^iU. 


3'*  uit  predecessor  dominus  Bfartinns  notabile  depositmn  in  auro  et  ar- 
um  valorem  monete  tunc  currentis  ad  mille  vel  modicum  eitra  flore^ 
nos  Ungaricales  se  extendens.  Nam  reliquit  sexcentos  aureos,  qaos  semper  quam^ 
diu  vixit  imminutos  servavit  et  quando  alios  in  alrquas  emergentes  necessitates  de 
eis  recepit,  quautocius  nacta  oportunitato  reslitpit.  Quos  florenos  cum  detrimento 
monasterii  coacervavit  et  cum  majori  dampno  successori  top  reliquit;  vc^uit  enim, 
ut  sapra  de  ipso  scripsi,  qua  intencione  ipse  et  dens  no^,  paratam  semper  pe- 
cuniam  babero,  unnde  omnia  festamenta  et  reempciones  act  cameram  ejus  spectan- 
tea  resenravit  et  deposuit.      Nonam  ebdomadam  thekiitf  dominis  nostria  obtnlit  et 


^)  Die  Bnlle  Alexanders  Tl.  •  dwob  welche  der  Abt  Panl  uiid  deaaen  NailiMger  das 
Reclit  des  Gebrauchs  der  Mitra^  des  Riagca  und  Stabes,  der  Sandalen  and  anderer 
^*—^'-'^-^-  Intigoien  erhielten,  ist  Tom  SS.  Jani  1499  datirt. 


21.    Pma  L      MarHiu  L  NaeUast.  412 

vendidit,    boda  monasterii  sine  neeessltite  impignoravit,  sio  mod  «tfne  aangttlia^ 
annis  VII.  marce  sunt  in^ngnorato  de  reanpeionibns  akariA  Mario  BfqpUene  Ur 
€hiinenberg,      Vempore  eniiti  sw  censos  fait  reemfbasi^    ifiae  aumm  leoepit  el: 
villam  Ow^öBtcK  pro  eo  itiipi|^ora^.     IMxi  fiioqve  domino  Pauk  e|iis  saccesaofli 
&liqaecieii8,  quod  ncm  urtos  floreaua  da  life  DC.  in  eodem  dapdsito  esaet,  ^oiMM} 
de  hnjasmodi  perpetoia  aot  teaiporattbos  testamenti»  vel  eimiMbos  mooaateria  ad-^ 
venisset,    ideo  iieceaaariini  fareC  taliter  expendere,  -ut  fotvi  de  hoc   liabesent 
Qni  semel  mich!  respondit:    si  non  idlter  peeoniain  hiqnamodi  camulare  voluisseCy 
melius  falsset  dimittere.      Item,   reliquit  idem  domimis  Martinas  centom  florenos 
Ujigarieales  mfnas  da^bns  pro  coRinioni  nsn   mpnaaterii  de  proveatibos    anlipiisj 
item  centam  et  K  flormos  Retienses;  item  G.  mareak  gtoasöram  gladiatorom  Ufara« 
tonim,^3  nt  in  offioinam  monetariam  venderentur,  numaionim  qnoqae  Gorliteaenmom 
LiX.  marcas^  de  qutbas  omnibus  quit  habeamus  nescio,  nisi  fortassis  ea^  qoe  Ue 
sabiciimtor*      Tabulam  in  snmmo  altari,  tres  cappas  diorales  et  totidem  vel  mo- 
dieam  an^Dns  casnlas  de  sameto,  II.  brunatfci  eoloris  et  onam  viridi  coloris  onam* 
qve  rubeam  de  Atlasx  pernio  ,*  alle  vere,  qüe  suo  tempore  oomparala  sont^  aliunde 
Dobis  obveneruflt;  una  de  sameto  rarü  eoloris  et  aareis  floribas  aobia  venit  ex 
testamento  domini  dootoris  Merboti  canoBiei  Wratislavienefo,  aHa  de  nigro  Adaaa 
de  doctori  Gaspari  Mariennam  eanonioo  Wratifldavien»  nobis  aocessit    Fiit  quo» 
qae  ernx  nna ,    qae  easnle  nigra  de  sameto  pro  nunc  est  affixa  in  easnla  virida 
antiqdore  selis  margaritis  contexta, '  que  eom  eentinoe  cadere  eqnssent  dominos 
Martinas  misit  eas  abradere  et  qaamdiu  vixit  in  ana  barsa  eondasa  senrarit,    da 
quibas  dominas  Paulus  primam  dao  hameralia  et  doos  eUpens  pro  eappis  melio«* 
ribus  appendenda  diebus  soUemnibus  neendn  ujtium  notabile  oroeifixam,   quod  auno: 
nibee  casule  antiqaiori  aflfixum  est^  ae  postea  hiis  defidea^bos,  aadBque  de  bum»- 
ralibus  et  aliis  pmamentis  margaritis  detractis,  sumptaoaam  iaMam  et  nimm  peiH 
derosam  fieri  dlsposuit,    qua  propter  ejas  ponderositatem  sacoessor  ejus  rara  ea 
usus  est,   pluresque  quoniam  ipse  comparavit,   Ifeet  non  tanti  valaris,  casitlas  ei 
cappas  chorales  sine  reqaisicione  et  eonseasu  frainim  dedit  aliis  ecelesiia.     Pre- 
ci|Nie  ecelesiam  in  Brunaw  memoriaai  sei  babere  velma  plorians  tattims  oma* 
meatis  deeoravit 

< 

Nume  de  ^ut  libevaitMte  9fii,  H  tficl  debe^»  pro»    '. 
digiBHUfie  inMer  alia  mmftare  cmrmvi* 

* 

In  aompfibas  quos  idem  domin»  abbas  tmi  plarimamp  iacoBtiaena  et  in» 
constderatas  fuit  sie  quod  fratres  sai,  qiti  sepliis  leite  comitaliantor  extra  monaate« 
ilum  dixecoiit«  ^domimtm  Marfinam  Maeatiori  modo  ano  floreno  somptoa  fiedase« 


^     SebfreHjrroflcliea  lltss  seil  14I{7  Gliiirf*  Ffiedrieb  IL  roa  Stchaen  prigm.    Btflime's 
SieiiB.  Groacheoeabinet*  M.s  78  n.  79. 


416  JTF.     Calahgus  aibahm  Saganenritnn^ 

patibas  sive  diocesibus  vix  invenirentar.    Sicqae  fratres  plories  dixeront,  nos  plas 
didiconkBi  am  Ja  ivbcioa  nostta,  ^9*  BobcM  in  mis  örroribmy  ymno  tamiiter 
fratres  tres  officiales  in  nno  eorra  extra  monasterium  in  via  existentes,  nnus  de 
feria,  alter  de  beata  virgine,  tercias  de  uno  sancto  horas  tenuenint.     Sic  in  eon- 
'TSRtu  -frsfrM  hoiiai  de  aliqiio  'aaacto  ek  totnmiasienß  ribbatl^  tenaeraht,   Ae  quo  in 
«cnria  vel  prcpositoris  niehil  miverant,    omniaqne  festa  dnplioia,    iriplieift  vel  IX. 
ieeeionam,  qae  eoolesia  Wratialavieasis  in  codsWetndine  ki^it,  teneri  eeiam .  naiK 
4av]t  in  eadem  fmrma  soUemnitatia.    Qued  cnm  primuin  ordinäre  et  institnere  pro*- 
-posmsaet,    ega  niaUmn  in  böe  «ontrarins  ^taai  libbati  qoam  priori  Georgio  MoUer 
eaotki  praeter  siffragioraBi  defnndomm  imillain  diarincionem.     In  eoflürariiun  iut 
^Georgios  MolUkr  pior,  eoviodum  bffiaü  aoi  in  tec  querens  et  prevalait     Ego  ta- 
uen ad  hoc  dUigenter  insteti^   nt  salteia  in  recompensaai  vigtlie  tenerentor  et  an- 
ariveraarii  per  wtavas  4ripliciam  featoraini,    qaöd  et  ipse  domnnte  abbaa  aie  fied 
iorSuMit^  jrttanen  poslea  frb  BuqoDe  parte  buj«niofK  üiiffragia  cadeM.penBi^ 
üeseio  oiiot  pctavia  exciaptis.      Qvod.  viiena  prefatos  Cieorgins  ^bordiaatvit^    qvod 
tn  ari|)^einentiini  bujnsipodi  ne^lieaciara»  per  iquadrageabnani  :pleae  vigUie  IX. 
4eociaiiu]n  aingaiis  idiebos  tenereBiar...    Ad.  qood  iadendim,  licet  aanior  pars  fraf> 
^brum  eonaeatirBt^    atännen  iion  nlai  cn»  nnraiaba  aaaadneet  maledicciaaibna  ege- 
Tmt  nsqnead  daidan  regiiaiais^  dqmini  Jodod  sQOceaaoiSa  /SBi, .  qiii  onmia  hüjus^ 
abodi  diqiUcto)  tviplitia.iet  IX.  kedanna  fea^äreeenler  introdaeta  ad  msom  rnbrloe 
nostre  veteri  redacere  et  sub  ea  forma  et  sollemnitate,    qoa  antea  in  nonastem 
Dostro  senrata  fnemnt^  tenere  mandavit    Omniaque  festa  trium  leccionnm,  qnonrai 
aliqua  edam  ab  antiquo.in  nsu  non  babnimos,    ad  conformitatem  mbrice  Wratis- 
laviensis  ecclesie,  trt  ctrni  eis  in  Kons  nnanalies  essemn^ ,  tenere  In  primo  ^capitulo 
generali  anno  1508  pcRIiJOEAMoneai  ^lesliteeloaBftBiari^       camisprivio  celebrato 
commisit    Hinc  et  nova  kalendaria  michi  scribere  et  signare  commisit,  qne  et  ad 
«MJesr:pr^p9sitiira8  imonasterio  aolqeeiasiiBisit^    atide  reliqao'  joxta  irc^^uäm  nna- 
aiilBilas  fadberetiir^  »nltefae  alie  cansaretaldinte^    qaaaaii  aüqiie  laudabilaa^    aHa 
Meroae,   >alie  iafradnoaa  ^kal  «ariaae  Aieriii^  raA>ol»fee  plnresque  rhudabäes  nsqoa 
Imlie  tflianent    JSed,  dBoet:aliqais^'aaacqiiit  male  egU  in  diidnis^  ae  matrici  eißdo» 
nie  conformando?    Beapondea:    nallus  acbas  moralis  boima  ^eat^    nisi  1>ae  liat  d 
eondbiis  boaia  eircamstanciis  ait  ^veatitas  et  onaataa      Hie  %aHem  paier  sie  aiiia 
aonsHio  ^foadhHmaodo  iniotadie  ^itibipcam  cwaado^  f^cit  oaaträ  daa.  preeepita  regok^ 

IttJaH^v^^  ^^'^^^^'^^^^''f'™^^^^^  maximesjn  divinis  laafiUs  obaei^* 

t«re^ddba<)pä^  de«Oy  ftod'Jidtmgbla::^^  -niohii  fore  bantandum.^  qaad  nan-ka  etc» 
übi  Hwö'3  ifk  exposicibne  litten^  möüM  qiiit  in  riAiica  mriaaduat  ant- 


■■      '   ■■■■  '       "*  '    '.'1         '  ,  '  .        '  !  '  f 

1)     Aegola    S.  Angaatini  c.  XIV.  b^i  Amort  p«  129. 

«)     Daselbst    c.  22*  p.  ISO.  ^..-.  .     .       _.  

3)     Hngo  de  S.  Victore  st.  um  1140.      Unier  Yerfasaer  beziebl  aicb  woU  aaf  desacn: 

ExpoBitio  ^  3ni  tenlam  !!6.(  :Aiitfffia'tikh  iavibmitea    Bande  : de)  ri^i^a/^lAcimSbea. 

•d.  R4ith«a»agee«:*<ra^Ji  iM4B.    T/JL.^«tti«.    S.  «bcriha.üi^bricisiInbL  lal. 

T.  III.   p.  SOG.  .0    .       .     u 


>«  " »•  • 


21.    Paul  /.      Veränderung  der  ^/uitik.  417 

dam  utile  viram  faeiit,  nön  unias  vel  daQnuq  arbitrio  agatur,  sed  tota  congre« 
gacione  capituli  arbitrio  qaod  racionabiliter  agendum  fiierit  detennjineUir.  Nee 
veraciter  utile  aut  acomodiun  nobis  existit,  in  omnibas  cooformare  m^trice  ec-, 
clesie  in  sollemniis  'Omnium  festorum,  propter  nimiam  suffragiorom  defanctonuik  est 
anniversariorum  diminacionem ,  tum  eciam  quia  sunt  festa  plura,  que  episcopi  in 
anis  eoronacionibus  instituerant  Sunt  et  alia,  qnc  alii  prelati,  notabilem  somoiam 
peconie  aut  census  annui  sibi  procurantes  distribuendam  biis,  qui  hujusmodi  inter«-' 
essent  institui  procqravernnt,  que  nos  non  Ugant,  cum  et  eollegiate  ecelesie  bujos« 
modi  festa  plerumque  non  curant. 

MBe  vi$itaeionibu»f   quibuB  deu$  infirmiiaUbu»  et 

aUiä  eum  vi$iiavii. 

Et  quia,  ut  supra  scripsi,  se  totum  voluptatibus  carnalibus  in  exordio  sui 
regiminis  dedit  et  quia  potu  vini  inmoderate  deditos  bina  vice  acutas  febres  in- 
ciät,  in  quarnm  cnra  plura  in  Legnitcz  et  Wratislavie  expendit,  tandem  ad 
validiorem  et  stabiliorem  statum  perductus  conswetudinem  priatinam  non  deseruit, 
acciditque  ut  circiter  sex  annos  ante  obitum  suum  ut  juxta  conswetum  extra  mo« 
nasterium  in  Bresnitcz  aput  plebanum  jaceret  pro  solacio,  dixit  enim,  se  in  villa 
natum  nee  extra  villagia  solaciosum  fore,  quia  refugiebat  curam  omnem,  ut  pre- 
decessor  suus  una  noccium  sibi  apparens  eum  seriosius  moneret ,  ut  officio  et  digni« 
tati  resignarety  quod  asseruit,  sibi  eciam  manuali  stipulacione  promisisse.  Mox* 
que  mane  ad  monasterium  rediens  me  (jprp  tunc  novissime  prioratus  officium  ge* 
rente}  vocavit,  visionem  et  sponsionem  narravit  ac  michi  quendam  C^^c}  gene« 
ralem  confessionem  fecit.  Ego  eun^  totis  conatibus  monui,  ne  visionem'  et  spon- 
sionem hajusmodi  parvipenderet  sed  prosequereturi  quia  in  magno  periculo  tarn 
anime  quam  corporis  in  tali  statu  positus  foret  ()iioA  minas  fidenter  ferens, 
michi  quedam  verba  objecit,  in  quibus  me  videbatur  sugillari,  quod  ambicione 
dignitatis  abbacialis  id  swaderem»  Idcirco  de  hac  re  verbum  nullum  de  ce- 
tero  locutus  sibi  fui.  Ipse  autem  successu  tem))oris,  cum  feiiciori  corporis  vali- 
tudine  potiretur  ammonicionem  hujusmodi  parvipenctit  tksque  adeo  per  mortem 
miserabilem  id  agere  coactus  est.  0  quam  saluberrima  fuiaset  »bi  hec  avi- 
aacio ,  si  eam  secutus  f uisset  et  in  quiete  corporis  ,  et  anime  salutem  anime 
sue  quesisseti . 

Mfe  ineiäeneiU  varii»,    4vie  tetnporibus  iUiug 

Anno  Christi  1492 ,  mortuo  MatKia  regi  Hangarie  et  electo  Wladislao  regi   1489. 
Bohemie,  Turci  fines  Ungarie  invaserunt^  qul  ab  electo  rege  adjutorio  Hongarorum 
viriliter  repulsi  sunt. 

S3 


{ 


418*  /Fi    CaUiop^  abhaium  Saganemkan, 

Kasfininis  res  Polonie,  qal  temperate  in  dbo  et  pota  vlvens  et  ad  tM^ 
ttmn  periodom  vite  boinane  perveniens  moritar«  Filii  oaoqae  ejus,  onus  post 
«lium  in  regno  soccedentes ,  se  totalitär  volupUtibus  carnaiibas  dederont  et  in  p&u- 
cis  awis,  duobas  vita  fiinctis^  ad  juniorem,  videlicet  jSigismondam,  qui  pro  nunc 
regnat,  regnuni  pervenit^} 

Anno  domini  13S7  circa  festum  decollacionis  Jobannis  baptiste  fuit- ingens 
Imindacio  aquarum  in  mulds  terrarum  locis,  dampna  gravissima  hominibus  faciens, 
Bobere  autem  ipso  die  Jobannis ,  de  quo  bii  versus  annos  incamacionis  domi- 
nice  condunt: 

SVrgIt  qVindo  del  CapItatVr  graCIa  LIMpba, 

AVCtas  EgldlVs  attenuare  petens. 

Unum  M  tria  G  onum  L  sex  V  Septem  I.^} 

Consimilis  etsi  non  major  et  generalior,  omnia  enim  flumina  tnnc  genera- 
liter  inundacionem  passa,  gravissima  bomioibus  intulerunt  nocumenta,  anno  nani- 
1490*  que  1496,  altera  die  post  assumpcionis  Marie  virginis,  Bobera  velocissime  crevit, 
*  ^"^'  supergrediebatur  sepes  in  orto  Scbilling  ex*  oposito  monasterii ,  ita  quod  navigio 
sine  obstaculo  sepem  pertranssire  potoerunt.  Abduxit  borreas  plenas  frumenüs 
eciam  de  novo  eonstructas,  in  montis  capelle  pede  sitas  sepesque  quasi  omnes 
ibidem  in  ortis  dejecit,  ortos  et  campos  ac  agros  circumquaque  arena  steriii  longe 
lateque  obtexit,  omnia  molendina  super  Boberam  constructa  distraxit,  presertim 
molendinum  bospitalis  totaliter  cum  domo  et  stuba  abduxit,  manserunt  tamen  ali« 
que  rote  in  molendino  circa  valvam  Soraviensem.  Molendinum  autem  circa  sanctam 
crncem  omnino  destruxit  una  cum  ponte,  ut  nee  quidem  unus  palus  de  ponte  re- 
maueret,  et  tam  velociter  crevit,  quod  mane  pedes  et  equestres  per  valvam  Sora- 
viensem  exeuntes  tridui  in  civitatem  redire  nequiverunt  In  cellariis  conventuali- 
bus  omnem  virum,  quantecumque  proceritatis  et  longitudinis  foret,  aqua  supergre- 
diebatur nee  aliud  remedium  fuit,  nisi  ut  rasa  quantocius  obstruerentur  et  divine 
.providencie  committerenlur.  Eduxeruiit  autem  aliqua  quartalia  in  refectorium  et 
per  dies  qaindecim  sub  gradu,  quo  dormitorium  ascenditur,  cellarium  nostrum  fiiit 
multoque  labore  plurium  dierum  vix  infra  mensem  aquam  exbaurire ,  licet  per  can- 
nalia  assidue  effunderetur  in  ortum,  usque  ad  siccum  valaimus.  Fuit  autumpnus 
sequens  ona  cum  yeme  magno  bumiditatis  assiduaque  excrescencia  aquarum  onum 


I)  König  Casimir  IV.  starb  7.  Jan!  1192«  Von  seinen  Sofinen  starb  Casimir  1482, 
König  Jobann  Albert  17,  Jnni  iSOt^  König  Alexander  19.  Aa^*  1806,  König 
Sigismuud,  der  zu  des  Verfassers  Zeiten^  als  er  obiges  nacb  1506  8cbrieb|  nocb 
lebte,   starb  !•  April  1548. 

^)  Also  29.  Angost  Johannis  Entbanptang.  Der  Aegidius-Tag  ist  1.  Sept.,  an  wel- 
chem wabwelieinltcli  das  Wasse#  Wieder  Bei.  '  Der  «Vers  ist  mi  Tei^t«  ma  .Originals 
fehlerbaft  {Schrieben,  konnte  aber  ans  einer,  Ton  if?enig  jiiqgerer  Hand  gescbrie« 
benen,  obwohl  ebenfalls,  doch  in  anderen  Tbeilcn,  ungenauen  Wiederholung  dessel- 
ben am  Rande  einef  der  nächst  folgenden  Seiten  >  yöUig  ergänzt  werden. 


81.    Pma  J.     VAendMeimm§m^  AI0 

difaiv&un  aliad  inseqvebatiir^  tempnsque  yemis  instabiüs^iiniiii,  assidiiia  gravisef« 
misqae  ventis^  bumiditatibas  et  plaviis  agitatos  nollimiqqe  vel  pauoe  frigiditatia. 
Serpebat  pestis  paulatim  ab  inicio  aatainpiii.  De  bac  allavione  luus  de  firatribos 
monasterii  bec  bexasticon  composait  metra: 

Altera  lax  boiridam  assumpte  \irglQis  "ondam 
Attalit  vix  posteris  Bober  lataras  aqoam. 
Aqdo  milleno  qaadringent  a  Cristiano 
Natali  sap^r  sex  noBagint  ducito, 
Quam  nee  grandevi  patres  scilicet  neque  matres 
Priscis  audfermit  luiqaani  referre  seclis. 

Aono  qooque  1501  a  feste  pasce  usqne  ad  autmnpiiam  fiieront  ioandacioim  laoi. 
et  allaviuin  omniam  flaviomin,  maxima  damna  hominibus  loferencia}  precipue  tamea 
.Odera  et  Albia  sopra  modam  et  ultra  memoriam  hominum  excreyerunt.  Bobem 
feciam  eo  anno  ter  ultra  conswetnoi  ioundäta  est  binaque  vka^  (^Uaria  nostra  im- 
flevit^  circa  pasca  ultra  trabes,  super  quibns  vasa  jaceut^  circa  iuicium  autem 
autumpni  usque  pd  medied^tem  yasorum. 

^3  Item  9  amiQ  ISOOi  circa  festum  divisioois  apostolorum  frater  Tbomas  de  imo. 
Monehberg,  prepositus  eurie^  qui  uni  meretrice  cei^latiüatus  cum  qua  scandalöaa  *^- ''^^ 
eommercia  ad  tempus  babuit,  tandem  in  Clopscbin  et  Q^elitcz  vadens  sab  speoie 
aveoam  et  siliginem  colligeudi  et  adducendi,  equum  juvenem  pro  XV.  aureis  no« 
mine  empcionis  a  sculteto  in  QwelUcs  recepit  novoque  curm  procurato  et  pro  di« 
nidia  parte  tecto,  dieto  equo  cum  alterd,  quem  secum  Mduxit^  dicto  currui 
limetis  ac  pro  XIL  marcis  a  quodam  cive  Glogovienai  pamio  sub  colore  empcio* 
ais  recepto,  quem  pannum  postea  muHis  perswasionibas  et  induodooibaa  dominoa 
abbas  tandem  solvit,  peliceque  secum  in  curru  posito  abscessit,  et  cum  ciroa  Sa« 
ganum  nocte  venisset,  necSaganum  nee  allodia  iotrare  yeUet|  servus,  ^aucitf a  tgosiy 
videns  rem  sinistre  agere^  eo  relicto  mane  ad  monasteriom  vemt^  fagam.  Munno- 
dans  moxque  ad^oeatus  eum  famulis  monasterii  eum  inaecttti  sunt.  lUe  autem  iih 
terim  per  tolam  noctem  et  diem  sequentem  in  uno  horreo  in.  Dittersdüdi  qaie?it 
Kocte  sequenti  per  se  auriga  effectua  aaam  peliceai;  abdokit  usque  ad  quodam 
opidum  Misneusis  dioceais,  cujus  nemen  mefugit  Ibi  ea  reÜcta  et  pro  sorore; 
lialHta  in  quodsm  boqiiciam  una  cum  equo^  quem  •  Sculteto  recepit  conunendati^ 
Ipse  euriam  Romanam  peciit,  ubi  omnea  iq)0state  tuidods  graoiam  querere  con« 
sweyerunt.  Ibidem  neado  quit  preteuae  fibertatis  grade  obtento,  rediens  inttt 
moutana  Bohemie  curam  exius  parrodue  gerena  se  rec^l^:  ibi  bueuaque  doli* 
tesccre  cum  aia  pdice^  parrodiialts  ecdedaa  tiwere.  el  jplures  mabaerea  |rai- 
ijreaaie  diidton^  «S|iiiim .qwque,  quem  it  sqpdteteJiemlMttDidoniB  EOM^it^ .jl«^ 


4NP^ 


Ö3» 


4SI9  IF>    CaidloguB  äUaium  Saganeiukm. 


eXpci&\B  et  fatigis  difficalter  reooperare  potaimua.     IndebitavH  officiam  pre* 
positore  ad  hSX.  et  ttltra  marcaa. 

ne  PhiUppo  SeuMteti  ei  4i^4aeio»»e  ip$iu»  ei  damtpMU 

per  eum  nobit  iiiaiiM  ae  inva§ione  rioienia  tnonasierii 

per  Adam  comiiet»  ei  capiianeum  dominorutm 

noMirorum. 

Cam  ex  instigadone  frairis  Georgii  Moller  prioris  parrochiam  in  Eckirsz- 
dorff  in  cara  haberemas  et  ipse  frater  Georgias  ad  illam  investitns  per  fratrem 
Mathenm  Oawsz  eandem  procnraret,  qui  cam  Philippo  SchoRcz  ejasdem  ecclesie 
sabditi  assidae  scandalosas  contenciones  et  discordias  habnisset,  validus  Baltazar 
Vnrw  adv<M^atas  monasterii^  ad  qaerelam  dicti  fratris  Matbei  nna  die  dominieo 
post  vesperas  cam  imo  de  fomulis  monasterii  exiens^  dictum  Plulippam  quibasdam 
perswasionibas  ad  coriam  panrochie  traxit  et  ibidem  captivavit^  wlneraTit  et  for* 
tassis  in  uno  digito  mutilavit^  exortoque  olamore,  com  rastid  ex  more  ipso  tem- 
pore in  tabema  essent  congregati,  dno  impeta  in  parrochiam  iri*aeates  advocatos 
com  famtilo  vix  illesi  evaseront,  delicto  Philippe  incippatu  in  cippo  ferreo.  Qaam 
rem  dominas  comes,^}  vices  dominoram  nostronim  in  Sagano  agens,  egerrime 
talit  attamen  gravioribas  minis  diffidatum  monasterii  ad  concordiam  perdaxit,  qaam 
composicionem  qaantocias  fregit  et  mönasterio  de  novo  diffisas  est.  Unnde  et  nna 
nocte  hoiream  plennm  fra^bus  naper  de  campo  collectis  in  allodio  Latreit  incen- 
dit  et  combassit,  dictoqae  oomite  absente,  licet  di3tricte  commiserat  nobis  asist^o«* 
«iam  preberiy  invocanie  eo  mox  mane  consalatam  et  presidentem  in  casbro,  adjo- 
«oriom  nollom  sibi  prestitiim  fait  nee  se  cum  familia  monasterii  intromittere  pre- 
sampslt^  cum  diceretur  ab  biis,  qui  viderant,  dictum  Pbilippnm  sex  adjatores 
faabaisse.  Advocatos  igitar  licenciam  ab  advocacie  officio  et  absolacionem  pedit 
et  qaia  antea  gravia  dapna  com  aliquiboß  sibi  conciliatis  predonibas  in  publids 
stratis  fedt,  sie  quod  eciam  aliquas  civitates  sine  salvo  condncta  ingredi  aasus 
non  fqit,  minatoria  aliqaa  verba  etnidt  contra  Saganenses.  Hinc,  nt  probabiliter 
presamebator  9  dviom  indbccione  sabato  prime  dominice  adventas  domini  post  com* 
^letoriom  dominus  comei  ad  monastprium  venit  cum  familia  sua^  dictum  Baltasa- 
rom  captivqm  cepit^  vidkm  futuris  dampnis  precaveri,  et  cum  fidelitatem  dbi 
f^opondisset^  jussit  ei)m  sectQa  ad  «castrum  ire,  babens  secum  &miliares,  qui  se 
sequentepi  ifli  cüra  bibßfent.  Ipse  autem^'  nescio  ^t  pericolosius  su^ioKtoSy 
^Hjjssa  tunica^  qua'de^er  indutna  <5rat^  e^  iiianibuaf  iasaloram  ad  monasterium  re* 
iogtt.  f  ^  ;Sioqutf  tolii  dvitaüe  coiidtat9$  imanotia^terliiiii.  um  «iii  comite^  imeiiteff, 


>)    Gttf  Adia^^Bamkar  •e2dliltiigMvVai^«»iK  d«a  f^leaäitiM*  äigtiii  wie  er  i*  1. 
liSOS  urkuadlidi  genaunl  wird.    Vergl.  p.  414. 


« •  1  1 


'*  ^ 


lanvam  habitacibidd  nofejMil  dötn^as  Pmlab  ttinc  re'sedit;  f^egenint  et  alias  ino^ 
Jehoias  hineinde*  diotam  a^MMkm  qaeMnIe  leeenmt^j  qni  et  tandem  inventnset 
-ad  eaatnuii-daetiii  et  (MpUrai^  per  noei^  •  tentias; />C^  fere  omnea  ^aalli 

Saganenais  diatrietis*^ef^"4i]Nid6'aBilei  ^jtts  altera  die  er -pro  liberacione  ejus  in^ 
atanter  labwatate«!  ^^captivfltaqiie'ae  dominoraiti  nostromm  promktere  oportuit  ei 
com  boc  dttoa  :dtt  p4i%iariwi§riiiiiieia  aais  Adejas^orea  eam  dai-e  coactns  est  Pro 
qua  eaptivitate  ad  fidejassoves  re^endös  et  liberaodos  dominus  Paulus  aepiua 
sollicitabatttr,  dixerünt  etalm,  iit  eausis  monasterii  haue  necessitatem  iocurrisse, 
ideo  jure  eom;  ei  fidejossofea.  debei^etoius  HberoQi>et*iad0inpnes  reddere,  qui  taodeoi 
ees  omnea  libiiros  ei  labfcitos  ipioooravlt. '  •  .  ]  ; 

p^  JF>9t9aiuin  perdmcMo* 


tt  *>     I 


/,  .  »      .       .        .  •    ■       II 


•'  Tempore  dictt  €o!pfdm  ^  abbafla ,  <qala  flotiMr:  Bober  cirea  edificia  allodli 
Lotrelt  .porttfm  la^idae'  absmtips^  in:  tMfum^  quod?  tiniebamus,  ipsom  allbdium  cum 
Mmibifs  edMfoiiV>si  gra^^ea  altevii  in 'fatprum  irmerent^  sicut  et  postea  venemnt) 
^antiereiidani,  Uttir  A*a«^*iMaitind8pBa0g,  piiq  Inno .prepositus,  üivocatia  nostra- 
.tibus  in  diatriota  SaganehM^per^fossaitt»  fecit  ei  meatmn  altenun,  quod  ante  illa 
dilttvia^  de  quibus  supra,  habiiatores  Villagii  Berge wisdorff^  non  curaverunt  nee  in 
aliquo  doafradixernnt  In*  Ulis  auteni  diiuviis  sieut  nobis  sie  et  illis  notabilia 
dampna  illata  sunt  unnde  usque  nunc,  licet  graves  expensäs  fecerimus,  tarnen  ad-» 
huc  assiduas  faiquitttqidinea  ab  eis  toUeiaTimus  et  minas  et  in  nuUo  quitari  volunt, 
niai  ad  pristinm  Aieatuni  fkims  ipae  dacatur  et  quit  in  futurum  in  boc  ifacto  opus 
erit,  neoeasarium  erit  prudenter  providere« 

» 

Mfe  uUhna  hH§U9  pMrU  inßrmi9aMe  et  €(§U9  obitu 

9mU9  lamenUiMMi, 

Cumque,  ^t  süpaa  n^Ti^  posd  varia  avisamenta  omnipotens  deus  dictum 
*abbatem  tnisericorditer  risitasset  hec  in  afiquo  sue  male  conswetndinia  mores  ernenn 
'dar^  <ciyn  plurimis  amis  ante  obitum  sumn  stabili  pbtiretur  aamtate  et  valitudlne, 
tandem  anno  1907  in  quadragesima  cepit  rariis  melancoliis  die  nocteque  agitari,  vm. 
qnas  tarnen  verebato^  i-evelara  - '!  Que  post  päsca  assidue  et  amplins  in.  ipso  in- 
valeacebant  et  cun  «peatifera  centa^o  i^idimie  in'  dies  invalesc^^t  eirca  festa  pen^ 
dlaxMtaI^vlB6/pladioq  »tempore  >in  .Nawd^^  bommibifB  aemotus^ 

solis  fratiribus  secum  existentibus,    cum  quibus  nullam  solaciosam  conversacionem   . 
habere  voluit  aliisque  se  abstrahentibus  solils  Thomaa  Gillaer,    quem  secum  Ja 
Sagano  abduxit,  qui  nulla  hora  cum  reliquit  secum  manente,  melancolia  sive  ma* 
^JMliPsinodj;  ip.  4i«s.apgi(ientB^  aut  eciam 

aliis  hominib'us  cum  visitantibüs  aliqua  coUoquia   hiUtrt^^    aed' taoens   incederat 


482  IV,   -Oätai^  ahUaum  8n$aiie»$iuntkl 


«olns  p6r  totam  diem;  Fedtqae.  wnietmMem  ^UoMi  friitrioVÜMiiie  C^er^  qal  enm 
ad  nmnccUmdwm  OQeri  et.^gpitati  tidUmciali  iJüduoe^i^  quod  et  nil^pMfeiimt 
Memorantesqne /factum  domwi  Aqgwtiai  .abbalis  m^  .«OAfbadelKiiit  col- 

4elliunattt.dliqiHdtsiipile.sibi  reljnquerey  se^i.nMfXiij^RaiidiOei^hictb  rec^naeniai, 
qood  advertens,  unum  d^  eisstb^r^xiC  et  ooulte  .teouit^u  >  Ciiwqaeiifratäc  Tbomaa 
qaerelaretur  erebriaa  respendit;  qait  Wkis  multaSii^trebisiettsiife^piciobes  de  luo 
pairvo  cultro  faccre?  non  est  unius  Aurei  valor»  '  Tandem  postquam  ad  dtmidinni 
mensem  in  Nawinburg  exulasaet,  quibnsdam  simaltatibas  in  mbnasterio  exortia^ 
venit  rursum  ad  BiQnasterictili^iet'/CiiBi  eepiaaet  prölbqii^  nen  valait.  pnoeeden^,  im- 
pedito  discarstt  obstaculum  prebente.  Et,diJUt;*ootam  fintehlia^  f^ime  exaUavi 
anper  omnes  predecessores  et  dens  nie  homiliavit  nsane  in  infei-num*  JVollom 
tarnen  verbum  de  resignacione  fecit  nullamqne  coram  de  ^stifera  conti^gione .  ha- 
bnit,  quam  sanus^'aiininie-fbglebat)  M^ftqa^  In^lli^^ibplfta^^e^re^iM'-aDD^ere 
volens  raroque  bibebat,  nee  dormire  sed  4fBd  ao^  i^te^ätmarticala  qaerebai  Opor- 
tebat  semper  clansis  hostiis  duobus  vel  tribus  fratribus  enm  cnstodire  et  nocte  in 
lectum  violep(er  pdrtare,  üt  ni«4ituin.qiiiesQeif9t  (!.. Chitiiqile  defmedioina/fratres  ei 
Terbum  iacerent^  freadens  dibeW:  da  paiCißmiiifediQ«.  Ned^^iitqvam  iqitftstmtt- 
camque  medicum,  qnod  sibii-reieFamen'pr^stiiro  p^eaumdbAfprljadttoSMere  Mt  paü 
Toluit,  nee  magistrum  Philippam  pbi8icAmy/«.q«i  .aiUiantea-lamisttriaaiiitiia.'ft^  in* 
apicere  aut  ei  loqui  curav^r  Acdditqne  aemel^t  ntpsekoio  qi|a  occaMone  irtroente, 
fratres  omnes  quodammodö  ad  momedtum  ab  eo  alKscederent,  -  ipse  adhoc.  clavem 
ad  stttbellum  novum  babens,  sampto  secnm  cnltre ,  qnod  in  Nawiabnrg  occnltaverat, 
intravit  et  post  ae  elaadens  obsaravit.  .  Pnmnmqne  adveniena  fratnr  Johannes  Bn^ 
dissen  eumque  non  inveniens  et .  qnod  ekrem  illnm :  haberet  igndraoa  nndiqae  ema 
qnesivit.  Tandem  adepto  elavi  altem  qaeaivit  ieam*  ia.stobff  ei  kuräiit,  qm  enl- 
trum  in  mann  babens  dixit  ad  enm:  hne  veni^  Qt.miishl> mortem  accelerarem,  aed 
Incidit  michi  confasihilis  memoria  domini  Angnstini  abbatis/3  sicqne  territns  ma* 
nnm  retraxi.  Et  qnamvis  in  Nawnbnrg  confessionem  fecerat  domino  Thome  Gilner, 
in  inonasterio  tarnen  indnci  non  potoit  omni  -  t^npore  ut  cenfiteretur  ant  aliquot 
aacnim  suscipere  vellet.  Interdam,  nt  instaiipjftni  at^ooencinm  evaderet,  dixit^  volle 
Gonfiteri.  Sed  cum  f rater,  quem  pro  conjfessore  elegit,  accersitus  veniret,  dixit: 
inmis  diu  tardatum  eat,  de  cetero  .cofifinisio  mea  nnllhis  ulilttatia  exiatit«  Tandem 
oam  viribus  omnino  deficeret  et  difficuUeit  aalua  ineedere  posset^:  frWer  Lucas  eai- 
pellanus  multa  instanota  ei  inportunos  erat,  ut  aakau  aane  unefcioiiia  suaciperel 
aacramentum,  tandem  coactua  dixit  ailenter:  Yyo.  Altera  die  circa  ocoasum  aolis 
couTOcati  fratres,  ipso  in  sede  sedenti  et  nichil  devadmus  oatendeoti  seftenr  pnl-- 
moa  et  alia  dixerunt.  Cumque  a«  ,aaiCBr|«i  iuaeeianem  dev^ntm  esset^  'BMmia 
daoaiti  ^uas  aibi  fifatiea  viptrater  api^wk^  nt  ;apeil0;patidtY'i,üoaDtna 


k. 


^    Too  jSngmr  Ani  Ist  dtflli  fe8tiiricb«i#  An^uathü  )Malte^  ffid  B«  ipi&m  M^dl«« 
lagiter«  TVergU  obaa  p.  flÜI«    .        *  * 


lOi! 


inoictiiä '<fthet«^^ 9^'iil- prölesM  ]ft(i);AM0,  praiid{b'#itriiil'i<aiBi;|)«nöto)  honumis  <»w.. 


exemplareat 


t     • 


ll«i«U. 


V  •' 


I     • 


• .  i    > 


'Ftiit  hife  ieirijtdiibt»  ((eäfileiteia  moderäfb,^ 
detentim,  nani6  anam  pnHrinciani  ano  anho^  nunc  vmam  civliatead  invaiJeiis  et  aliam 
proximam  satiani  reÜnquens.  la  viUis  a«(em  rato  qaitqaam  de  hajusoMidi  conta- 
giöfie  auiliebattir,'  nisi  foftassis  ali^ae  atlaade  seinen -musniddiiofeccfoiuS' de  civi«' 
tatfbtts '  4e^brtai'effC  Qae  pei^tla;  ^'«»M^  ^Jdeticet  1907j'  post  fesätin'jasQensioids  iM7. 
Saganum  invasit  et  ad  mille  et  desuper  aliquot  eeotenaridS'  'ttottiinum '^da  eivitat^ 
absumpsit.  Monasteriam  vero,  licet  tarde,  ardcncius  tarnen,  com  jam  in  civitate 
ardör  ^us  re^r]^esjpere«Qpm«3ßt,  invasit  et  ah  obltu.domini.a^batis  in  profestoMar- 
garethe  tisque'  ad'^^festtim  beate  HedWigiä  tredecim  fMtres  "humanis  hac  pestifera  • 
contagione  ezempti  sunt  quatnof^ie '»^if^.'Ofllliibda  qui .  ceclderunt  mortem  evaserunt, 
licet  omnes  preservativis  relavativlsque  medicinalibus  essent  provisi,  nescio  qoit 
eis  profitit> ''  Aft  änM^  1460  usque  adT  hoc  temi[^M  hi  nitHa'iempestate  tot  fratres 
cebidciruni;'  'Auxefi^iit^^uäQue  irameru^  trifir  ^ä-ati^es^^^ai  äodem  aM<>a  festä  sancti 
Antlit)nii  usque  äd  ptöcft  pesteni  Sagatj^nacmpr^e^sserant,  vldelicet  frater  Geor- 
gias Mollef,  pro  tunC'pr^po^tddMd  Bawiii)'' et  Jobannes  Fetzko  peste  eadem  ab-» 
sumpti,  fräter  qubque-  Andreas  de  Freisted t,  novicius  professus,  qui  in  quadra- 
gc^sima  Wratislavie'TelielQs  pro  ordihibus  Omnibus  suscipiendis,  antequam  ordinem 
slicerSocH  susciperet/  iMnaBiS'  ibidem  Bxemptas'esti'.  Tempostateque  vix  sedata  alia 
incomodi-  Isors  cfecidi^  fiMttlfr  Mbilds-^l'itoeiQftibs  potatorei»,.  i^ic^quod  a  feste  Hed-» 
wigis,  quo  fineih  plage  MJersinbdi^babuiams/^res-iraU^  4^diti  et  ses-r 

äionibusnocturnis,  fiierttbtqad  ftatrel^  grKvfi^lillö'  tbrinOre  corporis  inflati^  «ti  talis 
abusio  afferri  consweTit,  preci^ue  in  genrtalibiis*  gravioi-es  molestias  pertulenint^ 
alterque  senex  Martinas  Radelwitce  post  ÜMfinas  itifii-mitatum  molestias  tandem 
apoplexia  tactus  subito  mottuus  est,  sioqne  iufra  annum  et  dimidium  XX.  fratres 
humana  reliquerunt,  per  dei  tanien  graciam  ruina  hec  quantocius  restaurata  est: 

Fuit  quoque  bli«  temporibüs,  ^de&tetici^catihiios  domiUi  1502  et  citra  vel 
nltra,  per J[II. ;annos  et'ämpBas  tanta  erucarudt  mttlliiDdo  fuit,  quod  yn  arboribasi 
foliis  et  floribus  recuperatis  tempore  ^eris  omnia 'i^astat^enint  et  arbores  velUt  äridoa. 
reÜquerunt.  Galore  quoque  solis  Julii  mense  eos  gravänte  descelideraut  de  arboribos: 
et  sicut  magna  apum  examina  ad  tnincos  arborum  se  locantes  inedia  perierunt^  alle 
per  Campus  difiitse  in.  bladis  et  fructibus  dampna  plurima  fecerunt. 


ii.  -      .    >  ». 


» 

Ouantum  predictus  dominus  abbas  iu  deposito  a  suo  predecessbriMhveiiTi^ 
supra  satis  expressum  est^    sed  quantum  et  ipse  post  ae  reliquit  non'imblnoobli^ 


114  JF.  "^PattAüR.  «Ma/tcm  .^bt^tf^tw^. 

vione  tfadeitdiiii  tiqtiitiWf.  ^  sex^gJaM)  ilMB)ca%y  YIL  QViiiiiQ&  Goi^tpfieiiaes 

pro  grosso  compatando,    cujus  peconie  quadraginta  marce  paulo  ante  de  ^endiiibas 

Eisciam  industria  capellani  Luce  recepte  sunt,  alie  de  coBununibus  obvenciouibas. 
!t  oportuit  mox  post  excessom  ejus  pro  investitura^  benediccione ,  eleccione,  in 
resis  et  fatigis^  quas  dietns  capjslhiius  pertulft,  cxpenäl  C.  et  XL.  inarcp  aupra- 
dicti  valoris,  quarum  una  marca  et  IL  grossi  florenum  Renensem  valebant,  quam 
pecumam  pro  majori  parle  mutuo  a  bonis  ftutoribus  recipere  oportebat.  Mansitque 
debitor  pro  variis  rebus  presertiin  pro  iufula  iii  curia  Horoytua  G.  ^t  XL^  üorenos 
•Uiigaricales  et  aliis  minoribus  debitis,  plurimis  annis  contractis,  quod  valorem 
trecentorum  florenorum  BeneDsium  excederent,  qae  plurimis  subsequentibus  amiis 
cum  difficultate  solvi  poterant,  presertim  fsum  omnia  tecta  monasterii)  sicut  simul 
QUO  tempore  posita  fuerunt  sie  simul  piitrefocffi  ^  aoojs  ^iogulis  plurimam  peconiam 
pro  eis  renoürandis  necessitas  eji;egit. 

JDe  mina  compa$$ioni»  heate  vtrginii  »üb  eo 

J'undoMa  a»uo  tW3. 

Sub  prefato  abbate  dominus  Symoit  Walter,  pro  timc  conventor  in  Qwe^ 
litcz,  dedit  monasterio  dncentos  florenos  Ungaricales- sub  tali  condicione,  ut  pro 
Salute  anime  sue  et  suorum  et  eorum,  a  quibus  sibi  bona  hujusmodii  obirenerunt, 
perpetuis  temporibus  omnibus  sextis  feriis  per  totum  annum,  exceptis  die  sacro 
Veneria  et  feste  natalis  Christi,  si  in  VI.  feriam  ceciderit,  missam  de  compas- 
sione  beate  Marie  virginis  legende  in  altari  virginum  sub  minoribus  organis  situm, 
tenere  debeamus,  quinque  quoque  lumina  cerea  dec^ncia  per  integram  missam  ar- 
sura  propriis  sumptibus  procurare«  PröniiseruQtque  dominus  abbas  una  cum  con- 
ventu,  ttti  ipse  testator  <exegit,  in  ejus  Qp^quiis  yigilias  IX.^  leccionum  cum  missa 
ioUemni  tenere  ac  nomen  ejus  kalendario  et  mortuorum  lib^s  inscribere  änniver- 
aariumqu0  ejus  annis  singulis  cum  vigrliis  IX.  leccionum.  ac  missa  soUemni  per- 
itere,  tricesimum  quoque  juxta  monasterii  nostri  conswetudinem  tenere  necnon 
baliieum  animarum  cum  elimosina  honesta  in  panibus  et  potibus  procurare,  in  ejus 
ftooue  anniversariis  fratres  conventuales  in  ferculp  special!  et  propina  cervisie, 
UM  tote  vigilias  quam  in  prandio  procurari,  censiim  quoque  pro  tempore  vite 
Iteios  CC  attreorum  pecuniam  currentem  annis  singulis  dare.  Pro  hiis  igitur  CC. 
I^lffi^^  dominus  abbas  redemit  de  G.  florenis,  in  partem  suam  cedentibus,  Uli. 
^nyi  kereditarie  census,  pro  LXVÜL  florenis  Ungaricalibus  impignoratis,  de 
iln^ici^n^  domini  ducis  Hinrici  junioris  in  Clopschin.  Gonventus  similiter  quatuor 
^mrn^  d«  precarüs  in  Reichenbach  et  Nawinwalde ,  similiter  pro  LXVIII.  florenis 
^  tiUtto  leempcionis  a  fratribus  Prömpnitcz  dictis  in  superfore  parte  ville  Dit- 
^Qi^iijjlMk  iMBto  coa^ravit^  j  ,  De  verQ  pecuqia  domintta  ^bbaa  aedit  II.  florenoa 


Hii  IS04.     Urk. 


*  &       *   ■  f 


*    * 


Vi.    Paul  L.    M^s^Ufiwfig. 


4f» 


prfor  II.  el  vestiarias  II.  com  aliqnihna  «dMidbidbus-  compuratiim  est  kvfttorinw 
estivale,  qaod  a  tempore  prune  combastionia  totalitär  anichilatum  nondmn  reparar 
tum  fait,  dominasque  prior  de  pecania  sapersöte  emk  uoius  floreid  Beneosis  cur- 
rentis  pecanie  censum  sab  titalo  reempcionis  saper  bouia  scolteti  in  Kalkrawte  pro 
novem  florenis;  item,  com  vestiario  anlas  floreni  Renensis  monetam  saper  bonis 
Michel  ,Focob  in  Wellirsdorff ;.  item ,  vestiarias  in  bonis  Hansz  Sclioltcz  Va  ™^* 
cam  pro  IDil.  florenis^  de  hiis  omnibifll  tiariostillfeatlur  l&i  libro  albo,  ubi  copia 
tbstramenti  babetar  com  aliis,/ 


MMe  proce$$iqne  ei  miM$a  carpari»  CriMti  J'eriU 

quin9ia  ienenda* 

Procarata  qaoqae  est  tempore  boyas  patris  pcocessio  com  missa  soUemni 
Ae  corpore  Christi  omnibas  feriis  qaintiä  sollemniter  ageoda,  per  Nicolaam  Martini 
civem  Saganensem  anno  Christi  1505,  qui  dedit  CC6C.  marcas  grossorom,  una 
marca  et  II.  grossi  pro  floreno  Renensi  valorem  habente,  sab  talibas  condicloni-* 
bns,  ut  omnia  onera.et  expensas  et  fatigas,  qaas  pro  hajasmodi  processione  et 
missa  agi  oporteret  nee  non  sati$£Biccio  et  sallariam  scole  reetoribas,  campanatore 
ei  organiste  et  aliis  qaibascamqoe  oneribus,  nos  sabmittere  perpetao  deberemas  et 
nostris  sumptibas  satisfacere.  Sed  qida  verebamur,  quod  äaccessores  nostri  minus 
grato  aoimo  onos  hajasmodi  fenre  possent,  commani  consenssa  tarn  abbas  quam 
eonventas  hujosmodi  expensas,  qaas  pro  execucicHie  hajasmodi  fieri  oportebat,  que 
80  ad  XX.  marcas  extendebant  super  se  receperunt,  at  hajasmodi  pecania  pro 
censibus  expendenda  imminuta  maneret«  Sola  enim  buUa  X.  aureos  constetit, 
empteqae  sunt  pro  hajasmodi  pecania  sab  titalo  reempcionis  XXHII.  marce  anni» 
census,  VII.  nummos  Gorlitcsenses  monete  veteris  pro  ano  grosso  computando  et 
dando,  in  villagiis  Aldenkirch  et  Brantstadt^H  VL  marce  pro  centam.  He^mpcio 
fiet  in  faturam  pro  ducentis  et  LX.  florenis  tlogaricalibos  aut  grossaalis  monete, 
tantum  in  futurum  importantibus  et  valentibas.  bsaper  et  hoc  dictus  fimdator  ha- 
bere voluit  et  obtinuit  perpetuis  temporibus,  ut  videlicet  ipse  et  frater  suus  Jo- 
hannes litteris  mortuoram  inscriberentur  et  singulis  dominicis  diebus  oracio  pro  se 
et  suis  per  concionatores  verbi  divini  fieri  deberet,  quod  et  sibi  promissam  litte- 
risque  fii-matum  est.  Crebrius  contrarium  in  hiis  oneribus  sensimus  et  domino  ab- 
bati  perswasimus  sed  auditi  non  fuimus,  verens  ne  alibi  sicut  crebrius  minabatur 
(estamentum  illud  transferret.  Promittebat  qiioqae  dictus  fundator  bonam  monetam 
Bohemicalem  aut  novam  Misnensem  dare,  que  undique  ralorem  gratam  habebant. 
Sed  cum  interim  moneta  nova  grossualis  a  cnnctis  prindpibus  Slesie  ac  eciam  ab 
aliquibus  civitatibas  coderetur  protraxerat  nos  ultra  annum  ia  solucione,  ab  eo 
tempore ,    quo  processionem  lenere  cepfanas  et  tunc  se  excusans  dixit,  monetam 


■■"■^ 


4     Bmde  Dörfer  N.  nalie  bei  SagM. 


UM». 


S4 


436  JT.     CuMögUi  abbaium.  SaganenHum. 

INPoniissam  habere  hoa  posae,  dedtt  iMbiä  eentum  mareas  Polöniealiiiin  frossonim 
et  fortassis  XIIII.  aureos,  pro  reliqaö  grossos  Slesiano^  pro  Boh^nicalibos,  qai 
extra  territorium  Slesie  nasquam '  cursam  et  valorem  babebant,  in  qua  versacia 
noD  parum  dampnificati  foimas« 

« 

XXMI.     ^}ne  eieeeione  aibbaii9  Jdilocif    hmfut 

nominis  prfmi. 

IM7.  Mortuo  domino  Panlp  Hawgwitcz  anno  Cristi  millesimo  qoingentesimo  sep- 

!«•  JaU«  gjjj^  jjj  profcsto  beatc  vir^nis  Margaretbe,  cepit  in  dies  pestis  epidimie  inva- 
lescere,  quapropter  dominus  Georgias  deSlybemi  capitaneus,  inSaganum  et  tenras 
dominorum  de  Biberschteyn  a  principibus  nosfris  missus  fuit.  Qui  verens  pesti* 
ferani  contagionem  mansit  Soravie  et  tarn  \rivente  adhuc  abbate  qaam  post  ejas 
obitam  scriptis  suis  eottidie  movens  et  miniis  terreiis,  ne  de  eleccione  fntnri  abba«- 
tis  quoad  usqcie  responsa  dominorum  nostrorum  reciperet  nos  iotromitteremus,  quo 
quanto  moneret  et  minaretur  tanto  eleccione»  quantocius  celebrare  festinabamus. 
Hisimus  quoque  magna  celeritate  fratrem  Lucam  capellanum,  equestrem  ad  domi« 
num  episcopum  in  Nysam,  qui  attulit  inhibicionem  sub  pena  excommonicacionts 
late  sentencie,  ne  quisquam  nisi  de  gremio  nostro  eligeretnr;  sed  ante  ejus  redi« 
tum  eleceio  fuit  celebrata  fiieruntque  voees  paucissimis  exceptis  in  duos,  videlicet 
Lucam  capellanum  et  Jodocum  predicatorem  translata  C^ic3  magnaque  pars  tocins 
eapituli  cessit  Jodoco  predicatori.  ^3  Fuit  in  hac  eleccione  et  ante  eam  inter  firatres 
de  bis  duobus  varius  respectus,  nam  in  uno  verebantur  prodigalitatem  in  altero 
tenacitatem.  Sed  quia  juxta  proverbium:  prodigus  plurimis  utilis  est,  avarus  autem 
nullis,  tum  eciam  quia  ipse  Jedocus  amicabilioris  conversaeionis  erat  tarn  erga 
fratres  quam  seculares,  magnam  animi'  graciam  semper  apud  communem  populum 
babuity  tum-  quia  in  ecclesiastica  vita  utilior  esse  videbatur,  cum  formalis  et  da- 
ras  predicator  fuit,  nickil  enim  in  omnibus  condicionibus ,  que  ad  declamatoriam 
predicacionem  populärem  pertinent  sibi  defuerunt,  vox  clara  non  clamosa,  gestus 
disciplinati  nee  Stadium  ad  hoc  necessarium  dimisit.  Nee  dictus  dominus  Lucas 
minus  utiUs  fuit  quam  si  abbas  fuisset.  Ipse  enim,  ut  alter  Esaw,  in  rore  ceU 
et  pingwedine  terre  benediccionem  a  domino  percepit.  De  ruralibus  quippe  pa- 
rentibus  natus  et  jam  satis  adultus  litteris  traditus,  non  minus  in  eisdem  profecit, 
semper  tarnen  ad  temporalium  disposieionem  industriam  et  sollicitudinem  conrertit. 
Non  minus  tempore  suo  ^evotus  erat  cum  in  monasterio  maneret  quasi  cottidie 


i)  Der  nun  folgende  dritte  Theil  dpr  Cbrbnik  bis  mfa  Tode  Ae^  Abts  Jodocns  i.  J. 
1514  ist  von  einem  andern  Zeitgenossen  desselben   geschrieben. 

^)  Am  18.  Juli  präsentirte  der  gesammle  Convent,  nachdem  am  IS  Jnli  der  Abt  Panl 
Haugwitz  gestorben,  den  neu  erwählten  Abt  Jodocus  Jekii  dem  Bischöfe  Johann  Ton 
Breslaa  zur  Bestätigung,  welche  dieser  am  iK).  Juli  ertheilte.     Urkk. 


22.    Jpaoctu  L      Sireim*iien.',9»:fler:ßl^.  m 

iKiissaQi  eelebravit  I0e  iii.tredecnm:ai^.e^ii^ipto«|j^..4^^  et,  ni80«orim  udbi« 
subjectorntf ,  si^i .  .^portanis  tei^poribqB  qw&  eqijis :  ei :  cwffi  N^  t  adjiitoriuw  pIrestaR-r 
libus,  XXL  pbeinas  con^fraiiit,  in  I^ntBcei)49rf  tr^s.p^irMi^Atr  m  Gfeffenbayuil 
tMipore  doDihü  PauM  »bbqtjs  ücftabilein  e^^fruc^tiyi^m^ 

BOtabiles  et  masni  valorji?  sub  •  regimine«  dornig  ^öjiofiif  ;^«t  et  ibidem  adhltp 
due,  que  nonduin  ad  j^erfectam  pejrdaetQ.sant^  sed  oportet  adbuc  estate  hae  labe« 
rare  et  sumptus  ad  eas  perficiendas  fa^ete;  Jp  Brawna  qnoqiien^Baiii  notabilem 
eciam  sub  domino  Jodoco  fecit  Qt  c^It  b^c  -allQdi^nj,  qpod  a  4^3tro  adversario 
eonbüstum,  reedificavit,  parrochiani  qaoqiie  de  noyx)^  tßffipi^^  doiniui  Jodoei  CQm 
adjutorio  ruslicoram  et  plebatii  novi^  constfui^it,  j^isppaieiiinQBi  quoqqe,  quam  hiieas« 
que  tenemos  allodü  et  piäciD&nun  cum  coH^fclio  d^nlpi  Ji>doci.  abbatis  et  alioram 
adiiiveuit.  Nam  ultra  quadraginta  aono.s  per  fratr^^^  monasierii  tarn  eeclesia  quam 
allodium  ibidem  sunt  recta,  et  quidam  ex :  eis  gravibas  debitis  involntaat  regimeo 
dimiseruiit,  que  tuuc  monasterium  solvi  opor|uit. 

Que  eleccio  domino  Geor^o  capitaneo  maltum  displicibilis ,  unde  in  prin- 
cipio  aui  regimiuis  gravem  animum  aliquo  tempore  er^a  eum  et  eclam  erga  mona«* 
»terium  gessit,  tandem  satis  favorabilis  .erga  .eum  et  eciam  iBonasterium  faetoa  est^ 
humili  conversacioue  et  favorabili  domini  dic^i  abbatis  ani/num  9jus  lemeute.  Et 
licet  .omuibus  hominibus  amicabilem  et«  favönasum .  se  exbibuit,  sed  aon  dm  heo 
amicabilitas  duravit  erga  omaes,  nam  inatigante  sat^e  discordie  et  pacia  turbatora 
varia  contra  monasterium  pacis  et  eoncordie  ac  obaritatis  infectiva  Qzeitavitt  Fae-^ 
ront  inter  eos,  qui  se  omnibus  predecessoribOs .  sagaciores  et  prjideneiQres  oaten-? 
dere  nominaque  sua  super  i^rram  magnifi$ai:e  jconati:  suDi;  ac^.in  po9tejtos  lamam 
relinquere  conabantur,  communitatem  eciam  ad  hoc  indocentes,  ut  agrum./^.ßilvam 
Coye  dietam  sibi'ac  comMunitati  .civitatis  ireunir»  in  ttwaibus  satkagerent  <t  cona- 
rentor^  que  sine  utta  inpungnacione .  quiete  altiH  omniuHi  hominum  vivencium  me* 
moriam  possedimus.  Frimo  limitem  scire  volentea,  quibus  «mit  ab  anti^o.infor-* 
mati  fuimüs  oatendimus ,  (sie}  Uli  in  nulb^  eontenti  partem  notabilem  sibi  attrahere 
oitebantilu'.  Insuper  nos  injustqs  posseasMM  a|firmaiate$,  cum  Ule,  qui*  hec  nobis  veur 
didit,  sine  consulun  tociusque  communitfUs.  ailt  pria<$ipiiim  auctaritate  et  confinm^r 
cione  ioperpetqaai  pcaseasionemi  veadeKeaQümoof ateno,  nnire  Jion  potuU  plttrib«»^ 
que  dictis^  capititiiep'  oieAiator^  predente,  fQii$^  Ib/campo  babiti  sunt,  sed  cencordS« 
iiuUa,  ymmo  etsi  dominus  a\)bas  semper  amicabilem  se  erga  gessit  fratres,  tarnen 
cum  eo  erlisten  tes  egre  ferentes  aliquociens  quibusdam  verbis  subsannatoriis  eos 
amplius .  contra  nos  concitaverunt , ,  sie  ut  quecumque  contra  agere  potueront  die  ac 
nocte  öxqtiislernnt.  '  ÜljLam  et  pasrturam  ^Qi'cQrum  nobis  irt  comknuni  straV^  interdi- 
xei*ant  «t  ipbibuermitj   cQminuuem  qu0aue  ailyäi^  Alsze  dietam  prepositd.  hospita* 

lis  et  monaateiw  Jnhibu^ruüt^  ac*  inte^^xf fupt^^a  di^  ex  «iogulari  principuip  fa- 

vore  kano  grdelam  ae.  obtiaere^    siitlif^UMiMli..^rabia  gtfudene  vell^Mia  aasl  simili 

•-  .«     »     •         "         '  '  .  •      • .    •»»:.    ...•:»      .        '      .*/!    •  »  '  ♦  '    *    '. 

*  *     I     1  ' 


^     I 


x)     Soat^bt^iori  Originid^ ,.  dorli  ist  d«#,4^  Stifte  gahörigt  Dieban ,  JS^  5^.M«t«  Sagtn, 
gemeint  9  nicLt  Dieban  bei  Steioan.  ^     ..,....-....'    .oJ 

54* 


428  rr.    CaUhgüi  abbaium 

nodo  tmpetrare  debereimis,  capitffie(isqiie"iii  hiis  se  Sntromittere  nolens,  ne  uai 
partrpifis  quam  alteri  adhferere  sib!  inpom  posset,  prindpis  noatri  ^onsiliareB  adda- 
xit,  qoi  eaasis  uttliijsqae  partis  ctfgoitis  de  liinitibiia  a  nobfea  bstrasis  notabilem 
paiteni  adimerant  et'=ciy]tat!  adjetienint  et  prent  nrichi  Visam  erat  dimidiam  partem 
alienaverant.  De  percis  rero,  eani  ipsi  quasdam  p^otestaciones  et  scripta  sigillata 
prodaxissent,  quod  ex  gracia  nobis  pastoram  iindiusiasent,  determinavenint  deosn 
et  octo  porcosr  In'  commune  pastura  admitti  debere.^]) 

Item,  t^pestatibus  prefatis  nondam  plene  sedatis,  quoniam  nee  nobis  nee 
dvibas  per  omnia  sadsfactum  vi^dm  foit,  inpangnaveront  limitem  qnandam  in  et 
prope  mealom  antiqtium  Böbere  flaminis:  Quo  domino  Jbdoco  relato,  volens 
dampnam  prevenire,  duobus  diebus  saccedentibas  misit  lignulki  et  ligna  ibidem  ce- 
dere  et  aa  coqainim  in  Saganum  addaeere,  quod  tamen  capitaneus  diswasit  fieii 
Tercia  qnoqae  die  miserunt  corrus.  quos  liabere  potaemnt  et  ligna  ibi  inventa, 
aliqua  eciam  pro  edificiis  apta,  inciaerant  et  in  Saganam  daxenint,  quod  dominus 
abbas  una  nobiscom  satis  amare  tulimus.  Swasit  capellanus  et  alii ,  quod  ligna 
hujusmodi  judicialiter  arestarentur.  Domimis  autem  abbas  pro  nichilo  tulit,  dicens, 
sibi  sufficere  si  fondus  nobis  relinqoeretur',  intendens  dominus  querelam  ad  prin- 
eipem  nostrum  adducere,  quod  nos  diswasimus,  quoniam  dampnum  tanti  valoris 
non  erat,  et  eciam  quia  nicfail  actum  fuitoet,  nisi  quod  domino  capitaneo  .com* 
missnm  fuisset  cum  quibusdatn  causam  discutere  aut  usque  ad  adventum  consi-* 
liariorum  causa  fuisset  suspensa,  capitaneus  eciäm  auxflium  nobis  sufGdens 
prestare  promisit,  si  nobis  injuria  facta  probaretur.  Sicque  domino  abbatem  in 
dies  lassitudine  et  virium  defectu  accedente  res  delata  et  liucusque  indiscnsaa 
permansit. 

Pistores  quoque  simvliter  'oos  invaserunt,  proliibentes  pistori  nostro,  qui 
onus  fiiit  de  eorum  artlfioiocivis  inSaganö,  ne  aliqua  de  tritico  pane  nobis  pista- 
rent/nisi  dumtaxat  panes  pro  elemosina  in  paüperes  disfribuendos.  Inter  quos  et 
monasterium  dominus  capitaneus  pro  tunc  nobis  satis  favorabilis  bina  vice  rel  se 
isterposuit  pro  concordia»  Sed  cum  manudud  non  possent  nee  a  suo  proposito 
tiverti,  consulnit  nöbis  providere  de  extraneo  pistore,  quod  quantedus  fecimus, 
mittönte  nobis  domino  Paulo,  pro  tunc  in  Wittenburgenst  stiidio  agente,  «mm 
bibulum,  qui  paucis  annis  sQum  olGdüm  satis  bene  expedivit  ifi  alüa  edam  quibus 


If     I       ^«l    M.^— ^— **iW— ^i**— — — ^1»^^ 


fibri- 

Ver- 

^..,_. , ^.,    ^ Fleci 

Landes,  Von  dem  tiefen  Tetclke  bei  'dein  Dorfe  AltcvKiMhe  bis  Bseli  dem  Anger* 
teidie  unter  beiden  glei«l|  gtttliflUt,  «heu  a^idie  Hifhnig,  naeb  «fdebtr  das  Kloster 
30  Schweine,  das  Spital  zu  St.  Geore  20  Sekweine  auf  die  Stadtlmtune  treiben 
dnrfie,  und  das  Kloster  jährlich  18  Gl.  Erbzins  yon  der  Koyee  auf  das  Rathhaua  zu 
Zinsen  verpflichtet  wurde.  Das  bestätigte  Herzog  6?oivl6.  Juli  1512.  Mit  Stensd 
und  GeoM  Ton  Nostifae  kchlosi  der  Abt  schon  im  i.  1M9  einen  GfiüuiTergltidi  mwh 
sehen  beider  Gütern  bei  Altkirdi.    IJrldc. 


.  f. 


29.    Jodoeui  h      KirdHeh$  EinriehiimgefL  429 

valalt  promptus  amminicalain  prestare  paratua,  qui  exbaustis  vlribas  ono^  vel  da<H 
bas  annis  vivens  morttfas  est,  reiinquens  in  officio  suo  cellerariam  Vinceocium, 
qai  luicusque  hole  officio  opüme  prefuit  et  ad  alios  eciam  labores  infatigabills 
existit. 

Nunc  quoque  ad  describendam  ejus  conversacionem  et  acta  se  stilas  vertat. 
Primo  iiamqae  aano  sai  regiininis,  cum  illa  plura  ymmo  oinnia  festa ,  que  ecclesia  (löOT.) 
Wratislaviensis  sub  daplicis  festi  sollemnitate  agit,  predecessor  suus  sie  teneri  et 
eelebrare  institait  et  habere  voluit^^^    dicens  a  domino  episcopo  sibi  commissam, 
qHod  ecciesie  Wratislaviensi  in .  omnibas  nos  conforoiare  deberemus ,    quod  michi 
et  aliis  fratribas,   precipue  cappellanis   propter  procaracionem  multiim   displicuit, 
oiiia  in  detrimentunn  suffragiornm  et  anniversariorom ,  si  juxta  antiqaam  conswetu- 
dinem  fratres  libertate  in  eisdem  festis  et  octavis  sanctorum  potiri  deberent  teneri 
non  valent,  ipse  uno  die  capitulum  ingressus,  anno  primo  sni  regiminis,  uno  verbo 
omnem  disposicioomi  rnbrice,  quam  tot  annis  jam  in  consuetudine  habuimus,  quod 
tantum  tres  fratres  in  conventa  fuenint,  qui  antiquam  rubricam  noverunt,  unö  verbo 
dejeoit,    jubens  rubricam  veterem  per  omnia  servare.      Sicque  novissimus  error 
deterior  fuit  priori  ac  illud  inveteralum  proverbium  peroptime  locum  habere  potuit. 
onus  edificans  et  alter  destruens,    quid  prodest  illis  nisi  labor?    Ego  attamen  in- 
diui  .eum,    ut  non  sie  confusam  rubricam  relinqueret  sed  eodem  festa  alia  sub 
Gonauetadine  IX.  leccionum,  alia  sub  usu  trinm  teneri  permitteret,  sie  tarnen  quod 
nös  conformaremus  ecciesie  majori  in  omnibus  festis  per  totum  annum  celebrandO| 
licet  non  sub  eadem  celebritate  ac  sollemnitate.      In  quibus  michi  condescendit  et 
kalendarium  secundum  hoc  mutare  commisit,    mittens  emendatum  in  preposituras, 
ut  in  antea  similiter  nobis  se  conformarent ,    quod  hucusque  sie  observatum  est 
Permanserunt  quoque  quedam  laudabiles  conswetudines  introducte,    utpote  ut  post 
quamlibet  horam  regulärem  et  cursum  Marie  virginis,    si  similiter  dicuntur,    pu- 
blice diceretur:  et  anime  fidelium  etc.,  item,  in  fine  completorii  illa  laudabilis  ad- 
dicio:  et  intercedente  pro  nobis  etc.,  benediccio  quoque  post  completorium.      Ali- 
qua  sanctorum  festa,  que  prius  vel  sub  conswetudine  trium  leccionum  meo  hortatu 
in  festa  novem  leccionum  sub  predecessori  sublimata  et  observata,   in  suo  vigore 
maoaernnt,    u^ote  festum  translacionis  sancti  Wenceslai  Qi.  März)  et  Gertrudis 
in  quadragesima  (ll.Män)^  Lazari  in  adventu  (^17.  Dec.},  Valentini  Q4.  Febr.} 
et  Monice  post  pascha  (4.  Mai},    Georgii  (ßi.  April),    translacionis  Stanislai 
(^27.  Sept.),  ac  Francisci  (^25.  Mai}.    Hec  conswetudine  IX.  leccionum  eelebrare 
permisit,  nuUum  sub  celebracione  duplicis  festi,  que  predecessor  suus  de  novo  in- 
Iroduxit,  in  suo  vigore  permisit,  sed  aliqua  sub  conswetudine  IX.  leccionum,  aliqua 
anb  disposicione  trium  tantum  leccionum,    ut  in  kalendariis  pro  nunc  habemus, 
aervare  ordinavit.    Quod  propter  suffragia  satis  racionabiliter  actum  michi  videtur^ 
presertim  cum  talia  festa  aliqua  a  pontificibns  in  suis  coronacionibus  instituta  fue- 
runt,  alia  ex  fiindaoione  canonioorum  aliquorum  ad  hoc  atipendia  speciaVa  procu- 


^)     S.  oben  p.  415. 


l 


430  IV.     Calalogm  abbalum  Saganensium» 

ranlcs,  que  nos  servare  noii  aiigunl.  Cepitque  mox  in  inicio  sai  regimiiiis  utique 
predccessoris  sui  voluplalibus  in  cibo  et  potu  se  dare,  mane  et  sero  commedere 
et  raro  per  diem  sine  potu  esse  et  iuveniri  potuit,  sie  quod  aliqaoeiens  dixit,  ia 
cena  plus  quam  mane  commedere,  potagraque^3  varia,  peregriuas  cerevisias  ac 
vina,  secularium  quodammodo  principum  more,  assidue  habere  voluit,  sicqaeincor- 
oris  gravitate  et  ping^vedine  valde  crescebat  et  aliquot  annis  ante  mortem  suam 
uridam  ac  pallidam  faciem  ad  modum  bydropici  habere  cepit.  Qui  a  doctore  Phi- 
lippo*3  aliquociens  ammouitus,  in  dieta  se  aliler  habere,  alias  agere,  in  talibos  vitam 
in  sanitate  diu  non  posse  frui,  quod  mihime  ouravit.  Multa  in  medicinalibos ,  cum 
se  in  valitudine  corporall  deficere  sentiret  frustra  expendit,  immo  in  desperata  ul- 
tima, ultima  infirmata  usque  ad  cxitum  anime  semper  medicinarura  suffragio  se  re- 
levari  sperans,  cum  doctor  Philippus  nuUam  sibi  mediciuam  dare  vellet,  accer-^ 
siri  fecit  quendam  doctorem,  monachum  de  ordine  minorum  pro  tunc  in  Lembergk 
rooram  gerens,  nomine  Vincencium,  qui  duobus  diebus  vel  quasi  cum  eo  manens 
dixit  aliquibus,  tercium  diem  supeivivere  eum  non  posse.  Attamen  ante  mortem 
ab  eo  absccdens,  pro  VIII.  marcis  recreativa  frustra  mitteos,  cum  jam  obisset  et 
sepultus  fuisset  ad  manus  nostras  pervenerunt,  fortassis  sibi  in  hoc  consulans,  ne 
frustra  fatigam  fecisset. 

Denique  predecessor  suus  dominus  Paulus  pro  expedicione  infiile  in  curia 
Romana  mutuo  accepit  a  Jacobe  Pffoertener  organista  centum  et  qnadraginta  iore- 
nos  Ungaricales.  Interim  dictus  predecessor  eum  in  mensa  sua,  uti  antea,  cum  in 
organis  nostris  faciendis  laboraret,  tenuit  et  providit,  quod  minus  justum  et  gratnm 
domino  Jodoco  videbatur  ac  propter  hoc  a  nostris  subditis  ab  aliisque  monasterii 
fidis  amicis  aurum  tanti  numeri  et  valoris  comportavit  et  eum  solutum  reddidit, 
quam  cciam  solucionem  dictus  Jacobus  dignanter  accepit  et  addidit  desuper  sexa- 
ginta  floreuos  sicque  pro  ducentis  florenis  emit  a  consolatu  et  communitate  opidi 
Grwnenbergk  decem  florenos  censuales  singulis  annis  pro  duabus  missis,  singulis 
ebdomadibus  in  ecclesia  nostra  in  altari,  quod  pro  nunc  omnium  sanctorum  nomi- 
nant,  perpetuis  temporibus  servandum;  uuam  pro  defunctis,  alteram  de  S.  Anna 
instituit.  Super  quo  contractu  nos  sibi  nostras  litteras,  sigillo  abbatis  et  oonventus 
roboratas  dedimus,  voluitque,  quod  pro  mensa  abbatis,  hujusmodi  decem  anrei 
tempore  vite  ipsius  cedere  deberent  pro  expensis  suis  in  mensa  abbatis,  sicut  ante 
babuit,  de  quo  dominus  abbas  contentus  fnit  Habitacionem  quoque  suam,  quam 
antea  habuit,  mauere  tempoi-e  vite  sibi  deberet  velletque  domino  priori  de  missis 
hujusmodi  tenendis  sicut  antea  fecit  satisfacere.  Interim  accidit,  quod  scolares, 
quos  predecessor  suus  in  stuba  majori  et  curia  permisit  comoda  et  solacia,  que 
eis  vel  de  mensa  ipsius  vel  coquina  fieri  potuerunt  habere,    qui  sicut  hujusmodi 


1)     Soll  das:   pota  gravia,    d.  h.  schwere  Getranhe,  bedeuten? 

<)     In  der    oben  p.   426.    Anmerk.  ü.   aneeführten   Pr&sentations-Urkande  vom  18*  Juli 

1S07  wird  als  Zeuge  angeführt:    Philippns  Cnlmacher  de  Egra,    arclnm  magiater, 

medicaa.  « 


22.    Jodociu  L  431 

etas  morem  gerit  non  ntilia  sei  pocius  nociva  agQue,  unde  commisit  tempore  pran- 
dii  et  Gene  districtam  clausuram  habere  ab  Intra  et  extra.  Ex  hoc  accidit,  quod 
dictas  Jacobus,  reclasus  aliquociens  ad  refeccionem  venire  non  poiuit  et  in  elvi- 
täte  ubi  valuit  pastus  est  et  mensam  suam  alibi  posuit  litteramque,  iquam  sibi  de- 
dimas  remisit.  Vobiit  et,  sicut  litteris  nostris  firmatum  fuit,  quod  post  mortem 
saam  nusquam  nisi  pro  infirmis  et  debilibus  fratribus  census  hujusmodi  cedere  de- 
berent  nulliqae  alio.  officio  jüngere  vel  applicari  debere,  ipse  quoque  infirmarius 
caram  et  disposicionem  harum  missarum  habere  deberet,  quod  dominus  Jodocus 
minus  gratum  habuit,  ut  crebrius  ex  verbis  ejus  intelligere  fecit.  Uli  quoque  boni 
homines  et  iideles  amici,  a  quibus  prefatos  centum  et  quadraginta  aureos  mutuo 
accepit,  diucius  solucionem  expectare  vel  non  valentes  aut  noientes,  cum  solvere 
non  haberet,  oportebat  locupleciores  villas  monasterii  inpignorare,  sicut  hodie  in 
patulo  est.  Ubicumque  enim  pecuniam  mutui  intuitu  extorquere  potuit,  pro  magno 
comodo  et  otilitate  estimavit  sed  de  solucione,  nisi  urgeretur,  raro  cogitavit  sunt- 
que  pro  hujusmodi  florenis  reddendis  et  aliis  gravibus  sumptibus  minus  fructuosis, 
sicut  bic  habetur  inpignorata  bona  monasterii.  Villa  Brawna  IUI.  florenos  Unga- 
ricales  annuatim  pro  sexaginta  septem  florenis  Ungaricalib|is  est  inpignorata  adhuc 
de  Ulis  centum  et  quadraginta  florenis  a  Jacobo  Pfibertener  mutuo  receptis  pro 
expedicione  infule  pontificalis.  Item,  Melchior!  Opill  pro  centum  et  quinquaginta 
marcis  Polonicalid  monete  solvimus  duodecim  marcas  singulis  annis  sed  nuUis  lit- 
teris est  confirmatum,  hancenim  peccuniam  habuit  circa  dominum  Jodocum  depo- 
sitam,  quam  ipse  in  usum  monasterii  sine  scitu  et  consensu  deponentis  convertit. 

In  observacione  reb'gionis  presertim  in  gravioribus  et  scandalosis  excessibus 
satis  rigidus  fuit,  in  suis  autem  nee  minin^ihm  emendacionem  a  domiuo  priori  aut 
aliia  fratribus  pacienter  ferro  voluit.  Hab/iit  capellanum,  quem  in  officio  invenit 
ntique  rigidum  et  tenacem  fratrem  Lucam,  qui  totam  peccuniam  in  potestatem  suam 
dare  sed  semper  a  superfluis  sumptibus  eum  abstrahere  curavit,  quem  vix  duobus 
annis  vel  altero  dimidio  ferre  valuit  dicens,  nequaquam  eum  ferre  valeret;  eoque 
absoluto  ac  allodiorum  et  piscinarum  officio  ei  commisso  fratrem  Jacobum,  pro  tunc 
prepositum  curie,  in  capellanum  accepit,  a  quo,  sicut  ipsemichi  retulit,  quando  major 
pars  censuum  super  festo  Michaelis  inportate  sunt,  que  se  in  summa  frequenter  ad^qua- 
dringentas  marcas  se  extenditf  ad  se  recepit,  de  reliquis  capellanus,  nt  valuit,  neces- 
saria  providebat.  Peccunia  autem  habita,  aput  eum  eruginare  non  permisit,  quia  valde 
peccuni#  incontinens,  debitis  assidue  studebat.  Honestatem  ecclesie  tarn  in  cantu  aliisque 
ceremoniis  precipue  tamen  in  ornatu  sacrarum  multam  habuit  curam  vestium,  utinam 
non  nimiam  et  secundum  scienciam  et  bonam  conscienciam  ac  intencionem  simplicem 
id  egisset  et  non  vanam  laudem  ac  humanum  favorem  sicut  timendum  in  hoc,  si  po- 
cius quesisset  quomodo  monasterium  in  suis  necessitatibus  melius  providisset  et  non 
tantis  debitis ,  qualibus  monasterium  nostrum  ab  inicio  sue  fundacionis  nunquam  tantis 
debitis  gravatum  fuit  eciam  in  gravissimis  tyranorum  principum  prosecutoribus.  ^3 


0     Unsbreitig  sollte;  persecntiooibus  stehn^    nud  dieser  nie  manche  andere   Fehler  und 


>* 


432  rV.     Catatogui  abhatum  Saganemium. 

Habait  edam  mercatorem  In  Badissen  maBentem  Ehilariani)  qni  sibi  pre^oMmm 
sericioram  panorum,  utpote  damasti  et  atlasz  providit  et  misit  sicqae  magnas  pe* 
ounias  pro  eis  expendit  ac  monasteriam  magnis  debitis  involvit.  Fuit  iaverecim- 
duSy  mcndicas,  non  denarios  aat  grossum  petendo  sed  anrum  sua  suavi  perswa- 
sione  et  argentum.  Et  cum  famam  bonam  in  popnlo  haberet,  qnos  auqoaliter 
habundare  novit,  precipue  vidaas  et  heredes  non  nabentes^  ad  subveniendom  ioci<- 
tavit.  Qni  in  principio  aliqua  sabsidia  in  aaro  et  argento  ad  hujusmodi  indamenta 
aacerdotalia  prebuerunt  sed  stalim  refriguit  fovere  ille.  Gristina  namque,  Aogo- 
stini  Cortenitcz  relicta,  solvit  de  suis  totom  iliam  ornatmn  cnm  casnla  et  dalma- 
ticis,  qui  frequenter  feriis  quintis  in  processione  corporis  Christi  in  usa  commnid 
habetur  et  unam  casulam  albi  kemmichen,  que  aliquociens  cum  albis  antiquis  dal- 
maticis  exponitnr  in  missa  beate  virginis,  de  aÜis  autem  nichil  notabile  aodivi  pe- 
tisse  et  impetrasse  suffragium.  Tamasci  omatus  et  casulas  quas  procuravit,  ple- 
Dum  omatum  cnm  dalmaticis  comparavit,  videlicet  blavium;  item,  in  fine  vite  sue 
et  ultimo  album  cum  dalmaticis;  item,  alteram  casulam  ejusdem  blavii  coloris; 
item,  casulas  gilbei  sive  glaucii  coloris  duas;  item,  duas  ejusdem  coloris  com  in* 
tersercione  aliorum  colorum;  item,  brunacei  coloris  duas,  atlasz  autem  unam; 
item,  ejusdem  panni  tres  gilbei  coloris;  item,  unam  viridi  coloris,  dempto  iJIo 
omatu,  quem  Cristina  Cortenitczinne  cum  alia  casula  albi  Icemmichyn,  quam  edam 
dicta  domina  emit.  Librum  quoque  ewangeliorum  argenteum  de  novo  comparavit, 
duo  quoque  pacificalia  ,^3  nnum  precipue  gravi  ponderis  et  alterum  non  tante  molis, 
ambo  attamen  magno  in  precio  comparata.  Circa  quoque  ornatum  infularum,  que 
antea  sufficienter  omata  fuerunt,  non  parvus  sumptus  fecit,  tenens  non  parvo  tem- 
pore magistrum  aurifrigii,^}  qui  et  sibi  nova  sandalia  fecit.  Precipue  tamen  illum 
plenum  omatum  albi  tamasci  emit  sine  precio  prompte,  de  quo  supra,  jam  ulti- 
mata  invalitudine  laboranti  et  hiis  ipse  die  beate  Hedwigis  indutis  ipse  cum  mi- 
nistris  ad  altare  processit.  Quod  ego,  dominus  prior  et  alii  officiales  videntes, 
cum  sciremus  nequaquam  posse  solvere,  non  sine  grandi  dolore  cordis  conspexi- 
mus,  cum  tamen  novam  casulam  ejusdem  panni  et  coloris  cum  dalmaticis,  licet 
vetustis  satis  tamen  adhuc  plurimis  annis  ad  usum  honesium  validis  antea  habe- 
remus.  Non  reprebensibilia  sed  laudabilia  fuissent  hec  facienda  et  comparanda  si 
sumptus  monasterii  suffecissent,  sed  quia  ipse  in  omnibus  aliis  sumptuosus  fuit  et 
omnino  incontinens  pecunie,    juxta  ewangelium  Christi^}  et  disparcionem  ordinis 


auch  Anslassnngen  überzeugen,    dast  auch  dieser  Tbeil  der  Chronik  nicht  von  dem 

Yerfßsser  selbst,    sondern  von  einem  gleichzeitigen ,    oft  sehr  nachlässigen  Schreiher 

eingetragen  sey. 
1)     Pacificak,  tahella^  qnae  defertnr  oscnlanda  ad  pacem  in  saera  litorgia.    Da  Gange. 
*)     Aarifrigia,    aurifrisia,    limbus  acn  pictns  auro  plenimqoe  argentove  distinctua,    qni 

ad  Ycsles  sacras  assuitur  atqne  a  Gallis  ollm  Orfroi  appellari  solebat,    deinde  Bro- 

derie*    Du  Gange. 
>)     Matth.  VI.   34.     Vergl.   ordinis  Minornm  regnlam  antiqnissimam  cap.  1.  in  Wad- 

dingt  Annal.  Minömm.  ad*  II.   T.  1.  p*  67. 


»  t  * 


22.    jrodoeus  L- J       .  .  433 


midorani,  de  crastino  non  eogitavit,  tantis  Sebüis  uha  cum  predecessdrer 'suo .  ino* 
nasterium  iiivolvit  et  tantam  gloriam  Goram  hominibus  et  fratribas  suis  sibi  esli» 
mavit  in  presenti  acquirere  et  poat  mortem  confiisionem ,  preeipue  quantam  ad  fra- 
tres  presentes  et  fatüfrog,  incurrit,  tarn  inaaditum  onus  debitofnm^  post  äe  reKn--  - 
^aens.  CapeUanus  enfm,  diligenti  discqsione  et  computacione  {acta,  tarn  inp?gne- 
racione  bonorum  monasterii  quam  mutuo  acceptis  sfmulque  debitis  a  predecesfiore' 

sno  relictia  computatis,    ad •* ^3  debita  se  extendere  affirmaTit      Ud- 

nam  pateroitas,  vestra  memorie  tenuisset  verba,  que  siliquando  uni  de  officialibus, 
CqaQ  officium  debifis  obligatum  reüquit,  dixit:  si  cuncta  prospere  et  laudabiliter 
ageretis  et  solnmmodo  pauca  debila  reliqueretis^  nichfl .  grati  laudis  consequeremini. 
£t  Don  dubito,  quod  occasione  male  dispensacionis  bonorum  monasterii  jam  in  illa 
extrema  infirmitate  agente  me  solo  presente  elamavit  et  dixil:  Ich  weide  nicht 
alleyne  dy  Höre  meynes  Heivjptis  szunder  Hawdt  unnde  Hoer  losszen  abe^chney- 
denn,  dasz  ich  ann  dy  Wyrdigkeit  der  Apthey  ny  kommen  wer.  Modicum  ante 
suam  infirmitatem,  videBcet  anno  millesimo  quingentesimo  quarto  decimo,  occa-  1514« 
sione  nacta  preeipue  reempcionum  illorum  eensuum  pro  processione  habitorum,  emi- 
mos  sculteciam  in   Greffinhayn^3    ^^™   ^^^^   attinenciis,    rusticis  censualibus  pro 

aoingentis  florenis  Ungaricalibus ,    que  reempcio  in  proximo  instabat,    ut  peccunia 
la  pro  solttcione  illuc  transferretur,  que  reempcio  facta  est  ipso  abbate.  jam  lan- 

gwente  et  in  dies  deterius  habente  pecuniamque  ipsam ^3  marcamm  Poloni* 

calis  monete  ad  se  recepit  et  post  paucos  dies  capellano  Jacobe  dixit:    pecunlam 

Juam  ex  reempcione  censnum  pro  processione  corporis  Christi  percepi  exposui  pro 
ebitis  solvendisi  quibus  obligati  fuimus,  nee  dixit  cui  vel  pro  quibus  exposuis- 
set  Quo  audito  capellanus  expavit  et  penituit  sculteciam  in  Greffenhayn  emisse, 
illo  suffragio  pro  sofucione  amisso.      Verisimile  est,    quod  minorem  partem.  illius 

tecnnie  miserit  in  Budissin  Enkario ,  cui  indubie  plura  tenebatur  sicque  pro  nunc 
abemus  onus,  et  expensas,  quas  oportet  in  dies  scolasticis,  campanatori  et  alHs 
dare,  de  propriis  sumptibus  cogimur  providere.  Quadraginta  quoque  marcas  a  Ni«. 
colao  cantrifusore  et  ab  uxore  ipsius  viginta  pro  secundo  lumine  missarum  acce» 
pit,  quos  in  alios  usus,  puta  omamentis  ecdesie  exposuit  vel  pro  tuicione  frustra 
contra  nostrum  adversarium  incendarium  Andream  Alberti,  in  qua  re  molte  ex« 
pense  sine  fractn  freie  sdiit.  Bcdei  quomodo  nunc  servabitur  pia  intencio  coUa- 
torom  ad  hec  ezeqaenda,  cum  ad  alios  usus  pecnnia  hec  evenerit.    Oportet  tomen 


i««a 


1)     Hier  18t  far  eine  Tolle  Zelle  leerär  Raum  geUasen. 


Am  13.  Jnli  IXfö  verziehCete  Peter  Schulze,    Büi^er  in  Gobin.   für  ihm  vom.  Abte 
Christoph  bezahhe  70'Mhrk  Poln.  Groschen  auf  seine  Ansprucne  an  das  Gericht  zu 


Grifenbain.  Am  6.  Min  1M6  Terhaulle  Johann  Ilnwirde  den  Abte  Oirlatoph  und 
detti  Stifte  das  GeijichA  m  Grlfenhain.  mud  TerKichtete,  ikbet  die  Bezahlung  qnitti« 
rendy  auf  alle  Anspräche  Tor  dem  Hofgerichte  zn  Priebus.  Am  S4.  April  1517 
Terzichteten  eben  so  Peter  Richters  Erben.  Sonach  wurde  diese  Angelegenheit  erst 
nnter  dem  Abte  Christoph  beendet. 
0     Hier-  ist  im  Orij^^ale  etwa#  'torer  llavn  gelassen. 


S5  « 


434,,  IV.     Catahgus  abhalf  SaganenHum. 

hec  servare  propter  grave  scandalam  in  boc  eTitandam«     Preterea  propter  eandem 


carreotem  pecuniaiii  impignorare  vlllam  Greffiahayn  vellet  pro.  bii|u»!iQdi  l^miaari- 
btts  servandis  slngalis  anrns  pjreat^ndum ,  iiUendebat,  sei  qaia  fortassjy»  timebat^ 
posteros  suos  nee  gratuxn  aut  ratam  babitaros  ^  nichil  actom  est.  Nor  enim  talis 
peccania,  ecianptsi  pro  censu  exposita  fuisset,  pro  tanta  congregacione  iratriiin ,  que 
nunc  est^  pro  bujasmodi  lumiiiaribus  saffecisset,  sed  propter  varias  derogaciones 
hominum,  quas  assidae  toUeraviinas,  avaricie  nostre  causa  iaterpretaates  talia  fieri, 
ut  tantum  unum  lamen  ad  missam  baberemus  celebraadamy  bec  pro  suj&agio  cere 
recepimns« 

IiQL  inicio  qo^oqae  aui  regiminis  propter  pjest^m  ia  Grunenbergk  moram  ba- 
bensfraternitatem  largiter  distribuit  et  ex  hiis  aut  fortassis  aliis  occurrentibas  cpm- 
modis  de  auro  in.  tantum  comportavit,  quod  Gensum  unius  floreni  et  dioiidii  pro 
viginta  quinque  flarenis  venditi  re4einit.  Qui  census  tempore  domini  Pauli  vendi- 
tus  fait  pro  redimendis  damj)nis  et  vexa  cujusdam  ^diffiditoris  monasterii,  filii  qaon- 
dam  villici  oostri  in  allpdio  Bubi.  Et,  ut  supra  nptaitupi  est,  cum  pauperibos 
iQodicam  compassionem  babuit  et  tempore,  pra^U  aV-  intus  et  e.9^trai  clausoram 
tQjieri  voluit  unndf  juxta  proverbium:  quod  non  capit  Chrisytu^^  r^pi^i  fiscus, 
dens  omnipotens, ,  peccatis  uostris  exigeniibus^  gravissinjuip  contra  npa  diüfidaitorem 
excitavit  Aodream  sculleU,  Alberti  Vlbericjit  in  Cloppscbynn  filiuoij,  qui  in  ta- 
berna  cum  tabernatore  Rabe,  (^qui,  cum  predict^  Andrea  filio  scvlteti^}  simulta- 
tibus  exortis  ad  invasionem  luriniura  primuo^  ri^ati  sicque  tumulti^  ei^orto  Andreas 
ense  exempto  percussit  letali.  vulnere  in.  capite  N.  Fras^gke,  qui  ex  eo  vita 
functus.  est  et  presumendum  dicunt  e^  antjquo.  iivpre.  erga  eum  haUto^  quoniam 
raro  cum  nostratis  homp  totus  dlssidipsus  ipaiceiq  ba.buit .  sicut  et,paier  ejus.  Ca- 
pitaned  Raeka  illuc  misso,  qui  ex  utraque  par^e  fidejussores  petere  dd^uit,  ut  non 
nisi  jure  quitquam  attemptarent,  sed  quia  aliquat  aureps  a  .patre  videk'cet  bomicide 
Diutuo  accepit,  jam  promissione  faeta  de.  ramissipne  bi\jusfnQdi  pecuni^,  Andream 
bomieidam  liberum  mi§it.  Qui  tan^em  coact(#^l).jttFAaiQnto  .piibli^H):,  quod  Vrfrjde 
nominapt,  quod  jure  starQ^  vellet  et Juf^cio,  JMsUi^)^ilbici,t.nep  tamfu  ^Jßilis  fidejua- 
spribus  constriftus  dimissps  est«  €^qi|e  judj^f§lil^  vp^rcifnr .  ad  j4aiidi(m  judicio 
sicut  juravit  (^et)  contempneret,  proscriptus  est,  sicque  conquestus,  sibi  injuriam 
fieri  ac  quod  nomine  et  vice  patris  communitatem  iuvocässet  ad-^sedandum  exortum 
tumultum  auditus  non  fuisset  sed  bellum  in  ipsum  vQrsum.fiiisset^  nece;?s)tate  juste 
tuicionis  N.  Francke  ad  mortem  vulnerasset,  ideoqüe  abba$  cum  .mpn^teno  ad 
omne  Interesse,  sjbi  obligarentui;  a,c  per  bop  dominp  abbati  et  totp  mpna^tp^io  diffi- 
davit.  Et  cum  in  ]^rlucipiO^  quia  in  .  modica  cum  sq  btfbuit,  aliquodens  apud 
patrem  non  sollten  pernoctan»"sfed  aliqmt  diebiis  dllitewe*s>«[ut  eciaflialubi  cum 

1)     Das  Eiogescblossenc  sieht  überflMAig  puid  A<^i  ^f^^^yw^lftcv^  ßa,  Ckiginiie.'r 


if'laitiHfl  i^rmittüm  ;cit>bciit4[^'c<mdact^  etun  hüB  quos 
pHti2Ui'*6ät*'di^  'tel4i  ^nkrte  poiit.  festhm  assumpcfonis 


anlcis  qood  fareiHter  eumci^i  poMssetj  se^  ädyoca'tas  ad  l|öc  agere  non  raravit, 
-capellaiiiis  Liieas  adhM  libeitter 'egisset  eciain  inanibus  p^apriis^  nist  irregalari- 
taiMm  indrnsra'fomidaffleli*  üJ^iMdkefone  babitä  dominäsi*  abbasy  nti.  juris  et , con- 

qaeiet  jraram^quMaiBdiliflfQ 

*<iuii  eortm,  qsbsi  eMfiltl 

.«am  öibram''6apitaaeo  rt^l 
prefigei^  ei  ad  bane>8iiloildif 

adUueeret  isibi  iprbvldefe  at^  pHti2Ui'*6ät*'di^  'tei4i  ^narta  poiit.  festhm  assumpcfonis  Aa|i;m«t 
vii^iais  MaHe  ad  Jnlariaa  alM  ÜtaMb  <^i(pdÄ«tflas:r>    Vbi  eikqtiTsitls;  mendaciis  inju- 

:Has.  falaaa  tnpiicl-J|aehi|a^pWpMllttV  ^liae^^  verbls 

ifsaraAaaqde  oba  foreyi  ^  dpa6'(fil«^t/ ^suifi^M^^  cbfatk^rium  bis  que- 

reUs  <Bai8^v<A!atiirok  *  )^(^  haii^'^A#flttn"M^  et  aliam 

ifietam»  in  Ylaria.  ipopos«!!^  •  ^tsii  &  ^  SKattl^'^ni'^fc'öndttctä  ßeti .  permisäa  est  et 
proTba^  aed  niobil  ibldeoi  actuihj!M'liis!  pVötniccfo  teitfporis;  Post  hec  ^tiUera 
dieta  com  salro  cobducta  sibi  pKlftrisb  ^äsl  iri  I{S|lratar^ä  ipio  die  sanctl  Egidii,  In  t*  Sipt. 

-^a  dieta  nicbU  aisi tnendaeia  pifbH^a  agiütäM' üs(. ' '-Preteikh  cofisulatas  Spi-ota- 

vien»ia  blnas  littei-aa  dd^iiabiia  dffiDs  <ibid^  .^eiiratfa  liiobis -dedil,  1rf^(jaibas  ostea- 

dont,  quodidtdlli  JicahUMa^AadMa^  «tam^'¥^difkli9i6ih'6ii  qua  doibinäs 

abbaa  atü  ^i  '-sd  ad  (tmtieA  recbghiHiotiem  "jlnrini^i^u^',  ^coti^äliiiii',  civitatüni ,  ^i  aU- 

qfoaildo  cansam  ratäenatdleM    Hab6rb-][N)sset,;  jadldo*  sübici  vellent,.   protestantes, 

omnes  hnjusmodi  eqoas  extnbieiorie^  reöusrasse,  '  indn^ntfes  ottines  et  singulos,   ho- 

spitalltatem,    aaxiliani  et  coiisÜiüm  Aon  pi'estaiidiim;     'Eoqvtk  tempore  circa  festuta 

sancte  «sriicis  anrio  Christr  nüilleslaiq  qttinjg^tääiiifo;tf^6iiäo  lil  ttnias  die!  criBpuscuTo  itffo. 

pater  autoj  araltetus,  eques(te¥  ve<dty  Aun^itfui- dfo^       abbate  ^  quod  olniiiuo  ttineret  ^^' ^'^''i*^' 

et  Tereretutf,  bac  nocte  filfdin  damJifia'fili^Mrütii.  >^  lä'^oc  fe^^o  desiderans  excd- 

satum  fore,'  dicens:    siiiii  ekiok  piofler^k  in  yiü;  ilp^tütt^  dfÜ^elSiier '  querere  yoTo 

eciam  si  equom  banc  nsqiief  ad  mortem  Irgitiifre  *defaferem  et^si  eam  invenero  ab 

hoc  propoaito  pro  posse  avertere  caräbo.      Vix  adtem  auf  don  modia  noit  venii^ 

ignfs  Yisiis  est  et  mane  andiittm,    incetisdm  ei  conbnstom  allodium  aomlnoraAi  de 

Reebenbergk  In  Wyndisebytulbbr^.^} .     O^oA  *^icolaus  leeres,  pro  tuuc  domi  ma- 

nens  absente  Jehaime  ifratre  1^6/  lal^lestiääme^ierebat,  dampnuiii  in  no^  retorquc^re 

nitens  et ' satlalfteclonfim  ä  aobisf'requii^ens^     ^f^^  .tameli  cla!re  et  apertö  de  o6s(rk 

-imocencia  nrforaiatKs  et  peffcScmlbiis  Y^-iis  ad  eohi'  factis^  lUttrgatus^    potent  per 

nmtrates  vectoram  sib!  pro  lighis  ad  edificandähfi  fiei9,    qttdd  et  sibi  pvestitum  est. 

Guinque  in  dies  infala  in  nos  invalescerent*  dominus. Jodocus  abbäärdbmimim  regem, 

qoi  ee  tempore  Wratislavie  degebat,   licet  pro  tnhc  totus  Irivälidus  et  infirmus,  a 

consiliariis  regis  consilinm  et  auxilium  peciit     Qui  ei  litteras  ad  capitancuni  reginm 

Glogovie  dedemnt,  qnod  dislricte  prohiberet  certis  sub  penis,  ne  cum  quispiam  et 

foveri,   bospitare  aut  consilinm  jaat  aiuUiniP  prestara  ^b^f et  ek  cootrarium  Age|K 


,1    u  j  ..J  •     •    '  f    •  inlk 


0     Wiodiadt-Bolma,  If .  O.  4  M.  t.  Stgaa. 

RS« 


I 


436  IV.    Catatofpu  ifbbatim  S^anenHum. 

tes  punire  deberet.  Sicqve  in  modico  refreoatns  est  pecUt  salrmii  eondttofiilB  et 
alias  dietas  sibi  fieri|  videlicet  in  jSchonbornn  et  rarsuin  Spootavie,  ahi  tone  ad- 
venit  dominum  miles  Jobannes  de  Ilechenber^.:dietßj9«e  Ulecfiiit  et  valde  duiis 
verbis  invebit  tarn  pontra  vasallos  quam  contra  aniicoa.citr&iilores,  qni  eui  feve- 
rant  et  bospitaverant  cum  seconia  nnlhis  eonim  foret,  ^«fid  mII  taÜa  amt  sioulia 
dampna  incorrere  ab  eo  possent  habaUqne  seom  adoleseertam  iadiistriui,  qid  at- 
tente  et  diligenter  faeiem  et  vocem  dlcti  Andrea  attendcAiat  ac  per  hoc  in  &tanim 
noticiam  ejus  baboit;  ibique  pedit  florenoa  centnm  pro  suis  dampnb  et  fiiti^. 
Dominus  autem  miles  Johannes  inbibuit,  dicens,  nee  unum  obnlum  sibi  dari,  mi* 
sitque  dominus  capitaneus  Glogpviensis  ei^  parte  mofiasterii  quinquaginta  marcas 
dandum  ei,  qni  eum  vivum  presenlaret,  mortonm  v^o  qoi  eam  addbiceret  vigiata 
quinque.  Exinde  ultimam '  dietam  pecUt  in  S^^gtno  et  obtinait,  'Ubi  donunorom 
nostrorum  capitaneus  Georgius  de  Slieben  projqisit  sibi  VßUe  sine  aUqaibod  snmpti- 
bus  suis  permlttere  causaa  suas  articulare  et  judicem  qaanemnque  postalaret  sibi 
procuraret,  qni  sicut  antea  sine  responso  abiit.  Incendebat  eciam  et  conbassit 
tabernam  in  Qwelitcz  racione  odii  quem  in  tab^matorem  Rabi  habtut,  qui  edam 
cunctis  sedatis  una  cum  seulteto  recompensadonem  dampni  sui  requirere  a  mona- 
sterio  cepeniit.  ^3  ^^^  V^  ^^  dominum  cwitaneum  delata  est  nee  dam  expe- 
dita.  Dominus  quoque  Georgius  capitaneus  in  Sagano  consuluit,  patrem  cum  matre 
conprebendere  et  carecribus  inclodi,  ut  saltem  eorum  compasdone  a  dampnis  eon- 
quiesceret.  Respondit  autem  dominus  abbas,  hoc  vires  ejus  excedere.  Misit  ita- 
que  ipse  capitaneus  suus  una  cum  advocato  et  famulis  monasterii  et  appreheade- 
runt  ipsum  una  cum  uxore,  filii  autem  antea  fuge  presidio  tutati  sunt  Qui  in 
obscuro  et  fetido  carcere  monasterii  servatus  est  satis  longo  tempore  usque  ad 
consumacionem  et  peractum  Judicium  filii ,  qui  eciam  viribus  deficiens  vel  deficere 
se  simulans  sacramentis  ecciesiasticis  usque  ad  mortem  procuratus  est.  Capita- 
neus in  hoc  consultus  dixit:  sinite  eum  mori,  nee  ad  quorumcumque  fidejussionem 
eum  liberum  dare  volnit.  Uxor  autem  ejus  Interim  in  parvo  cellarii  loco  nbi  rape 
et  alia  per  hyemem  servare  consweverunt  tenta  est  et  inclusa  et  tali  modo  usque 
ad  mortem  filii  tenti  sunt.  Et  licet  ego  aliique  et  officiales  per  hyemeni  dominum 
abbatem  septus  sollicitaremus^  quod  staute  hyemali  tempore  soUicitus  esse  debei-et 
aliosque  sollicitare,  ut  interim  sub  tecto  pausaret  posset  inquiri  et  comprehendi, 
si  estatem  expectaremus  causa  nostra  periculosior  fieret,  ipse  cum  advocato  et 
alii,  qui  in  hoc  curam  agere  deberent,  gaudentes  de  quiete  parum  aut  nichil  eu- 
raverunt.  Mira  res,  cum  dampna  et  incendia  ipse  adversarius  faceret  ipse  dominus 
abbas  velud  amens  efficiebatur,  clamans:  deficio,  deficio,  ferro  non  valeo!  Et  cum 
ad  tempus  mooicum  quiete  potiremur,  quasi  sedata  et  pacata  forent  omnia  oamem 


^)  Am  SS.  Juli  IS15  bekannte  der  Haapbnana  des  FÜrstenthnma  Glogaa.  dass  Hicbel 
Rabe  vom  Abte  Chriatoplij  ne^ea  des  Ton  dea  Klosters  Fctade  Albrecht  ehedem 
erlittenen  Sehadens  33  Hark  geliehen  erhalten  hat^  welche  er  In  IS  Jahren  wieder- 
bezahlen solle. 


23.    Jodotmt  Z.      Fehder.      .  437 

sollichadinem  et  cnran  abjent.      Unde  acddit,    nt  dictos  noste;  adversarius  feria 
qointa  ante  caraispririBn,  com  jam  qaasi  securi  essemas  et  fratrea  in  Nawariiargk 
nichil  mali  presumerent,  anno  Cristi  millesimo  qaingenleaimo  ondecimo,   nee  vigi-   itui. 
■laTenmt,    dictos  no^er  adversarins  cnm  sao  adjuncto,    qai  ante  hee  tempore  pro  sr.Feir. 
fainalo  ibidem  hahitas^    dit^sicionem  cnrie  opdme  noscens  iucendemnt  simiil  in 
plnrfbas  locis,    ita  qaod  tue  anms  eqoos  de  stabnlo  exlrabens  abduxit,    boves 
aotem  snbjugales,  qnibus  arare  eonsweTeriint  ]iberare  non  potaenmt  corrique  omnes 
et  alia  in  earia  necessaria,    aive  snb  tectis  sive  in  piano   fuemnt,   omiua  cremata 
sunt      Com  adrentantibas  et  javantibos  eam  difficoltate  novam  stroctu-am  conser- 
vare  valuernnt.      Molendinnm  qaoqne  eadem  nocte  similiter  incendit  et  conbussit, 
qaod  nobis  in  profectum  cesfft,  qnia  propter  boc  capitaneaa  plus  adjutorio  nobis 
fiilt,    qoam  alias  fiiisset.      Prepoaitas  hospitalis  domom  soam  et  prepcsitus  curle 
alUraiam  in  Bobo  aasidaia  noctomis  vigiUis  et  laboribos  vix  inconbusta  cooserva- 
veroBt.    Nam  nna  noctiam  prepositos  hospitalis  com  sao  fomalo  vigilias  observan- 
tes ,   omi  ocalis  dare  conspexisset  eos  clamare  cepit  et  effagavit.       Qm  iasequi 
verentes,  ea  node  in  segitibos  siliginis  abscondenmt  nsqae  aadie^nt,   se  non  in- 
aeqm,  matoro  greasa  quo  volaeninf  abierunt.     In  Rabo  qnoque  simile  tale  accidit, 
et  com  de  reliqao  nnlla  seearitas  in  finitimis  partibas  sibi  esset  nee  edam  salvo 
Gondüetn  et  dietis  se  ttteri  videret  ad  remociora  loca  se  transtulit,    ubi  incognitus 
latere  posset,  salvo  coodaeto  adhac  nsqae  ad  bonam  sextam  feriam  darante.     Anno 
domini  millesimo  qaingentesimo  nodecimo,    ipso  die  palmamm,    allodiam  nostrum  isii. 
Id  Brawna  conbnssit  et  iocineravit,    rix  oribas  et  eqais  salvatis,    pecadis  aatem ''' *'"*' 
porcis  conbostis  condactori,  quem  anno  precedente  in  aatompno  saseepimus,  dampna 
sna  egerrime  ferenti  cessionem  a  condncta  et  dampnorom  recompensacionem  in- 
stanter postolarit,    qni  tandem  per  capellanara  Lacam  lenitas  et  gracia  et  remis-, 
sione  pacatus  si  non  in  toto  tarnen  in  parte  majori  sibi  facta  restitucio,  cum  diffi- 
caltate  enm  retinait     Sic  dictas  noster  adversarins,  nallam  secnritaiem  presamens 
in  biis  proximis  locis  babere,  ad  remociora  cnm  sao  socio  se  transtalit,    ubi  con- 
fidit  se  incognitam  manere.      Per  estatem  in  opidalo  Hirscbffelde*3  ^^^  montem, 
qui  Lewszebobei  dicilur,  mansit,  uno  miliario  a  Zittavia  civitate,  laboribu 
canis  vit^m  incognitus  egit.     Inceodif  edam  et  conbussit  taberaam  in  CIop 
ex  antitrao  livore,  quem  e^  Raben  possessorem  tabeme  habuit.      Allodii 
qne  setuteti  biis  procelUs  conbustam  est,  cujus  conbnstioms  actor  adhoc  if 
Fratresque  biis  dampnis  et  pericolis  consteraati  non  solam   predbus  ass 
missis  et  edam  privatis  oradombns  ad  deom  et  ad  patronos  hujos  monastc 
fbgerant,   se  edam  humilianles,   diseiplinas  corporales  singulis  ebdomadibu 
ant  bis  susceperont.      Quomm  bomiliadonem  deos  ex  alto  respidens  prel 
ratom,  redemptorem  nobis  misit.     Nam  dominus  .Jobannes  miles  pecUta  nc 
eqoam  feadalem  aeomodari,  adolescentem,   de  quo  aiqira,  com  litteris  mi: 
gam  apod  coDsUiarioa  aliqu  expedienda,   committens  ei  qaod  diUgenter  de 


1)     Uiracbfelde,   1  M.  V.  O.  tob  Zilbm. 


438  IV.     Catahgus  oMoftim  SagänenHum. 

•ario  nostro  ei  soo  inquiiwet  et  si  eam  alicnbi  aadiret  latitare,  cnneta  dimittere 
ant  raspendere  deberet  eumqae  inse^ni  si  poaset  aat  sibi  demmcciare.  Uode  ao* 
iO,A«e*^dit,  «t  ipso  die  aanoti  JLaurencii,  moate  qni  Lewseehobel  dioitur  trantaeto,  for«- 
taasia  pota  se  refrigerare  volois  ifDi  jopidiilo  HyrsciifeUe  tabema»  ingreasos  .adrer- 
sarimi  cum  socio  aao^    queoi  tarnen  non  novit  nee  qidcfuam  de  eo  scivit,  invenit 

Ol 


potum  9ibi  ^Inbente,  Qui  aibi  gratea  agens  dndt,  (antom  unnm  boimfa  hanstnm 
aceipere  et  iter  säum  celerins  prosequi«  Oui  vix  IausIo  annipto,  eqaom  ascen- 
dens  et  qoanto  velocius  validt  usqoe  ad  eivitatem  Zittavie  agitavit  et  sine  mora 
nagistram  dviaai  adiens  aoxiiiam  deposcit  Qui  dixit,  famalos  civitatia  pro  Jionc 
iid  manam  non  habere,  providit  tarnen  sibi  diios  eqnestres,  quibus  largani  propinam 
promisit ,  si  enm  captivare  contingeret  Qni  eqoos.  agitantes  inveaerät  eom  adhne 
In  eo  locO)  quo  adolescens  eundem  reliquit  manasque  in  eum  inicirätea  nnam  ex 
bis  Tulnerans  de  vanibos  eomm  elapsus  in  prefnndam  aqnam ,  qne  in  proxioMi  tf at, 
se  dejecit,  se  submergere  quam  captivam  dare  malnit  Qni  diügenter  adnmnitns, 
ne  se  sie  in  corpore  et  anima  dampnaret  de  aqua  extractos  et  ligatns  mia  onm 
suo  coUega  Zittaviam  dnctos  careeribos  ambo  maneipati  sunt  seriptaque  ad  domi^ 
oam  abbaten!  dedemnt,  concaptivum ,  quem  dictas  adolescens  non  novit  ocalatim, 
in  omni  disposicione  corporali  describentes»  Quo  comperto  daminns  abhas  qnan^- 
oeius  misit  advocatum  Zittaviam,  ut  de  coocaptiva  verius  cognoscere  valeret  ees- 
qne  archis  costodire  procoraret.  0«^  redeunte  reaiisit  mox  enndem  ona  cum 
Racka  anteoedeiUe  advocato  ac  alils  iquibttsdam  indastriis  ac  exiiertis  viria^  ducen- 
tes  secum  ultimi  jodicii  execotores  nostrum  Saganeiisem  et  Goriitsccensem,  terciam 
Zittavie  kabentiss.  Qui  tortura  ignis  »ad  eonfitendum  neqüaquam  enm  induei  potne<> 
ront,  donee  Gorlitzceasis  quodam  instrameoto  tarn  vebententer  enm  extendit,  ot 
omnes  arlieuli  menbroiiim  qnodanimodo  solvepentur  ak'qne  ad  coofitendaai  eompo^ 
lit  DoiHtqne  dominus  abbas  adolescenti,  qni.eimi  captivavit,  nriam  mmrcam  pro 
bono  nuR^cio  et  eqvum  quem  ei  accommodaverat,  quem  pästmodnm  decem  marcis 
redemit.  Oportebat  quoqüe  lunc  inde  propänas  facere  tam^executocibiis  ulUmi  judicii 
quam  bis,  qui  eum  captivaverunt;  pro  expensis  quoqoe  in  \ia  et  quam  diu  ibi 
manserant  plura  ^  expendere  neeessitabatur.  Post  omaia  qüoque  expleta  postu* 
lavit  dominus  Johannes  Rechenbergk  fannilo  suo  salariom,  quod  capienti  vivo 
promissnm  fuit,  videlicet  quinquaginta  marcas,  qui  sieut  non  aliter  deeoit  se 
Sttbici  Qportttit  et  non  habens,  a  Baltazare  viginti  qniaque  floremis  Ungaricales 
mutuo  aeoepit  sed  cum  benivolencia  triginta  ibarois  ei  datis  contentaiVit  eom  sep* 
temqoe  florenM  Baltasaii  reddidit  et  adhuc  octodecim  ei  tenemur,  dominnsque 
abbas,  nemini  eonsulto,  damiiio  dootori  JhcoIm)  de  Szaltzca  capitaneo  Glogo* 
vieasi  peaam  deaieritam  scnltett  dedtt,  quem  coegit  dncentas  nmrcas  Polonica* 
lis  moneto  dare«  Qua  de  re  pest  omaia  sedata  et  fidejussoribns  datia  seolte* 
tus  ciim  Rabi  tabemario  saorom  dampnorum  kieendiis  pereeptorüm  cesarcio- 
nem  petivit,  quibus '  dietain  posuinms  coram  capitaneo  Glogoviensi-i,  cpii  dietam 
post  pasca  posuit.  At  ubi  venit  tempus  Wratislaviam  profectus  est  promisit- 
que  post  reditum  nobis  aliam  dietam  prefigere.  Insuper  advocatus  tarn  a  nobis 
absolutus  peciit  satisfaccionem ,  cum  in  talibus  medietas  pene  sibi  deberetor^  que 


^  92.    SodMUM  L  4d9 

de  facile  jj^isBeiiittd  evadere,   si  dominus   noster  abMttS  ttAl  ^m\  ekc«C0rf  scul- 
tetom  non  sidneciaset 

Annoqoe  miUesimo  qmnf^eatesinio  daodecittio  idmif  doitiinös  Doster  abbas^  ^^^ 
qnadraginta  florenis  matuo  acceptis  a  bonis  fautorihus  monasterii,  cum^  consilio  aut 
saltem  scita  fratram  quorandam,  per  dominum  N.^Kyerzer,  prepositum  eocleaie 
Aldentxnrgensis )  qui  illo'^  iempore  assidaos  tiunccios  in  curiam  HemaliaYn^  faabuit  et 
alienas  eciam  causas  expediendaa  suscipiens,  cöttsilinr  docloris  Hawna^  qui  eciam 
sibi  saa  negocia.commisit,  aliqua  pro  monasterio  et  ecclesia  nostra  expedienda 
eodem  dicto  doctori  •  Hawna  commisimus.  Qu!  auru'm  prefato  preposito  obtuHt,  qui 
intullu  monasterjo  se  sicut  suas  causas  expedire  promisit,  et  per  cambium  Romam 
missQm  fuit  deditcjue  diclois  doctor  prepositus  litteras  suas,  quod  auram  recepisset 
causasque  nostras  fideUter  exeqni  promisit.  Sed  iaterim  papa  moriente  aliique 
oificiales.  substitutiv  sicut  ipse  proposuit  pecunia  interim  ad  manns  cärdiaalhliali  de- 
venit.  Qui  eorum  viginti,  appositis  suis  sigillis  in  duabus  Jiilteriit/  eandc^nf  conti» 
uentibus  graciam,  optime  omatis  nobis  missis,  cerlis  festivis  diebud  matiuä  adjutrices 
prestantil^s  indulgencias  quilibet  eorum  oentum  dederuift.  Wchilque  de-  biis,  qud 
pro  monasterio  disposita  fiierunt  execucione  datis  aut  otafatid  miissisquö  a  prefeto 
doctore  Utteris  cum.sua  excusaeione,  postuians  aliquot  florenös  supetäddei^,  ipse 
vellet  dlligenciam  faeere  in  bis.  exequendis»  Sed  pecunia  nulla  data  r^s  ipsa  hodie 
in  suspenso  manet  Nee  quidquan  ccnsequaturus'  speramus,  aliqua  ^tamen  pars  a 
vitriois  ecclesie  pro  indnlgenciis ,  qae  expedite  fuerunt  r^fusa  fuM,  älios  flor^nos 
adhoc  solvere  tenenur  creditoribus  nostris. 

Denique  cum  prefatus  abbas  videret  et  seMiret,    viribus  corporis  defieere 
ac  üb  Omnibus  menbris  precipue  in  facie  marcescere  ulteriorem  disposicionem  in-^  . 
currere  multa  in  medicinis  frnstra  expendit,    quemadmodttm-  supra  premissum  est, 
inflacionem  quoqne  borrendam  in  pudendis  incurrit  precipue  in  sactflo'  testiculorum 
tantam  inflacionem,    ut  capiti  stko  equiparetnr.     Q\izm  omnes  videntes  aliasquein« 
firmitates  disperatas,  quibus  toto  corpore  gravabatur,  nullus  bominum  de  ejus  con«* 
valescencia  fiduciam  habere  posset      Ipse  contra  oronem  spem,   ut  alter  Asa  rex' 
mili^3  spem  in  medicos  usque  ad  exHum  anime  posuit  ac  per  hoc  de  sftlafe'  aninA- 
minorem  curam  habuisse^Tidetur,^^  9^^^  eciam  eo  jam  mortuo  ejus  dibposicione  ad 
octo  marcas)  nobis  de  appoteca  missa  fuerunt,    que » nicbilominuls  noä'scdvöre  opor* 
tebat..     Valentinus  quoque  conversus,    qui  ejus  curam-  die  ac  nocte*  gessit,   pre 
fetore,  ut  aliter  presumere  non  poMiit,   per  dimidiun  annuni  Tel  ultra  ulceribus  et 
aposteniatibus  assidue  laboravit     Ipsa  quoque  dominica  Reminiscere'Jf  anno  incar^  IBM. 
nacionis  Christi  domini  nostri  miUesimo  quingentesimo  quarto  decimo ,  regiminis  et  ^^  ^^^* 
abbacie  septimo,  etatis  vero  ipsius  quadiagesimo  quinto  vel  sexto  humana  reÜquit 


*       «  ^  I      ^— ■^— ♦— — ^^T* 


1)     St>  »fltbht.  dendidi,    d^h^  TDlBflr  iinTettttsdKcll 'In  dfti'  Handsdirift;     Ast,  ^  Abiama 
'^^  ^a  was  KMifir.Tcn' Jnda-i.  J.  OlfL 


90«a  was  A^ais.Tcn' JQC 
>>  Paralip.  U.  c.  XYL  18. 
s)     Nachclem  er  nehulich  jei 


jeinem»  Anrte«i>aiiüC^tim  Pabmuhr^dteM«  lalirs  ^«ntMgt  fcttte*. 


440  rV.     Caialogm  abbahtm  8aganenHum. 

Consamatns  !n  Inrevi  ^levit  tempora  multa,  qai  salva  diapoudone  divina,  cujus 
providencia  cuneta  aguntar,  potoisset  adhuc  annis  maltis  Tijusse,  si  consiHo  ex- 
pertoram  vironmi  dietam  salubllteris  parsimonie  habuisset  et  tenuisset 

XKMII.    ^^De  dqmino  ChriMtopHoro^   ahhate  h90U9 

ftominl«  pritno. 

IS14.  Anno  domini  1514  dominus  Jodocns,   de  qao  jam  habltas  est  aermo,   qui 

annis  Septem  monasterio  prefuit,  morbo  Gallico  anno  wio  cmn  dimidio  laborans 
moritur  et  in  locum  ejus  dominus  Cliristophorus  Mechil  Sagani  incole,  lanificia 
filius  pqr  modum  serutiuii  canonice  eligitur.*)  Vir  quippe  apprime  doctus,  in 
Cracoviensi  universali  studio  tnagistrandus  efiectus,  in  Olomuncz  dvitate  regionis 
Mpravie  scolastici  cetus  ad  aliquot  annos  moderator  extitit  soUertus,  in  monaste- 
rio satis  formalis  predieator  fuit  Ante  electionem  ejus  ad  abbacie  dignitatem  con- 
fessionatifiy  vestiaratus,  subprioratus  ac  prioratus  omcia  gessit  Bxordiom  regi- 
minis  ejus  et  totum  tempus  preessencie  illius  magna  eopia  firatrum  satis  eradito- 
rum  et  ad  quevis  ecclesiastica  officia  habilium  decorabatur.  Tot  namque  firatres 
derici  cum.  adjunctis  converas  laids  erant  qnod  in  triplidbus  festis  in  infmori 
choro  formarum  stalla  40  eos  continere  et  stacionem  prebere  nequirent  In  refec- 
torio  cum  fratribus  supra  triplicia  festa  frequenter  manducabat,  de  cibo  sne  scu- 
telle  pluribus  largiter  condividens.  In  majoribus  quoque  festis  collacionis  tempore 
ad  conventuales  fratres  ingressus  circa  mensam  in  loco  suo  seden^  lectionem  se- 
cundam,  sicut  in  diebus  jejunabilibus  mos  est,  legit;  de  cellario  suo  faciens 
fratribus  dari  propinas  sepissime  in  regulari  capitulo  ad  exliortandum  sibi  commia- 
sos  pro  bonis  capescendis  moribus  et  religionis  disciplina  suffidenter  idoneus  ac 
in  cörrigendis  excessibus  competenter  severus  et  rigidns.  Dum  fratres  minores 
lai».  sancti  Frandsci  ipso  abbatizante  anno  domini  1515  capitulum  provinciale  in  Sa- 
gano  celebratnri  essent  ipse  cum  omnibus  fratribus ,  cappis  choralibus  decenter 
indutis  et  toto  scolastico  cetn  eis  trans  pontem  fluminis  Bobere  obviam  processit  et 
circa  pedem  montis  honorifice  exceptos  usque  in  ecclesiam  parochialem  cum  can« 
ticis  jocundanter  perduxit  illisque  omnibus  istuc  ingressis  cancellos  conacendens 
exhortacionem*  latini  sermonis  coram  eis  et  clero  luculenter  peroravit.  Qua  finita, 
illis  processioualiter  per  januam  sub  turn  egredientibus,  pro  salve  conductionis, 
signo^    cum  dnobus  argenteis  thuribulis  per  duos  juniores  fratres  ülnc  dispositos 


0  Der  non  folgende  vierte  Theil  der  Chronik  bis  cum  Abte  Simon  II.  ist  im  J.  1559 
von  einem  Zeitgenossen  verfasat  und  geschrieben« 

0  Am  24.  Fehr.  beriefen,  naeh  der  YeniehlleiaCan^  des  Abts  Jodoens,  der  Prior 
Lanrentlns  Schteynbach  nnd  das  Capitei  des  JStifts  die  Probate  von  Griinbcrg ,  Beuten 
nnd  Nanmbnrc;  zar  Erwahlnne  eines  aenen  Abis.  Am  7.  April  bestaltgle  Bisehof 
Johann  von  Sreslau  die  Erwihlnng  des  Christoph  Mecheln.    IJrkk. 


23.    Christoph  I.      MinoriUn.  441 

t 

thnriferi  odoris  bona  fragrancia  afSari  ordinavit  Pro  qua  honörificacionis  rcveren«-* 
cia  Ulis  exlubita  ad  tocius  ordinis  confraternitatem  omniamqae  bonomm  operum 
participadoaem  nos  pjreseotes  et  futuros  fratres  QiUeris  datis  desuper}  sasoeperunt^ 
aecnon  et  eonsaogiüiieos  et  affines  nostre  prosapie  defanetos^  jam  dictomm  saffira« 
giorum  participes  fieri  constituerunU  Factaque  est  in  tempore  illo  coneordia^  ne 
seatra  pars  tarn  in  coneionibos  qaam  reliqais  divinis  officiis  in  prejadiciom  alterios 
qaitqaam  attemptaret ,  cea  in  quodam  recessu  desaper  confecto  et  eopiaram  deanini 
priorls .  libro  plene  continetor. 

Hie  yenerandus  pater,  licet  in  trivio  ac  qaadravio,  id  est  scienciis  Ubera^ 
libus,  sufficienter  doctus  esset,  in  secularibus  tarnen  cansis  atque  confioiendis  in 
Teutonica  lingaa  litteris  ae  tractatibas  msticalibus  quodammodo  modica  videbator 
preditus  experiencia«  Unde  pro  audiendis,  discuciendis  et  sedandis  inter  erroneas 
personas  causis  fratrein  qaendam  Jacobum  Greffe  dictum ,  postea  abbatem  effectum, 
hujusmodi  exerciciis  gnarum  foris  secum  in  curia  habuit,  qui  a  quampluribud 
magister  curie  nuncupabatur.  Tempore  regiminis  ejus  monaslerium  pluribus  fra>^ 
tribtts,  pro  concionibus  faciendis  satis  abilibus  redunaabat,  quorom  quidam  ad  Stu- 
dium Franckfordense  scienciis  imbuendi  ab  co  directi  fuerant.^3  ^^^  iste  ad  ira- 
cundie  passionem  ex  naturali  sua  inclinacione  pronus  erat,  nam  pro  exili  re  aut 
alterius  prolato  verbo  ad  magnam  quandoque  exagitabatur  iram  ac  furorem;  humi- 
liatis  tarnen  cofam  se  detaeneibrefta  so  exfalbiot  qua»  adtea.  Golladonis  tetapore 
officiales  suos  in  curia  existentes  ad  se  non  recipiebat  sed  solus  cum  juvene  uno 
aut  duobus  in  domo  abbacie  eobsiat^at  Cotisifio  auo  proprio  interdum*  nimium 
innitebatur  et  qnicquid  apud  se  bonum  et  rectum  estimabat  hoc  ab  omnibus  appro-» 
bari  volebat  £xind6  c^ontigit,  ot  sua  eervicoritate  multos  erga  se  et  monasterium* 
adrersarios  suscitaret,  in  pluribus  enim  agendis  i^egoeüs  seeundum  strictissimanv 
justiciam  semper  procedere  nitebatur,  non  admisso  aliqao  moderacionis  remedio,  dt 
verificaretur  in  eo  illud  morale  proverbiom:  qui  nimis  emungit  elicit  sangwinem  et 
qui  dissimulare  nescit  regere  nequit;  justiciam  namque  misericordia  temperare 
unomquemque  regentem  decet,  ne  cradelitatis  pocius  quam-  equitatis  nomen  ipsa* 
sorcietur  et  tirannidis  magis  quam  pietatis  et  misericordie  execntor  appelletur.  Eo 
namque  jubente  gramina  in  fossato  nostro  retro  monasterium  per  foramen  propugna«- 
ouli  de  prone  adjacentis  versus  Soraviensem  valvam  per  quendam  fratrem  Geor- 
gium  Hirsfelder  subcapellanum  ad  orium  inferebantur.  Quo  ^^cto  attemptato  ve«- 
hementissima  lis  et  discordia  contra  abbatem  et  fratres  excitata  fuit  Licet  enim 
fossatum  istud  ad  monasterium  pertiinere  dinoscatur  ipsi  tamon  (^ceu  .retulerunt} 
quod  ad  longa  tempora  usufructum  graminum  in  eo  nasccncium  pro  alendis  peco- 
ribus  sine  aUqua  prohibicione  predecessorum  nostrorum  habuissent  affirmamnt. 
Ouamobrem  in  tante  ire  vesaniam  contara  nos  excandescebant,    quod  domini  con- 


WP* 


^)  Die  Stiftaug'der  UniTersittt  %«  Frankfort  wurde  Im  J.  1499  begoasen^  im  J*  1508 
ToUendet,  und  die  Einweihniig  erfolgte  5t6«  April  1809.  S.  Haiisena  Crtsoli*  der 
Uaiversit&t  und  Stadt  Frankfurt  a.  d.  O. 

56 


442  IV.     Catalogus  dbbalum  SaganenHum. 

salares  cum  adjuratis  civitatis  venirent  et  daabtis  6eris  pontem  orti  nostri  (ne 
nobis  über  pateret  ingressos^  obserarunt  et  reeluserant.  Tali  violencia  nobis 
illata,  apud  illastrissimmn  dacem  Georgium  super  nos  mendadter  qaerelas  in  huoc 
modom  deposaanint,  dicentes  nos  in  uinro  civitatis  qaoddam  habere  foramen^  per 
quod  et  ambalando  et  equitando  die^  ac  nocte  exeundi  et  intrandi  haberemns  con* 
saetudinem.  Et  cum  hujuscemodi  iojuriam  nobis  inflictam  per  sex  aut  qoatuor 
hebdomadas  ea  paciencia  qua  potuimus  perpessi  fuissemus ,  ad  illustrissimum  ducem 
literis  datis  apercionem  porte  impetravimus ,  hoc  tarnen  response  adjecto,  qnod 
ipse  in  propria  persona  in  Saganum  esset  venturus  et  visurus,  an  querele  super 
nos  apud  se  deposite  rei  veritas  invenienda  foret..  Post  aliquot  dierum  tempus, 
dum  secundum  promissionem  suam  venisset,  die  sibi  oportuno  ad  perlustrandum 
forameu,  (de  quo  maliciose  accusati  fuimus^  rei  veritatem  scire  volens,  monaste«- 
rium  nostrum  intravit  et  dum  locum  illum  cum  adjunctis  sibi  herois  sufficien- 
ter  inspexisset  accusancium  injusta  contra  nos  machinamenta  consideravit  viditque 
assercionem  eorum  a  veritate  penitus  alienam  atque  falsam.  Quamobrem  iUos 
fortiter  objurgando,  ut  se  de  cetero  a  consimili  nugosa  delacione  abstinerent 
seriöse  precepit.^3 

QfUedam  alia  iempiMre  regiminit  eju»  inddeneia. 

(itfie.)  Anno  servitutis  ejus  tercio  Saganensis  prefectns,    Georgius  Konigsfelder^ 

dictuS)  contra  monasterium  vehementissimo  fiirore  agitatos  (^propterea  qnod  rusti-* 
cos  nostros  in  Saganensi  districtu  habitantes  a  vectura  eis  injuste  ab  eo  impo** 
nenda  defendere  conaremur}  dissipacionem  aggeris  molendini  hospitalis  sine  dila« 
Qione  in  crastino  fiendam  nebis  demandavit.  Qua  comminacione  audita  dominns 
abbas  mox  quendam  fratrem  monasterii  cum  advocato  ad  eum  misit,  rogaaä  per 
eos  ne  hujuscemodi  intolerabile  dampnum  bonis  pauperum  inferre  velit,  sed  si 
quid  cause  adversum  nos  haberet  coram  duce  nostro  illustrissimo  secum  pro  dis- 
cussione  negocii  comparere  essemus  prompti.  Qui  velut  surda  aspis  ad  se  mis- 
sorum  precibus  minime  condescendens  die  sequenti  facto  mane  cum  proconsule, 
quibusdam  consulibus  et  magna  comitiva  populi  de  dvitate  stipatus  dtruidonis  ma- 


^)  Die  Sache  ist  doch  weiter  gegangen*  Am  15.  Jannar  1519  tmg  der  päbsdiche  Aa- 
ditor  generalla  in  Rom  der  GeisUichkeit  der  Breslauer  Diöces  auf,  'den  Bür^ermeU 
ster  und  die  Stadt  Sagan  bei  Strafe  von  500  Dncaten  zn  ermaLnen,  die  Bruder  des 
Stifts  nicht  zo  hindern ,  durch  eine  Thnr  in  der  Stadtmauer  bei  der  Mauer  des  Klo- 
sters zum  Bade,  zum  Garten  und  andere  benaehbarte  Orte  zu  gehn*    IJrk. 

0  Geoi^  von  Königsfelf,  herzogl.  Sichsiscber  des  Fnrstenthums  Sagan  n.  s.  w.  Oher- 
hauptmann,  wie  er  sich  nennt,  verurtheilte  17.  Aug.  1518  den  Abt  und  das  Stifte 
dem  Otto  von  Knobeisdorf  und  dessen  Unterthanen  zu  Bergersdorf  (19.  t.  Sagan) 
den  Schaden  m  ersetzen ,  den  der  aus  seinem  rechten  Gange  gewiesene  Bober  ver- 
ursacht hatte.    Urk. 


23.    Chriitaph  L      StreIHgkeUen.  443 

lom  sicQt  eommioatus  fiierat  in  aggere  molendini  peifecit.  Cojus  damni  illacionem 
'dominas  abbas  com  oonveotu  egre  fercDS  ad  rßvere&disshiNioi  episcopam  Wratis- 
laviensem  caoaain  detolit,  postalans  predictos  ecclesiastiee  libertatis  violafores  lite- 
ris  dUitoriis  in  seoteneias  et  penas  synodalis  constitacionis  inoidisse  declarari. 
Onibas  Uteris  mpetratis  et  in  {Sagano,  ot  moris  est,  exeoatis^  ipsi  in  episcopali 
coria  ab  execncione  die  aexta,  aicat  eis  constitatnm  fait,  ad  dicendom  racionabiles 
cansas,  quare  premissa  fieri  non  debnissent  minime  comparoerant  Et  qnamvis  se 
illac  non  presentaverint  episcopns  tarnen  ob  spem  concordie  iniende  reiusionisqne 
illati  danipni,  sentenciam  contnniacie  et  excommunicacionis  contra  eos  proferre  $- 
stalit  In  diebas  disturbii  illios  moleodinnm  illustrissimi  principis  circa  Soravien- 
sem  valvam  per  predictnm  urbis  prefectnm  de  novo  fnnditus  reedifidandom  venit. 
Ad  cnjus  structuram  optimas  querdnas  arbores  circiter  centam  in  allodio  Rubi 
saccisas,  nobis  irrequisitis  et  invitis,  cum  vi  et  potestate  abstulit  et  per  rusiicos 
monasterio  sabjectos  ad  vehendum  talia  ligna  com  violencia  compulit 

£o  tempore  validas  Baltazar  Vnrhw,  monasterii  advocatas,  in  negociis 
illius  equitando,  nuUis  suis  exigentibus  demeritis  sed  malivoleneia  et'odit  fomite 
domtaxaty  a  prefato  capitaneo  Konigisfelder  in  campo  et  pablica  via^per  ejas  sa- 
tellites,  temerario  ejas  conatu  armata  et  hostili  mann  caj^tur  ipsumque  invadi^ 
mancipari  et  in  dedicionem  recipi  fedt  eondemque  sie  mancipatum  et  Qn}  dediclonem 
reeeptum  in  qoadam  domo  opidi  Saganensis  per  octo  hebdomadas  com  dimidia 
continae  detinait,  in  abbatis  et  conventus  maximam  injuriam,  oontumeliam ,  obpro- 
brinm  et  confusionem.  Consequenter  sepe  dictns  Georgias  Konigsfelder  capitaneus 
aea  loeamtenens  specialiter  novam  injariam,  violenciam  et  molestiam  inferre  vo« 
lens,  colonam  sive  allodiatorem  Rubi,  nostrum  famolom,  nallis  demeritis  exigenr 
tibns  diris  carcißribus  mancipari  fecit  et  procaravit  ipsomque  sie  captnm  et  carce* 
ribas  detentnm  ultra  diem  et  noctem  detinuit.  Postremo  cum  idem  reverendos 
pater  dominus  abbas  tanquam  pastor  et  plebanus  in  vigilia  sancte  Hedwigis ,  animO  14.  oci* 
celebrandi  et  peragendi  divinum  officium,  ab  opido  Graneobergeusi  foras  Saganum 
veniret,  supradicti  injuriatores  Georgius  Konigsfeld  prefectus  ac  civitatis  proceres, 
nondum  sadati  sed  per  excogitatam  eorum  maliciam  iterum  injurias  injuriis  accu- 
mulando  et  majorem  confusionem  et  oontumeliam  excogitare  non  valentes,  quam 
quod  portenariis  sive  janitoribus  valve,  per  quam  intrare  voluit  et  debuit  temere 
commiserunt,  ne  eundem  introire  permittereut  Nam  repagim,  poprie  dea 
Schlag,  coram  eo  et  suis  preeluserunt,  ad  int^ram  horam  citra  vel  ultra  faria 
valvam  eum  cum  familia  stare  permittentes.  Interea  istiusmodi  guerre  et  discordie 
famam  dum  illustrissimus  princeps  audisset  band  modicam  indUgnacionem  Buper 
ntramque  partem  concepit,  tam  de  capitaneo  suo  quod  tam  presumptuose  se  ad  uis- 
aipandum  pauperum  bona  immisisset,  qaam  de  nobis  quod  prefectum  ad  spirituale 
Judicium  (se  irrequisito)  cilassemus;  iddrco  utrique  parti  coram  se  in  Dresden 
comparidonis  terminum  et  diem  aptum  constituit.  Quo  adveniente  dominus  abbas 
non  sine  ingenti  pecuniarum  expensa  cirdter  duodecim  aut  undecim  personas  cum 
tot  eqjiis  illuc  secum  deduxit  Insuper  et  doctorem  queadam  CristaaDum  appel- 
latum  de  Wittenbergensi  Gymnasio  ad  jperorandam  causam  coram  principe  ad  mi- 

ö6*  . 


444  IV.    Catatagiu  abbaiam  Sa§aneMium. 

MS  octo  floFenis  Uogaricalibas  condaoere  et  premiare  qiortaH.  Prefeetas  antem 
se  tantum  cum  tribas  aenatoribiis  et  Sagaaensi  notario  iUhc  preaentavit.  Et  utria-» 
qae  paiübus  coram  duce  altercantibiis  et  mialtis  inter  ae  habitis  diaoordianim  doel- 
lis  tractataqtte  diu  protraeto ,  noUius  tamen  concordie  vel  nnBiaäatia  pro  bae  vice 
potiiit  iiide  excrescere  sed  qaousqae  coisiliarii  ejos  in  Sagaamn  TeDirent,  nt  otri- 
nsqae  partis  cauae  aopite  jacerent  iUnatrisaimu  dux  denandavit  atque  coachisity 
nihilomiaus  tamen  unanqoamqae  partem  postea  ad  se  privatun  aasameiia,  veii^is 
aatis  daria  et  severis  eos  aggressna  cardiom  ipsornm  erga  se  iDvicem  iracondiam 
redarguit  atque  ezprobravit.  Deouim  in  Sagano  ex  decreto  oonsiliariorum  ejas  a 
prefecto  et  eivitate,  pro  illato  in  aggere  danpno  triginta  marcis  hospitali  datis,  tooins 
eontroversie  distnrbiam  in  nnanimitatem  et  pacem  est  conversani.^3 
1^*  Anno  domiui  millesimo  qaingeutesimo  vicesimo  illnstrissinias  'dox  Georgias 

*  '"*cnm  filio  suo  Johanne  Sagannm  visitavit  tempore  quadragesimali  feria  sexta  ante 
Oculi,  ad  decem  dies  ibidem  permanendo  sedavitqoe  et  confederavit  Utes  et  dis« 
cmndias  inter  monasterium,  capitaneum  Georgiam  Konigsfelder  et  dvitatenses  ad 
triennium  daratas  ipsiusque  hortata  et  saasione  suscepimns  missam  sancte  Anne 
üeriis  terdis  perpetuo  decantandam,  pro  labore  tali  a  confiratemitate  ejosdem  du* 
eentas  et  viginti  marcas  suscepturi. 
i<^«  Anno  domini  1521  hiemps  teroperata  et  calida  ultra  nortaliom  etatem  erat 

raro  et  qnad  aullo  nivinm  caau  grata,  et  si  qnandoqne  modicnm  quid  nivis  eed- 
dit,  non  tamen  ultra  iflNim  aut  duos  dies  quin  resolveretur  jacuit.  A  gelida  con« 
strictione  frlgoria  quicquid  fructuum  aut  liquoris  dormitoriam  aut  celle  continebant 
omqino  permansit  illesum.  Eodemque  anno  omnium  frumentorumy  fru^um  et  quic- 
quid victtti  humano  cedit  terra  opolenciam  tribuit  competentem. 

Tempore  qneque  regiminis  illius  venerandi  patris  monasterium  nostnim 
qoendam  acerrimum  infestatorem  cortianum^3  Balthasarem  Nechem  (postea  ea* 
nonicom  Wratialavie  effectum}  babuit.  Hie  ad  aliquot  annos  Rome  conversatnsi 
vias  et  modos  qualiter  bone  parochie  et  pingvia  beneficia  illic  per  fallaciarum  am- 
bages  indagari  et  acquiri  aolent,  perfecte  dlidicit.  Scivit  namque  ecclesiam  Qni* 
liczensem  monasterio  esse  incorporatam  et  per  fratres  ejus  istuc  a  eonvaita  desü* 
natos  procurari*  In  adjuvamen  ergo  sui  perversi  conatus  assnmpsit,  quod  semel 
per  quendam  secularem  sacerdotem  nostras  adimplevissemus  indigendas  ad  aliquod 
annos  ibi  residentem  ^  et  quod  singularem  fomitem  ad  incipiendum  contra  nos  liti* 
giurn  prebebat,  erat  predpue  istud.  Nam  patruus  ejus  Siffridus  Nechem  qnodam 
tempore  pro  danda  illi  anpradicta  parochia  instantes  obtulit  preces,   quaram  effec- 


1)  An  Iß;  Ittai  1S20  eatsdiied  Hercog  Georg  b  Sa^  die  SlvcUigkeilan  awisehea  der 
Stadt  and  dem  Klosfter,  unter  aqdcm  ancn  riiekaichtlieb  des  yam  Abte  za  baaandeii 
Wehrs  an  der  Mühle  vor  der  Stadt,  St*  Georgen -Hospitale  zagehörig  ^  ferner  ffegen 
des  Thöfchens,  so  aas  dem  Kloster  in  den  Stiftsgarten  geht^  welcbes  der  Abt  soll 
▼ersehliessen  hönnen  n*  s.  w»    Uric. 

2)  .  Corthesanas,  eortesanns,  cnrtisanas,  d.  i.  anlicus.    Du  Gange«  ^ 


39.    CM^oph  L      Pfäm  w  QuiUtz.  *i$ 

um  a  moiASteii»  MMeratbs  non  fiift.  fihKfr  ek  4eaima  contrfl  ms  ira  conmotos 
Romeqae  e^dsteM  in  icquiridiiiMi  talis  {Ac^ante  totam  anittll  iMi  indastriam  po« 
^t)  et  Ilteris  eüatoi^Hs  «xtortfs  et  aegui^itis  irt  Aomam  veiifraitias  peremptoria 
^laciMenoa  aooeraiviti  Sed  abba«  flegbdiim  ttile  qoii^  ptö  luAb  habens  et  nihiH 
dve^DS  mtlbni  ^  fratribm  (nisi  id  pitis,  fmideM,  soblfttd^  ca^tAs  e(  qaietuar  esset) 
rem  ipsam  expedire  poase  «ffirmatibj  nkifiM  pfdoMsli&HdoM^  tertttltuM  prefixe  eean 
parieionfs  Rooie*  flende  n^xltr  Igidirt*  pto((Mii6i<  tättipAriä  einttes  oodtiiaMees  et 
exeommnnieati  declatati  Röme  fdiiritts  vehenieAlSrqilö  6x  koi^  Kißtiäti,  tm  ppopter 
ktam  in  nos  oenswam  tarn  qtfod  ab  cixectf^ntt  diviaortim  offidonnii  nös  cessare 
oporteret  Tandem  inSte  oonsilie  fratf^em  FrAneiBteami  Luddwfci  Slotatlen^em  Ro- 
main mittendum  conclasam  est,  obi  tarnen-  sumptas  pro  tain  longa  via  et  redi* 
menda  vexadone  aeqairendos  esset  exeogltandi  vix  se  obtalft  itlla  ftcftltas.  Neces- 
siute  igitur  compelleffite  fr  qnAdam  opulenta  et  bend  babeM«  KMtrMa,  Gerdriidis 
Langehansynne  appellata,  ceütum  florenos  Unfgaricales^  mutttatos  aeeej^niiis,  de 
qBükins  pestea  nebisouni  conveneienem  fecit  et  concordftiiki  iniit)  irt  pro  se  et  ejas 
progenie  singiilis  amris  perpetuam  a^ni^irsaritoin  enn  i^IHs  novem  kcciomtm  cair^ 
tandam  ac  missa  defunctonim  solenni  persolvere  et  tenere  obligati  essemas;  Ulis- 
qae  aureis  ab  ea  tali  condicione  acceptis  fratriQiie  predicto  traditis  Romam  eque- 
ster  festinato  profectns  est,  et  pöstqcrafh*  ilKö  d&tis  ilor^n^  rfE)doIcrd(mem^  adeptns 
esset  feliciter  ee«^  itfrtPilM.^  Fps«  aiMbfll  cöHMMHi^  ^UtetMtli  veliicione  et  fati^s, 
qnibus  nos  injnste  affecit,  nonduni  sataratus  centum  dacatos  (si  parochiam  illam 
▼ice  versa  habere  velirntts}^  a  meimsterlo  sibi  dakf  adbrfe  postalaib^ttf  Hoe  si  fa- 
cere  noUemas,  jare  sibi  aeqnisko  ift  plebanln^  illä  frtii  teilet,  si  mMm  ad  datidinnr 
nos  submitteremas ,  ut  rorsanf  monasterto  incdrpdraretur  efficere  veltet.  Tandem* 
post  mnltos  cum  eo  kabitos  tractatus-  et  multiplft^es^  Aostras  oblatas  peticiones  ad 
octoginta  marearam  aceeptaeienem  diffleult^  inclinäri'  poCHit  illisqMl  a  flobid  sos-*  (ISIto 
oeptis ,   nt  monasteriom  pldbania  illa  firueretur  cen  prins  ailntiit.  ^  .         '  ^    ^"^'^ 

Anno  tercio  istfns  abbafis^  Alexander  4d  Nerortibüs,   a;i)i)tol!d  Iwspitalis  v^B. 
sancti  spiritos  in    Saxia  de  ürbe  preceptor  ae  ejtisdem  tocios   ordMs   ^nemlis^ 


««■^■«M« 


0  Am  0.  Dee^  Itff7  vcMieMefa  Baltteaar  Niieber*  auf  die  Riwbe  In  (^iKta,  doch 
daaerte  dar  Slfeit  noeh  in  J.  1M^  and  wtirdie  voa»  pibMlichte'  Auditor  Mercarioa 
de  Vipriii  24.  Aag.  it(19  in  Roai  dabio  enUehieden,  das«  dem  BaiiUiMar  Necifael, 
nvie  er  hier  {genannt  isl^  die  Kirclie  sngeaprochen*  and  das  Stift  ^  mit  Anrnfang  des 
weUllchea  Arms  excommanicirt  wbrde.  Am  6.  Siftpf.  tSSß'  begrab  sieh  Bslmasar 
Ifecherer,  eanonieas  majoris  ecclesiae  Wratislav.  nochmals  allier  .Ansprüche  anf  die 
Pfarrkirche  S.  Michaelis  in  Qniliu.  Am  86.  März  ItfflO  nahm  Pabst  Leo  X.  das 
Stift  in  seinen  SchnU .  bestätigte  alle  Freiheiten,  Rechte,  Besitinngen  n.  s.  w«  des- 
selben, besondenr  Mnm  die  Prohsteien  Gttaberg^  Nanaabmlp,  Benthen,  sam  heil, 
Geiste  und  in  QniKta,  and  all«  dam  Kloster  incorporirta  Orte.  Damnter  steht 
nader  f4.  Jali  1520  t  idiannaa,  eniseopns  WralSilaviensis ,  in  hnjnsmodi  aposto* 
lieam  confirmationam  eovsentit»  sdvo  tiiaen  sno  tamqnam  dioecesani  sen  drdi^ 
--narii  jure.      Drbk«  ... 


446  IV.     CataUffHi  aihahjm  SaganeMium, 

magister  plenissioias  iodulgencias  a  sanctfssiiQO  papa  Leone  decamo  conceasas  arao 
Christi  1516  in  Sagamim  miait,  nbi  ad  ecelesiam  nostram  parochialem  cmn  debita 
revereocia  et  bonorificencia  de  civitate  processionaliter  introdaete  foemnt  Ad 
quas  Ssganensis  populos  et  aliande  advenieDtes,  aiia  peccata  coofitendo  gradales 
literas  redimendo  et  in  ejrarium.  juxta  eonspetadinem  secandan  quoÄ  poterat  iaa- 

Conendo,  competenti  devodone  fiu^affectas,  adooto  aeptinanas  v^l  eirciier  habens 
ojusmodi  indulgencia  illic  suani  perdEiranciam.  |n  tempore  'quoqne  iUo  ecdesia 
nostra  adaucta  et  major  fecta  per  reverendissimnm  patrem  dominom  de  Foellestdn, 
Wratislaviensem  suffraganeom,  cum  qaiaqiie  noviter  edificatis  altaribos,  videlicet 
illo  sab  tarri  sabtns  choram  et  tribus  aliis,  ut  pota  civiom  sive  sancte  Anne^  fra« 
iram  Jacobitaram  et  lanionom  consecrata  fuit. 
iisao«  Aono  a  Christi  nalivitate  miUesimo  qoingenteaimo  vicesimo  Laterana  here- 

818  in  Saxonum  regione  opido  Wittenberg  per  heresiarcham  Martinam  Laterum 
aunm  exordiam  aompsit  in  diesque  paalatim  crescens  ac  convaledc^ns  per  totam 
Germaniam  et  multa^  circum  adjacentes  regiones  suam  letale  viras  effandendo  in- 
lecit    De  qaa  bereai  ploratu  digna  in  seqaenübaa  enarranda  venient. 

Oe  quibusdatn  aUi$  ereniibut  tempore  i$Uu9  pairi$ 

ioieroHt  deque  eJU9  rettgnaeiime» 

Sepe  memoratas  pater  pro  decore  ecdesie  nihil  notabile  (j>reter  dno  nova 
vexilla)  eomparavit.  In  tempore  illo  erat  in  Sagano  qnidam  argentarins,  vir 
grandevns  et  aenio  eonfectus«  Hie  monasterio  pro  iaciendis  dnabos  imaginibus, 
videlicet  beate  Marie  Virginia  et  sancti  Jacobi  apostoli  sui,  aliqaot  libras  argrati 
dono  dedit,  una  siquidem  scilicet  beate  Marie  ipso  adhuc  vivente  saam  consecola 
fuit  formacionem  unias  ulne  ferme  habens  altitndinem,  alia  vero,  qne  eciam  ejas- 
dem  qaantitatis  e^e  debait,  ante  iUius  obitam  et  post  imperfecta  remansit.  Nam 
eo  morttto  Saganensis  consolatas  argentnm  predictam  a  monasterio  repetivit,  alle- 
gans  qnod  a  civitate  et  commanitate  acqnisisset  illad  ideoqae  dignnm  et  jostom 
fore,  ut  pro  munimine  et  instauracione  dvitatis  restitneretar.  Promittebant  eigo,  se 
eandem  valle  mnnituros,  et  qaamvis  ad  restitacionem  ejns  non  obligaremur,  abbas 
tarnen  jam  alter  noviter  ereatns  et  clam  Luteranus^  favori  consulam  magis  defe- 
rens,  qnam  profectai  nostro  proapiciens,  fratres  ad  consendendum  iUorum  persoa- 
doni  verbia  saavibas  qaantiim  potnit  instetit  et  indaxit.^}  Imaginem  igitar  nna 
cum  argento  pro  altera  facienda  sie  acqaisita  manire  civitatem  cum  vallo  usqae  in 


i)  Am  5.  Mai  IttSS  eatsdiicd  Seiffridt  von  Nechera^  SutChdler  «od  Verweser  der  For- 
stenthümev  Glogau^  Sagan  u.  s.  w.  zmschen  dein  Ratbe.Yon  Sagan  and  den  Stifte, 
dais  das*  Silber  des.  alten  Goldaehmieda  Hana  Geor^  ^nm  Gebfia  und  Feafnng  der 
Stadt  bestimmt  sey,  nebst  anderen  fiestinunongen^  nber  die  Köre,  gewisse  Hioser, 
auch  des  Grases  im  Stadtgraben  nnd  des  Branens  im.  Stifte*      Ürk. 


23.    Christoph  I.  447 

hodiernmn  dient  penitns  oblivioni  dedenint.  Anno  autem  domini  1521,  adhac  i^t. 
regente  prefato  patre,  morbus  pestüencialis  circa  festam  divi  Bartbolomei  incho- 
ando  Sagannm  invasit  et  nsque  ad  domini  adirentum  pei-darando  circiter  qaingentos 
utriusqae  sexus  intojdcando  peremit.  Insaper  nostri  cenobii  sex  fratres,  videllcet 
Casparem  Salomon  predicatorem,  Georgiiun  de  Hanno  via,  Apiciam  Berger,  Tho^ 
mam  Ottonis,  Wolffgangam  Mitwedis  et  Laurencium  Qonversom,  viros  fortes  ro- 
bore,  procere  statare  et  in  juventutis  vigore  adhac  florentes. 

Is  abbas  in  edificiis  domoram  de  novo  erigendarum  soUicitam  caram  gessit, 
nam  edificium  ligneom  cum  lateribos  in  parietibus  insertam  in  curia  monasterii 
«mplnm  et  longam  secns  civitatiis  murum  locatum  ipse  edificavit,  in  quo  cami- 
ficinm,  sutoriam,  stabula  et  cameras  multas  cpnstrui  fecit,  domnm  qaoque  locionis 
foris  civitatem  non  longo  a  majori  moleodino  sitam  erexit,  denique  omnes  edificio- 
mm  moros  in  curia  existentes  cum  cementi  adjectione  dealbari  fecit,  postremo 
fundamentum  pro  turri  edificanda  retro  commune  estuarium  stve  curie  stubam 
satis  profundatum  in  terram  de  lapidibus  magnis  posuit.  £o  quoque  tempore 
latericius  paries  transversalis  in-  orto  contra  Soraviensem  valvam  cum  columna 
drca  prepositi  cellam  locata  pro  firmamento  civitatis  dando  edificacionem  ac- 
cepit  Ejusdem  eciam  disposicionis  parietem  muratum  in  alio  fine  orti  versus 
orientem,  secundum  recessus  desuper  confecti  continenciam^  erigere  et  conser- 
vare  obligamun 

Hie  abbas  anno  sui  regiminis  octavo   duos  fratres  ad  movendam  centom  itm. 
florenos  Ungaricales,    per  dominum  Paulum  Hawgwicz  abbatem  cuidam  nobili  va* 
salio  et  militi,  Hans  Loeser  vocato,  prope  Wittenberg  in  villa  Pretsch^}  ntoranti 
accomodatos,    datis  lUis  credencie  literis  cum  plena  capituli  auctoritate  misit  et 
moltis  tractatibus  cum  berede  ejus  illic  habitis  nihil  restitucionis  de  eo  extorqueri 

Sotuit,  nisi  quod  solucionis  fnture  duo  teimini  in  liuobus'  proximis  annis  sequenti- 
us  positi  fuerunt,  ita  quod  in  quolibet  quinquaginta  antiquas  sexagenas  tempore 
Lipsensium  nondinarunpi  post  festum  pascatis  proxime  venturarum  exolvere  deberet. 
An  vero  de  ista  pecunia  monasterium  postea  quicquam  acquisierit  vel  an  eandem 
temporibus  prescriptis  postulaverit  in  mei  scriptoris  noticiam  non  pervenit  Gete* 
mm,  quemadmodum  in  exordio  hujus  exaracionis  predictum  est,  cum  pater  iste 
vraerabiiis  bono  ingenio  polieret  et  tam  sacris  literis  quam  liberalium  arcium 
seienciis  sufficienter  eraditus -^sset  talentumque  tale  aibi  a  deo  commissum  in  pro* 
fectum  animarum  expendere  deberet,  tumore  tamen  quodam  animi  sui  quandoque 
stimolatus  et  proprie  laudis  et  reputacionis  nimius  sectator  tam  fratres  quam  ex- 
traneos  homines  invectivis  et  stimulosis  ac  pungitivis  verbis  creberrime  et  levi 
aut  nuUa  occasione  data  lacescere  et  invadere  solebat.  Enimvero  ex  modica 
offensa  latentem  vulcanum  irati  animi  verbis  indignacione  refertis  significare  con- 
suevit     Hac  racione  plures  osores,,  detractores  et  injuriatores  adversum  se  pro- 


1)     PreUch,    dicht  bei  Wittenberg«      Vergl.  fibrigeni  über  diese  ADgeleg;etoheit  oben 
p.  414« 


I 


448  IV.     Catahgus  ahbatum  Saganentium. 

> 

vocabat,    qai  eum,    abbatem  cervicosum,    capitosuin,    loscomqiie  derisorie  cctgoo* 
juinare  presomebaDt 

Anno  igitur  domini  1522  et  servUutia  ejus  octavo,  ima  diemm  qnidain  fra« 
ter,  Georgiu3  Hirafelder  appeUatus,  sapprioratua  officium  tone  geren^^  aUea,  qve  ia 
0rto  upstro  creverant,    fratribus  in  refectorio  eommorantibus  sine  domini  abbatis 
consensu  et  adinissione  mandacanda  preparavit.     Quod  dum  cognoFisset^    eonano* 
cione  vehementis  ire  arreptus,  fratrem  predictum  reliqaosqae  pene  omnes  snos  ab« 
bates  et  pactionis  dominos  cognomkians,    irati  cordis  ejus  furorem  nallias  bominis 
iudustria  et  conatos  mitigare  vel  sedare  potoit      Nam  asaumpto  secum  saeeliano^ 
sao  camerario,    carram  ascendens  Novi  castri  preposituram  pro  preaidio  sni  com« 
noti  animi  acceasit^    in  Saganum  se  ultra  non  reversurom  (^sicut  et  factum  est^ 
veraciter  contestans  et  equis  remissis  abbaciam  in  manus  noslras  se  resignatonim 
tttque  alium  in  locum  eji^  eligererous  denunciavit.      Quod  nuncium  domino  priori 
et  fratribus  multum  displicuit^    quamobrem  tres  e  gremio  tratres  ad  eum  miae- 
runt,  obnixe  rogantes,  quatinus  sua  patemitas  quicquid  contra  se  di^lieibiie  gestom 
esset  oblivioni  dare  vellet  in  Saganumque  ad  preessendum,  ut  bonua  pastor  redire 
dlgnaretur.    Quoraiii  precibos  nequaquam  condescendere  voluit  sed  at  cum  abbate 
alio  se  providerent  persuasit.      Hoc  ab  eo  perceptum  responsum  fratribus  in  mo« 
nasterio  retulerunt^    qui  post  paucos  dies  iterum  alios  direxerunt  pro  reversione 
ejus  ebsecraturos.    Quibus  se  iterum  inexaudibilem  prebens,  diem  eertum,  in  quo 
abbaciali  dignitati  resignare  inteuderet  assignans  abbatisque  officium  se  de  cetero 
solle  exequi  constanter  affirmavit    Itaque  peticionum  suarum  eos  inanes  et  vacuoa 
ceu  prius  In  Saganum  remisit.      Gumque  conventus  illum  a  proposUo  male  eon- 
cepto  penitus  inflexibilem  et  irrevocabilem  intellexisaet^   assigpatum  resignacionis 
diem  abbacie  et  pastoralis  dignitatis  (^non  tarnen  sine  ingenti  gravamine}  accepta- 
Tit.    Interim  litere  reverendissimo  Wratislaviensi  presuli  dirigende  a  prefato  ab- 
bate conficiuntur  et  scribuntur^   in  quibus  se  ad  officium  tale  ulterius  gerendum  et 
exequendum   velut  inabilem  et  insuCficientem  conqueritur  et  excusat  precaturqoe 
concedi  resignacio  et  alterius  in  locum  ejus  postulatur  electio  admitti«      Literis 
talibus    reverendissimo   transmissis   illisque  periectis   resignacioni    fiende  mox  se 
prebet  annuentem  et  favorabilem  et  quod  ad  electionem  abbatis  conventus  posset 
plenus  offertur  consensus,    Igitur  post  nuucf^ii  reversionem  a  presule  dominus  prior 
cum  certis  senioribus  e  conventu  ad  Novum  castrpm  directus  ^  resignacionem  Mol^ 
cie  ä  memorato    domino   Christophoro   fieri   annuit   alterique  tradendam   suscipit 
Besignacione  ab  eo  facta  9  ut  de  honesta  provisione  soiptis  eertificetnr  cen  ante 
optaverat  per  mediantes  personas  precibus  instat.    Successor  oamque  ejus  et  civi- 
tatis prefectus  in  hoc  partem  ejus  apprime  juverunt,    quorum  voluntaü  conseoaus 
fratrum  tali  modo  l^u$essU,   videlicet  ut  ipse  cum.famujo  sibi  convenienti  preposi- 
turam Novicastrensem  inbabitaret,    cibo  et  potu  communi  cum  fratribus  iUic  exi- 
stentibus  uteretur,  ad  faciendum  conciones,  nisi  ex  beneplacito  vellet,  non  astrin- 
geretur,    a  missis  cantandis  et  sacramentis  populo  porrigendis  esset  Über  et  ex- 
emptus.     Preterea  successor  ejus  ultra  communem  vestitum  cum  conventuaübus 
fratribus  in  tribus  annis  semel   cum  tunica   subtilioris   panni  et  carioris  staminis 


23.     Chrütaph  I.      Er  dankt  ab  und  iUrbt.  449 

semper  ipsnm  providere  velle  spopondit.  Insnper  et  sex  quarlalia  booe  cerevisie 
cum  daobos  ejasdem  quantitatis  vasibas  boni  vini  ac  carpanim  piaciain  una  sexa- 
gena  pro  tempore  qaadragesime  et  adventus  domini  per  singalos  annos  se  illi  da- 
tnram  promisit.  Et  ut  bec  omnia  rata  et  irrefragabilia  ad  tempas  vite  ejus  sibi 
denrarentur  generosam  dominum  Hieronimum  Biberstenium  in  Soravia  manentem  et 
hujtts  civitatis  prefectum  strennuum  Siffridum  Necbem  pro  testibus  adesse  curavit. 
Bt  confectis  et  sigillatis  desuper  ütteris  illique  traditis,  ut  hujuscemodi  übertäte 
toto  tempore  vite  sne  frui  posset  ab  omnibus  approbatum  iuit  Enimvero  vir  iste 
dotatus  gracia  tante  libertatis  illustratusqne  sufficienti  scienciarum  uberlale  pro 
decore  catholice  ecclesie  comodoque  ac  edificacione  planum  hominum  multos  pre- 
claros  et  salubres  potuisset  confecisse  libcos  atque  per  suas  condones  infinilam 
^iritualium  fructuum  celesüs  patrisfamilias  liorreis  accumulasse  messem,  sed  in 
suis  illaudabilibus,  inveteraiis  assumptis  consuetudinibus  perseverans,  hec  missa 
faciens,  pocius  suo  ventri  quam  dei  bonori  et  saluti  bominum  deserviens,  sibi  ipsi 
non  consulens  nee,  que  futura  sunt  prospiciens,  viam  artam  et  strictam,  que  ad 
vttam  ducit,  minime  arripiens,  sine  degustacione  et  tolerancia  CQJusvis  gravis  la- 
boris  et  temporalis  amaritudinis  bravium  celestis  regni  (quod  muUipliciter  tempta-> 
tis  succedere  solet3  apprehendere  nitebatun  In  quo  longe  (|ceu  timetur}  eum  sua 
fefellit  opinio. 

In  diebus  quoque  regiminis  ejus  prefatus  Hieronimus  Biberstenius ,  adepto 
Soravie  dominio  post  Joachimum  germanum  suum,  modis  omnibus  quibus  potuit 
monasterium  nostrum  impugnabat,  ut  bona  in  Soraviensi  districtu  posita  ad  se  tra- 
bere  posset  et  special! ter  villas  Kunczendorff,  Caodeln  et  Jeschkmdorff  ac  in 
Marsdorff  quosdam  rusticos  quotquot  monasterium  illic  babet  sibi  apropriare  sata«- 
gebat.  Ob  quod  frequentibus  placatus  fuit  muneribus  et  propinis.  Habebat  enira 
abbas  ante  tempora  pro  dignitate  sua  et  bonorabilium  adventanciom  hospitum  jeve- 
rencia  tres  deauratos  argenteos  cyphos,  qui  omnes  successu  temporum  cum  ad* 
junctione  aliorum  clenodiorum  illue  deducti  sunt  ob  spem  dande  nobis  nove  confir* 
macionis  privilegiorum  super  bona  illa.  Sed  spe  nostra  frustrati  usque  bodie  con- 
firmacionis  nove  inanes  manemus.  Abbati  autem  illi  predictus  Hieronimus  post 
resignacionem  ejus  se  favorabilem  quidem  exhibuit,  tum  quia  filiam  illustrissimi 
dueis  Obnensis  Karoli,  Soravie  quondam  in  uxorem  copulavit ,  tum  quia  tempore 
quo  provisio  sua  a  nobis  obtinenda  foret  ipse  presenciaüter  in  Sagaiio  affiiit  Iliis 
accedentibus  causis  procliviorem  promotorem  et  defensorem  suoram  minus  racio- 
nabilium  conatuum  adversus  monasterium  habuit.  Sex  autem  vel  septem  annis  ab-* 
solutus  ab  onere  regiminis  vixit,  in  quibus  nee  uUis  precibus,  ut  unicnm  coram 
populo  faceret  sermonem  inclinari  potuit^  sed  quod  promissa  sibi  provisio  non  ser* 
varetur  indesinentes  faciebat  querimonias.  Et  licet  satis  laute  et  suifficienter  tam 
in  vestimentis  quam  cibis  et  potibus  provideretur ,  nihilomiuus  tarnen  varia  im- 
pugnacionis  contra  monasterium  excogitavit  machinamenta ,  minatorias  irequenter  ad 
nos  dirigens  literas,  quod  apud  gene^osum  sepe  dictum  dominum  Hieronimum  de 
Biberstein  ob  iiisulficientem  nostram  erga  se  provisionem  querelas  esset  depositu- 
rusy  quod  absque  dubio  perfecisset  nisi  dominus  deus  dies  vite  ejus  abbreviasset 

57 


490  IV.    Catataguf  aJbkatum  ^Siffoimmbtm. 

• 

lino*  Anno  igitar  domini  1529  tempore  quadragesimali,  die  quodam  (at  fertor}  tempore 
serotiflo  de  alleee  comedens,  qoandam  incidit  infirmitatem  in  eaque  quasi  per  quin- 
denam  labinraoa,  oacramentis  ecclesiaaticis  procaratas  altimnm  suum  dei  nuta  effla- 
vit  spiritom,  in  Novjeaatrensi  dmiterio  tamalatiis.  Qui  ai  ad  longiora  teoi«> 
pora  vixiaaet  timendum  fnisset,  qaod  monasterio  auilta  gravamina  et  molostias 
intuliaset.  Ctii  deos  abaqae  impolacione  peecatorum  anoniai  det  soam  etersam 
pacem  amen. 

JSllLIV.    De  dbbaie  IPaulo  ht0u$  notninii  secuudoi 

ei  ißritno  de  eju$  eieeHone. 


Ouemadmodam  in  saperioribus  deseripfam  est  pöstqaam  dominus 
phonis  Mediil  de  Sagano  ad  Novom  castrum  se  reeepisset  et  nee  ullis  precibiis 
aut  persnasionibus  at  rediret  et  tanquam  fidelis  prelatus  monasterio  et  populo  sibi 
commisso  sicut  antea  preessendo  et  regondo  ad  animanim  querendam  salatem  in* 
cUnari  potoisaet  fratresque  in  resignaQionem  ejus  consensissent  in  effectumque  ve^ 
niaset,  ad  electionom  novi  prelati  (^accedente  episcopi  consensu}  in  Sagano  firatri- 
bus  tandem  procedere  placuit,  illisque  omnibus  congregatis  et  in  preseaoia  scra- 
tatomm  et  publici  notarii  eligentibns  major  .pars  capituli  in  Paulum  liemberg  con* 
sensisse  ipsumque  elegisse  est  inventa.  "  Hie  «rat  filius  cujnsdam  lanificis  de  So- 
raviensi  opido  natus,  quondam  in  .principio  sne  ingressionis  ad  religionem  nostram 
anno  etatis  sue  decimo  oetavo  bone  indolis  adoleseens  et  satis  roorigeratom  sa 
gerens  ad  duo  oniversalia  studia,  Wittenberge  videlicet  et  Francfordense  a  mo- 
nasterio, ut  in  virum  eruditum  evaderet  directus  fuit.  Qui  oompetenti  adhibita 
diligencia  in  virum  convenienlis  sdencie  erevit.  Demum  non  absque  exigua  pecu- 
niarum  expensa  licenciali  decretorum  Francfordie*  adeptus  fuit  gradum  in  Saganum- 
qne  revereus  concionatoris  et  prioratus  functus  est  officiis,  exinde  edam  Naum- 
burgensis  prepositus  antequam  in  abbatem  crearetur  extitit  Anno  igitur  domioi 
1522  eo  sie  electo/3  4^^®^  omnia  negoeia  monßsterii  provide  et  optime  diaposi- 
turus  et  expediturus  esset  quoddam  apparencie  specimen  ostendebat ,  paulatim  tarnen 
future  infidelitatis  dampnanda  preludia  certis .  presagiis  sese  in  eo  in  dies  maai* 
festare  ceperunt. 

Huic  abbat!  ut  Glogoviam  veniret  pro  munere  benedictionis  et  coronacionis 
certus  dies  a  reverendissimo  Wratislaviensi  episcopo  Johanne  Tursonis*}  assigoa- 
tua  et  prefixus  fuit  Quo  die  immioente  cum  ambicione  magna  equestrium  arma- 
toram  ad  comparendnm  ibi  se  preparavit  multosqne  nobiles  vasaUos,    qui  aeeam 


^)     Am  14.  Jnli  1522  besUti^te  Bischof  Jacob  v.  Breslau  den*  nach  der  YerzichtleisCHDg 

des  Abts  Christoph  erwänitea  Paal  Lembergk.     Urk. 
*)     Das  ist  ein  Irrtbnm ,  dean  Johano  Turso  war  bereib  8»  Aag.  1580  geatoibeB.   Bisehof 

Jacob  Ton  Saka  muss  gemeint  seyn*  ^ 


24.    Paul  IL      Lutheraner.  4SI 

eqQiUffeni  hiie  hide  eoliegit  Die  ergo  constitato  drciter  eiu  vigfaiti  qm^ 
toor  eqais  CUogOYiam  vedit  Com  qaaata  miieiii  pecuniariMi  expensa  et  imitili 
CMSimiJieiene  in  monasterii  detraBäntain  vejf^te  id  fecerit,  quibbet  sane  nestia 
COBipos  et  m  recte  ndmis  atattra  lioe  tratinaas  fädle  cooBÜcere  poteat,  Bewti* 
aeosi  eeiam  prepesite  in  Viagie  laM  iUic  per  noetem  mo^ando  ha«d*  exigoimi  gra» 
iramen  foit.  Poat  pereeptm  Mtedi  benedictfonis  et  coronacionis  miiaaa  qaotidie 
iki  dissdmioreai  mutator  vitani.  Seiet  nabqüe^in  coüiniiiiri  dld  adagio:  bonorea 
ni  freqveiiter  motare  morea  Antea  enioi  in  priorata  existens  in  anplificande 
divini  caltus  lionore  se  dBligeotiasiininn  exbibnerat,  nain  inagiiiis  cracifixi  novlter 
erecti  et  aeeus  ciboriam  locati  ipse  {M'iniBriiis  promotor  fait  Post  adeptatt  verö 
«bbacialia  digoitaiis  sublintitateuf^  ut  aalteni  cefeaioniarum  landaUlis  naus  in  sM 
posset  darare  permanencia  non  ninimi  digiti  voloit  apponefe  tatamen.  Hio  nova^ 
mm  adinvendonnm  corioaas  indagator  et  exqnishor,  tennima,  qnos  aanctl  patres 
nostri  sanxerant  non  contentos,  jLnterane  bereaia  vima  acceptare  mortiferamqiM 
c^s  poenlom  nsqne  ad  feces  ebibere  non  abhorruit  Nee  propria  perdieione  con-^ 
tentus  sed  quoscunqne  poterat  ad  inhesionem  illius  perditissime  aede  invitabat  et 

E'omovebat,  et  at  ilitd  eomodosius  efficadaaqne  efficere  poaset  tres  Luteranos 
ctöres,  qai  fratiibos  in  monasterio  legerent,  temporia  snceesstt  de  Wittenberga, 
beresiarcbanun  latibulo,  non  pands  pecaniia  randuxit.  Primtts  epiatolain  Pauli  ad 
Romanos  legit,  secundas  librom  Oenedm,  (ercius  Malachiam  propbetam,  aingnle 
Laterane  secte  imitatores  et  profes^ores  band  a^nes  andttomm  worom,  nt  ejns« 
dem  vie  seqnaces  fierent  soUidti  exhortatores.  Hie  äbbaa  sai  emiaai  vöti  et  pre- 
atiti  jaramenti,  qnod  deo  et  eeclesie  suoqae  presuli  coronadenia  et  benedfctioda 
tempore  fecerat  protervus  effractor,  üt  todas  civitatis  pöpulam  biiic  infelici  errori 
imitabilem  faceret,  quendam  magistram.  secularem  sacerdotem,  tali  bered  penitns 
intoxieatum  in  ecclesia  nostra  parocbiaU  in  predieatorem  assampsit,  litteras  qaas- 
dam  9ub  prelextii,  qaasi  illustrissimi  dads  Georgii  talem  admitlere  eommisdo  es«* 
aet,  in  capitulo  coram  fratribas  quidem  ostendens  et  legens  aed  revera  false  con«» 
fictas  et  neqaaqaam  ab  eo  directas.  Haboit  antem  sni  penrersi  eonatns  dissimo« 
latores  et  profecto  occoltos  coadjutores  Saganensem  prefectum  snnm  patrinam  cfri-^ 
tatisque  consnlatam ,  qni  se  onnibos  ejus  actibus  favorabilea  prestlteront  Is  ordi« 
Bis  sui  dirutor  multas  bujus  monasterii  laodabiles  eonsuetttdines,  a  patribua  nostris 
ante  longevos  annos  constitntas  et  observatas  velut  inutiles,  ilÜcitaa  et  invalidas 
deposuit,  ruere  fedt  et  cassavit.  Nam  mensalem  lectionem  tantom  sub  primo  fer«* 
ealo  admidt,  tabulas  in  hiemali  refectorio  abbreviavit  fratresqoe  simul  in  duabus 
mensis  ad  mandocandum,  cenandum  et  coUadonem  bibendam  sedere  preeoravit 
Luterasmi^  ut  fratres  eo  magis  et  audaciua  nsoeseerent ,  eos  in  colMdone  TeoCo«' 
nice  predicare  jussit  et  admisit  Silentium  eo  permittente  penitos  coiruit^  ut  fra- 
tres attencius  ventri  quam  men(i  deservirent      Cantrelloa^},  in  pr«ndio  cHfiaque 


1)     Cantrtlla,    Lier:    cantrellns,    das  Diminntir  Tont    eantilaramy   eantliara,   cantlMirtts^ 
Yaa  vinarium  es  argento   factum,    Boebfr,    Pohal,    also  cantuHa)    Uetear  Jkidicr. 

57* 


453  lY.     Caialogui  ahbaium  SaganenHum. 

cum  bona  ceravisia  semper  replendos  fore  statait,  in  aabsidiom  priorataa  cerevl* 
dam  ex  cellario  conventuali  amplias  non  acceploras.  Matatine,  ut  non  mediis 
noctibus  aed  mane  cum  tribas  tantom  lectionibaa  et  tot  responaoriia  ac  lanfibu 
(^Doo  obstaote  qaod  festa  novem  leetiomun  esaentl  decaniarentnr  iodiilsit.  Psal* 
naa:  Oaicmiqae  volt  etc.,  fidem  noatFam  eathoucam  in  ae  conplectens  com  de* 
fiinetoram  vigiliis  et  beate  Marie  Virginia  corsn,  decaatacioma  finem  accepit  Tem» 
pore  quadrageaimali  pro  eantico:.  Salve  re^na,  Luteranica  qnedam  camuna  itt 
medio  eeeiesie  per  juvenes  modalari  indulsit.  A  tencione  regnlaria  eapitnU  peiui» 
tos  oeasatum  (uit,  aacre  misse  officiom  a  qaamplaribiis  iato  tempore  in  Indibriom 
versam,  band  ddbito  modo  perfidebatur,  nam  secondum  Lateranomm  ritum,  oere« 
moniis  misse  deqiectis  et  majore  parte  canonis  detroncata  et  omissa,  verbis  con*>^ 
secratoriis  ntebator^  nee  ad  celebrandnm  illad  accedere  volebat^  nisi  quosdam 
bomines,  qui  sab  utraque  specie  sacramentum  ab  eo  perdperent  adesse  scireti 
illos  enim  aeeore  accedere  posse  loqaebatoT)  qni  gravissimis  peceatoram  sar«» 
dnis  ottosü,  auriculari  confesdone  omissa,  deo  tantam  auam  mentalem  exolvis* 
aent  eonfessionem. 

Hie  abbas  anb  ezolvendoram  debitoram  face  com  coherentibos  sibi  Lirte» 
ranis  fratribns  qnedam  argentea  elenodia  (ceteris  ignorantibas}  e  sacristia  clam 
accepit  et  in  Soraviam  ad  aorifabram  ad  conflandnm  miait,  de  qaomm  confladoae 
qninqnaginta  marce  argenti  pari  justi  ponderis  sibi  foenuit  allate  et  presentate. 
Mnmetns  aatem  clenodioram  foit  iste,  videlicet  dao  tharibula  argentea,  dao  clipd 
ad  appeadendom  retro  cappis  choralibas  apti,  sex  pro  sacrificio  misse  ampolle, 
monstrancia  qaedam  parvaU  sive  tabala  cum  daabas  alis,  in  qua  sacramentnm 
poni  et  portari  poterat,  pacificalia  qaedam  dao  magna  et  qaedam  parva,  insoper 
calix  anas  magnas,  qai  de  patrimonio  cujusdam  Valentim  figali  monasterio  "^ro ve- 
nerat, optime  disposicionis  et  fabricatare  cam  qoibusdam  aliis  veteribas  caudbos 
ex  testadine  receptis.  Deportabatar  aatem  argentum  istad  per  eqnestrem  fratrem 
in  civitatem  Schweidnitz,  in  qua  tanc  temporis  novnm  cadebatar  nommisma,  gros- 
soli  qaidam  parvi,  sex  Gorlicsenses  singnli  valentes  denarios,  et  commntadone 
iliic  facta,  cam  onere  talinm  grossomm  satis  onnstatas  in  Saganam  fait  reversns. 
Pecania  v^co  iUa  adepta  Lateranas  abbas,  non  nt  providas  dispensator  aed  sicot 
prodigas  dilapidator  ea  asas  fait.  Pecania  vero  ilinc  adepta  caidam  apostataro 
firatri  decem  marcas  contalit,  qaas  Wratislavie  pro  qaatuor  masicaUbas  instra- 
mentis,  proprio  et  vnlgariter  Geyhen  appellatis,  adhuc  exolvere  obligabatiir,  alteri 
eciam  sacerdoti,  qai  se  e  monasterio  receperat,  in  lanifico  artifido  Insiraendas,  at 
aonm  informatorem  debito  precio  contentare  posset,  qninqae  marcas  dedit,  sicqae  in 
Gonsimiübas  prophanis  expensis  pene  totam  snmmam  naram  pecnniarnm  consampsit. 

Sed  at  Luteranismi  plemssimam  acqaireret  agnicionem,  nee  fatigacionibaa 
nee  pecamis  parcens^  malus  atipatas  satellitibas,  armatas  et  loricatns  versos  Wi(- 


Kianehen.     Da  Ctng^   unter  d*  W.   cantulla,    wo  doch   cantrdlus"  fidilt,    und 
oantMlU  wolü  mit  Unredit  vemrocfen  wird. 


%L    Pumi  IL      Luthenmer.  .  4S3 

tenlergaiii  td  Ltttemm  herasiardiaiii  itioerftciMeiii  BiiiiiptaosaBi  Bsaampiit,  nnde  a 
plerisque  derisorie  ferreus  abbas  dieliis  est,  ibiqae  satia  diu  conmorataB,  florenos 
IJngarieales  cirdtfer  qiiinqoagiirta  neqaiter  dilapidaodo  coiiscifliipail^  Tandem  poat 
moltas  septulaMa  reversus^  jn  peaüfera  HU  seola..a  LuteM  lortnaltter  imbataa^ 
io  iriplo  i^us  quam  antea  ercaram  seatmigftie  abandana  atque  ardena,  regalam, 
GiMistitacionea  et .  omaea  vetenua  oeruMaiaram  laadabiles  coosaetadiaea  fonditus 
mere  et  aoloteoas  extirpare  teaipcavit  Nam  quasdan  friv^las,  ineptas  et  decejH 
dooe  plenas  adiaveaeionea  iMMraa,  a  ae  et  auis  ceaqtlieibas  confietaa,  loco  reguk 
nostre  aasomi^  teneri  et  obaenrari  statait«  Quam  seductorie  sanneoia  aeriem  dam 
qoidam  de  aeoioribos  com  reliquia  paticia  legende  perlostrassent  atqae  aadiendo 
tratiaasaeot  et  iovento  p^rapectoque  ^  qaod  hajusoemodi  compilado  eoiitra  religio« 
nem  exarata^  ezqui«te  decepeianea,  aedaetiones  et  mere  fallacianim  decipole  ea* 
aaat,  regulam  beati  Aaguatini  patria  noatri  et  eorum  novam  absqae  fdndamento 
ooofietionem  accipieutea,  atreanao  hujua  civitatia  prefecto  admittendam  illuatrissimo 
daei  Georgio  preaentavemnt  et  obtuleraat,  optaotea  et  obnixe  peteatea,  qoatinos 
aaa  ducalis  magoifieencia  diseretor  et  Tema  jadex  ac  diacoasor  eaae  velit^  qoenam 
ioter  illaa  regalaa  verlor  ^  podor  approbabiliorque  acceptanda  et  obaervanda  foret. 
Qaam  eomm  Lateranam  eompomcioBem  pr^ctaa  cum  perlegiaaet  et  in^acretam, 
ac  veritatis  exortem  cogooyiaaet  «ertnaqae  eaaet,  qaod  ab  illuatriaaimo  principo 
Georgio  poat  illiaa  perluatracionem  proycienda  v^ret  cea  rea  fatUia  et  christiana 
religiom  contraria,  ne  illuc  mitteretnr  omnino  diasoaait  In  tempore  illo  erant  fira- 
tres  animia  divisi,  qaidam  namqae  illorom  et  major  pars  erat  Luterana,  sao  capid 
abbat!  in  illa  hereai  lofecto  adlierens,  altera  erat  modica,  qoia  eoram  tantom  qaa- 
taor  aat  qainqae  ab  lioc  errore  Immoaea  faeraat  cam  qaibusdam  paacia  in  prepo* 
aitoria  existentibas.  Adversabatar  aatem  omaiboa  media  qaiboa  poterat  Loteram* 
caa  globaa  parti  reliqae.  In  collacione  quotidie  illiaa  noviter  exorte  heresia  lege« 
bantar  libelli  in  eam  tantam  fioem,  qaatintta  omnea  uuanimiter  conaencientes  in 
eandem  aectam  laberentar,  raereat  et  obfirmarentor,  ^m  qaandam  inanem  haben.« 
tea,  qaod  onaaquisqae,  de  bonia  monasterii  partem  saam  nactas,  religionia  obser- 
vancia  projecia  ad  faciendam  qaeeomqae  vellet  liber  dimitteretor.  Sed  mentita 
eat  iniqiiitaa  sibi,  et  com  iUi  da  Luteryna  aecta  alioa,  qaoa  papiataa  irriaoria 
eognomioabanti  in  aaa  profeaaione  et  regulari  •  obaervanoia  ac  cathoiice  fidei  ana« 
nimitate  conataatea  et  finnoa  atare  et  peraeverare  ceraereat  nee  eoa  uUo  modo  ad 
aaam  partem  trahere  poaaent,  contra  eoa  ira  permoti,  sepissime,  dom  ipaoa  sibi 
ooUoqaentea  videreat,  eoa  iraditorea^  inaidiatorea  et  paeia  effractorea  appellara 
BOn  aant  veriti,  aemper  Umeotaa,  m  aaom  perveraam  atadiom  per  eoram  secreta 
coUoqoia  qaoifS»  modo  impediitetar  ant ;  «aaaarotar.  St  eoni  heo  liuteraaa  rabiea  in 
diea  paolatim  civaoeKCit,  peaipim,  qai  :adh«c  4n  profeaatoM,  qu«a  d«»  et  si4a  prof^ 
latia  feeerant  ipeaaMnera*  firmamimlqatatem  ludiereat^  in  prepAßltoim  Bewtiaenai 
at  aoriptia  convenirent  et  qwd  in  .cauaai  tam  ard«a.  ageadom  C9set  .aimal  i|bo  in-^ 
apirante  concladereat,  aeae  obiigaruntt.  £x;aoo8eiia«;igitiir  omniiaMi  :adhac  in  vera 
fide  staacinm,  at  dao  frstrea,  videlicet  Andrejia  Jbddoci  et.  Mathiaa  LorsOy  ad 
iUaafariaaimam  daoem  pro  aperiendia  et  manifipatandia  oibi .  mooaaterü  Degpciia  mit« 


454  ^   IV.     Oabäopu  abbcUum  SägdwtuHum. 

tantar  ^st  deteitninatam  atqve  conclasam ,  illaeqae  transmissi  dad  de  LatemiiBini 
adbesione  abbatis  plenaiir  informadonem  dederant.  Qua  percepta,  mox  Saganensl 
prefedo  lUteras  mfuit,  in  eis  demaiNhinsr,  nt  Luteranas  abbas  ei  in  Dresden  pre« 
itSntötar,  experieridam  certMi  ex  eis  ^erbia  aeoeptnros,  an  omnia  de  eo  narrata 
in  veritate  hifettibili  comperianUir.  PrefMtns  Tero,  hiijQaflM>di  accdptis  literis  el 
lectis  earum  intentom  atöati  indicat.  0«a  reladone  audita,  vehementi  pavore 
concussus,  se  false  aecadatam  apiid  pi^dpem  cenqueritor,  conrocaiisque  oertis 
offidalibua  ei  qttibusdam  süe  secte  consortiims  cum  stomaebadene  et  ingenti  fiircH 
ris  effasione  coram  eis  saann  innocendam  ostendere  nitebtftar/  et  quisnam  esset, 
qoi  quefimonias  tales  apud  illustrissimam  dnoem  deposuiaset,  ut  investigatas  indi- 
caretur  optavit,  compertoque,  quod  firater  Andreas  Jodod  una  mm  fratre  Matbfai 
Lorse  hoc  negodom  expedivissent,  pretians  fainvlos  ad  hospitale  salkcti  Spiritus 
(nbi  jam  dictus  frater  Andreas  prepositos  erat}  mittit  repetitisqike  ab  eo  prepo- 
dture  clavibils ,  nt  in  nionasteriiim  se  presentat  jubetur.  Qoo  ilkc  pervento  statim 
ad  aliquot  dies  jn  stuba  solarfi  recludi  disponitnr.  Similtter  frati-em  Lacara  in 
temera  süb  solario  consinrilem  reclusionem  pati  coegit,  nam  istos  duos  seniores 
faujus  rei  autores  et  procuratores  precipuos  esse  ajehat.  At  prefectus,  parti  Lu- 
terarii  abbartis  favens  et  adkerens,  ipsins  canam  joxta  omne  posse  äunm  sab  qna- 
dam  paliiacione  defendens^  eonsilium  tale  cum  eo  adinvenit,  videlicet  nt  ab  Omni- 
bus fratribus  sciscitaretur ,  an  unusquisque  de  eonvendone  illa  in  Bewten  habita 
quicquam  noticie  haberet,  et  si.absque  consensu  onrnium  facta  esset,  tunc  scriptu* 
ras  ^  esset  illustrissimo  prindpi,  illam  querimoniarum  deladonem  non  a  pociori  ca** 
pituli  parte  processisse,  sed  taiftum  a  qnibusdam  capitosis  et  sediciosis  monasterii 
fratribus  abbati  non  faventibus,  hoc  postqnam  princeps  resciverit  absque  molestia 
feret,  quod  coram  se  non  comparuerit.  Placuit  eonsilium  istud  et  constituto  die 
Interrogantur  singillatim  ^omnes  fratres,  an  aliquam  habeant  noticiäm  de  eonven- 
done illa  facta  vel  si  ad  hanc  eorum  accesserit  conscnsus.  Invenitur  ergo  post 
Inquisicionem  totns  Luteranus  globus  hujus  rei  ignarus,  numeras  vero  eoram,  qui 
patemaruih  sanctionum  imitatores  et  defensores  inventi  sunt  et  hujus  rei  conscü 
reperti  sunt  paud.  Quo  scrutinio  completo  qnelibet  pars  seorsuai  conscribitur, 
Luteranorum  multa,  papistamm  vero  panca  et  modica.  Luterani  *ab  abbate  Lute- 
rico  laudautur,  dignificaatur  et  quasi  usque  ad  sidera  extQlluntur,  rursos  miseri  et 
pauperes  papiste  ab  eis  vilipenduntor,  increpaatur,  traditores  cognoAiinantur  et  vix 
vita  dtgni  estiitaantur.  Exhinb  litere  ad  dacalem  magnificendam  a  prefecto  dvi- 
tatis  mittuntnr,  in  quibus  Lufericum  abbatem  ab  adversa  capitoli  parte,  ejus  ose- 
fibtts,  faise  accusatura  conqueritiir  ipsutttqire  e«m  compÜcibus.  suis  excusat,  justi« 
ficat  et  quasi  veri  BWangehi  «^latMrem  muait  atque  defeiidit.  A^tis  hUs  Üteris 
diix  siio  capitaneo  i#^adhlbiMf)9ff  que  de  abbate  ai  se  peiAate-^derUttt  qoaxiiio- 
ide  ftndämeMO  veilttttls  «daralim  se  fieada 

eiiin  supportat.  R)a  jMrtito^aMÄs  resi^iM,  'Oiimi:  paojMta*  «datteia  deposltil^afl 
in^i-ore,  mox  hiWitatis  et '  )«tilHe  attiMiulb  resunfit  Ouamobrem  interdum  cutn  ad- 
junctaä  sibi  Luteranis  nsque^  dd  aooiis  medium  potaetotfttais  et  caatileria  a  Lutero 
heresiarcha  noriter  compilhtia  (ifa  curia  existontea  itfqnittalido}  vaeat  atqne  inaiatit« 


* 

Nihilominas  jugi  meditadone  secoii  pmninai»  «t  m^os  pporUtnoft  viasqae  divers 
sas  inqairens,  quatiter  cramena  r^eta  pro  sao  malo  desiderio  impl^d^  vxot 
rem  qmo^i'is  npodp  ncquirere  sibique  conjangere  possit,  po6t  variaram  viarom 
eigo  diligeotom  inquisieionevi  venit  tandem  in  mentam^  <)«od  villajoi  monaateiji, 
Brawnai^  dietani)  vendicioni  subjacece  oporteret,  ei  Lut^ranice  ,seete  voluntate  e$ 
conatu^  accedepto  prefecto  eivUatiß  »Sifljridü.  Nechern  jiro.  t^r  nuUe.  wavcU:.  a^ 
eviendumei^ppoitiir,  com  MmeQ  secaAdum  attom  ralorqm  b^e  trla  jnilfa  Uog«,'* 
ricales  flareaos  vakiaset. 


J9e  veudieione  vitie  JBruunau^    de  ap»HmHa 
JTratrum  tempore  regiminit  iUiu$  et  de  ejus       . ' 

a  mona$tenio  aJlfteesstß. 

,  Ut  satem  predicte  ville  vendicio  quandam  boniUitiä  et  deceocie  speciem  a$ 
appareooiam  (^haberet}  0  '^^^^  iotelligentibaa  hominibiia  raciones  *  qvasdaip ,  licet 
minus  aoificientes,  cur  eam  vendi  ofNOrteret  assignayit  Axt  ^Bique,  moi^isteriimi 
magnis  et  inlollenüi>Uibas  per  abbatea  suoa  predeeessores  iovolatom  et  a^ravata0| 
esse  debitia  seqae  a  ereditaijbiia  fireqneiiter  meleatari  et  upqaietaii,  qaormp  imr 
portanitates  et  tediosos  inearsos  w  amplina  noii  poaae  sufffirre  dicebat«  Rei  qni-^ 
dem  veritas  erat^  monasterium  in  tribaa  loas.  ad  solmdonem  aliquot  florenonim 
obligari,  videljcet  Bfathie  Prompnite  ja  Ditterspach ,  qui  presoripcionem  super  ceu-*» 
sas  )n  Calckrewte  habebat,  cuidam  Ligniec^eDsi  caiionico,  qui  ponsimilem  pre«' 
scripcionis  caucionem  ^de  cea^bus  in  Brawnaw  sublevancUs  obtinuerat  Hü  duo 
enim  bene  absqiie  attolestacione  reUquerunt  in  preacripoioaibtts  a  moimsterio  illis 
datis  content!,  sed  tercius,  ipse  Saganensis  capitaneus,  qoi  toioiiasterio  tri^ginta 
marcas  accomodaverat^  ut  sibi  redderentnr  aliqualiter  instetit,  in  eundem  tantum 
finem,  ut  ipse  (ex  quo  sibi  predicta  vUla  ad  emendum  oblata  fuerat)  comodosius 
ia  possessionem  ejus  yenirejt«  Quodam  ergo  dBe  jam  prefatus  prefectus  in  nona-» 
sterium  venit,  ut  siagulorum  voces,  an  .in  ejus  empdonem  consMtire  vellent,  afi* 
diret  Luterani  er^o  ad  aoOttendum  promptissimi.  ecaat,  .eonun .  cemmodum  ex  hae 
provenire  spwantes,  ceteri  vero  gvaves  et  .difficiles  ad  consenciendum  se  exliibue* 
ruut.  Cum  igUur  ad  anaoendjim  eos  oon  esse  prodiTos  videret,  ut  eis  timorem 
ineuteret  cum  iraeundia  ait:  ecce  yos  ad  oooservandam  graciam  meam  hoc  ad* 
mittere  rennuitis,  quoddam  facinus  de  vobis  intonuit  auribus  meis,^  refertur  nam- 
que  de  vobis  et  in  snspicione  magna  estid,  vos  quedam  clenodia  ai^entea  de 
ecdeda  extraxjsse  eaque  ad  conflagraadum  dedisse.  Si  vos  istud  pe/fecis^  in- 
dagavero  illustriadmi  priaci]Ms  mei  ego  locam  tenens  nequaquam  impunitum  relin* 


I  »         '■       I«         I  H  »  «  I 


^)     Daa   Biogegehlbsseae  t    ihabdiH   fehlt  im    Origiodo»    wo  dieses  oder  ein   Ihdiches 
Wort  «u  ei^g^sen  Ut« .       .   .  r  ' 


456  IV.    Cataiogm  aJbhaJtum  Saganeniimn. 

quam,    hoc  namqne   per  crebrnrimam   novo  nonete  exposicionem  apeiüssime  de 
Tobis  notari  poteat.      Hoc  eo  dicente  multi  ammiracione  haad  modica  tenebantor, 
qnia  de  conflagracione    hojascemodi    rerain   ecclesie    eis   penitus  Bibil  eonstabat. 
Adjecit  autem:    si  emptorem  Tille  vestre  aie  habere  rvltis,    at  omnes  ad  hoc 
voliintatem  detis  oportet,    et  si  unias  tantam  consensas  defuerit,    ego  empcioiua 
aetmn  relinqaam.     Per  aliqaot  ergo  dies^    qaoasqae  ad  vos  reversas  faero,   qaid 
faciendom  sit  bene  deliberate.      Illoranr  eciam,    qai  in  prepositoris  sunt,    ut  con-* 
aensam  requiratis  expedit.      Ad  veiidicionem  ergo  predicte  ville  Lateranus  abbas 
avidus   inqaisitores  ad   perscrutandam  volantates  siDgulomm   fratmoi    mittit,.  qoi 
reversi,    omnes  consensisse  preter  duos  narrant.      Die  igitor  oportono  prefeclos 
Iteram  reversus  monasteriumqne  ingressus  qualis  omniom  mens  ait  et  intencio  in- 
▼estigat.      Post  plurimomn  verbonim  concertaciones,    ut  viUa  sepedicta  pro  ter 
niille  Diarcis  eonpta  in  dicionem  ejas  veniat  finaliter  est  admissum,    ea  tamen  con- 
dicione  adjecta,  ut  si  snccessu  annorum  eam  vendere  animum  babuerit  ipsam  mo- 
nasterio  ad  emendam  primitas  ofTerret.       Cui  postolacioni  ipse  pro   persona  sin 
(^non  pro  heredibas  eoromque  80ccessoribas3  se  submisit,    et  resignatis  sibi  des»- 
per  literis   in  possessionem  ville   Brawnaw  est   admissus.^}      Ad   soblevandum 
ergo  pecunias  istas  et  solvendom  de  eis  debita  quatvor  fratres  de  senioribus  snb- 
ordinati  fdernnt,    qai  eandem  qaando  necessitas  exigebat  jobente  successore  abba- 
tis  istins  a  prefecto   nvmeratam  accipiebant,    diem  aecepcionis,   personam  postct- 
lantem  et  exposite  pecnnie  nnmerum  provide  consignantes.      Veneront  ergo  pena 
infiniti  persolvendi  bomioes,    tarn  de  familiis  quam  de  extraneis  hominibas,    nara 
Is  Luteranus  abbas  majorem  pecuniamm  partem,    qne  de  censibus,    framentis  et 
irlionde  monasterio  provenit,  in  usus  proprios,  suorum  parentam  et  cognatomm  ac 
Lateranice  secte  homines  expendit  et  qaasi  omnia  pro  sastentacione  fratrum ,   fa- 
milie  et  curie  necessaria  ubiconqae  competenti  modo  potoit  in  faturom  exolvenda 
accomodavit  et  matao  accepit. 

TolO'  tempore  regiminis  ejus  erant  in  ecclesia  noatra  parochiali  duo  seco- 
lares  concionatores,  unus  magister  Johannes  Dulciarius  in  Luterauismo  totaliter 
infectus,  quem  surrepticiis  ducalibus  literis  preter  voluntatem  multorum  fratrum 
intrusit,  qui  predicando  omnia  fidei  tribuit,  bona  opera  annthilafvit,  purgatorium 
esse  in  dubium  vertit,  oraciones,  jejunia,  peregrinadones  ad  loca  sancta  et  san- 
ctorum  solennitates  cassavit,  de  septem  sacramentis  ecclesie  pessime  sensit  peni- 
tnsque  quedam  projecit,  Nam  eucharistie  sacramentam  pro  signo  tenuit,  trans« 
aubstanciadonem  panis  et  vini  in  Christi  verum  corpus  non  admisit,    omnes  lao- 


Am  0.  Juni  1585  verkanfte  Panl  Lembc»  der  Abt  vnd  der  CoBTeat  an  Seifned 
von  Nechem  das  Gvt  Braane  (Brannan  v/*  %  M.  t,  Libea)  mit  allem  Zabebör, 
freier  Holzvnffy  Brenn«  und  Bauholz  aus  der  Kotoebniacben  (Kotzenaner)  Heide, 
lur  3000  Gulden  zu  48  GL  Am  1.  Juli  d.  J*  gaben  urbundlieb  der  Abt  und  jedes 
einzelne  Mitglied  des  Conyenta,  37  an  der  Zabl,  auadrncklicb  ibre  Zustimmung  zu 
dem  Kaufe.  Am  10.  Auguat  iMKt  reraprach  der  Convent  die  dem  Herzoge  Georg 
schuldigen  50  Marb  Silbers  aüii  den  Kanfgcldern  zu  bezahlen,    Urids. 


*  34.    Patau.      Lutheraner.  457 

dabiles  ceriinODianiiii  consuetadines  otpote  benedictiooem  salid  et  aqae,  candela- 
rum,  herbamm,  laganonun,  carniam  et  ovorum  ac  potus  sancti  Johannis,  funditas 
niere  fecit,  confessionem  anricalarem  et  extreme  pnctionis  aacramentum  ad  salu- 
(em  non  esse  necessaria  docnit,  sacramentam  eucharistie  sab  utraque  specie  qui- 
busdam  oceulte  ministravit,  dies  rogacionum  et  letanie  majoris  derisai  habait,  can- 
tiea,  in  sermonibas  prius  freqnentata ,  in  Lmteraniea  ipse  matavit.  Quid  plura? 
Quicqai^  carnali  vite  placere  et  deservire  solet  in  se  ipso  fovere  ac  in  alios  trans*» 
fondere  totam  conatum  dedit,  nam  mulierem  satis  annosam  quandam  viduam, 
quam  secuin  habnit  (ceu  quidam  retuleraDtl  sibi  per  qaendam  apostatam  monacliam 
in  domuncula  prope  ecclesiam  sita  copulari  permisit.  Hac  ergo  brevi  exara-« 
cione,  vita  istias  Laterani  hominis  pro  parte  enudeata  patet  Eum  sequitar* 
alias  secnlaris  sacerdos,  concionatoris  eciam  apnd  nos  fangens  officio,  in  Lute- 
ranismo  precedenti  per  omnia  similis,  excepto  qaod  uxorem  sibi  copalatam  non 
haberet,  per  unias  anni  tantam  spaciam  quousqae  alius  sargeret  abbas  säum  exe- 
quens  serviciam. 

Porro  nameras  fratmrn  in  dies  decrescebat  et  minuebatur,  nam  Lateranus 
abbas  aliqaocies  effatas  est,  se  propriis  hameris  fratres  e  monasterio  elatarum 
quicamqae  salvis  conscienciis  permanere  in  eo  non  possent.  Omnes  ergo  recedere 
volentes  qaantamcumqae  potait  adjavit,  datis  illis  pecuniis,  vestimentis,  libris  etc. 
incitavit  atqae  prömovit.  Igitar  tempore  regiminis  ejus  circiter  quindecim  fratres 
professi  religionem  deserentes  seculum  intraverunt,  rebus  omnibus,  qoas  secam 
habebant  et  quas  acquirere  poterant  secum  ablatis.  Insuper  et  literis  abbaeie  et 
eonv^nltts  sigillis  roboratis  illos  dotavit,  quamvis  seniores,  in  antiquo  ritu  adhuc 
perseverantes  non  consentirent,  hoc  impedire  non  valentes,  eo  quod  Luterana  pars 
in  pluralitate  eos  excederet.  Confidenciam  plenam  is  abbas  cam  suo  globo  habuit^ 
monasterium  in  uno  anno  aut  duobus  integraliter  fratribus  evacuari  ipsosque  egres- 
SOS  tunc  cum  jabilo  ait  cantataros:  protexisti  me  a  conventu  malignancium ,  a  mul- 
titadine  operancium  iniquitatem  etc.  Hie  religionis  dissipator  multas  mensas  de 
ligno  platani,  jussione  domini  Christophen  predecessoris  sui  congruenter  formatas  et 
preparatas,  cum  quadam  lignea  et  longa  tabula  inSoraviam  transvehi  fecit,  plura«* 
qne  alia  utensilia,  videlicet  linteamina,  mensalia  cum  boralogio  parvo  et  optimo, 
quod  singulis  horis  sonabat,  ac  parte  stanni  de  antiquo  organo  alienando  dissipavit 
Idcirco  seniores  fratres  et  reliqui  pauci ,  penes  regulärem  observanciam  adhuc  ani* 
mum  habentes,  tantam  depredacionem ,  desolacionem ,  exterminium  et  cladem  mo* 
aasterii  dolorose  considerantes  indigneque  ferentes  in  unum  convenerunt  et  quid 
agendum  esset  inter  se  tractare  et  inquirere  ceperunt,  pro  certo  habentes,  quod 
Disi  labenti  religioni  oportunis  remediis  succurratur,  finalem  ejus  interitum  et  rui- 
nam  jam  imminere  foresque  pulsare.  Igitur  post  soUicitorum  consiliancium  diver« 
sas  opiniones  hec  tandem  inventa  est  via,  ut  prefecto  civitatis  quedam  sapplicacio, 
in  qua  preeipue  monasterii  incomoditates  et  gravedines  descripte  essent  presenta« 
retur.  Tali  ergo  supplicacione  confecta  quatuor  seniores,  zelum  religionis  haben- 
tes,  cum  conscripta  supplicacione  ipsum  accedunt  Qua  coram  eo  perlecta  satis 
conaulte  coram  se  stantes  affari  incepit,   ita  inquieas;    ecce,   boni  patres!    vos  in 

58 


4S8  IV*     Caialegui  ahbatmn  Saganemkm. 

duas  partes  divisi  estis.  LateranaSi  sae  professionis  penitas  immemor,  tantam,  qae 
saa,  non  que  Jhesu  Christi  sunt,  qoerit,  tocius  religionis  destractionem  et  anni- 
hilacionem  qaantam  in  se  est  molitur  et  procarat,  omniam  cerimoniaram  et  con-^ 
saetadinam  patram  vesti'omm  hactenus  per  longa  tenipora  observatarum  se  deser- 
torem ,  contemptorem  et  irrisorem  offert  Vos  autem ,  cum  quibnsdam  paacis  Tobis 
adjunctis ,  secundam  tramitem  a  patribus  acceptam  vivere  cupientes ,  omnino  partem 
ei  adversam  teuere  contenditis  et  optime  scitis,  qaod  omne  regnum  discors  et 
qaelibet  domus  in  se  ipsa  divisa  desolacioni  patet  diuqae  siare  non  potest  Quo- 
modo  ergo  stabit  regnam  vestram?  Qaamdia  simul  habitatori  estis?  eam  nee  pax 
nee  ulla  inter  vos  vigeat  concordia,  hoc  inter  vos  perdurante  malo.  Monasteriom 
vestrum  in  bonis  temporalibas  continae  decrescet,  intolerabilibusque  debitoram  gra* 
vaminibas  (^Laterans  secta  id  operante^  sese  innodabit,  eo  quod  unasqoisque  non 
qaod  commanitatis  sed  qaod  suum  qaerat  consiliam.  Igitur  meum,  qaod  vobis 
prodesse  potest,  est  istud,  abbatem,  ut  officium  suum  resignet  inducite  illique 
aliquam  preposituram  ad  vite  sue  tempus  regendam  assignate.  Ego  qaippe  apud 
illustrisslmum  dominum  meum  ducem,  quod  ad  eligendum  alium  abbatem  faculfatem 
babeatis  litteris  datis  bene  obtinebo.  Nam  si  presentem  abbatem  adhuc  diocius  in 
suo  regimiue  permanere  consenseritis,  revera  timei-e  habetis,  quod  de  die  in  diem 
bona  monasterii  in  decuplo  quam  hactenus  fecit,  ea  vendendo,  impignerando  el 
dilapidando  minuet  et  attenuabit« 

Hiis  verbis  ejus  auditis  annuunt  ejus  consilio  et  quod  ipse  primitus  de  re- 
signacione  facienda  cum  abbate  loquatur  aflectant,  ad  quod  faciendum  se  sponte 
submisit.  GoUocucione  autem  cum  eo  de  negocio  isto  habita ,  se  abbaciali  dignitati 
cessurum  volantarie  promitlit  idque  se  facturum  jam  dudum  precogitasse  allegans, 
hac  tarnen  condicione  adjecta,  quod  prepositura  in  Grunenberg  suum  fieret  domi- 
cilium,  viginti  marce  de  villa  vendita  sibi  darentur,  et  vestes,  libros  jurium  sno 
usui  concessos  ceteraque  exigui  valoris  utensilia  libere  secum  aufferre  et  deda* 
cere  posset.  Post  longas  autem  de  hac  re  verborum  conccrtaciones,  ut  vestes, 
corpus  juris  et  XX.  marcas  tantum  accipere  preposituramque  Grunerbergensem  ad 
tempus  vite  sub  sua  custodia  habeat  consensus  datun  Ceterum  litere,  ut  abbacie 
cedere  possit  ab  illustrissimo  duce  impetrantur  et  quod  qaatuor  coUaterales  senio- 
res  fratres  cum  futuro  abbate  eligantur,  sine  quorum  consilio  nulium  arduum  ne- 
gocium  expediat  demandatur.  Admittitur  ergo  in  preposituram  illam,  litteris  testi--* 
monialibus  illi  desuper  datis  et  licet  fratres,  patrum  sancliones  adhuc  imitantes, 
maximum  de  hoc  gererent  conscienciarum  gravamen,  quod  hujusmodi  Luteranis 
infecto  homini  illic  animarum  regimen  et  curam  committere  deberent,  maluerunt 
tamen  minus  malum  preeligere  majori,  quod  certissime  evenire  (si  in  abbaciali 
legimine  permansissetj  verebanlun  Nam  bonorum  monasterii  consumpcio  et  alie- 
nacio  continua  cum  plurium  animarum  detrimento  procul  dubio  secuta  fuisset, 
deinde  absque  mora  se  ad  recessum  paravit.  In  feste  igitur  assumpcionis  gloriose 
4838.  virginis  Marie,  mane  circa  aperciouem  (^solennitati  ceu  Luterani  solent  minime  par- 
'  "^'  cens}  itineracionem  versus  locum  sibi  deputatum  arripit,  rebus  multis  sujier  duo 
plaustra  cumulatis,  illucque  ingressus,    mox  religionis  habitum  cum  omni  ceremo- 


34.    Paui  IL      Luäieraner. 


459 


niamm  rita  deponit  atqae  deserit,  singala  illias  prepositure  loca  et  consaetadines 
ad  seculariam  hominnm  morem  et  institucionem  commutans  atqae  trahens.  Ingres-« 
sam  enim  sive  aditam,  quo  de  dormitorio  in  sacristiam  descendebatur ,  infringi  et 
amoveri  jossit  Hie  Dovanim  adinvencionum  curiosus  ioqaisitor  tarn  in  utensilibus 
domus  .quam  ortis  et  agris  qaasdam  commutaciones  et  alienaciones  fecit.  Cum  sua 
secte  complicibus  ac  femiiliei  sexas  personis  non  sine  scandalo  lubricam  et  carna« 
lem  vilam  daxit  Vix  post  unius  dimidii  anni  elapsam  tempus  vulgata  fama  aures 
audiencium  pulsat^  abbatem,  qui  sponte  sua  gloria  se^  privaverat,  Wittenbergam 
visitasse  ibique  sibi  quandam  monialem,  sui  ordinis  pre varicatricem ,  per  Martinam 
Lutemm  copnlatam  accepisse  eandemqae  secum  in  Granenberg  perduxisse,  quod 
rei  ventas  ita  facto  comprobavit.  Absqae  ullo  ergo  racionis  ordine,  sicat  eqnas 
et  malus,  quibus  non  est  intellectas,  simul  viventes  libidini  camis  vacabant,  deo- 
que  permittente  secundum  sui  ignominiosi  Status  decenciam  fruetuum  gaudia  per« 
ceperunt,  nam  ipsa  perfricate  frontis  mulier  tres  aut  certe  duos  fetus  ante  debitum 
nativitatis  tempus  abortivit.  Dehinc  annorum  snccessu  alius  hujus  generöse  pro«« 
paginis  puer,  dum  monachus  et  monacha  rixando  se  invicem  verberarent,  cervi- 
cem  sive  coUum  de  mensa  cadendo  fregft  Hie  malarum  cupiditatum  et  flagicio* 
rum  promptus  executor  postquam.  annum  anui%  cum  dimidio  iilic  residenciam  ha- 
buisset  Serenissimus  rex  Ungarie  et  Bohemie  atque  Romanorum  Ferdinandus  Wra« 
tislaviam  venit  mandatumque  dedit,  ne  quevis  sui  dominii  civitas  apostatas  teneret, 
foveret  aut  aliquam  graciam  prestaret.  Quod  preceptum  eciam  ille  apostasie  con« 
scius  timens,  assumptis  secum  pluribus  prepositure  et  monasterii  r^bus  in  quandam 
viUam  Adelsdorff^}  appellatam  sub  principia  Friderici  Ligniczensis  dominio  sitam, 

ffro  tenenda  illic  parochia  se  reeepit  et  quamvis  de  bonis  monasterii  in  pecuniis^ 
ibris,  vestimentis  et  ceteris  bonis  validam  predam  acquisisset  secumque  abstu- 
lisset  in  tantam  tamen  egestatem  in  brevibus  annis  lapsus  est,  quod  in  ulcionem 
peccati  et  transgressionis  sue  quandoque  legumina,  rapas,  olera  etc.  ostiatim  men- 
dieando  a  vicinis  petere  oporteret,  ut  qui  jugum  domini  suave  ferro  noiebat,  nunc 
diaboli  mancipium  et  martir  effectus  cum  verme  conscienciam  ejus  jugiter  mordente 
erucem  sua  sponte  comparatam  et  a  semetipso  sibi  impositam  indignanter  et  in- 
fauste portet  atque  sustineat.  Sed  cum  ex  hoc  mundo  per  mortis  imperium  non- 
dum  aostractus  sit  et  adhuc  hujus  visibilis  luminis  gracia  pociatur  toto  mentis 
affectu  precandus  est  deus,  quatinus  secundum  ineffabilem  et  infinitam  misericor- 
diam  cordis  ejus  densissimam  caliginem  ad  recognicionem  peccatorum  suorum  ejus 
divine  claritatis  spleudore  irradiare,  illustrare  et  effugare  dignetur  amen.  Hec 
de  abbate  isto  pro  cavendis  consimilibus  malia  in  futuris  abbatibus  exarata  suf- 
ficiantlO 


») 
») 


Ober«  und  Nieder -Adelsdorf,   N.  W.  1^4  M.  t.  Goldberg. 

Yergl.  über  den  merkwürdigen  Mann  Enrhardts  Presbyteroloeie  des  eTangeliscIien 
ScblesienB.  T.  II.  Abth.  2.  S.  422  bis  42S,  und  T.  IV.  p.  164  ff.,  wo  auch  p.  165 
ein  Brief  Luthers  an  ihn  steht.    Er  verzichtete  auf  die  Abtei  nicht^  wie  Ehrhardt 

58* 


460  rv.    Cataiogui  abbalum  SaganenHum. 


XXV»      t9e  domino  Jacobo,     ahhate  ht^us 

iW^  Anno  domini  millesimo  quingenteinmo   vicesimo   sexto,^^    P^^^   recessnm 

snpramemorati  Luterani  abbatis,  qai  ovibus  sue  fidei  et  eure  commissis  non  ut 
bonus  pastor  sed  velad  lapos  rapax  et  mercennarins  infidelis  prefait,  unanimi 
Gonsensa  satis  eoncorditer  per  modnm  scratinii  coram  publico  notario  et  testibns 
preordinatis  dominus  Jacobns  Groefe,  de  opido  Cotbas  regionis  Lnsade,  ex  me- 
diocribus  parentibas  progenitus,  in  abbatem  est  electos,  vir  sane  magni  et  excel- 
lentis  ingenii  et  intellectus,  Christiane  fidei  insignis  professor,  in  divinis  scriptoris 
competenter  stadiosns,  tu  secolaribos  in  litteris  bene  emditas  ac  in  caosis  decer- 
'  nendis,  sedandis  et  componendis  valde  acutus,  providus  et  expertus.  £ninivero 
anno  domini  1506  et  sue  etatis  29  bujus  monasterii  religionem  est  ingressus,  per 
triginta  annos  in  ea  suave  jugum  domini  portans  satis  laudabilem  vitam  et  com- 
mendabilem  conversacionem  duxit  .Transacto  autem  noviciatus  tempore  sacerdo- 
cioque  adepto  in  bospitali  sancti  spmtus  subditl  et  predicatoris  in  Antiqua  eecle^ 
sia  ad  breve  tempus  exequitur,  deinde  mox  diversomm  officiorum  curis  implf« 
catnr,  nam  coquinarii,  prepositi  et  capellani  ac  prioratus  officia  successa  temporis 
fideÜter  gessit,  vir  quippe  prudencie  et  optimi  consilii  erat,  ideo  in  arduis  mona- 
sterii causis  atque  negociis  prope  vel  longe  exequendis  ipse  sagacior  multis  diri*- 
gebatur.  Propterea  aütem,  quod  justicie  et  equitatis  callem  in  omnibus  suis  traeta- 
tibus  exactissime  incedere  et  observare  conaretur,  a  multis  hominibus  in  sublini-* 
täte  constitutis  exosus  babebatur,  eumque  cervicosum  ac  proprio  capiti  vel  sensoi 
innitentem  proclamabant.  Quamobrem,  ne  in  abbatem  successu  temporum  eligere- 
tur  ob  talem  animi  ejus  pertinaciam  summe  persuaderunt.  Hie  prioratum  tempore 
Luterane  beresis  satis  laudabiliter  rexit,  insaper  et  Grnnenbergensi  preposilare 
usque  in  diem,  quo  in  abbatem  eligeretur  prefuit.  Ipse  Wiüenberge  in  baccalaa- 
renm  ante  religionis  ingressum  quondam  promotus  ad  movendum  centum  Ungar!« 
cales  florenos  ab  abbate  Paulo  Hawgwicz  cuidam  nobili  vasallo  et  militi  Henrico 
Loeser  appcUato  accomodatos  ^3  cum  fratre  sibi  adjuncto  illoc  bina  vice  missas 
fuit.      Nihil  tarnen  ab  eo  in  diebus  illis  obtinere  potuit.      Ad  illustrissimum  no« 


angiebt,  im  J.  ISSO  sondern,  trie  ^ir  sehen  werden,  bereits  152S,  wnrdc  1528 
Hofpretligcr  Herzog  Friedrichs  II.  t.  Liegnitz,  nnd  li$36  Pfarrer  in  Adelsdorf,  lebte 
auch  nacrk  Ehrhardt  noch  1553^  als  unser  Verfasser  schrieb. 

1)  Am  3.  Sept.  i52o.  Ind.  XIII.  präsentirte  der  ConTent,  nach  der  Resignation  des 
Paul  LemDcrjj^k^  den  neu  enräulten  Abt  Jaeobus  Greffe  dem  Bischöfe  ^docns  Ton 
Breslau  znr  Best&tigung«  weiche  dieser  auch  schon  7.  Sept.  I52S  in  Ottmachan.  er- 
theilte.  Urhk.  Daher  ist  es  auffallend,  dass  der  Verfasser  oben  daa  Jahr  1526 
unstreitig  durch  ein  Versehen  angiebt» 

-)     S.  oben  p.  447  nnd  414. 


25*    Jacob  L  461    ^ 

Strom  principem   Georgium  pro  expediendis  monasterii  cansis  freqneoter  directaa 
plariam  consiliariorom  ejus  noticiam  et  familiaritatem  contraxit 

Hie  venerandas  pater,  postquam  in  abbaciali  dignitate  et  statu  sublimatas 
esset,  confinnacioDem  qaidem  a  reverendissimo  Wratislaviensi  episcopo  mox  adep-  (i^ss.) 
tas  f ait  ^3  sed  benedictionem  atque  coronäcionem  usque  in  quartum  annum  post  (7*  Sept) 
electionem  soam,  quonsque  idem  lociordinarius  satis  seriöse  scripserit,  petere 
distalit.  Et  lieet  monasterio  satis  fausto  auspicio  preesset,«  in  quibusdam  tarnen 
exequendis  necessariis  causis  nimie  dilacionis  terminam  frequenter  sumpsit  et  spe- 
cialiter  circa  censas  hereditarios  inveleratos  per  plures  annos  monasterio  non  so- 
latos  sed  contomaciter  detentos,  ut  in  pristinam  solucionis  consuetudinem  redire 
et  provenire  possent  eam  quam  ohligabatur  diligenciam  adhibere  neglexit  Offi-» 
ciales  et  cnrie  familiam  strennue  gabernabat,  qqalibas  cibariis  tota  monasterii  curia 
per  singulos  dies  reficeretur  ordinavit  ac  sollicitam  curam  gessit.  Sic  de  bladis^ 
potagiis,  camibus,  piscibus  et  quibuslibet  humano  usui  necessariis  esculentis  cea 
providus  paterfamilias  sua  industria  congruenti  modo  per  se  et  suos  officiales  dis- 
ponebat,  quippe  toto  mentis  conatu  satagebat  ut  de  thezauro  suo  secundum  tem- 
poris  et  personamm  exigenciam  nova  et  vetera  producere  baberet.  unde  suos  sub- 
ditos  et  adventantes  hospites  letificare  posset.  Enimvero  in  temporalibus  gerendia 
curis  et  rusticorum  tractandis  causis  per  longos  annos  multam  acquisierat  expe- 
rienciam«  Idcirco  pro  bujuscemodi  expediendis  proclivior  et  multo  propensior  quam 
ad  spiritualia  exequenda  et  explenda  negocia  apparuit,  nam  missam  celebratums 
(festis  triplicibus  exceptis}  ecclesiam  raro  intravit,  in  obitu  fratrum  et  parentum 
anniversario  ad  cantandum  vigilias  nusquam  cum  aliis  apparuit,  a  discipline  sus-» 
cepcione  in  capitulo  cum  fratribus  sese  frequenter  elongabat,  debiles  et  infirmos 
in  infirmaria  constitutos  nulla  sua  visitacione  refrigeravit,  nee  crebra  ferculorum 
missione  de  mensa  sua  eos  rdevavit.  Cum  suis  officialibus  in  curia  existentibus 
tempore  serotino  collacionem  tenuit.  Ubi  ex  diurnis  fatigacionibus  lassos  suis  dul- 
cibus  coUoquiis  recreare  debuisset,  illie  tamen  sepe  eos  suis  invectivis  verbis 
pungitans  et  tediosis  stimulacionibus  contristavit  atque  exacerbavit.  A  talibus  au- 
tem  cavillacionibus  se  bene  abstinuisset,  si  per  nimiam  meri  potacionem  sibi  ipsi 
oecasionem  noQ  dedisset.  Ceterum  quandocunque  recreacionem  et  Optimum  animi 
sui  solacium  habere  voluit  cum  sibi  adjunctis  contubernalious  cartorum  ludum  pro 
temporis  deductione  exercere  inchoavit.  Honorabilibus  hospitibus  se  competenter 
humanum  et  affabilem  exhibuit,  illosque  tarn  bonorum  potagiorum  largicione  quam 
sapidorum  ciborum  administracione  letificavit.  Sane  vir  iste  multorum  historio- 
graphorjim  et  cronicarum  assiduus  lector  plura  preteritorum  lemporum  gesta  et 
acta  in  medium  narrare  quivit  Ad  sacrisfiam  pro  laude  dei  et  decorS  ecclesie 
nil  notabile  comparavil^  quin  immo  et  sepulcbra  fratrum  in  ambitu,  sepe  requisitus  • 
et  ammonitus,  absque  debita  laterum  stratura  usque  post  mortem  suam  cum  scan- 
dalizacione  multorum  intecta  reDquit.     Nimia  eciam  parcitate  circumvallatus,  can- 


V     7.  Sept.  lj^22>,    8.  oben  p.  460.    Anmcrk.  S. 


462  IV.     Catahgui  atbahm  SaganenHum. 

delas  collacionis  tempore  juxta  pristinum  iiiorem  applicari  volait,    nam  in  tripUci* 
bus  duas  et  reliquis  semper  unam  retinendo  defalcavit.      Et  licet  in  cansis  ^Iri- 
toalibus  animas  concernentibus,    in  casibus  secalaribus  corpori  atiinentibns  et  in 
nßgociis  ad  coram  domesticam  speetantibus 'esset  satis  eruditus,    discretus  et  ex« 
pertus,    nihilominos  tarnen  fratres,  qui  eam   cordialiter  diligernnt  illiqae  farerent 
paacos  habuit.     Et  huic  malo  magnum  fomentum  dedit  per  hoc,    qnod  sna  pard-» 
täte  quandoque  iliis  ^are  vel  miuisträre  noluit,    que  sue  persone  neqnaquam  sab- 
trahere  volait,    insuper  et  qnod  vinam  et  cerevisiam  et  vasis  meliorem  solos  us- 
que  ad  medietatem  aut  modicum  ultra  ebibit,    reliquam  vero  partem  deteriorem  et 
qaodamniodo  jam  acetosam  officialium  et  ceterorum  ejus  commensaliiun  usui  reli- 
qnit.      Ab   officialibus   tempore  nundinarum    semper  sibi   aliquid  novi  comparari 
affectabat,    alias  erga  se  charitatem  ipsos  non  habere  dicebat      Recreacionis  et 
mocionis  causa  sepe  allodium  in  Rubo,  in  Knnczendorflf  et  hospitale  visitabat  ibi- 
que  cum  fratribus  et   quandoque   quibusdäm   secularibus   personis  sibi  notis  cum 
irocali  ludo^3  ^®  delectabat.      Negocia  et  monasterii  causas  in  exteras  civitates 
scribendas  secretissimas  semper  habere  volult,  licet  quandoque  diu  latere  non  pos- 
sent*    Idcirco  interdum  ob  literarum  ad  ducalem  magnificenciam  clanculam  missio- 
nem,  querelas  super  Saganenses  vel  prefectum  continencium ,  infestisdimos  sibi  eos 
fecit  eorumque  odium  et  indignacionem   aeerrime  contra  se  concitavit       At  hone- 
stius  meliusque  illi  fuisset  magisque  concordie  attulisset,    si  eos  de  eorum  exces- 
«ibus  prius  corripuisset  et  si  resipiscere  noluissent  tunc  primum,    quod  duci  talia 
innotescere  intenderet  coram  eis  publice  protestatus  fuisset.      Jam  vita  et  conver- 
sacio  istius  venerandi  patris,    nutu  dei  omnipotentis  pro  parte  descripta   cuilibet 
legenti  clarescit,    quam  re  vera  in  cautelam  et  exemplar  futuris  abbatibus  ita  de- 
pingere  libuit,  hac  quippe  intencione,  ut  quilibet  eorum  ad  hanc  dignitatem  eleclus 
et  promotus  virtutum  et  bonorum  operum  ejus  se  diUgentem  imitatorem  exhibere 
studeat,  negligenciarum  vero  et  defecluum  illius  se  minime  conformein  aut  simiiein 
per  eorundem  admissionem  efficere  velit. 


M9€  variit  impungnaeionutn  et  ieptacionutn  contra 
monasterium  incursibua  hinc  inde  tempore  regi^ 

tnini»  hvifu»  patris  $uhorti9. 

Mox  in  exordio  prelacionis  hujus  venerandi  patris  monasterium   quendam 
diffidatorem,  Michel  Heyncze  vocatum,  habuit,   qui  fratrem  Malhiam  capellanum, 


0  Trodiusy  tarbo,  qui  flagcllo  percotitor  et  io  rertiginem  rotatur,  der  KreifteK  Da 
Gange.  Wenn  hier  nicht  yiellelcht  das  alte  Italienische  Kartenspiel  Troppola^  oder 
auch  das  nicht  minder  alte  Tarocco  gemeint  aeyn  sollte«  Vergl«  Breitkopf,  über 
den  Ursprung  der  Spielkarten.    T.  f.  p»  24. 


/  25.    Jac<A  L      Fekder.      Tiirketuteuer.  463 

et  advocatmn  monnsterii  Jöbannem  Gabriel,  hujas  opidi  concivem,  in  itinere  infra 
Reicheobach  et  Brandstadt  ^3  ^^  carru  euntes  hostiliter  invasit  et  captiyavit.  De- 
bait  namque  jam  dictus  capellanas  quoddam  pratam  triginta  marcis  solvere  in  Ren- 
gersdoriT,  quod  huic  inimko  per  moÜtorem,  prope  Niderbriesnitz  manentem,  tan- 
quani  proditorem,  notificatum  fait.  Qai  currum,  in  quo  sederunt  cum  cohorte  sua 
circumdans,  mox  prefatus  pecuniam  abeo  postulabat.  Ipse  autem  capellanus  ean- 
dem  in  collo  et  super  dorsum  trusam  ab  eo  abscondit,  licet  antrorsum  ipse  inimi-* 
cus  eam  palpando  ubique  exploraret,  nee  tarnen  inveniret.  Quo  recnsante  dare, 
cum  vehementi  agitacione  eos  sie  super  curru  sedentes  et  in  dedicionem  receptos 
per  terram  inviara  et  dumosam  usque  in  villam  Witgendorff-}  perduxit,  ubi  frater 
Mathias  de  curru  transiliens  magna  voce  exclamavit,  dicendo:  ve!  ve  de  violencia 
nobis  irrogata,  et  in  tabernam  currens  ibi  unum  clientulum  ex  inimici  sociis  (^qui 
lagenam  cum  cerevisia  replere  debebat^  judicialiter  cepit  et  in  nervum^3  P^°^ 
permisit.  At  diffidator  cum  adjunctis  sibi  latrunculis,  talem  ejus  animositatem 
videns,  attonitus,  sublatis  de  curm  equis  et  dimisso  in  curru  advocato,  accele- 
rando  viam  auffugit.  Hie  inimicus  homo  sedicionem  suam  adversus  monasteriüm 
apud  antecessoreni  istius  abbatis  inchoavit  ab  eoque  quinquaginla  marcis  novorum 
Polonicorum  ^3  contentatus  nihilominus  tamen  eandem  tempore  iliius  reincepit,  licet 
nullam  legittimam  et  justäm  contra  nos  habuerit  causam.  Ex  hinc  per  prefectum 
Saganensem  Siffridum  de  Nechern .  hec  dlscordia  totaliter  sedata ,  composita  et 
confederata  fuit. 

Tempore .  quoque  regiminis  ejus,  anno  videlicet  1529,  Serenissimus  Roma-  it^ao«. 
norum,  Ungarorum  et  Bohemorum  rex  Ferdinandus,  expedicionem  bellatorum  con- 
tra Turcam  directnrus,  exactionem  imponens,  ingentem  pecuniarum  summam  toti 
Slesie  contribuendam  mandavit,  ubi  tam  spirituales  prelati  quam  vasalli '  nobiles, 
tarn  ville  quam  civitates,  unusquisque  illorum  secnndum  suam  possessionem  se 
taxavit,  de  centum  marcis  semper  unam  tribuendo.^3  ^^  Turca  obsedente  cum 
potestate  magna  Wiennam,  Austrie  metropolim,  advenit  eciam  illuc  invictoriosis- 
simus  imperator  Karolus  quintus  cum  infinita  ex  omnibiis  circumjacentibus  regio- 
nibus  populorum  multitudine.  Givitas  autem  hec  firma  et  bene  munita  ac  bella- 
torum plurimis  rcpleta  milibus,  licet  validissime  in  nraltis  locis  per  girum  oppugna- 
retur,  in  dicionem  vel  capcionem  tamen  ejus  (ßeo  eam  protegente3  non  venit 
Nulla  denique  illic  utraiiimque  parcium   hostilis  facta  est  congressio,    nam  cum 


Reicbcnbach  und  Brandtstadt,  N.  N.  O.  2  M.  nnd  N.  1  M.  v.  Sagan. 
Witigendorf,    N.  1  M.  v.  Sprottan^    \V.  i  M.  v»  Sagan. 

9)      NervHA  pro  carccre,  qaod  nervia  in  co  compcdibus  ligneis  alligarentar.     Du  Gange* 

*)     Nehmlicli:     grossoruin,    ist  zu  ergänzen. 

A)  S.  von  der  Art  der  Erhebung  Bolcher  ansserordcntlicbcn  Gescbössc  Tzscboppc^s 
u.  Stenzcls  Urlsk.  Sammlung  p.  201,  doch  wurde  eigentlich  die  Stcner  i.  J.  1527 
erhoben.  Vergl.  übrigens  über  die  damaligen  Verbäunisse  Schiehrnss  Scbles. 
Chron.  I.  p.  206,  nnd  II.  p.  173,  PoU  Jahibncbcr  HI.  p.  62,  und  über  die  Be- 
lagerung Wiens  Hammers  Gesch.  d.  Osman.  Reichs.    T.  III.  p.  83  ff. 


464  rV,     Catafagus  abbirtim  Saganemtum, 

Tarca  chriBtianonim  partem  insnperabilem  ipsamqae  civitatem  a  se  iaexpognabi- 
Xiis*  Oet.)  lern  (^videreQ  ^3  ^^  ^^^  noctium  castra  movens  cum  magno  damno  et  confusione 
inde  recessit.      Interierunt  tarnen  de  Turcis,    qui   pro  acqoirendis  alimentis  se  ia 
Moraviam  a  suo  exercita  distraxeraot,  circiter  tria  niilia« 
(iitta.)  In  diebus  preessencie  istias  patris  Luteranus  abbas,    de  quo  supra  menclo 

facta  est,  istius  precessor,  postquam  preposituram  Grunenbergensem  timore  regis 
recedendo  reliquisset,  modernus  abbas,  cum  de  recessu  ejus  certificatus  fiiisset, 
concitus  illuc  venit,  et  reassumptis  a  quodam  seculari  sacerdofe  (^quem  ibidem 
Luteranus  prevaricator  reliquit}  clavibus  ipsam  prepositui-am  in  dicionem  monasterii 
reassumit,  preposito  domus  ad  preessendum  illuc  constitulo. 

In  tempore  illo  quidam  frater  in  Grunenberg  concionatoris  fungens  officio 
eoidam  alteri  fratri  (^qui  de  secreto  cum  manutergiis  adinvicem  innodatis  se  sub- 
mittens  apostatando  abierat3  mulierem  quandam  viduam  cdpulavit^  qui  eandem  us- 
qae  ad  mortem  ^3  ^j^^  ^^^  secum  sub  luco  matrimonii  tenens,  sine  uUa  secularis 
potestatis  contradictione  in  villa  Schweidnitz  plebani  ad  mukös  annos  exequebatar 
officium.  Tot  enim  tota  Slesia  monachis  fidefragis  et  monialibus  apostatricibas 
repleta  erat  et  tarn  valide  .in  Luteranis  profundata  atque  infecta  erroribus,  quod 
nuilum  peccatum  esse  .reputaret,  religioni  et  servicio  dei  dicatas  et  consecratas 
'  personas  ad  seculum  revocare  et  feminis  copulare,  multoque  levioris  culpe  fore 
estimabat^  talium  secum  indulgere  et  annuere  convictum  et  habitacionem.  Major 
quoque  pars  Saganensis  popuH  in  Luterana  heresi  tam  profunde  pedem  fixerat^ 
quod  sacre  misse  officium  refutaret^  sacramentum  eucharistie  ad  pascale  festoin 
multi  non  perciperent,  confessionem  sacramentalem  abycerent,  sacre  extreme  un- 
ctionis  sacramentum  spenierent,  jejunia  omitterent,  quicquid  esce  se  quolibet  die 
offerret  indifferenter  manducare  posse  estimarent,  purgatorium  esse  non  crederent, 
sanctorum  in  celo  existencium  intercessiones  cassarent  eosque  in  celo  locum  ha- 
bere vix  admitterent,  idcirco  dies  festivos  eorum  in  nuUa  veneracione  et  celebra* 
done  debere  haberi  contumaciter  affirmarent  et  breviter  bona  opera  homini  facere 
non  esse  necessarium  contenderent  omniaque  ad  salutem  hominis  pertinencia  solam 
fidem  expedire  et  efficere  procaciter  litigarent. 

Tempore  regiminis  istius  venerandi  patris  quidam  frater  Joachim  sacerdos 
de  Hirspergk  natus,  qui  bina  vice  apostatando  abierat,  fuit  reversus,  sed,  ut  pre- 
suftiitur,  nulla  bona  intencione,  nam  irreb'giosissimam  vi  tam  longe  priori  deterio- 
rem  duxit,  quicquid  enim  boni  egit  hoc  magis  metn  punicionis  quam  ex  charitate 
dei  amore  aut  zelo  religionis  fecit.  Hie  ex  organo  in  capella  sancte  Anne  multas 
fistulas  clam  de  dormitorio  supra  januam  illuc  descendendo  furatus  fuit,  supra 
testudinem  librarie  interdum  cum  quodam  alio  fratre  ascendendo  de  pessimo  cri-> 
mine  illic  perpetrato  denotatus  extitit.     In  cöllam  suam  quosdam  seculares  et  fira-* 


>)     Tideret  fehlt  im  Texte ,    es  ist  aber  dieses  ^    oder  ein  anderea  abnltcbes  Wort  luer 

zu  erg&nzen* 
')  ,  Im  Originale  steht  verschrieben :    mortis ,    oder  es  fehlt  dann  iin  Wort. 


_  0 

2S.    ^aJcok  I.       Apo9itUen.f 


465 


Ja- 


i*' 


Ifes  indaceado,  saäs.  com  eis  confübaladones  haboit,  potadombas  ubieamqoe  potuit 
insistebat  Nam  qaadam  vice,  coUacionis  tempore  peraclo,  cum  quodam  afid 
Iratie,  Fraiiseiscos  Czigenpaol  appellato,  inferias  penes  janaam  sacristie  potacionibus 
operam  dare  a  domino  priore  est  repertus  ab  eoqiie  redargntas,  emä  pluribud 
malMictioiHim  verbis  ipsmn  priarem' per  gindos  hü  düo  imeqaratur,  illaque  nocttf 
jttn  Sücins  Franciscus  lectistemia  et  vestimenta  sua  secum  auflerens  apostätando 
abirit«:  Post  aliquot  septimanarum  decnrsionem ,  lectis  matutims,  tempore  noetanift 
csiföa  horam  primam  domiuas  prior  in  refectorio  hiemali  retro  fomacem  adhuc  se- 
dbiis  quendam  leniem  sonum,  .qttasi'quis  super  mvrum  retro  eum  reperet  audiebat^ 
M  abseoilsam^3  f^K'ream'  cum  accerisa  caodela  in  manu  gestans  sapra  januam,  qua 
ad  Of gaiium  capelle  deacienditur ,  lunrinando  quendam  hominem  supra  mufum  latitantem 
aeque  moventem  aperte  cdgnovit.  Interrogavit,  quis  ilUc  esset?  sed  qui  respon«' 
düßiret  nuUus  aflfuit,.  modicnmqne  apud  scamhum  illic  de  prope  edificatum  genicu«^ 
lando,  iterum  ibi  hominem  esse  manifeste  sensit  Interroganoo  iterum,  ab  eo  nul- 
ifun  potuit  extorquere  verbum.  Deinde  ad  gradnm',  quo  supra  testudinem  librarie 
ascenditur  aceedens  eumque  usqne  ad  dimidietatem  ejus  com  lumine  accenso  ascen-' 
Alt  At  ille  homo  peryersus  mox  cum  dimidio  latere  paratus  fortiter  jaciendo  do-^ 
Bünum  priorem  in  sqiereiKo  dextri'  oculi  percussit  et  com  impetu  accnrtrens  eum 
de  gradu  quantum.  ascendcqrat  detrudens  abseonsamqile  ferream  ^e  inanibus  ejuä 
evellens  cum  eadem  capnt  ilUos  vaMe  percuciebat;  •  Nee  in  boe  saturatus  ipsum 
insuper  usqüe  ad  alterum  gradum  in  quo  ante  scolas  descenditur  trafieils  per  omries 
gradus  usque  ad  januam,  que  tempore ;  estiraii  in  nocteclaudi  seiet ,  eum  preci* 
pitavit.  'Hec  omnia  dominus  prior  pacienter  sustinens  sicnt  ovis^  que  ad  occisio- 
nen  dueitar,  ad  clamandom  os  suum  non  nperoit  Nec.aliquis  fratmm  de  cella' 
spa  enrrens  in  ad^uvamen  illius  properavik  Perpetrator  autem  sceleris  ipse  Joa« 
elun  supra  prefatus  mox  adhuc  nocte  illa  fiigam  iniit  et;  ad  eantoretn  scole  intransy 
tunicam  ejus  aecefrit  Exinde  civitatem  iiitrans  almuriuntqueiy  quod  de  priore  ex-^ 
cdsserat,  secom  aafferens,  latibulum  suum  apud  notos  suos  (quousque  se  ad  il^ 
aeracionem  rite  prepararet3  est  ingressus.  Dominus  vero  prior,  cum  ingenfi 
dolore  eellam  suam  ingressus,  partem  noctis  reliquäm  penitus  insoitmetn  duxit, 
mane  autem  facto  abbaü  quod  aoeiderat  inskiuat  Qai  dominum  priorem  intuena 
adhuc  sanguinis ,  qui  de  ejus  fronte  fluxerat  vestigia  cernit ,  et^  capitulutn  ingressuä 
ad  pumeadum  facinoris  reum,  propterea  qwd  jam  evasisset,  qaöd  ilUfacere  cogi- 
lavit^  perfioeve  nequivit.  Dominus  autem  prior  ob  pereussionem  iUa'm  sibi  illatam 
magnum  capitis  dolorem  ad  quindenam  aut  hebdomadas  tres  paciebatur,  et  mira 
dei  disposicione  factum  fuit,  quod  in  forciori  et  duriore.  parte  faciei  (^puta  super* 
ciBorum  dextri  oculi  osse)  cum  jactato  luterQ  percus^us  fuerat,  sienim  oetlun 
tetigisset,  profecto  funditus  illum  cruisset,  aut  si  aliam  faciei  pavtem  non  abisque 
magno  cicatricis  inductione  fieff  potiiisset    Laadandus  jgitor  et '  bededtceodus  deuff| 


:!y'.  .in 


.ttPil 


^)     Blcndlateme. 


J  •   - 

.        ♦       !            •          • 

•    .  . 

.V     .  '     V  .    .  . 

1 

.♦      .i*'N''       •     .  '»1», 

1 

1. 

.   !  .  •       •         ♦        .  •  '                 t  ♦ 

59 

489  IV.     C0t0hjfUA  abbatim^  SogaaigMiim. 


fi^t  qfnnUk  imminpm»aL  pecimda  pr^  «ua  ir^laiitate  eft  elemnda  in  pni^sdm  honn 
1^9  ordinäre  mwi^ 
lüsi.  JVea  aiWnm»  preteronndain  censeo^   qaod  mmo  downi  1521^3  ^  JoaeUa 

vnSWl^  fiV^iruSy  iionBiilli»  eueasibvs  suis  ejugeoiilHis  incaroerättls,  e  vincdlia  ao 
^^frvQ  iwliitfria.  qnada«  a0  erajeis.  jaiiaiu|De  eavoeris  e  oardiBibös  evolsa  et  ariuU^ 
^psparo  c«llaei0pia  per  iknpitoriaai.,.  destnicta  aena  ae  raserata  jamia  vki  ad  or» 
gaoimi  eapßllf^.  ibideai  m  sabndttenda  evasecit.,  Visas  tamra  et.  iMeBstas  aed  ia 
civitatis  a  qniliwdaii  fiirtiret  abaiMinaaa  die  qniata  hora  veaperanua^  rejecto'  habita 
vfüffffmß)  (iMica,  ealigiQ  ae  pileei  more  secülaiiam  preeioctoB,  civitaleiii  egredit» 
^l^e  ad  flavjttai  Tmhme^J  Yoeatiim^  aed  ilndein  a  quibBadam  eogmlas  et  «I 
m^efiere^ivr  ammeniiiia  eoqne;  nolente,  raauur  absQeaaiaiiia.  ejaa  abbati  imiotaU^ 
qiiew  ata^ai  iaaequi  fe^t  per  fiialreiii  Kraaeiwam  Slaravienaein  tuic.  praceratorea^ 
inaeen^sqpe  la^  ad.  aioleiidiuQiD  prope  opidom  Soravienae  sitim,  a  paeds  ibü* 
dem  galaeUatia^  ipsim  iliue  intrasse  rMatom  est  (lao  aodito  ftater  iUe:^  vt  notm^ 
cijrritateia  iatniaaY  hraebio  aecidart  lavoeato^  clientuiii  ac  sateUknai  Mipatoa  pre»* 
dio  ea^enaAea  eivitatem  atelendinuni;  Ulad  eircumdaatea  ne  effagii  loeaa  esset,  ipsun 
captivaado  asqW'  Soravianir  (^qnia  prope  erat  et  mue  iaenmbebat!)  idnetom  publice 
fastodie  iiaqae  maM  tra^eront  Altere  die  frater  lUe  Fraodsais,  ieatre  Mtcbia 
eapelUaei,  ^  tow  in  Kmcxeodoiff  erat,  in  attzilinn  adToeato^  sfioatalua  ilioa 
iß  cum  Ugalam,  aoni  nt  fioatrem  aed  isekid  seenlarani  monaaleiio  reduxemati  Be 
sie  «adaeto.  Tiüeolia  ad  tempaa  maoeipatar,  tandem  aniltia  proaBisstoniboa.  qoe  ad 
vite  ane  emeailacianeni  factfa  ae  afenienua  ipeticionibo»  admisaia  officio  ao  atatiii  sna 
eefc  restftttosb  N<(n  pest  diea  moteos^  aiae  spon^onia  ae  aoiiäe.  aalutia  immemori 
^  diehps  aiiPnaeioBtun:^^'  ^^  eetevaa  Tiaitacionla  Sande  Marie,,  feria:  seouada, 
10.  j«u*  tcimiPM  m^ütwmm^  oaidani  Martine  de  €kiraw  fufliri  eo«Yerai  babita  rdki^oina, 
nfiD^ßm  iimgniik  (^pamm^pno  iali. bova  in  pistario  oecopati  labove^  eeUaai  infraetia 
cancellia  iagirfidiUir  ibiqnetiiuiiea,  ealigia  ae  pireto  (^sicati  prius  mente  perverse  eon- 
efiterat^  extraetis  ai^er  ambita.,  qni  dncit  ad  Organum,  eeelesie  dam  apoatataado 
fi«i  vice  alteri^  reeessit*  Ad.  valerem  octo  ant  ad  mimis  aex  anrcamm  de  vesti- 
Iwa  et  vebaa  moeaslerii  aeerntt:  aulbrendo  altem viu  lata  de  bomine  illo  jtaU 
pRoliaitateai  desoripta  safifloiant,  .^piem.  dena  laottue  ane.  graeie«  lavisare  digneiur 
qao>  ad  qoe^^ickaieoeinr  ejosu 
laat.  Ajmp   ^miai  milleaiaM  qaingeaAesiaH)  trieealmo  qnarto  sereniaaimaa  rtt 

HegRfie^:  B(9h$mie  etc.  Ferdinandna  reverendisaimum  in  Cibriato  patvem  et  domi» 


t>    FiMi  maebtt  ich  MS  dem  Folgenden  vennaAen,  dies  hier  eigentlich:  lifSl  geaehrie* 

baa  aefii.soUte. 
^     l^fj^cbci^li,  wckha  difht  nnlarhalb  SanM  in  den  Bober  flieaati 
^)     Diui  BeaeichooDg  finde  ich  nirgeods  erH&rl.      Sollte  sie  die  Zeit,    io  welcher  maii 
MvCbelieh  die  Ader  xu  schlagen  oder  Blnt  an  lassen  (minaere  sanrainem)  pflegte, 
SaaaiabttteY  Ba  ist  behannt,  dass  man  ehedem  besondere  Aderlasstareln  batte^  welche 
KilMdeni  beigegeben  z«  werden  pflegten ,    wogegen  Chrtatoph  Richter  in 
aMtwahieaden  Kalender,   Nürnberg  1924  p.  SM,  sehr  eifert. 


2&.    /««oi  /:   .t  ^nMke:« 


tei 


oum,  jdoBHMm  Johaimeiii  F&bri .  Wlibmetaem.  lepMMpnnf  ^  ad  niMiiistta'a  .liusaoii 
et  Slesij»»  bom.iiäbeiick  immfllttlia  cun'ai^iielo  sibi  iapeohdHä  Tiro  -ioiiiiiio  BuU 
ta8i)ral^fampqit&y  Wra^laränä^ieeckMe  c^  eft.|»rapoaita^  .dMi«torain;lif)m^ 

olatoiMlifiexiit«!    p«li  »fUiliaa  «aibbfiit^lfNrttai  CMoMMrinit  afafeati; litcate  misit.^.  .peüem 
etifiaslBlate  In  itifsi  lO^talir  pacuaianHii  Bunuaani,  «aqnuidujii  dxtendtMmmi  itmikiä^  .r  :* 
lai^sooHisiii^iiaqMiüidraex  anporiun  tempiis.  sibt .  aeoftmadari  <et'>nii^aetiM v  ^^^ 
oibiiominas  jninas  taleaf,  .qiria  sir.'hnjiiabeniDdir  tg  iqobil 

tat  *idUaSf'!wiifs«ajiai4ua  ii^aciini ':i?e^l  quntqaot  taleitt  ipecmiaauRi:  italiaa&  consti- 
taditjifoteent;  '  aÜiMio  iottm  M'  painmiaran:  aceaaMdaciane  :ae'  obadfacMtesitidbl'^ 
bcMbt^o  at<  .praaatfbarä  vaUetc^    qupd/poat  fatufdinimiaex  jan»iiaa  id^  teran^ 

oam,  hujttsoiodi  concessam  pecaDiam  esset  eis  certissime  ]|»lHi4tiraii'«  i  CSam  e^gb 
j«na?dMi(aft^^|Maopda^ :i«,&^aBlim'^^^  ad: .faanaaüeriiwiqu^ < ttttstnnurideciiiaret  ab 
•bbate'  cum  mafaa  ^mdia.  ei  Ularitate*  aMfeptaa.ieal^/  «epbtmaosilii  ftrd  Aagn^'^Mi« 
BOM^i.  qiiod  tkntna  tiiriet  tom  excelleua  petaifnä  aabnomiMBb;  dambsi^w;  nt^ManRi 
ei  Aoram  fäeere  dignaretet*.  Gaaaa  taaieti  adTeiitn  eyw  letai  ^tüns  fatebaii 
Bttoitor .  ei^o  crepMsouhwi  iabid  ab:  eis  aun  .decaifti.  jocimdita'tQ;  et  affiibittlale; 
Maae^auteaa  &ctQ  epainipiis  eiott  aaoallaao  suo  ^qdodaai  oidiab  dattorar) 

eeckaiaaa  iagredttcur  let  oboram  ma|Qinsiii-. iitrhi»  miforjMai^ila^   amanH  iii  .ailnd 
^abboflia  dispoaitaita  videaa,    arwäoMai:  aaana .  Jitomaytafc :  eamu  aüaeHiiae^  »caühwaH 
Mqiie  conplet.     »JNiat  caatatam  pramaai  fit  !pta  aoiaiialiJMi  atbcmtbd;   ei)at;>aian^ 
dfiw  &ria  aecanda  post  donriaicam  Remiaiscdfe  Ua»  qmdrb^aiaMiyi^iiiti  ^mi  .f iaealtit  a.  Min. 
et  ipse  episGopua  aapergeotem  aaoerdoieai  aequifaREL    Peito(b:igitue -tUo^i  «t  diaiiifi     -      ' 
in  loeo  oapituü  oangregentar  eju^ptal   i)lia^)ae  iMuo   iagpreaatei  ab  i  ooi^egaitot  ifsci 
wrerendiaBimiia  episcopua  ^in  media  frtitnim/  aiaai  oMs  :)<M  .fmeyriden^ 
super  sedlle  suam  sessimen.  capH^  exiauAsque  doadttna  Wjftatiatovkiaii^.l^ 
sapradictus  sinist/co  c^s  lateri  associatur.     Et  jubente .  episcopo  .ipse  surgit  incipit- 
que  verbiis  satis  compösitis'  et  fatfatis  propaWe  et  iiiiic&rk  hfehtem  ei  Ihtenciüiieni 
sereüissiofii  Romanoram  elcJ  regis,    vlaetlcet  quod  K)se  petii  et  niaiidäf  sibi  a  mo- 
nasterio  nostro  accomodari  '  bis  mille'  ducatös   pi'o  sex  annb'r&ia  spacio,    lUisque 
evobMist  aiae  dHadama  nopa  aecimdnm  preadrqKdanan  dtevper  dttta».  m  veraciter 
praaüttifr  iieatMiitiiraiD.  •  Belacio  peticionis»  ^oa  foaas  ad  duminttat  abUaAeai  per  do- 
mhawi'  prioreni'  et  eertos  dafertor,  qud  a  dominb  ablade  Miditai  repaartoftilnine  gau- 
diiiiD;)de  adventa  iatiaa  viri  conceptini  in  naarora»«  ät  knetUiim  auaimrtllir.     Per« 
acte  igitur  prandio,  ut  desiderata  et  assignata  peGuniamm  summa  prestetar,  exacte 
postulatur.       Pretendontar  ab  abbate  supplices  et  instantisshne  preces,    ne  regia 
inajest^s^  monasteriam  ultra  quam  sufierre  aggravarß.  velit  ac  a  taiita  accomodande 
pemoie  f^iimma  \cePQ^)un>  istad.  sapportatum.  et  . liberum,  {buttere  dignaretair. '.  ^Va- 
Imtaif ;  auapiria,  rnukifdiGaittur  .gomitu^ ,  auffii^ea^»  «Ueg/iatar .  et  pfinluAtiutiir  i'^cio- 
nes  et  cause  ^  quod  tarn  ingentem  pecuniarum  summam  concedere'  mafaatbrü^lbcul- 
tat^tai  &atedit.     Ipsi  aatem  legaii  adamMfe  durierM'  dt«  va  «op^niefie^  ^^a.  pttfsfeve^- 
l'ando  mcuiast^rjum  hoc  posse  facere  allegaruut.      Post  diutinam  igKai" '  lic^rum 
concertacionem  difficulier  magnis  preclbi^/iii  Qlam  iiicllaati  ^^\vi^m^ 
dacentis  marcia  coateoti  esse  velint.   talisque  pecuuia  apud  ^miMasKaa^sj^iVi  ^pidi 

59* 


i 


46S  IV.    Caialogui  abbuium  Sagm/umium. 

Bodisaim  ad  divi  Georgi  festiim  reponi  ddberet '  Post;,  datm  conseaamii ,  qaod 
regia  majestas  a  Saganensi  nonasterio  tot  pecuDiaram  ad  prefatam  (empos  per- 
ceptara  ac  post  sex  aononun  elapsam  eandem  reliiaim  sit,  Iitere  per  episeopsai 
eonficiontiir.  Sed  revera  timendain,  qaod  post  ammm  F9ato»ia^3  hec  lestitocio 
U.  AffiL  effeetam  sordetar.  Demam  apropinqaante  festivitaf»  tMjicti  Georgii  «doHüiiis  abbas 
tot  Uogaricales  florenos  per  fratrem  capellanam  eqaestrem  •  Ulm  {»ajatt  qtmtqaot 
talem  soniiiiaiii  pecnnianini  constkaere  et  adeqaare  solent^])      ^ 

In  diebas  quoqae  istias  patris  rex  Ferdinandas  aepe  dietos^^  empefonibiia 
exactionem  ad  tres  annos  durataram  toti  Slesie  iaiposait,  videlicet  qnod  'fiiUibet 
emens  umini  modium  tritici ,  siliginis  et  avene,  quatuor  denarios  thelcmirio  cavitatia 
dare  easet  obligatiis.^3 

In  tempore  illo^  Luterane  aoilicet  heresis,  in  monaaierio  ommbnsfoe  pae«« 
poÄtoria  iratres  in  dies  decveverant  et  in  diminnto  numero  esse  eepenmt  De  qno 
ineomodo' pater  iste  plorinram  aollidtabatar^  hajas  eenobii  desoladonem  timens 
latorani,  nnlloB  enim  tone  ant  rams  inveniebator  clerieuS)  qui  reÜgionem  assa- 
mendi  haberet  animom«  Bnimvero  ai  quis  hnjascemodi  bone  intencionia  et  volon- 
tatis  esse  denotaretor ,  Lnterani  modis  omnibus  qaibns  poterant  ut  propositnm  c^s 
bonom  averterent  laborabant  Incidit  igitnr  animo  ejns^  nt  ad  Arroanse  monaste- 
rimn  in  GalUa  sitom,  ande  qnondam  cenobin»  istnd  originem  habnit,^}  pao  fra^ 
tribns  ad  nos  dirigendis  mHterei     Haboit  aotem  pro  tunc  qaendam  camerariiUB  ad 


talem  peregrinäcionem  abilem^  qni  prias  in  Angtia  füerat  et  loqaelam  illaram  re«* 
f^oanm  pro  parte  inlelligebat.  lUi  ergo  decem  florenos  Renenses  dandb  pro  via«« 
tico  niqae  in  Lipcsig  viam  et  eivitates  illuc  dirigeotes  inquireret  cdramissionem 
fsdendo  eom  hnjoacemodi  itineracioni  (literis  datis}  *  acejnxit.  Littere  aoteai)  qnas 
donrino  prepositö  in  Lipceig  miserat,  hojas  sonande  erant: 

Reverendo  in  Christo  patri,  domino  N.,  ecciesie  divi  Thome  et  canoni- 
coram  regularium  Lipsie  prepositö  ^  patri  et  fautori  affectaose  dilecto, 
Jacobos,  canonicoram  regcuarium  in  Sagano  äbbas! 

.  *Devotaram  oradonnm  Hbamina  cum  continoo  ebaritaitis  increniento,  rere- 
rende  pater,  urgente  necessitate  et  pregnäntibos  me  moTeotibud  canas, 
fratram  meomn   qownndam   accedeiite.  assensn    presenoiom    ostenaorem 

. '-  Uteranim  ad  locoal  Arroasiönsis  monasterii^    a  quo  nostra  religio  qaon« 


■^^^"»"^ 


i)  Das  erosse  Jahr,  dessen  Dauer  sehr  yerschieden^  doch  nberhaupt  sehr  höcb  Ton 
den  Allen y  nach  Piato  im  Timaens  und  Torznglieb  nach  Aristoteles  angegeben 
wird.  S.  Torsfigl.  Censorinns  de  die  natdi  c.  18.  defe'  HaTer^ampachcn 
Ausgabe  p.  80^ 

t)  Von  dieser  Tnrkenstener  der  Gebllichkeit  hat  Pol  IIL  p«  79.  eine  ga^a  knixe 
Nachricht. 

<)  Schickfnss  III.  p.  174*  bezeichnet  das  ganz  kurz  als  ein  von  den  Irrsten  und 
Standen  i.  J.  litS9  bewilligtes  Scheffdgeld. 

*)     Vorgl.  oben  p.  177.  ' 


30k  vJiEeciaL',  i\x8Mäangi'imW^iÜn'09dhe.  489     - 

•  -^ 

.7   noi  ^.;  -^m  sBBJ^')iexordiiiin*»ln'nG»Hfe!  pai^äfttfili^  sHimi    trarismittene   decrevi. 

.  t :  u'iViai!  MlM(^>vqpar^uo   Uaretti^iviiiij^  f«d 'leoäm  fnttmiqdirigeDtes  illi 

tir^tr^  ^       pemtaBripcognit^j«ibty;t(mciini'8€ri|^^      ^tiiölim'^^apifdt^wHi'iiiabebantQr, 

-lu.id  ;  !>  jamjvinveinfl  ifa^mt  ^<»'JidiiilHt^r'!iergo<*'peto*j'  ntnsi^  h^osnaHÜ^iter  alicni 

i>  '•irui:;7esti«bik!']iptan''^^  dei^ietreligloois  assignare 

n:.:Miti)  et  iäotilieBrd'iveIit^i^certa«M|be';<flare  infoimaciaiiefii  itiiwticmtatuiii  tumque  ' 

-iir '.:    .j'Te^oimiii,    ttt  eo' expedieins'  6t  cicii»^  ad   loeum  äfbi  eoiistilatsih  perve- 

i/r:»  V)  nirisipösait^^ailqeonsimillimit  majori  cbarKatis  obseqoio  (^si.iSe  occasio 

1  ivi  >  tinohtoleftt}  ^benilrekl^<>dewrtMilrllal'     Bx  Sagano  dUst  terciartifensis  Juli! 

M^^'i  IdttBMriimiiiw&  pa^edddm  Ue^>k«t^'1m^  ifi(\i:\vK  dn  Ii*  .. 

-  -  /  MtJ*caljqs,  iDiscraifii^^  w^Oft^ßteriii  bfi/Bit^  ÄUffflCvirginis  ordinis 
-o .  .ifffiPWör^ffi  i;f«ulariiuii  WfM*aUv|^ffftii|  ,di^  ,a>Pas,  pre- 
-..  ,;SffiMiih9s.i;sc9mpafimys  coram  Qiuy^i,«^  aiRpilis,  proyidw.et  solertem 
/*     ^  ;M'»«'^}w,!Eic^^^^                                    f^  ifffi^eiK^m  <)st^orein,    ob 

m iKl     . 9^.m  I^V^^m>  t PWi  m*W¥* W  i Mmc^n^V^^cau^s , ., ^ f^hg^^iismu«  et 
-i/ Ofii  6:y^m^l(fi»i^^^^  direxisac. 

ii    *®.  '"^*'««ös>«»»"M»^  :^^  CT!J«i?T  cpndi^onis  jf?,  süatus  extl- 

.  !  :<iWnt  in  qhp^a  vjffcenfms  dei^pw  P«iW:?nmry  qn^i^^9  4^i  et  ciiristiane 

-  .;A   rWPP'S  'ftfffM'»  ip?im|,  tui^ijoae,    prömpcippe  ac  a^JHtorio  habpre  velint, 

-  t:  jW^V^f^i  »1?«;«%  .WMRMCWi^ilQii^^^^  ,9iiiifc;!.bpn9JW»  r^^^  dco 
.  »    ;    : .  Pffilwei«^.t^Ii,,  ;]^jf^            :4|3dnto,:ijftpa?^^iBfl,is^^                      incar- 

,1.  »^«^OöP  :9mvth  ffOßti;!,  Jt?SH!  Pwsf»  W&rMW?^^^  sigiUo.       i»». 


»;•  U    ► 


:». 


iVf^nsis  aiöcests  h  Sä^ano  abbas 
'*'^;iötiisn^e  ib^dein  'coniräitiis^''(^eiiienaam'%^  ac'debite  devo- 

V  apiiis 'ODsetimhoi !  •    *     "'     '  .•  .'...•  > 

j:v  I  oi')ile(T)ireode  m.  Christo  pater^  eli^^^miiii   eoiendMiiiii!    'f^uignam  uiiiiiii 

.iMkaten-^trefli  omtestihdbearauS'^^iifr  celia ^ < evfiis  preeeptis  ohtemperantes 

i^y.'/;r^ri  e^i^pmiftej,  sponte  aeindefease  :hii]a8.  flni^uantis  mottdi^  inquetudines  et 

/'  ihi.l   ügrtfvpdineBafpra  ipfln^f>i»iiiiiie  et^^mere  tperlere^  nostri 

!  wi  >.Mi  :iDanat]ploQJiiB)  miaeriwipdiaaieanibefawte  i  jifaWwn  atijefatdiiaBiiii  eternamy 


1^1  Ai«ofUftlLtw%'Alii^ir.^9lKII8>fti#'ltt49i.  Gallig  elivirllätai.  T;  IV.  p.  86. 


* 


^  < 


(! 


•»  •!     . 


110  .  IFw    (6^aakfofii^.0Ua0m  iSb^ndbritim;: 

fuhSominiis  tamett  liiMlii^..ef  lfOU9triliii  lioiraifim/^oilHlinr^  etimlaGioneiii 
eli'preaidiaiii  änvpciunß  •4ftte/j)aerereiin  terlSs,. 'prec]|pae:mliäs  enininosis, 
■  fkenMldaiai  .et.iikimto  ba}«^'  «iandi'teiD{uirilM»/  ..ip  qüibiis:  oves  Christi 
r<ttgioaa9^ihaa)iiialtaH  pOQ||«giti#etti/hiäc^  dUMji  bdndoQiqiie,  dei  man* 
eipatoä  9er¥i(iid!,  fieri.  fetra$äe(>Mbelleii,  sedidosa»^  peridu»^  peijaros  et 
okriisiianeiinilkiie  deaertoireft  ae  brenkr  tociosi.perdicionfa  filioa  eterniqae 
Bgnib  tioftoiiea.  At  hifs.  Mitsais  rambaj^ltti  relaeimis  aggrediafliar  inte«- 
iiiBi4  Patrum  aaai^oe  ii^^idiM  tvadidone  accepimus, .  uti  adhdo  ex  certis 
demoliatiabUik)  esitt  sfitteria,  aaadnafei  ttobaateridm  41q  vieitM  congrega- 
cionis  fratribus  Arroasiensibas  quondam  sumpaisde  :«xoTiiiiiin:  at  per  ali- 
quot annoram  spaciosa  eciam  vestrum  nos  visltasse  annaale  capitulmn. 
Sed  ob  longam  terrarom  inteveapodinciii  :abi  ihnjaqcoMdi  nceaaatuift  ease 
Conßtat  .visitacione,  observantur .  tarnen  pro  modo  nobis  possibili  constita- 
jcioii6s'iiWris  'a  V(^i!9  ^tilMilte/^Jri|äni^(^  et  ähfiiv^rsarfnä  contmonia  vestro- 
ruin'f^ä^rntnjuxta  höstr^fllbtla^tenf*'consaetd^  flngalis  annis.      No- 


eatii^  'Veii«tf<y'V)Viie  istäd  oönfoHbatit','  ififkit  et  ^^i^paVft/.  Omnibua  enim 
fratribus  '^e^e'alienahdi'^liberaill'  fftiilt^teiki  dedft'^ac,  omne?^  qni  salva 
cpnsci^nda  remanere  non  jptfssent,  pröpriis  humerfä  9  monasterio  ae  ela- 
tQrum  ajeliat.  Hajti^mod^  ejus  pestrferam  persü^siöiifem  n^ultf.  b  fratribos 
avc^^taples,  rdigiMle^  «ioniem'pta  et  dereHfetf,  ^culo'  se  d^d^rtrat.  Deni- 
queet  ip^e'iibbas,  tödil^f'^^  a^i^ioi^^  '931111  sanctirootii^li'^niina  ab  ipso- 
met  liutei^  VPitt^tiberge  iiM  eojAilüfa,  *poät  innltarüih '  renim  alienacio- 
Qem,  sue  prpfessionis  immemor,  tanjflem  aposta^ando  abivit.  Post  cujus 
rece^iim  mdei^nüs^  äBba^  injunetam'sibf^^nus  secundtim'  siiam  reputacio- 
nem  velut  indigoM^'  ßtr  inj^i^flSpi^na^  jfi|p  fermq  «d^decep.  «lUMip  portavit^ 
vpi^.  toodiciw  gi;^VAmßfl  e^.^aifpitJBtQ  (^^  uUque  tiUK  in  mona- 

ste^iQ  qiiw^  iii  'su%ctiVä  i!^  Qfiepo^^  d^e^cientibifsj  b^beqif.      Quam 

fraitruflf  'lej^t^in  p.o^V3infl|B?'  ex  I^terÄiu?m,p.or^nari.  in.  prf^atnlo  est, 
iii  qijf)  ^laxima.  pars  pögul^  in^cjjajta *  jm^^^  di^sufidi^ns.ei  axertens  toto 
nisu  dmiies  sese  religioni  mancipare  volentes.  •  .^ali  ai^^edepte  incomodo 
numerus  sacerdotum  tarn  secularium  quam  religiosornm  in  dies  in  mino- 
radaaetn  iät.  dditoatoiciiaii  >  a^udt'  nos:  Tenit«  Cum  vom  tfonAcio  vestre 
«nobialja  vite  <if)aarQatttr  «sa.eHardiilntiatfnaieri  Bfstae  fliotacionis  et 
Im»^  quam  diVina.  >pietaa  jam  «d.  MtMotas  anno^  noa  jMo^prb'  conceasit, 
MiideoM:;  quMM»l»peiii  qfiliaa;i  invecaie:  satnmii'i  t^unr  inqtrirore  fontem, 
{WkoBm:  •in^agaie  iMttiirJgiiHtta/.aquanims'iHvtbeiüm  et^ipel^nem  nostram 
band  procul  ab  interitu  distantem  pro  relevamine  sui  et  presidio  ad  sue 
institucionis  currere  patres  et  alumnos.      Obnixe  efgo~  et  omni  hümilitate 

Qia  .poaBViin&.  jsnppltofui»  iovrtoisiKraatoi  rCvAr«ade  fateniitati^.  ;idimu«i 


2S»\.  >  Jb0»iv/c<  uSendmiff  itifek\^Ah'ocattt. 


171 


•  .  r 


J!    f  •      ' 


f      ' 


r  r>  •,    • 


J    > 


)'* 


«,  1 


loeios  e^H^regBcioiiis  'fraäibus :  aci  paifaibiiv^tmlliilM^'ipio  «Utedva  dire» 

dioiieict  bepivola  traiäsiitismnei.&li^iiot.lliitrrtBierg^  locam 

nosiraiiiv  ecian  st  qaio^oe  aubiejL'maeifMaattjiutvei:  qoolqtaot  possibi- 

jütasuadiniUerco  ve]it^>  ^toiBoraadbrni  ndeasario^i^eadto  angmentati  onus 

iiiianimahmi 'mIm  cemiiii$8arQi»i)Bqii8DiiniiiB  snfletref'JnciaKCoalHigrfiet,  aut  ne 

r  persmit»  deficientibus  .Itins  JWStoiiiDlifibictemttsft^^        traderetor  bo-  <* 

;  haqqehinöaai^eril,  m  prbdeciessaiUMM  mäirisi'liaoteMi  ipoeBetea-^:  in  maniis 

,   diripumdmn  proveoire  ^possent;  '  Hniei  petitfiaol  >nMtpeMltqqe;:obse'cracioiii 

1  rererenda  .paternitas  ivestra  mia  ernn  todiaa.icapitülir;  vei^  ^aesensa  an- 

.'Siaendo.eb.sobTinietoda  Sinei  dMIk)  «ab  qnuiium  bbiiaQiiiifa  relrifiutore  deo 

>   celeiiis  ie^i  ga«dk>smn.  introitim/pi^  *ineiie0dft»l/.ooi(ieqpetfnr,    nosque 

.mnnea.yrp  cofagregaeiones  vestraidhabAJjl)  apU  AiAkmätBiemmtores  as-  ^ 
M  t8|dttoa;>  at^e  mdclBfisas.     .Bk  SagaaAy  iUa!  secoodaiimenMrJulii,  anno 
ittcaivMionia.Jbesd  CUiristi  dond|li^ao8lff•it53& 'ii\^- :  .i. 'u.i.r.  isss. 


r,  ' 


♦  I 

".lU. 


:'i( 


.  Postqnani,  aiitefli  nnnoÜM  siq^adictos  ilkc  petvcriisstt i  liltatesfn.  jam  pre» 
scriptas  obtulisset,  satis  gratanter  ab  abbate  sasceptns  est  favorabiliterque  tracta- 
(na  Ek  beiie  perlostfttta  looftet  jnorifcaBifratiiamhnegaGto  pva>  ^^qaot}  0  ^^^^^^^ 
odii  ßapeditoy  poat  trededm .  dtas-  illiC'  perttitos  iram:^  ^tialoor  firairihus  ab-  aUiate 
^bi !  aasoniatis^  i  ivideli^  triboBiiaacerdotifcMi  ei  onoi  ^dkuMmr^t  dBimH^dter  anripaid 
FueniDt  iiQtei»/llli:  :qDataM.'  iratres  non^omnea^dei/uBO^^cbitadiitu  .sed'daa.de  Ar* 
nmaieiisr.  et  reUq«.  dno  ejD  JltyleurtensiT)  ejuademi  ordiiiis  .mönndtcUo;  .de  prepe 
adjaMntey  ad  petioioneai  Amoaaienais  abbetie  enn  adsidirecti;  liüiere^^iero' eeram^ 
qaas  eis  eenuti  pnelati  dedebaat  patentes  istius:  isoBancie  erknrti  . 


'!     .• 


^     .>      l 


Univeisis  presentes  litteras  nspeefaria^i  Aapistitiii^j'  dii^Sba;  penhissibne 
huniUa  abbas  ecolesie 'ae*  menasteHr'saneiii'lifcodBi:  in  ArroMia .  oidims 
aanoti  .Augnstmi  canionieoriim  regnlarinn  Attrebatensri^  dioeesis^  Gralliee 
dioeeais  demus  in^  domino  sälatem;  Oai»  fireqaeMer  et  non  abs  re  de 
f eliglosis:  extra  sna  moiiaateri»  discmrrratibos  -sM  iter  agendbas  siniatra 
seiet  eriiri  aospicio  nial:  snönni  fsloiantiir  fao*ltatibas  ptoetatoraiB  aut 
(eslimonie,  bine  est^  qaod  nes,  pro  p|iSB0>et>dlibite  neslri  päsfcnralis  olficM 
euere  ab  bajoseemedi  iatracioBibea«  noUe  subfediQs:  aabtirabere  enpienles^ 
et  ne  quid  in  eis  incojigruDni  reperiatvr,.  ^food  ponat  in  beneätatis  regda 
aut  aalubri  instiluciohe  aliquam  maoukm^^  emnibus^  notum  fieri  yolumis^ 
nos  dedisse  hiisqae  dare.  JoUaanl  Ra^riM»  presbitero  et  Gaillelno  BawD 
diaconey  rel^ioala  nostris,  eiq>9ea8e  pk^efetsis  ademdi  moMSlerium  sancte 
et  beate  Tii^^ma  Marie  i»  mgano  Wratiriavlensia  dioceaiey  dicti  neeiri 


^5 


DMS'BingeBdiloBsenes  qno,  ist  ini  Originale  indgeltsste  und  daher  erginzt 
Aqua  eurta  •  inr  einBr  ürk*  t.  J.  MOS  ;  AUcnirtis ,  bei  Bkpaame  •  aiitft  ei 
•tiMr-Cborliarntt-Hloataa;    Oallia  christitfna,  J.  IV.  p;  86« 


Worden«  ^ 
ein  Angtl*/ 


i7&  ."iV.  -xüatUagut;,  aUoMm  Skgimaklum.': 

'^miam  et  [ci^tiiliigeneiKifis'  largam' ' ikcältaieni  m  emUsaqvie  mooasterio 

zelo   saDctiwis  vite  >  dingende  moram  itrabendi  illicqad  raligiose  habitandi 

ad:!fitifem  aat  fr«ßUifi'¥iflee  dodiini  «beriqren  reportandum.       Qaocirca 

'  :noniiies  ei'fflogiilM  nostmi  profisMioids  -prelatos  elreligloacs  aat  cajusvis 

'.    t      .  'slterits  ordinia  eciara  rin^dignifiatQ.  comtitatosiiieäiOQheaaflii  omn^,   ad 

-    -*  •         vqnoil  dBelmäiWBmt.BntAMman  exoratoa  volumas, 

quatioaaiifidca  tiOBilneiUw  awdnyi)  si  ibdigeant,  adjutrices  ppnrigere  neo 

•'  iton  pietatis.  et  cladtätis!  ia- = eösdem  opem  exeroere  veliot^    a^ptori  ab 

eo ;  t^i  jonihittin  manificas  .eat  retribuior /bonorum'^   pa^tem  iUam,    quam 

Maria  Alagdakna.:6& ..grada  sibii»  delegik  !et  q«e  non:  aolieralatr*       Nos 

Yera,;  ^qaando  ceif  aut  (tffipori6^0aLigeiioi&..8toa:pbiAlei3t  sibi  saisque  par 

-  ':      *. !  pariorofianaidaiih^  iidqot  Oj^fiirittdiiiaxiniQ  aoniieDtoy:  ihib  (pollicemur.       Quas 

iit '.     :.  auuBtiiioladias  'sorltti  effectooi.  nednon  w-aifoiiMbore  aat  vigare  a  data 

earundem  nsque  ad  annoai  infc^gruih  äat,  U6strand^revoeacioDeiiil     Datum 

in  nostre  babitacionis   Arroasiano   monasterio  sub  sigillo  nostro  proprio^ 

itfsis*  amie  »doiiini  uoatri  J^sa.€hriati  1S3$,  die'veco.  mensia  Augoati  18. 

Alter»  p^tens;  literaJ  reUqnorani  :diiordun  frdtrim  ex  Ailebrtenai  mooastem 
exiatencittin  eiaidefli  Diim.;freaoripta  ütfinu  vBi-biS'^aflbirata  ^at,  tfioninibda  pfopiüs' 
frätrum^  abbatisioat  iDMaattiriioao  daciM»  die  laBtum  elceplia/ rnomed  monastera 
lUids  Ailcnctetise ,  tabbatis'^nome»  AdTianos^tfioitpaflii  liniaa:  Petras  Tasb^^  alte- 
aa»  Aoff«  rias  Petrus  Holander,  däieionia  änao  1335-,  dies'  22  measia  AugoüstL  Ilxierunt 
autem  omnes  isü  frat^ea  Cfenotria  saa  vestiti  tunicis  alhis  et  cooperti  nigris  palliis 
ac  pro  defensione  bacculos  iv^manibus  gestautes.  ,  Sed  postquMi  a  loco  egressio- 
nis  circiter  triginta  miliaria  peregrinando  pervenisseot ,  tunicas  albas  vendiderunt 
et  de  nigris  paUiii  sibi^tuniras/ad.Modiun' cfientnm'.parari  feeeruntret  pro  baculis 
gladita  aceincti  et  ]^iIeib>äotoiiatts;«c!ilaiiCH»a  inatnicti  usque  in'Sagänum  per  ceo- 
tum  et  qoinqttä^nta^  nnliariB/penneneruntit  .  Perro  in  curia  monasferti  et  in  loco 
infimorom  per  aliquot  dies  auai/conversaeiones  '  babentes,  anteqiiam  eis  babilus 
daretnr,  quod  ma^ir  potatorea  eaaent  niox  denotati  sunt  Exinde  babituati  et  in 
conventam  fratrnm  introducU  in  duaihiHi  belsdonadarum  diebus  quaate  reügiositatis 
et  sanotitatis  bomines  esslshtfioito^pfaruii  Namse  ad  conformahdum  ceteris  fra- 
triboi  in  regulari.  discipliQa  .et  ebam-vaaeia  peaitos  recusarunt,  'posaessores  enim 
peiooniarum  ^uno  tantum  exoqito}.  «aaaiper'  «Jotitenint,  malulinas  frequenter  obdor- 
miestes  ceterasque  horas  Junta  suam  inoluntateip 'negligentes,  servos  dei  se  desides 
exbibuerunt.  Extra  boram  commedere  et  bibere  y  in  cellas  candelas  accensas  con- 
tra probibicionein  inferre^'nullbm  ailenciunr  ^rvaro^  foras  ad  curiam  sine  licencia 
exire  .et  cäntanta  kM  äuti  iseilatiaie  de  civiiate  einptbs  et  altatos  ebibere  nallum 
peccatum  esse  estimarunt.  Enimvero  unus  eorum  quadam  vice  allocutus  a  do- 
mino  priore,  cur  in  precedente  nocte  matutinis  non  interfuisset,  an  nesciret  seriptu- 
ram  dicentem:  qui  npn  laborat  npn  jpanducet^  ex  quibqs  yerbis  in  tantum  ira  ex- 
canduit,  quod  extra  prandjum  sine  l^vöre  remahsit.  ISx  eo  teinpore  semper  in 
deterius  profecerünt,    nam  importunitaöbus  jnagnis  sumptus  viarum,    quos  buc  ve- 


Y' 


tuende  consmiipswaDt,  suimnaiiique  dacatoram  aliäm,  .^aed  hie  ad  tempns  aervfe- 
lAuiy  in.  dies  postulabant  Loqaebantar  komio^s  iati  .iMer  se  lingaa  Cralliea  doHs 
inoo^ita,  ad  iios  autem  sermopem  habentes,  Laüno  eloqaio  aae ;  mentia  cone^uai 
-fejLprfmobaii^  tamen  ita  corn]p.te  et  abbreviate/  qao^.ieonuilL^.yerhay  cum  aiuniBa 
MÄiiiadveribeiicla  aüdita,  vik  eonrndem  dinudia  para  ab.jwdiiore  totelUgi  potuit  Et 
quamvis  tarn  ignotam  loquelam  Kaberent,  nihilominustanifiii:  junior  dQ.'.ela,  diaco-  - 
4ms  vidielioet,  satis  comptam  faiciem'babens,  a  qnibiiadabi  aetitilaribas  ttaaculini  et 
femioini  sexus  personis  tam  enormiter  seductus  foit,  qnod  apoataiando  abivit  Dam 
•autem  a  monasterio  sie  fngam  dedisset,  in  yillam,  qae  Langliermsdorf  ^3  ^PP^U^* 
tKr,  aji  quendam  nobilem  vasälluin  de  Calcrewt  (^cujus  faniAlas  ßius  loquele  gna* 
iiis  ideo  quod  in  Gallia  foerat3  deelioayit«  Interea  aenicir  dia  illis,  ..pecuniaruitt 
injuslns  possessor  et  vejrus  propri^tarius^  .  enim.  altero ,  in  «ödem  ekcelßi« .  profundato^ 
cantaros  vini,  peracto  prandio  quandocunque  ei  llbuit  ex  fiivjtate  allatoa,  In  Iq^t 
naria  aht  alibi  sepe  ebibit.  ISX  quadam  die  de:  bjia  duobua  junior  coUaeionis  tem- 
pore a  locOy  in  quo  sedit,  consurgens  et  ante  presidentis  mensam  cum  fiirore  cur- 
rena,  arr^pto  cantaro  prioris,  eum  percutere  nitebatur;  senior  vero,  ejus  sodalis^ 
aedicionisque  istius  instigator,  inferius  apqd  juniore?  sedeo«, ,  rem  taciUus  considoT 
rabat  Dominus  autem  snbprior  et. ex  fratribus  aliüs.tanUim  duo  doiqino  priori 
presidio  venerunt  percutereque  volentem,  ut  es^iret  jfisfprmt«  Altere  as^ni  die 
ante  dominum  abbatem  bii  duo  sediciosi  frjitres  aceersiti^.  ad  ^ubeuqdum  carcef alem 
penitenciam  secundum  delicti  enonnitatem  adjudicati  faen^nt«  Post:  peraetam  autem 
in  carcere  penitenciam  per  dies  sex  aut  octo  coram  prefeqto  civitatis  in  aroe,  eo 
jabente,  comparuerunt  emiseruntque  juramentum,  ae  nunquam  toli^atam  penitenciam 
allcui  de  nostratibus  objecturos  aut  vindieaturoa,  peciciriintquß  .iqmtinua  datis  iUia 
vie  expensis,  ut.  in  regionem  et  monasteriuiD.  syamunde  y,^»(iYm\^{  libera  eis 
revertendi  facultas  concederetur«  Quqrum  petiitipni  omiies  ,fi«ti9Si  l|b«iitissiinei  an-t 
naerunt,  ut  saltem  homines  tam  rebelies  et  inobedieptes  ex  eorom  medio  divel- 
lerentur.  Dedit  autem  abbaa  (ti^^^  ^^^  gravamine  et  difficultate  magna}  pro  vie 
sumptu  hiis  duobus  unicuique  decem  .ducatos,  quibua  aceeptia  iUieo.  jw  eivitatem 
ad  diversorium  se  receperunt,  ibique  existentes  pro  illo,  qoi  appatatando  abierat, 
Bdisemnt.  Qui  post  paucos  dies  ad  eos«  reversus,  *  ut  cum  eis  pepatriare  poaae(  • 
decem  ducatos  eciani  aibi  dandos  exposcunt«  .  Cui,  (eo  quod  iÄsque  uUa  eaosa 
apostataverit}  denegati  sunt  Et  bii  trea  in  civitate  scawdaloae;  ^ventes  et 
potacionibus  per  quindenam  insistentes,  haud  exignam  partcan  da  fieeimiis  eis 
datis  antequam  recederent  vane  CQnsumpserunt.  PostiUabant.  interun  eciam  lite<* 
ras  testimoniales,  quas  prius  secum  attulerant,  qoe  mniimci.  denegate  sunt  eis, 
A  nobis  vero  nihil  literarum  acceperunt,  eo  quod.  per  aoam  inordinatam  vir 
tam  se  Ulis  indignos  fecerint.  Plus  autem  cei^s  diaconus  deterior,  cuidam 
meretrici   adherens,     turpem  vitam   duxit       Repetebant  quoque  ab   abbate  de- 


1)     Lang  -  Hermsdorf  •   N.  O.  3  M.  t.  Sagan. 

60 


•     M      •     •-  •*  .  .*  I 


•  •    « 


474  #V;  ^  ÄkUabgui^  wbbaium  Sagaumyttum^ 

fendicala^}.  siia  cum  tiwicb,   ad  noram  satelUlaiii  ooofecUs,    quorua  preces  fra- 
stnrte  simt,  defendtealis  tarnen  ilfis  restitiitis.    Tandem  Sagamui  ^exßiintes,  in  via 
in  djjseordiam  aeti^  joniorem  preptwea  qaod  pecnniaran  viatioom  a  monaaterio  dos 
acbepisset  suis  aomptibaB  eom  spstentare  recasarnnt.     Qiii  dariciam  eorm  adver- 
snm  SB  Videos  prat  peradam  itineraoionem  com  eis  ad  tria  millaria  in  Sagaam 
ad  hospidam  odde  eiperant  ad  snam  meretrioen  est  reveisus  ^   ibiqQe  post  ali^pioa 
pepaetos  dies  ad  aliuni    hujos  civitatis  qaendam  incolam  (^negodacionis  dfscende 
*       grada}  divertit,   apud  quem  ad  nodicum  tempus  permanens  vasalltini  nobileoi,  ad 
qnem  inprimis  apostataverat,    reqoisivit.      fo  loco  ergo  illo  plarihosqoe  aliis  hiiie 
iilde  vagando  penariam  et  egestatem  indicibilem  £velat  filins  prodigusj  anstinendOy 
in  tantam  madem  debilitateinqcie  pervenit,  qnod  vix  catis  osdbus  adhereret     Tan* 
dem  post  triam  quartaliiun  eiapsam  tempus  infirmitate  magna  stomaeht  et  vesice 
correptos  ante  valyam  bospitalis  sancti  spiritus  reversus,  ut  prop(er  deom  ad  con- 
gregaeionem  nostram  susciperetur  iostantissimis  predbus  obsecravit  et  itlins  miserd 
ad  hospifale  sancti  Spiritus,   nt  qualem  infirmitatem  pateretur  certificaremur  ad  ali- 
quot dies  fuit  introductus  inventoque  quod  morbus  contagiosns  non  esset,    ad  mo- 
nasterium  receptus,  numero  fratrum  in  infirmaria  jacencinm  fuit  adauctus  ibiqne  in 
inagnis  sui  ventris  torsionibus  ac  doloribus  vivens,    transacto  anno  quasi  diaidiq^ 
viam  universe  camis  ^  ingressus.      Quartus  autem  hujus  conaoroii  irsUirj   komo 
quippe  bonus  et  simpIex  erat,  deum  timens  ac  diligens  illique  serviens,  vere  reli* 
gionis  competens  zektor  eslitit.      In  omnibus  regularibus  observanräs  se  ceterls 
fratribus,    quantum  humana   fragiMtas  sinebat,    conformare  bactenos  9tudoit,   nee 
reyerteiidi  uhde  venerat  (jffBAä  debititate  visus  prepeditus}  desideriqm  uUnm  sed 
se  )nc  semper  permansürum  firmiter  secum  ^tatnit.    Gujua  voluntatem  bonam  deiis 
ipse  usque  ad;  ferndnum  Vite  ejus  reborare  et  confirmare  dignetinr.    Amen.     Hec 
igitur  do  bild  relfgiosis ,   aliunde  ad  nos  introdnctis,   satis  prolixe  in  cautelam  fd« 
taris  abbatibus  exarata '  sunt,  ne  ex  faoili  occasione  et  absque  fratrum  matura  pre- 
babita  deliberadone  ignote  lingue  et  longinque  regionis   introducendorum   fratrom 
sint  ayidi  kidagatores  proolivique  susceptores. 
iS34.  Anno  domini  1934,    tenqpkore  regiminis  bojus  pata*is,    in  octava  sanctorum 

^  ^**  lanocentum  miserabile  ftitum  in  monasterio  nostro  oontigit  Brat  namque  ipiidam 
frater  senex  drcMer  annos  octoginta  de  Lauben  ^^])  SrasÄius  nominatus.  Hie  ali** 
quab  infimlitate  et  debilitate  eircumdatus  in  die  jam  dieto  post  tentum  oapitolum 
ante  priAsam  biemale  refeciorium  egressus  pro  cantanda  prhna ,  nt  ajebat,  cborum 
intrare  vblnit.  Dum  autem  jam  in  gradu  esset,  se  revertens  ad  fontem  inter  duo 
refectoria  existentem  ivit.  Krat  autem  tunc  temporis  ibi  multa  copia  glaclei  ex 
vebemenda  frigoris  de  aquarum  effusione  congregata^  drcumferenciam  fontis  ali- 
qiiantulum  depressiorem  et  humiliorem  reddens,  ibique  solus  constitutus  ([cujus  rd 


1)     Ihre  Wehren j   sie  hatten,   wie  mr  olien  p.  472  eaheo,    ScbvrerdCer  und  Lausen 

mitgdkmeht. 
«)     Wohl  Lauben. 


0t\        ^ 


25.    JntökL    '.  iHitmkyimu  .<<ifc> JfaftdWpin. 


«r» 


inpabtt  aescitur}  repentin»  «ui  jn  foBlem  oecUM  et  in  ifi^s  .'.jiMeiB  •  mi^rabilem 
dabat  vocen  et  geBO^äm.'  Fratres  antem  aeearreBtea, '  ^ji^toiiiils .  ieri  potaitt  »d 
dXtrahewlam  iUoin  ^  aptaveront  nmisqne  «i>  eife  «»-.äabiirisll.  et  ebm  ex  aqlia  etir 
gens  äyplittavit  et  alligäTii'liini&lis/  iSed  «ntsqmnfi)  leaMlnrtltir.«  viris  «xeea^ 
tebeneBtiasiniä  enim  •Uiaiekw  capitis'  ad  marumeb  «Rran^:  fae  in  fodfe  erat 
iMplngeMs  tai»  inlniniluriter  inliqwisaatas  M^qiunk  .i«  Uac  -.moitel*  YÜa  dioeia^ 
vitiere  pOtaik 


peHi^e  vel  iti^9$miore  ^mer^so^    «diüdiieef.^  ifoiütoe 

Iste  venerabilis  pater  per  omne  tempas  stti  r^^imtfb  g^eatfOMn  Hl oMwl^ 
iMim  Soravie  dominom  de  Biberstein^  Dsoreniy  detratftoram  Öt  ififeatibwotan  pe|r«- 
aeeutoreni  habait  Bt  causa,  wigo.  et  iueeBtivom  hajuMMdt  tancoria^  diboordictjet 
Invidiii  fuit^  qaod  se  pMer  iste  secahdum  ejds  desidirioiBi  ad  aabjefendiiaiL  Bit  ^0* 
nagiimi  fadendam  radone  bimomi^  que  monasteridai  sab  etf  habet  ^  hnmiljiafek  re- 
casavit^  insnper  et  qvod  post  eleetioimn  soaib  ipsam  aUqiio  böBoraeiobis  dotiQ^ 
tanquam  arntni  feadalem  dominum  reec^üsoefe  ne{;iexerii  BeqnisfvH  igitar  ab  eo 
tanquam  ab  Aliis  vaaaHis  soo  domimo  sobjeetis  sibi  homagiuid  fieri  et  eqatotre.sibi 
exbiberi  serviciim  quocies  se  ingdns  obtaüsset  iiecessitäs^ . .:  Ad  qmKt  &()ieiidm9 
ae  pater  iste  neu  obtigari  de  jure  vokiit»  Pröptbrea  ad  Ikiqaiimodi  .ei  servioia  ex<* 
Ubenda  se  freqaenter  difScilem  et .  inveluntariai  preboit  aiit  qdbndoqoe  deaideratQüt 
opus  peaitvs  intactam  (^exeasaciones  inveniendo}  reliqait  Talibus  «rgo  diseeirdi^ 
et  gwerre  aeeedaifibas  fomeatis  facea  iniridie  et  livoris  in  dies  magis  ae  ma^ 
contra  monasteriam  creveront  et  angmentate  iuermt.  Qnippe  ex  Utteris  Biberst^i 
antecessori  transmissis  demonstrari  potest,  ipson  ad  secandnm  ligna  aa  Utrmmi^ 
dorff,  nosträ  villS)  fteufcatem  et  Im^rem  petiTisse,  a  pttrö  äußern  idto  hoo  liiere 
est  dedignatns.  Optimas  iddrco  qaereiAas  arideres  Jaxta  bmnem  voloolatoii  aiiam 
ad  maxiinum  monasterii  dampnum,  qaot  et  qaantas  qoandocamqae  volait,  aodaci 
iemeritate  injuste  secari  et  amputari  mandavit^3  «^^  majoris  qooqae  injurie  iUa- 
donem  edam  glandes  sibi  apropriare  non  timnit^  ipsas  namqae  pro  feramm  pasta 
ibi  debere  maoere  allegavit,  nihilominus  tarnen  suos  subdiuis  ad  ^JDigendilai  eas 
illoo  direxit.   .  ^ 


.» 


A«ft*M**l 


\        i 


&)  Am  18.  Juli  flSSif  befaU  König  FerdhiaBd  I.  dem  Abtd  Jaeob/  4«ii  JUitiQOnyBW  Ton 
Bibcrtteitt  ia  der  Motzong.  des  Hiiiuedogfcr  Waklee , .  den  dieler  iiImw  veijabirte  "  *' 
gebffaaekt,  sieht  xa  bindern*    fiermsdoBf^  JNb  W*  I  M*  ▼<  Sa|aa«     '  • 

60* 


476  IV.    Catdiogui  aUalum  Saganeniium. 


usuu  Anno  domini  1934  antnmpni  tempore  tanta  fariHris  vesania  contra  aionaste- 

rinm  exagitatas  fait,  onod  porcos  nostros  et  qaonindam  nobis  subjectomni  homi- 
nam  ad  saginandnm  iuao  missos  in  dicionem  capere  et  in  Soraviense  Judicium 
impdlere  änderet  Rusticos  edam  nostros,  in  viUis  sab  ejns  dominio  conatitntos, 
dam  aliqäem  excessam  careerali  pena  paniendnm  contra  nos  committerent,  ne  ia 
Saganam  reciperentar  ad  laendnm  talem  penam  prohibait  et  freqoenter,  dam  coram 
se  eorum  causa  tractaretur  semper  eorum  partem  qaantnm  potuit  adjuvit  sicqw 
conti^t,  quod  aliqai  illoram  hominum  adversas  monasteriam  moltom  rebelles  et 
inobedientes  essent,  potestati  sue  seculari  plus  quam  monasleno  innitendo.  Ex  eo 
ergo  secutum  est,  quod  scultetus  in  Lawbehitz^}  com  reliquis  pene  omnibas  in- 
eolis  (licet  ab  abbate  nt  commanicaret  distriotam  mandatnm .  babpret]).  ad  inolios 
uapfis/^  %Bcre  eucharistic^  eommanioni  non  aproplnquaverit,  cum  SpraviensibuSf  qoi 
illiid  siu^amentum  sab  utraque  specie  percipere  sölei^t,  suam  pretexendo  maliciam, 
propteretf'&nt  utramque  speciem  aut  nollam  ^uscipere  volens,  bujns' sni  mali  cona- 
tas  jam  dictum  dominum  se  confidens  babere  tutorem. 

Hie  generosus  dominus  Biberstenius  villas  Kunczendorf,  Jescbkendorf  et 
Gzodeln  a  domino  Martine  Rinckenberg  abbate  pro  monasterio  hereditarie  emptas*) 
ad  resolvendum  modis  omnibas  quibus  potuit   instetit.     Idclrco  bonc  venerandua 

lasa.  patrem  ad  comparendom  coram  serenissimo  Romanorum  etc.  rege  anno  domini  1533 
in  civitatem  Pragensem  4:^ri  disppsuit  Ad  quem  locum  ipse  dominus  abbas  io 
propria  persona  non  sine  ingenti  pecuniarum  conaompcione  se  recepit,  iibi  quodam 
doctöre  de  Dresden  condacto  et  a  duce  transmisso  per  duamrn  hebdomadarum  tem- 
pus  permanere  fuit  coactus.  Ad  nuUam  tamen  concordiam  causa  illa  perduci  piEH 
tüit,  sed  nnaqueque  pars  cum  multo  expensarum  ineomodo  tandem  ad  propria  fait 
reversa«  Quociehs  jam  dictos  -  Biberstenius  in  Saganum  tempore  regimiois  abbatis 
TCnit  non  ad  eüm  decUnavit  sed  in  civitate  ad  aliquod  diversorium  aut  arcem 
bospitacionis  causa  ditertit.  Hie  quandam  novam  piscinam  non  longo  a  Kuncxendorf 
distantem  edificando,  quoddam  monasterii  Optimum  pratum  de  prope  adjacens  com  aqub 
illitts  piscine  inundavit,  submersit  et  annihilavit,  promittens,  se  qnidem  mmasterio  pro 
inferendo  dampno  satisfacturum ,  sed  successa  temporis  in  facto  nihil  est  subsecotom. 
Porro  quamdiu  pater  iste  in  presenti  ista  vita  subsistebat  istius  hominis  noilara 
graciate  acquirere  potuit  sed  sepissime  ei  detrahebat,  obloquebatur  adi^ersabator- 
que,   iterato  eum  citandi  et  fatigandi  Forsus  Pragam  firmam  gerens.voluntatem.^3 


i)     Laubnits,   N.  W.  lyi  M.  r.  Soran* 

s)     S.  oben  p.  359.   Anmerk.  9* 

s)  Am  13.  Febr.  1534  lad  Köoig  Ferdinand  I.  den  Abt  nach  Prag,  wenn  dieser 
sich  nicht  unter  Yermittelang  des  Hersoga  Karl  von  Münaterberg-OeU,  obersten 
Hanptmanna  von  Schlesien,  mit  Hieronymns  von  Biberstein  einigen  könne.  Der 
Streit  ober  Rnnzendorf  zwischen  dem  Ahle  nnd  dem  Hieronjmus  von  Biberstein 
'.  war  schon  i.  J.  15itB  anh&ngig.  Er  betraf  die  Wiedereinlösnng  der  Gut»  in  Knn- 
aendorf ,  welehe  der  Abt  Simon  ron  Heins  Rogewitz ,  mil  Genebmignng  Wenzels 
von  Biberstein  ah  Lehnsfaeitn »  gekauft  hatte.    S«  oben  p.  827«  Anmerk*  4*    In  dieser 


25.    Jacob  L      Seine  Burankheit  477 

Sed  dens^(^ab  impagnacioniim  ejus  insidiis  per  mortem  ex  hac  vita  eundem  patrem 
aaffereiido3  propositum  malignantis  cassavit. 

Qaemadmodum  aatem  in  saperioribos  tactam  est  pater  iste  venerabilis  In 
frequenti  usu  habuit  solacii  gracia  visitare  allodia,  credens  sibi  hoc  cedere  ad 
comodum  prolixioris  vite.  Quo^  quidem  esse  potuisset  si  debitam  regimen  sui 
corporis  in  hojascemodi  motibus  observasset,  extraordinariis  enim  potacionibus  ni- 
miam  assaetos  se  ab  illis  ubicunque  esset  vix  continere  potuit.  Idcirco  qnocies 
hujusmodi  loca  visitandi  mentem  haberet  tocies  lagenas  bono  vino  et  cerevisia 
repletas  pro  viatico  secom  ire  jabebat  ibique  in  motu  existens  et  bibendo  vinum, 
calorem  calori  addyciens  non  modicam  sui  corporis  alteracionem  paulatim  incurrit 
j^nno  igitur  domini  millesimo  quingentesimo  tricesimo  sexto^3  ^^  ^^^  regiminis  (URUSO 
decimo  in  iofirmitatem  modo  successivo  labitur  eaque  circa  divi  Michaelis  festum 
iochoante^  semper  plus  ac  plus  se  augmentando  usque  ad  purificacionis  Marie 
vigiliam  protrahitur.  Erat  namque  urina  ejus  nigra,  tantum  luci  aut  soIi  oppo-. 
Sita  rubedinem  quandam  modicam  itatuenli  indicabat.  Que  effigies  sive  color  se- 
cundum  medicorum  Judicium  omnimodam  jecoris  adustionem  et  incensionem  ac 
mortem  imminentem  demonstrare  solet.  Habuit  pater  iste  venerabilis,  antequam 
infirmitas  talis  in  eo  aggra varetur ,  medicum.in  Dresden,  apud  quem  in  pro- 
pria  persona  comparuit,  cujus  consilium  si  observasset  seque  secundum  hoc  re- 
xisset,  absque  dubio  curatus  ^  fuisset,  sed  quia  a  fortibus  potagiis  sicut  ei  con- 
sulerat  se  abstinere  *  noluit,  ideo  in  dies  infirmitas ,  sua  incrementum  accepit 
Postquam  autem  in  Saganum  a  medico  reversus  fuisset*  et  absque  cessacione  de- 
bilitas  ejus  cresceret,  phizico  Saganensi,  homini  quippe  pecuniarum  avido  et  in 
littterana  heresi  intoxicato,  qui  ad  aliquot  annos  secundum  ritum  catholice  eccle- 
sie  nee  coQfessus  nee  sacramento  eucharistie  procuratus  fiierat,  pro  sanitate  recu- 
peranda  se  subjecit.  Quem  quocies  ad  se  veniret  semper  uno  ducatu  aut  argen- 
teo  vallensi  grosso  f 3  valorem  unius  sexagene  habente  honoravit.  Multa  igitur 
nedicinarum  genera  illi  applicuit,  de  nuUo  tamen  quicquam  subleVaminia  vel  cura- 
ciouis  suscipere  potuit  In  eo  enim  tumor  pedum  apparere  incepit,  ictericia^3 
oculos  et  omnia  corporis  membra  occupavit,    flegmata  di£ficilem  in  eo  exitum  ba- 


Sache  nnd  über  die  Wiedereinlösung  der  gesammten  Gater  Kanzendorf,  Jätchkendorf, 
Zadel  und  einiger  Bauern  zn  Maradorf  erfolgten  In  d*  J«  1529  n.  1530  vier  Magde- 
borger  Scfaöffenurtcl.  Der  Streit  dauerte  auch  noch  nnter  dem  Nachfolger  Jacobs 
fort.  Von  diesen  Angelegenheiten  hat  Worbs  in  seiner  Gesch.  dter  Herrachaftcn 
Soran  nnd  Triebet  in  seinem  Archiye  p»  217  nichts  gekannt. 

t)  Es  mnss  ei|;entlich  1535  heissen,  da  der  Abt  Jacob  wurfclich  am  1.  Febr.  1536 
starb  und  die  Krankheit  also  nm  Michaelis  1535  begann* 

B)  Mehmlich  Thaler ,  ehedem  Joachimsthaler,  welche  die  Grafen  t.  Schlick,  Besitzer 
der  damals  ergiebigen  Joachimsthaler  Silbergmben  seit  1515  prftgen  Hessen ,  bis  1936 
an  WeHh  1  Rthlr.  11  Gr.  Conv.- Geldes,  also  etwa  1  Rthin  22  Sgr.  Preossiach. 
S.  Köhlers  Münzbelnstigungen.  T.  XYI.  p.  52« 

0     Die  Gelbsucht. 


478  IV.     Calaloyui  abbatum  ßayanetukun. 

buerant ,  sids  valida  liDgiiam  et  gnttar  ejus  fatigavit  anheltiasqae  abbreviatos  mor- 
tem baad  procal  abesse  demoostravit.  loterrogatas  eo  jobente  medicas,  an  con- 
valescendi  uUa  spes  de  eo  «oncipi  posset,  respondit,  ornnia  medieamioa  illi  ultra 
tpplicanda  pro  sanitate  conseqaenda  in  dubio  esse  posita.  Nihilominns  tamen  pro 
majori  pecuniarum  illi  tribuenda  copia  medfeinas  alias  atqne  alias  mimstrare  non 
eessavit  Gnmqno  qnotidie  magis  ac  viribus  destitneretur  et  jam  se  movendi  de 
loco  ad  locom  modica  adesset  facultas  spesque  omnis  vivendi  recessisset,  dominum 
priorem  ad  se  venire  jussit  et  apud  se  soli  eonstituto  charitafive  et  pateme  quas- 
dam  cautelas  in  electione  novi  pastoris  observandas  manifestat.  Litteras  insuper 
quarundam  causarum  et  tractatnum  ubi  essent  soliicite  indicat  et  elaves  abbacie 
Designat.  Deinde  sacramentis  saere  extreme  unctionis  el  eucb/iridtie  rite  procara- 
laso.  tus,  plenus  diserecione,  fide  firma  et  spe  bona  in  vigilia  purifieacionia  virginis 
€•  ^c>>'*  ])f urie  post  merid!em,  circa  boram  octavam,  spiritum  suum  exalavit  eüLtremum, 
cujus  animam  det  altissimus  requiescere  in  etema  pace  amen.  Pro  medicinis  au- 
tem  sive  dkedicaminnm  materialibu?,  in  infinnitate  sna  illi  exbibitis  a  medico 
viginti  sex  marce  cum  viginti  duobua  grossis  postulate  et  date  sunt,  nihilominus 
tamen  qaandam  adhuc  pecuniarum  summam  pro  suis  babitis  laboribus  Qicet  inpri- 
mis  nihil  certi  exprimere  vellet}  exigebat.  Cujus  postulacioni  difliculter  annuentes 
Qeo  qood  adhuc  ab  eo  in  vita  con&istente .  pluribus  florenis  dotatus  fuisset}  illi 
viginti  marcas  et  famulo  ejus  duas  (prefecto  civitatis  hoc  decekn^nte} ,  adycere  et 
persolvere  compulsi  sumus.«  Plus  igitur  quam  centum  marcas  de  infirmitate  hac  et 
precedente  hujus  patris-^acquisivit,  preterea  ab  omnibus  ferme  egrOtantibus,  ad 
ejus  curam  convolantibus,  intolerabilem  pro  acceptis  medicinis  exigebat  solucionem« 
Hac  accedente  racione  a  pluribus  hominiDUs  exosus  et  abjectus  babebatür,  sui  de- 
meriti  justam  recipiens  talionem. 


XXVI.    Mte  domini  Sitnoni»  eMeciione,  htufua  ntttimii 
»ecundo  äbbaie,    cognontine  JPecaoid  dieio. 

10.  Febr.  Anno  dominice  incamacionis  1S36  dies  sancte  Scolastice  virginis  pro  novo 

pastore  eligendo  constituitur,  nam  domino  Jacobe  per  mortem  sublato,  illustris« 
simo  duci  Saxonie  etc.  Georgio,  per  duos  fratres  in  Dresden  missos  boc  illi  in- 
ainuatur  et  pro  eligendo  alio  in  locum  ejus  catholico  viro  mox  ejus  consensus 
acquiritur«  In  electionis  igitur  die,  disposito  publice  nolario,  sagaci  viro  Valen- 
tine Knoflel,  scole  rectore,  ac  testibus  ad  hqc  subordinatis ,  in  presencia  nobilis 
et  strennui  viri  Sifiridi  de  Nechera  Saganensis  prefecti  ad  eleclionedi  per  aodum 
acrutinii  proceditnr.  Blectione  autem  peracta  singulorumque  elfgencium  votis  per 
notarium  in  loco  capituli  publicatis,  major  pars  fratfum  in  fratrem  Simonem  con- 
sensisse  atque  eum  elegisse  invenitur.  Vehemeuti  autem  pavore  simul  et  timore 
electus  eircumdatua,  ab  iroponendo  sibi  onere  regiminis  ob  sui  corporis  exiguita- 
tem,  seiende  et  experiencie  insufiScienciam  flentibus  oculis  se  supportari  obsecra- 
vit.    Diu  vero  eo  sie  reluctante  et  se  minus  idoneum  allegante,    nihilominus  per 


r 

r 
i 


$ 


V 


26.    Siuum  IL      Seine  Herkunft..  479 

fratres  et  prefeetamy  ne  eleetioni^  facto  a  spirita  sanoto  emanate  se  opponere  velU 
obnixe  ei  instatar  et  sopplioatar.)  Tandem  nimiis  eoram  devietaa  precibus,  m 
spiritoi  saneto  et  obedieocie  boao  contrarius  esse  ihveniretar ,  oneri  tarn  ardoo 
regiminis  (^licet  invitas3  magna  oordis  hamilitate  se  subjecit.  Libet  autem  ad  ha* 
jus  viri  genealogiam^  descripeionis  pammper  convertere  stilum. 

Pater  lUuis,  de  villä  CzolHng^}  oriandas,  in  pascendis  ovinm  gregibos 
gnarns  validi  et  nobiUs  Glementis  de  Vnrfaw  in  pago  RaGker8dorff*3  vasalli  ns* 
qae  ad  tempus,  quo  Cllogovia  a  Sarracenis^}  obsidebator  opilionis  tenebat  ser« 
yiciinn.  Demnm  bk  recessa  eoram  a  Gkgovia  ab  ilüd  omni  sabatancia  saa  spo* 
liatus,  Bimia  affectos  tristicia,  ocnloram  suoram  lamen  amisit.  Mater  vero^  ia 
GBpra^3  progenita,  predieti  nobilb  vasalli  coce  fongens  servicio  et  servas  et  Mt 
cilla  secimdom  catholice  ecclesie  ritmn  matrimoniaUter  ibidiem  faenmt  assooiatf» 
Sicqoe  ambo  rarigene,  saccessu  temporis  qnatuor  filiorum  et  totidem  filiarum  focti 
parentes,  in  malus  egestatibus  et  pennriis  ac  qaandoqoe  ([presertim  post  cecitati^ 
immissam  plagaml  bonoram  hominam  elemosinanim  fniicione  filios  saos,  qaoasqae 
hominam  servitatibas  mancipari  possent,  cam  ingenti  soUicitadine  edacarant.  Unos 
aatem  .illoiwfti  de  qnp  bic  meneio^  in  deeimo  wb  etatis.aano^  «msu  oijasdam 
Saganensis  civisse,  amite  sae,  litteraram  stadio  fuit  applicatas.   , 

Post  maltas  vero  miserie  et  inedie  pressaras  indigencieqae  toleratas  mole- 
stiäs  qaarandamqae  binc  inde  civitatom  perlastracionem  et  peragracionem  anno  do« 
nftini  1506  vigesimam  primam  soe  nativitatis  ageos  anmm  in  profesto  divi  Stihr  ims. 
nislai  episcopi  et  martiris  verno  tempwe  per  interceasoriam  sapplicaeiooem  egregii  '•  ^^^ 
docteris  Philif^  phissici  ae  cojasdam  Si^nensis  senatoris  Wencseslai  Neaman, 
sine  hesitacione.    spiritus  sancti  instinoto  ad  hajos  monasterii  saerMi  religionem 
foit  admissoa.    Probacioois  aatem  tempore  oaqoe  ad  transfiguracionis  domfai  nostri  6.  Ai«» 
Jhesa  Christi  festam  peracto,    prias  in  vigilia  ascensionts  domi»i  religionis  liabita  aa  Mai. 
indatas ,    solennem  professionem  (capitalari  omissa^  com  reliqais  quänsdam  fira* 
tribas  in  ecclesia  eoram  popalo  fecit.      Bxinde  circa  qoartale  cracis,    a  domino  M«  Sept. 
Paalo  abbate  de  Hawgwicz  minoribds  ordinibas  iniciatas,    Wratislaviam  pro  sab-» 
diaconata  nanciscendo  fditmissus.      Post  hoc  itenim  ad  festui  natalis  Christi  ad 
eondem  locnm  directus  sacro  diaconatas  ordine  extltü  insignitos.      Peractis  aatem 


in  novidatu  annis  qaatqor  cam  dimidio,  tempore  adveotos  demini,  sacemocii  gra* 
dam,  in  Libasz^3  traosmissas,  fbit  adeptos  et  coasem^iier  in  die  sacro  epiphanie  o.  Jm. 
domini  mataram  cantando  ad  kadeia~  concti  poteotis  iet  prinueias  peregit,      Post- 


^)     Zlilling,    &  O.  %  M.  T.  Preittadt,   N.  O.  4  it.  r.  Sagsn. 
1)     Rttckersdorf,   N.  O..  2  M.  r.  Sag». 


s)     Es  ist  nnstreilig  die  Belagerane   Glog^n's   im  J.  t488_dareli  des  KöiNgt  Mathias 
i  Rinder  Kerelto  mit  Blähe  ersog. 


aehwarzes  Heer  gegen  Johann  D.  t.  Sann  gemeint.  S.  oben  p*  S8Sf  denn  ana 
dem  Angefiihrten  ersieht  sich,,  day  der  Yaler,  wdeher  damals  Huid  warde,  die 
Rinder  bereits  mit  Näheersoe. 


^)     Riipper,   N.  O.  1  M.  y.  Sagen. 

*)     Docn  wohl  hthuBf  der  Sits  des  Bisthoms» 


480  IV.     CaidlogHi  abbtOum  SaganenHum. 

quam  vero  in  hac  sacra  religione  portando  poodaa  diei  et  estus,  qiUBqaagesiiiiiim 
ane  etatis  perficiens  annum,  triginta  annos,  XII.  septimaoas  et  tres  dies  minus, ^} 
consoniasset,  anno  et  die  qao  supra,  ad  abbacialem  evectns  atque  aoblimatiis  fuik 
honorem.  ^3  Quem  dominus  deus  ad  ecclesie  sue  cnstodiam  et  defensionem  in 
doctrina  perfecta  et  vita  sancta  sanunf  et  longevum  conservet  oviculisque  suis  bene 
rectis  et  custoditis  post  hujus  misere  vite  exilium  largiflua  eum  preveniente  dei. 
'  misericordia  et  gracia  una  cum  eis  gaudiosum  celestis  patrie  introitum  ommbus 
electis  iliias  preparatum  et  concedendum  adipisci  mereatur  amen.  Hujus  ergo 
venerandi  patris  humilem  stirpem  et  ignobile  genus  in  descripcionem  venire  com- 
placuit,  ut  ex  suscitacione  inopis  de  terra  et  erectione  paoperis  de  stereore  lau- 
detur  deus  cognoscatnrque ,  quod  ipse  non  sit  aceeptor  personarum  indifferens  sed 
discretor  cogitacionum  et  renum  sapiens,  qui  in  omni  gente  se  timeate  et  juaticiam 
operante  gratam  complaceneiam  concipit  et  ex  puro  corde  et  consciencia  sUii  obla- 
tam  servitutem  non  dedignari  soleL 

JDe  quibUMdan^  aUi§  eventibut  iUiu9  ieutpmri». 

tas7.  Anno  a  nativitate  domini  nostri  Jhesu  Christi  1S37  pridie  idus  Janoarü 

19.  JftB.  ^1^^  universe  camis  ingressus  est  dux  Johannes,  Georgii  illustrisaimi  nostri  prin- 

dpis  Saxonie  filius,  homo  quippe  adhuc  floride  etatis,  qui  ad  multos  annos  saper- 

vivere  potuisset,    si  a  superfluis  meri  potacionibus  se  temperare  voluisset.     Sed 

quia  ultra  decenciam    (cen  refertur)   sue  male  cupiditati  Irena  illieite  relaxavit, 

incomodum,  quod  talem  exorbitacionem  frequenter  sequi  solet,  eum  experiri  opor- 

tuit.     Deinde  anno  Christi  153^  germanus  ejus  dux  Fridericus,    qui  in  eodem 

camisprivii  tempore  filiam  comitis  Mansfeldensis  in  matrimonium  dUxit  die  vice- 

i»30.   sima  sexta  mensis  Februarii,    que  erat  quarta  feria  post  Invocavit,    ex  hac  mi- 

96.  Fdnr.  gf gyj(  vita.     Homo  profecto  aatis  modestus,  laudabilis  vite,  honeste  fame  et  hone 

con versacionis ,    illustrissimi  principis  Georgii  patris  sui  absque  dubio  (ü  morte 

non  preoccupatus}  per  omnia.  secutus  fuisset  vestigia,  veneno  autem  sibi  clam  ad- 

hibito  interiisse  a  quibusdam  suspicatur.^3 

iO.  AptM.  Post  hoc,  anno  eodem,  die  deeima  sexta  mensis  ApriUs^}  iUustrisMiaus  et 

christianissimus  in  partibus  nostris  princeps  ac  dominus,    dominus  Georgius  dux 

,  Landtgravius  Dhoringie,  marcldo  Misne  etc.,  vir  sexaginta  Septem  amio- 


1)     Da  er  nehmlich  7.  Mai  1K06  eintrat  und  10.  Febr.  Iit36  sum  Abte  gewihlt  wurde, 

ao  fehlten  am  SOaten  Jahre  nach  seinem  Eintritte  noch  IS  IPV^ochen  nndSTage.    Er 

war  sonach  i.  J.  14t)6  geborcQ. 
s)     Am  13*  Mai  1536  wnnle  die  Erwählong  dea  Simon  Petzijt  com  Abte  von  Biaehofe 

Jacob  von  Brealan  beatätigt. 
s)     Yergl.  Weisaea  Geach.  der  Chnraächaiachen  Staaten  III.  p.  852,    und  die  daselbst 

angef.  Qnellen. 
4)     Er  Btarh  erat  17.  April. 


26.    Simofk  J^\  '.  Benof,^  Cfetirg.  wu^  Sftl^en.  .  481 

nMy  ^cto  mensimn  et  qafitaor  diemm  v!am  aniFerse  cavqis  ^t  ingressiis,  qni  se 
contra  Lateranam  isectam  sive  Ueresdin  (^cujus  Mairdnas  Lüter  mönachos  apostata 
et  sponse  Christi  cujusdäm  moiiialis  deo  dicate  rapV)r  tunq  temporis  aator  extitit^ 
quasi  miiriim  irrefragabilem  opposujt.^3  ^^  illius  etatis^tpr))ulencia  in  tota  Ger- 
mania inyenire  principein  simileiB  non  conce^i^jt^j^vi  ,eci9m  zelator  justicie  et  eqoi- 
tatis  fait,  cle|i  et  religiösorum  miseripor9..iator  paupermnqu^'  et  pupillomm  pias 
consolatof  ^  i^st'  inventas.  Napi  novi  hospjtalis  in  Tlresden  pro  centum  persönis  ibi 
jagiter  et!  qiiotidie  sustentaadis  jps.e  liberalissimus  fqndalor,  dotatör  et  erector 
foit  0aem  utique  .niillus'  scismaticorum  impetuosus'  incursus-  a  vere  fidei  so- 
liditate  et  Christiane  religjönis  strennuö  cönsectata  .  unquam  movere  vel  evel- 
lere  potoit,  onde  merito  '  pre  aKis  sui  teiiiporis  principibas  ob  virtatom  pre- 
rogativam  ac  catholice  fidei  con^janciam,  qnibiis  (^veluti  lacifer  .  reliquas  Stel- 
las exeellere  solet}  emiciiit  et  libmeil  christianissimi  pnncipis  nbn  immerito  pro- 
merqit.  Qni' nüta  dei  (^du6t)i(s  suis  filüs  Johanne  et  Fridefico  ante  se  ex 
hoc  mundo  per  mortem  translati's3  sine  berede  decedens  üterino '  germano  suo 
duci  Henrico  civitates  dominiumque,  a  se  ad'  longos  gubernatum  dereliquit  In- 
toxicato  autem  (^adversariis  ejus  id  procurantibusl  pro  eo,  quod  eorum  Lute- 
rane  secte  vel  factioni  consentire  ac  implicari  noUet,  a  quampluribus  hominibus 
interüsse  creditur.  ,  * 

Eodem  quoque  anno,  'Hie  yicesimä  nona  illius  mensfs   videlicet  Aprilis^  tttSfl. 
nobilis  et  stirennuus  jSiffridus  de  Nechern,    Iqui  prefecti  funcjtus  officio  in  Sagäno 
penes,...^3  Annos,  decrepite  etafis  vir^  aue  carnis  debitum  exolvit« 

Anno  1537. circa  sanctorum  Fabian!  et  Sebasliani  festum  aggeres  amborum  tasRr. 
molendinorum  prope  Saganum  ad  aquam  Bobere  jacencium  ob  nimiam  glaciei  ^*  *^***^ 
abundanciam  eos  impetentis  dirupti  perierunt  Ex  hoc .  Saganensis  popalus  haud 
modicam  penuriam  in  frunientorum  et  brasiörüm  molicione  pertulit.  Ad  peticionemi 
igitur  consulatus  rota  äna  molendini  nostri  Tscbirnensis^J  usui  eorum  pro  terendis 
brasiis  ad  tempus  accon^odata  fuit.  Molendinuni  quoque  Brandstatense  pauberüm 
bospitalis  eodem  tempore  consimilem  aggeris  destruccionem  ex  tiimia  glaciali 
abundancia  sufferre  oportuit,  necnon  et  molendioa  refiqua  pene  omnia  in  Bobera 
coUocata,  Bergers,  Tschachens  etc.  ab  hujusmodi  ruina  se  eximere  non  quiveruikt. 
Preterea  molendinum  jam  predictum  bospitalis  sancti  spiritus  ob  multiplices  aque 
Bobere  inundaciones  et  propter  frequentes  inde  secutas  aggeris  destructioues  plsca- 
tommqne  tediosas  et  asaiduas  quenmonii)Sy  molem  tantam  Ijgnomm  lapidumque 
pisces  codscendere  nbn  posse  dipeiiciumV  illustrissim}' ducis  Georgii,  pleno  acce- 
dente  conaensa,  etemo  aabjacere :  interitui ,  a  nobili  et  atreonuo  Siffriido  de  Nechem 
eodem  tempore  Saganensi  prefecto  est  mandatum,    tali  sub  condicione  et  modo, 


#  I 


1)     Wie  uchdjracUicli  und  strcupe  er  4*s  getluin  e.  .Bot tigers' Gesch.  r.  Sachsen  L 

6. '482  ff.    ;  >  '  ^f'   ■  '^    -•«*,.       ^^»  ..........«*. 
A  ist  fiir  die  fehlende  Zahl  im  Orifrjnkle ' leeret  tUnni  gelassen. 
9)     Es  liegt  noch  jetzt  eiji^e .  sogenannte  Stifts  -  MoUe  an  der  Tschirna. 

61 


• 

qaod  singalis  äimls  qoartalfbas  prieipositas  lios;>Ital{s  aut  paoperdm  ftliäem  eadsten- 
dam  provfsor  quataor  siligitiid  modlos  de  nnolendinls  arci  Sagattensf  atttnentibas 
hereditarle  et  pörpetaf$  temporibns  movere  et  sablevare  habere  debeat.^3  Agram 
vero  ad  flltfd  jAioietidUitiiii  pertlnentem  ih  atröqae  Bttore  jaceAtem  eiridüm  biquiliDO 
villule  Braodstädt  mönäsietfam  pro  centtim  et  XX.  marclB  hereifitaHe  veodifit, 
ita  qaod  presebd,  scihbiet  ]^aal  j[itibl^e^  appellatad,  et  (mnelA  ilskUüi;  kmptütes  et 
possessores  ilfius  agri  ab  abbate'Vel  prepoiifto  Ikospitalis  eondäm  pörrfeetvim  ^ 
säscipere  ipsisqae  hotttagiam  facere  obiigentar  ae  ad  divi  Micbaefis  aaxhaiigel! 
feslam  singalis  annis  annualem  et  hereditarium  censam^  daas  videlieet  mareas  per- 
petuls  temporibos  dare  et  exolvere  prefato  preposito  pro  sastentacione  panperom 
astrieti  habeantur.^ 
iVS7,  Anno  dpmini  153T  et  ihdicta  fiitt  et  itnpbisita  contribttdo  peeaoialts  aire 

steoralis  contra  Tarcam^]|  saper  rasticoa  seorsam  et  saper  saperioritatem  illoram 
seprsam,   ita  qaod  onasqiusqae  coaclas  fait  bona  saa  taxare  secandam  eonsden- 
dam,   pro  qaanto  ea  vendere  vellet,    et  de  centam  marcis  in  districta  Saganepsli 
Prebassensi  et   Naambargensi   oportuit  onamquemqae  dare  tres  fertones  anales. 
Ca!  contribadoni  tres  solacionis  termini  prefigebantur ,    sdlicet  feria  qtdnta  ante 
trinitatis,  festam  Bartholomei  et  dies  saneti  Galli.    Bona  aatem  monasteril  in  di- 
stricta Si^anensiy   Prebassensi  et  Naambargensi  pro  decem  milibas  mnreia  (arafa 
faerunt;    de  qaibas  excrevit  samma  dända  märce  septaagiata  Septem ,    ad  onam- 
qaemqae  donstitutam  terminam  marce  XXV.  Pecaniäm.  ifistfper  de  bonis  nostrormn 
rasticoram  nos  coUegimas,   qaa  namerata  fnvente  sunt  marce  anlas  taxadonis  sive 
eonfribncionis  drciter  centam  et  qainqaaginta.     Q'aam  coUectam  pecaniam,  et  no« 
Stram  et  nostrataam,   capitaneo  {Siaganensi  presentavimas.     In  districta  aatem  S<h 
raviensi  de  singalis  mansis  mandätam  fiiit,  *  dare  unam  maream  gi-ossorum  nsaa- 
liam.    Qaa  per  nobiles  vasallos  sive  saperioritatem  collecta,  redimebant  se  et  suos 
cum  ea  ita,  qaod  de  sais  propriis  bonis  vasallos  nihil  dare  necesse  fuit,    qaamvis 
eioram  bona  eciam  taxare   cogebantar.      Taxafä  aafem   fderant   bona  monasterii 
in  jam  dicto  Soraviensi  districta   pro  octo  milibas  marcis,    de    qaibas  excrevit 
gamma  pecaniaram  danda,    marce  octoginta,    qaas  de  monasterii  deposite  peca- 


0  Am  25.  F^br.  1837  Unfte  Siegfried  v.  Neehem  die  Hospitalm&Ue  bei  BvensUdt 
ftuBH  &erzogI«  Sichsiaehen  Amte  za  Saffan,  aiugeiKMnaieHi  den  Acker,  nnd  vei^ 
adirieli  den  Stifte  jilirlich  auf  den   Miililen   n   Sagaa  16  SckeflU   Korn   Zine- 

K)  Am  2S.  Jani  1557  beaUtigte  Siegfried  von  Necherii ,  daaa  ^  der  Abt  den  Acker  aa 
beiden  Seiten  dea  Bobera,  mit  Garten,  Gehölz  und  Wieaewacka^  wie  ihn  die 
Mnhle  zn  Brenatadt  gehabt,  für  ISO  Mark  an  Panl  Rebiger  za  Brendatedt  erblieh 
yerkanft  hatte.    Urk« 

B)  Nach  Schick fuaa  III»  p.  178,  nnd  Pol  lU*  p*  91,  wurden  Ton  den  Fanten  nzd 
St&nden  78000  Golden  zu  58  Groachen  bewilligt^  Ton  100  Gald.  Vngariach  aoIUen 
94  Groachen  eniriditel  werden.  Hier  erhalten  wir  nun  einige  nähere  Angaben  über 
die  Art  der  YerÜieilang  und  Erhebung  dieaer  Art  Ton  Steuern. 


26.   Simon  11.     Türhtnfteuer.^  ^  Uierwffm»  vm  Bfberttein.  483 

ma  txolvumis,  id  rog^ntibos  nistlrisy  abrilK«  a4  Bairtholomei  festw  tot  re- 
..<;e;ptiijri« .  Postremo  omnia  monaaterii  bona  in  4jstric(a  Glogoviensi  jaceiMia ,  pre- 
p^^ris  ^niitfj|iberg€tnai  et  Beiwiej^i  additis,  ad  valorj^m  ^eptem  milium  marca- 
nunf  aa:^ii»  iTaenuit/ '  samiDaque  e:$;^de  danda  p;roveaie49  tiibus  vicItHis  ceu  in 
Slägwensi  dia^ricta  sexaginta  et  a|)^ '  ^^cq  erant^  jpreter 'Wacion^m  rasticoToip») 
4aa  anns^siiae  de  centiim  jnarcis  XVh  jSchweiaiiiGaEense3  grossulos  exol?e]^ 
cogebator.\) 

Teapore  Imyos  venerandi*  patris  doxainvs  geqeroaiM  Qieronhiuis  de  Biber- 
jüi^yn  itenua  eoatra^  mouasteniiai  noBttivin  ila  invidia*  et  persecaoioae  incaBdoit. 
iXamanno  CSj^m^l^^  toroppiiej  porcos  nostj^^s  al  a^prandajoi  rast}-  ^^ 

eoraui  nostironuii^ad  Jtsmm,  ia  Etermadörn  pro  sa^nf^cipjie.^u^^glwdes  positos  yi  et 
poteaUte  siia  abstalit  «t^  Söravieiiai  judjblv  ifnpalßos-  ad  seip  ierane  septiBiana9^  öon- 
^liia;.ja3  et  egaUatem  detlnnit  Qai^  jpQrci  taBdem  Sifirido.  4e  Nfecb^rn  Sa^anensi 
pre&c^  iCv^  patente}  dpnati  faeirunt  nabi^me  ab  eo  Festituil  ^  Pelnde  iii  mense 
Jlaiinarv)  jm  diotos  Biberstenius  dejnkHim  abbatem  apad  sereaissimam  Bobemia  etc. 
regem  iB^erdinanäum  veluti  sibi  contumacem  false  accusavit  et  ijuaal  contra  x^fpWk 
lieraonam  ac  s^os. aobjeetos/sedieiaiieiv  ^t^^Utem^q^citare  volenti^.  eomparen- 
iknn  in  Prageasl  arce  cafain  regte  n^ßtat'e  JiUf^ris  jpsgalijBi^s^  !o^^  prooaravi(t, 
Ifllfa  comparicianis  aatem  teripinuni  /j^nqicijjm .  dominus  prefectui  Saganensis  pro*  ^ 
£atas  Siffridas  de  Necber/i  j^ter  .iitrainque  partem  ipro  fi^^sß  .^oniposicione*  amica- 
bUis  tractatua  dieni  atatu^re  naa^tulit,  et  doiniho  BibprstjBniQ  talem.  dieiq  ae- 
eeptant^  et  ipso  duoa  eonsiliariQs  mittente  aoibarani  parcmm. discordias , pro  inoao 
aiU  posaibili  in  dominica  Reminiscare  sedare  ^t  in  onaminita^em  reducere  sätaga- 
.biut,  Caase  aotem  propter  auas.bona  d]strict^s  Scu-ayißngi^  inf (.et?bat ^  TidelH<et 
Conazendorff,  Cwdela,  JeachLendprC^t  giv)sdam  Jtistifo^^  mnt. 

Nam  dominos  Biberstenios,  suos  predecessores/  collectorum  fendalium  ömnes  in 
simiil  equalem  sortem  habuisse  ajebat.  Hac  racione  dominum  Johannem  Biber- 
stenium  (a  quo  illa  bona  hereditarie  provenerunt  monasterio}  ad  hereditariam  ven- 
4ieiQDeiii  ^nollam  penitus  habuisse  iacvltatem  asserebatr  uaoper  et  litteras  ejus 
^ieaapev  nfobisidai»,  pfo  eo  quod.  naltis  ifukiKenUur  UuKvij^is  teatjibiM,  [opnioQ  esse 
tsrttflpeeMs  «t  ex  coaseqMflti  onni  tebwb  Mrentoa  habdre  voluit  Ut  autem  i^^acta- 
tus  tafis  in  donMrdiam  iret  et' lAejMfe^  ^ncMiRäflerf^  jtite^''pa<ä9'4iraeralfl»drefri- 
gerio.   has  possessionis  auer  a/baaoirimt  paiHeii:^  vi- 

delicet  vJUulam  J[qacbkendorff,  pasfura  -in  agris  eju?  pr6  f^^^Hii^i.,«  peck^^ 
mm  enatncione  i^eaenrata^    mMdiiitate«i .  cujaadaip>  agdiiaob:!;Q»t>i:axi^W}i  ^^emore, 
proprie  die  Obiracbar/  tmum  pratum  rösaffiAnnap^Uautaiyjpfiu».ab  ^eadett  domino 
in  edHIcaeione  (dscioe  a^a!sf  •  «rofiindatu«  alte,  aabnafau^' ^'dood^^vivarlod  ante 
Soraviam;   unam  marCam  in  Qti^kh^  )t^tmii\^  Itt  viUa 


^)     Sonach  worden  alle  Gater  d«s  Klosters  anC  ]KS,OQO  .Mark,  ab« 
mUm  818  Marlt  cntrlclitete ,  also  je'eii&e  V6ii  «»-^llVlJbtKf' 


484  tV:  '  Cätiüo^  abifdiim  Sdganemtum. 

Marsdorff  rasticos  et  centam  ac  qainqnaginfa  carrentis  moliete  inarcas«  Desa- 
per dedit  nobis  novam  confirmacionem ,  se,  suos  heredes  ac  fQtiiro3  ejus  suo- 
cessoreä  obliganteni  et  in  se  continenlem ,  quod  monasterimii  ^itte  bona*  ipsias 
in  suo  dominio  sita  neqaaqaam  ultra  injastis  infestacionibus  Inquletare  .vellet*  ant 
in  nemorain  asafructa  iinpedire  aed'  pocius  tili  deinceps  jastam  et  delitam  im- 
lass.  pendere  protectionem.  Talis  confii'niacio  data  est  anno  Uhristi  1538  feria  se- 
•aa,  ApriL  cnnda  papce.  ^) 

i587«  '  Anno  domini  1537,    die  seqnenti  post  divisionis  apostolorom  festam,   jam 

16.  Jviu  prefatns  nobilis  et  generosas  dominus ,  dominus  Hieronimus  de  Pibersteyn  Glogo- 
viensem  ducatum  in  dicionem  süaia  Buscepit,  triginta  quatuor  mtlibus  Ungaiiconun 
florenorum  domino  Fei^dinando  Rom^idram  etc.  regie  mäjestati  destiper  datis ,  que 
sublimitatis  adepcio  mönasterio'nosrtrti  ]([s!cut  presumiturj  haud  modicum  aliatura 
est  gravamen,  propter  frequentes  ipsius  et  suorum  famulorum  per  Saganom  ver- 
sus Soraviam  et  exinde  m  Glogoviam  itineraciones,  ad  monasterium  refectionis 
et  hospicii  habendi  gracia  declinancium.      Faxit  deus  liujasceitiodi  asaiduas  invisi- 

tadones  fieri  portabfles.^3 

tS98«'  Eodem  aimo^  in  die  sancte  M Arthe  virginis,  illustrissimus  princeps  Geoi^os 

89«  Joii«  jjiix  Säxonie  'suos  consiliarios  in  Sagatium  misit,  tres  viros,  sciencia  simul  et  ex- 

periencia  eminentes,'  döcioresjurium  düös  et  nobilem  vasallum,  quos  monasteriam 

post  elapsam  horaiii  eorum^'^dventas  einä  sex'  cahtaris  vini  honoravif.     In  quatuor 

cantaris  majoribus  offerebatur  vinum  commune'  album  et  rubeum  in  duobus  vero 

minimis  rinum  apiariuib,!^}^^^^^^  Muscateller,  ex  cellario  civitatis,  una  cofyla,^} 

id  est  Qxidxi^   pro  decem  grossis  eipptum.      Superaddebatur  hiis  maldratum  unun 

avene ,   pro  tercio  autein  die  dd  ^räbdendum  in  monasterio  una  cum  prefecto  civi- 

'  tatis  invitati  fuerunt«*^'ei  in  borä  eis  prefinita  comparentes  cum  ferculis  fenne  oeto 


)  Am  17.  Mäi^  1553  siclilbsB  'SiegiMe^  ton  Necbem  swiseliett  den  BeröUaiiekligteB 
'  ries^  Hieronymns;  roh.  Bib^rsMtil'iiiid' dem  Stifte  ^gau  den  i»beii'»aii^ef&liitea  Vcr- 
^  gleieltj:4ii8*  Stift  .ioUte- daiiiL  deau  mon  BiAM^ialeih.  jnit  lieiaev  Eidevpflieht  T^andeii 
i»«yiP>{11«PU^:«a;fbaj>4lj;  iiad.tjfjeU«^  flicMmt  Aeittjlieli^P  Personen  yeraorgt  wurde, 


'■\     K 


SD  AqllcVij^ikiim^J^  allßu  GüferUi    bo  das-  Stift  unter  Uir  habe, 

thnn,  wie  em  £rblarst  zum  bagan  mit  dergleichen  Outeicn  tnnn  werde*  J#ie  von 
t\^Wie\i\M^'%M^^iik  diia'  SUft' in  ilir^n  ISichwildern  li?efrMiibdeniv  wogegen 
ste  sieh  d}e;  WildbalinVörbebiUt«Ut;i^  N«cbd^  sieh  der  toh  BHleriiteitt  a»:J;.  April 
soek  auvoF  «M^i^ei|fldtotiifh[<faniidnK''Stiftei  eine  Wiese  im  Sertner  Wald«  anage* 
beten,;  nabmtlier  $9^  Apvii^ClIo^Mg^  ^i  dej^i:  Oaterfeiertwenj)  den  Yertrag  Wy    und 

:  .  tm  83L  4k4  ^fVKf^*^^'^)  ^\  j^ :  $^lji|f]t^npteEU>anen  von  Jeschlcendörf  an  den  yon  BI- 
beratein.  TTrlik»  '  Vergl.  noch  oben  p.  527,  359,  und  p.  476. 

I)  Da  Hieronymna  von  Bibersteln  das  Herzogthnm  im  Jahre  1840  wieder  abtrat, 
der  Verfasaer  weiter  oben  noeh  etwas  aus  den  Ereignisse»  des  Jabtts  1538 
Bcbreibt,    so  ergiebt  sieb  die  Zeit  der   Abfassung  dieses  Tbeib  der   Chronik  sehr 


s 


) 


lese  Bezeichnung,  tdi]^t*I)ei  ^p,  VfiPg^:  n.  d»  >y.:    Tiuum. 


^)     Cotyla,  oder:   fy>tUe,   menanra,  quae  medium  Bextarinm  eoiitUl^t'    DurCange. 


26.     Simon  IL      GkichzeiHgei.  485 

aat  novem  safficienter  fuerant  refecti,  caasisqae  pro  qaibas  expediendis  missi 
eraat  rite  compositis  et  ordinatis,  die  quioto  Saganum  relinquentes,  ad  propria 
remearunt. 

Anno  domini  153S  illostris  dax  de  Meckelberg^}  matrimonio  desponsavit  IM», 
et  dedit  isoas  daas  filias  Friderico  Lignieaenai  et  Joachimo  Olsnensi  ducibus  Slesie^ 
habaerontqae  itineracionem  suam  per  Saganom,  moram  ibidem  fa^ientes  dorn  versns 
Lignitss  viagiam  facerent  per  noctem  ünam*  Demum  päractis  nupciarum  diebns 
redeundo ,  per  noctea  daas  et  diem  unnm  nioraü  sant ,  ^  faeruntque  ^  iliostrissimo 
principe  nostro  disponente,  in  redeundo  per  prefectum  Saganensem  Siffridom 
j^eckern  omnibas  escarum  et  pabalamm  necessariis  gratis  competenter  provisi,  in 
namero  existentes  quasi  septingenti.  Aceeperunt  autem  ob  vie  longitudinem  dam* 
pnum  (]ceu  fiinia  erat)  decem  optimorum  eaballorum  interitum^  a  patria  sua  versns 
Liguitz  et  inde  usque  in  ^aganum  remeando. 

Eodem  -anno  Serenissimus  Romanomm,  Bohemorum  eto.  rex  Ferdinan» 
dus  circa  sancti  Senracii  *  festum  de  Praga  super  aquam  Albim  navigando  ad  iz.  IM« 
illustrissimum  ducem  nostrum  Georgium  in  Dresden  venit,  ubi  per  sex  mo- 
rando  dies,  ab  eo  magnifico  munere  XV.  centenis  Vallensium  grossonun  ai^ 
gento  honoratus  fuit.  Postea  in  Budissen  itineracionem  assumpsit,  ibique  us- 
que in  quartum  diem  perseverans  steuram  contra  Turcam  sex  Luzacie  dvi- 
tatibus  ac  reliquis  opidis,  de  inille  florenis  sex  florenos  Renenses  tribuendos, 
indixit  Deinde  Görlitz,  Boleslaviam,  Lignits  ac  Schweidenitz  peragrando 
'Wratislaviam  petivit,  in  quo  loco  ad  tres  septimanas  permanendo  eciam  tot! 
jSlesie  contra  Turcam  steuram  exolvendam  imposuit.  Cujus  tamen  contribucio  in 
eSectum  non  venit.^3 

Anno  domini  lS3d  In  vigilia  festf  conversionis  sancti  Pauli  domina  Ursula,  isso. 
illustrissimi  ducis  Karoli  Monsterbergensis  etc.  fiüa ,    quondam  domino   generoso  ^«  ^^* 
domino   BBeronimo  de  Biberstein   Soravie,    Beskow  etc.  dominö .  inatrimonialiter 

1*uncta ,  suum  extremum  de  hac  mortali  vita  deeedendo  sortita  äst .  finem ,  nul- 
um  de  se  relinquens  natum  heredem,  sed  tantnm  trium  fiUarum  mater  effecta 
extitit,  quarum  umen  una,  junior  videlicet,  eodem  anno  eciam  moriendo  matrem 
secuta  est. 

Anno  Christi  1537  pitella  cuprea  -  braxatorii  per  prefatum  dominum  abba*  1107. 
tem  Simonem  anno  senritutis  ejus  secundo  ^ro  sexaginta  novem  marcis  totaliter 
nova  et  disposita'  et  eomparata  fuit.      Habuit  autem  in  toto  centones  novem  et 
libras  qul^tuor ,    antiquum  autem  cuprum  de  veteri  eliquatum,    purificatum  et  lihra- 
Uun  centones  sex,    minus  uno  lapide  ponderavit,    qood  ad  ejus  fabiricacionem  ce- 


0  Heiorichs  von  MecMenbmrg  Tochter  Catharina,  vemiUte  aich  if*  März  1S38  mit 
Friedrich  III.  t.  Liegoils^  and  an  dcmaelben  Tage  deren  ^diwealer  Margarelha  mit 
Karl  II.  y.  MüDSterberg  und  Oels. 

")  Nach  Thebeaiiis  U.  p.  80.  liam  Ferdinand  fi9.  M«  nach  Break»  vnd  die  Sttnde 
bewillieten  <tOOOO  Rhein.  Gulden« 


486  JF.     Catalogus  abbalum  SaganenHum. 

4em^   ejus  soloeionem  et  empeioiieiD  reddMit  Ißvioren.      Senri  auten  jüTaates 
artifieem  donati  fiieriuit  fertonibas  sex*  ^3 


Mf€  quodmm  n^ir€fbiH  ereniUf   tuperUnreM  regenMet 
ab  ir0usta  aubdiiarum  morutn  aggravadene 

ei  suppre$$iane  deierrenie. 


Vßß.  ht  saperiori  Slesia  anno  dominice  ioearnacioiiia  1538,  circUer  divi  Midiae- 

ÜB  festmi,  jaxta  opidum  minor  Glogovia  dictum  qoidam  nobilis  vasaUua  somn 
iqaatiim  dcmuBiiim  in  qoendam  exereeoa  sabditom^  sab  amisaione  bonontni  'et  cor»* 
poris  ei  injonxit,  ut  qaandam  quercinam  arbawm  aois  equia  '6t  curni,  ipsins  corie 
Tehendo  addnceret.  Rosticas  una  eum  aervo  arborem 'perlastraiw,  tarn  ingentem 
ejus  molem  sub  eqaia  etcumt  «eqaaqflam  dedaei  passe  cmsideraidt*  £o  aic  de 
arbore  in  magno  animi  roerore  reoedente,  qaidam  vir  proeere  statore  Uli  obviaas, 
-causam  tristide  illiiis  ab  eo  inqnisivit  At  ille  sab  privaeione  Tille  et  booonun 
arboris  prefate  deductiottem  a  yasallo  auo  aibi  imperatam  narravit  Coi  iUe  uU: 
animequior  eato.  Ego  arboris  üliiis  indactar  ejistam,  isurmai  tuum  fUaudiimi  sor 
Jummodo  mihi  accomoda.  Quo  eoneesao  ecce  mox  arber  illa  omoes  ramoa,  qm 
ab  ea  precisi  foerant,  mrsus  ut  prius  innatiOA  et  insertoa  babuit,  et  dfan^o  curru 
adaptato  arboris  eacomea  cnrmi  taatommodo  imposuit  Itaque  miaaado  et  a^ 
tando  per  agros  et  präta,  vehemena  ubique  vecture  iUius  veafigium  dereliquity 
veniensque  ad  vasalli  predicti  curiam  mox  omnes  sepes,  valvas  berreum  et  ovila 
cum  tarn  ingenti  m(de  arboris  ~  (habitaeionem  illam  clrcumeondol  deatraxit  terre- 
^e  eoeqoavit,  et  postremo,  arbore  in  emria  deposita.  ut  vasaUos  ad  eum  exiret 
mmeiari  eommisit,  aut  ai  hoc  facere  remiuaret,  quod  ipse  ad  iSkm  iagvesaaras 
domum  esset  denaneiaTit.  At  iUe,  timore  indicibili  tactus^  exitum  denegare  aon 
audebat,  eoque  domum  egresao  vector  ille  tam  validua  ad  «um  inquit:  eece  hie 
habes  adductam  arborem,  aed  qualibus  aut  quibus  equis  illud  opus  perfacerim,  at 
scias,  necessitatem  habes.  Aperi  ergo  oculos  tuos  et  vide,'quo  auxilio  id  operap 
ium  Sit.  Moxque  aperti  sunt  ecuH  c^as^  et  eece  pater.  mater  avusque  ejus  ac 
alUis  quidam  de  cogoacione  illius  vasalli  ibi  affuerunt.  Qaibua  visia  ait  Uli  tottk 
afuriga:  ecce,  jam  coatemplatus  es  equos,  quibus  hunc  peregi  labocem,  sed  de 
genealogia  toa  a&>s  quatuor  subjugales  tales  equos  adhuc  me  adeptornm  apero 
inter  ques  absque  dubia  tu  uauai  constitueris,  Hiis  sie  peractis  vector  ille,  assuBV^to 
secum  tecto  domus  vasalli,  ab  oculis  intuencium  evanuit.  Dicitur  autem  arbor 
hec  tantam  induracionem  miraculose  accepisse,  quod  nuUa  vi  securium  aut  quovis 
ferreo  instrumento  secari  aut  scindi  possit,    quin  pocius  ad  quoslibet  susceptos 


>i  im<wm      in*jf  ■■■<  t*ti 


^)     Von  hier  aind  fwet  Teile  Seiten  ^    die  swrite  des  einen  und  die  erste  des  sndefo 
Blattes  leer  gelassen ,  if? oranf  das  Weitere  von  derselhen  Hand  Iblgt. 


96.    a^mmlL  |87 

ietos  igneas  sdiifilbis  i^m  eailMeie  qnnt  IUi8ticii$  antem  ilkr  pai|Mr,  qiA  bt 
tribas  diebiis  eoni  poeris  mos  in  dono  pane  eaniit,  tres  integros  paaes  aee  mense 
idbi  auperiaipoflifos  ioTeiiit.  Hec  tdstoiia  eimibiss  presidentibas ,  aaos  subdttoa 
ifljuate  agigravantiims,  in  fine  hajo»  aeeali  io  caucionem  eoram  absqtie  dubio  pre* 
osteiiaa  est,  ^e  meiilo  jngiter  eoraoi  ociilia  eoram  versari  deberet. 

^^JPre^atio  in  eontinuationetn  harutn  annattum 

nMnatterii  Saganemit. 

Kaaiatwi,  keler  candidisaiflie,  ani  seripfia  acte  komadM  lo^go  tM^oram 
intervallo  neg}ecta  repetitvo-  resqiie  geataa  e  memoria  viventium  excasaa  in  fastos 
aiqne  annales  digesturo  non  e venire ,  quin  aliquantulum  a  recto  veriCatis  tramite  in 
describenda  rei  gestae  annorum  Aerarnqne  serie  exorbitet  atqne  deflectat,  rem 
sane  taedio  plenam  muUijugiqne  difficnltate  refertam  esse,  nemo  est,  qui  non 
animadver&t.  O^od  nt  ex  antmi  succedat  sententia,  de«  inprimts  ter  opthnns 
maximos,  quo  duce  et  eojaa  in  honorem  oposeulam  hoc  celeri  calamo  huanliqne 
stylo  gratae  posteritati  consignandom  aggredior  precandus  est.  Deinde  mei  mu«* 
neris  esse  iatelltgo,  impedimenta,  qoae  incaeptom  remorari  videntar,  diligeirti  cnra 
ättiovere  difficakatemqoe  illam  hilari  roltn  superare  atqoe  exorbere^  quae  orirl 
aoiet  ex  rebus,  hmga  hihc  aetatnm  intercapedine  dissitis  persenitafndis,  quärnm  «t 
evidens  veritas  eraatur  non  nisi  v^lanti  et  assidno  studio  ex  vetilslis  quibnsdant 
seriptis ,  montmentis  et  epitapfaiis  «t  petenda  ac  rimanda.  Verum  enim  rero  fasti^ 
dium  tUud,  quo  bomines  persaepe  affiduntur  In  ignoto  indagando,  mitigabit  ae 
tevabit  animus  synceras  et  in  sui  amantes^  benevolus  revermdi  admodum  ac  pii 
in  Ctnristo  patris  domini,  domini  Nicolai  tertü^3  abbatis  caenobii  hujus  celebris, 
dignisaimi  MecaenaÜ^  ao  domini  mei  gratiosi ,  perpetua  fide  ac  omni  reverentia 
semper  venerandi,  quo  autore  hoc  caepi,  quo  et  aqutore  feliciter  fintam,  aequae 
cujus  ac  gratae  voluntati  hominem  de  se  bene  meritum  non  obseqm  velle  sed  re-* 
fragari,  cum  nefas  patrare  neenon  summum  (^quo  nihil  pejus  quodque  omnis  aetas 
horret}  ingrati  animi  crimen  subire  censeo.  A  ouo  longe  abesse  cupiens,  hoc, 
qdcquid  vigilfae  est  ac  laboris,  de  serie  nonnuilorum  pie  in  'Christo  functornm 
patram  caenobii  hojus  antistitum  antecessorum  perpetuanda,  hactenus  multo  tem* 
poris  spacio  intermissa,  reliquis  rebus  gestis  in  annaHbus  monasterii  contentis  in^ 
aerenda,  ob  quanttttamcunque  grati  animi  pro  innumeris  mihi  cum  collatis  tum  coih 
ferendis  beneficiis  signiiicationem  ostendendam,  reverendae  admodum  reverentiae  ac 
^gnitati  et  oculis  perlustrandum  et  sui  judicii  acumlne,  si  quid  lima  dignum  repe- 
riatnr  elimanAun,  merito  offerre  ac  £care  non  erubesco,   pro  certo  mihi  persua- 


>)    Der  nun  folMude  fOnfte  TkeU  dieser  Chronik  ist  im  Jahre  1O06  bis  1615  TeiftHigt 

«od  geschfiehen. 
•)     Nieolaus  war  Abt  y.  J.  160»  bis  1616. 


48S 


tV.     CaJtdhjß»  al^atum,  Saganen$kun. 


1006 


dens,  si  saa  ampHtudo  a  me  ea,  qaae  vel  ex  relatione  q^ectatae  fidei  hoaBiBiim 
perceperim  vel  ipse  oculis  conspicataa  fuerim  narratam  iri  praesenUscat,  ea  omnia 
a  saa  revereoda  celsitadine  et  valta  sereno  et  animo  grato  acceptam  iri  haud  dif- 
fido.  Qaam  ut  deus  praepotens  benigne  nobis,  ecciesiae  catholicae  Romaoaeqae 
fidei  diu  incolomem  ac  salvam  custodire,  tuen  ae  conservare  dignetor,  submisse 
atqae  sine  intermissione  ab  ipso  precabor.      Sagani,    septinao  calendas  Novembris, 


M*  Oct  2IIIIQ  reparatae  salutis  millesimo  sexcentesimo  et  sexto,  ^3 


Suppietneniutn  de  reverendo  adntodum  in  Christo 

paire»  dowmino  Simone  teeundOp   eognotmenio 

Petof oMo,  abbate  monatterii  hti^us  vige^ 

simo  seacio. 

Vita  nondum  fancto  illastrissimo  joxta  ac  catbolicissimo  principe  ac  domino^ 
domino  Georgio  dace  Saxoniae,  Landgraphio  Thuringiae,  marchione  Misniae^  do- 
siino  Sagani  haereditario,   vir  hie  venerandus  Simon  Pelzoldus,   humili  licet  Joco 
oriundos  ac  prosapia  subrustica  natas ,  genus  attamen  siiuni  virtutibus ,  qmbas  prae- 
ditus  fuerat,    reddens  iUustrius,    a  die  suae  electionis,    videlicet  quarto  idua  Fe- 
isso,  bniarias  Qqm  divae  Scbolasticae  sacer  est^  anno  Christi  Jesu  servatoris  miUesimo 
IG.  Febn  quingentesimo  tricesimo  sexto  monus  abbatialis  dignitatis^    cum  providencia  singa- 
lari  tum  laude  summa,    aetate  licet  summa  confectus,   usque  ad  supremum  vitae 
diem  administravit    Nam  homo  erat  placidus,  quietus,  simplex,   moribns  mitissi- 
mus,   dei  observans,    suorum  amans,  tolerantia  rara  clarus  atque  demum  in  regi- 
mine  abbatiae  obeundae  afflictissimus.      Gubematio  etenim  ejus  monasterü  Saga- 
nensis  incidit  ia  turbulentissima  illa  tempora,    quibus  pullulante  jam  ac  magis  ma- 
gisque  invalescente  Lutheri  monachi  illius  foedifragi  ac  apostatae  heresi,  omaia  ab 
Omnibus  venerandae  antiquitatis  et  antiquae  religionis  jnra  violatum  ac  pessundatnm 
Iri  nemini  non  licere  atque  integrum  esse  putabatur,  quoniam  jam  nonnulli  primarii 
ex  senatu  populoque  Saganensi  ejuscemodi  haereseos   seminatorum  in  Kuna,    in 
Eckersdorf  ^3  ^^  ^^^^  quibusdam  civitati  Sagano  propinquis  pagis,  evangelium  no« 
vum  annunciantium  blanditiis   atque  illecebris  inescati,    variis  curis  ac  molestiis, 
GOnnivente  arcis  praefecto  videlicet  Seyfi-ido  de  Nechem,    dominum  abbatem  Si- 
monem  onerarunt  monasteriamque  multis  malis  atque  damnis   affecerunt      Quem 
quidem  lamentabilem    ecciesiae   Saganensis  statum   injuriasque  sibi  suis  fratribus 
monasterioque  illatas  dominus  abbas  non  distulit  ad  illustrissimum  ducem  Saxoniae 
Georgium  deferre,    accusans  in  arcendis  ac  reprimendis  haereticis  praefecü  osci- 


^)     Hier  steht  der  aller  darauf  gewendeten  Muhe  ohngeachtel  nicht  zn  entüffernde  Na- 

menszag  des  Schreibers  dieses  Tbeils  der  Cbronik* 
*)     Kuhnan,    S.  W.  IJ4>   und  Eekersdorf  O.  V4  M.  t.  Sagan. 


V  f 


26.    Simon  IL  *    S&eU  mU  den  hfOteranem,  489 

tantiam.  Quibas  intellectis  dox  irä  ejtcandescend,  mox  autographon  exaravit  ad 
pra^feeMm,  gravissimis  verbis  ipsias  castigans  in  exequendo  sibi  demandato '  officio 
isegirilieiii,  expostalando  Gdm  eo  de  ils,  de  quibas  ab  abbate  certior  factüs  fuerat 
'mlDitailsqüe  insaper,  in  ocyns  oinnes.  omnino  Lutherauae  haereseos  satores  et  pseu« 
doapostoli  abrogarentttr  aiqae  e  sna  ditione  pellerentür^  quam  severissime  sacra« 
fliento  eontendit,  se  in  senatum  populumque  Saganensem  et  in  omnes  huic  suo 
mandato  jussuiqne  npn  morigerantes  animadversurum ,  et  ntique  Saganenses  justas 
profecto  dedissient  poenas,  nisi  piissimus  dox  Georgius  aequo  citiüs  mortem  oc-. 
eubuissät. 

Mortao  itaqde ,  anno  Christi  millesimo  quingentesimo  (ricesimo-  et  nono,  tssa. 
decimO  qufnto  cäleiidas  Majas  illustrissimo  necnon  catholicissimo  principe  ^  ele-  ^^*  ^P'*'« 
ctore,  domino,  domino  Gfeorgio  duce  Saxoniae  etc.  et  domino  Sagani  haerer 
ditario  atque  sie  haereditatis  ducatus  Saganensis  jure  obveniente  fratri  ger* 
mano,  illustrissimo  principi,  domino,  domino  Henrico  duci  Saxoniae  etc.  ma- 
ximo  Lutheranorum  fautori,  illico  Saganenses  ineuntes  consilium,  quomodo  opta« 
tis  queant  potiri.  resumere  animos  Cristasque  erigere.*  Cfieterum  asserebant  non- 
nalli  viri  consulares  et  senatorii,  at  Henricus  Floeter  et  Joannes  Wolpb,^3 
vuigo  plebique  falso  persuadentes ,  autore  arcis  capitaneo,  viro  nobili  Joanne 
de  Grauschwitz,  haereticorum  maxime  studioso  et  acerrimo  monasterii  hoste, 
jus  conferendi  officium  pastorale  penes  ducem  esse  secularique  potestati,  uti'  ca- 
pitanatui,  aut  senatui  debere,  atque  ita  repudiato  vero  ac  legitime  Saganen* 
sium  eeclesiaste,  domino  abbate  uti  summo  pastore,  id  sacri  muneris  al|cui 
novae  seu  a  Luthero  (yi  nominabant}  reformatae  religionis  seu  fidei  asseclae  et 
ministro  committenddm  discemebant.  Quapropter  templum  summum,  divae  vir* 
gini  Mariae  ^Boronm  sacrdm,  coenobio  contiguüm,  vi  et  armala  manu  civium 
occupare  sunt  aggressiv  quod  olim  anno  a  Christo  sotere  nato  millesimo  du- 
centesimo  et  octuagesimo  quarto,  consilio  et  hortatu  domini  Alberi,  ^ffL  ßl^  ^' 
perdocti  £»aganensium  pastoris,  benignitate  atque  voluntate  serenissimorän,^^prin- 
cipum  Saganensium  dominorum  (^piae  ae  sanctae  recordationis3  domini  Prei^do- 
nis,  domini  Conradi  ^  atque  domini  Henrici  et  demum  permissu  atque  consensu 
reverendissimi  episcopi  Wratislaviensis  domini  Thomae  secundi  domino  Tyle-* 
manne,  primo  et  loci  hujus  abbati  merito  primo  (^reliqüi '  enim  duo  ipsius  änte^ 
eessores,  dominus  Burckhardus  et  dominus  Henricus  abbates  Naumbui^ii  ad 
flumen  Boberae  sedem  abbatiae  fixerunt  nomenque  inde  fuere  sortiti}  uti  vero 
ac  summo  a  Silesiae  episcopo  Saganensium  pastori  administrandum  fuit  commis- 
8um,^3  lotroducentes  novi  ilUus  evangelii  et  recenter  Qxi  gloriabantur^.  sub  scan^pQ 
reperti  mystas,  homines  laicos,  Fabianum  inquam  Thymaeum,  Joannem  Hemiär- 
tum  alias  Halbrott  cognominatum ,    vires  procaces  et  paulo  post  M.  Benedictum 


V     Diese  erscheinen  in  einer  CJrk.  r«  12.  April  ltf46  als  Rathmtnner« 
>>     S.  oben  p.  180. 

62 


400  jnTf    Palaf^jiu^  ßbb^tbfai  Soffonemimn. 


j^')  pampliagiim  illam,  bestiam  insatiabilem ,  eos  sacro  siiggeatiii  incm- 
bendo,  altaribas  coraiidis^  sacramentis  dispertiendis  ac  deniqae  animabas  Biedendis 

Iiraefecerant,  non  secus  ac  si  qais  pomoerium  aaum  olitori  caprOy  «c  ovile  CftrisÜ 
apo  cacodaemoni  committat  oastodiendam.      Hie  Fabianas  Thyioaeas  tertio  oooas 
taso«  Septembris,  occupato  templo,  primam  (üt  perhibenQ  ad  populaiUy  ma^Qa  ad^oknl^ 
'' ^^^  bominam  multitadine  primus  Latheri  evangelU  tnbicen   jSagaoi   habaU  (wcimen^ 
Sed  jam  ad  id  unde  paulisper  digressi  somas  revertamiir. 

Injasti,  mebercale,  in  rem  alienam  iDvasores,  latronibns  andadores,  dm 
more  pastoram  recta  ingressi  per  ostium  in  ovile,  verom  aliunde  ant  per  tectofli 
aut  facto  effosso  solo  sabter  limen  foramioe  in  eccksiam,  tranqiülle  aemper  sopra 
dacentos  quinquaginta  et  qainque  annos  poasessam  ausi  sant  irraere,  omnia  diri* 
pientea  sacraqne  prophanantes.  Praeterea  haereticis  hoc  modo  in  templo  tinBal* 
tuantibus  sacrilegasqae  manus  saas  in  allaria,  ea  demoliendo  et  vendendo,  neciiOD 
in  aacraa  Christi  sanctonimqae  ejus  eUoyag  sen  imagines,  eas  decortando  inji- 
clentibas  et  sie  de  victoria  tarpiter  adepta  trinmpham  agentibns ,  reverendns  domi- 
nus abbas  Simon  piique  fratres,  non  modo  templo  interdicti,  yerum  etiara  mdaim 
äuperiori,  januis  eaice  et  latc^bus  occlusis,  prohibiti,  sacras  canonicas  preces 
eantu  solito  et'  ritu  solenni  peragere  leiturgiasque  conficere  nqn  andebant,  imo  vix 
tut!  a  vitae  periculis  in  claustro,  maerore  ipaximo  angostiisque  perculsi  deb'tesce- 
bant,  Altaria  enim  pulcberrima,  numißro  (ut  ipsimet  praedicant^  sedecim  e  nestro, 
quatttor  vero  ex  BVanciscanorum  templo^  sanctis  apostolorum  principibus  Petro  et 
Paulo  sacro  sustulerunt,  ea  e  muris  vi  et  ferro  dejicientes  et  Posnaniam,  Polo- 
niae  majoris  jnetropolim ,  ad  nundinas  venum  transmisenint ,  visiturque  adhue  hodie 
ibl  summum  Franciscanornm  praeter  alia  mero  941^0  inapratum^  sfaximi  praedi, 
sed  minimi  venditnm.  0  fures!  0  sacrilegi  et  homicidael  Tantus  namque  primitoa 
Istorum  heoevangelicorum  in  nos  nostrosque  efferbuit  furor,  ut  anno  eodem  1539, 
nie  quidem  foemineo  parcentes  sexui,  duas  mulieres  in  foro  gladio  perimi  corariot, 
unaiii^  riilidosae  vitae  addictam,  quam  ignominioso  (]ut  opinabantur}  nomine  voca- 
baDii;'n(|^m  seu  monialem  regulärem,  alteram  civem  viduam,  cognomento  Guen- 
IheriA^  ^  accusatas  de  anabaptismo;  num  veraciter?  an  falso?  deo  esto  jodicium, 
alias  certe  (ut  ex  relatione  majorum  habeo}  piissimas,  quae  omnes,  aut  eogpiA- 
Gone,  aut  familiaritate ,  aut  vitae  usu  sibi  conjunctos  seu  notos  notasque  adborte- 
bantur,  profitentes,  ne  quidem  latum  (vA  proverbio  dicitur^  unguem  ab  ayita  reU- 
glone  et  patrum  fide  esse  discedendum*  Denique,  ne  aequo  longior  sim,  vene- 
randus  hie  pater  Simon,  hoc  in  luctuosissimo  monasterii  statu,  animi  jam  dolore 
ao  senectute  (quae  sola  est  morbus}  confectus,  rite  suorum  peccatorum  sordibus 
per  sacram  exomologesin  expiatus  coelestique  ephodio  sacratissimi  corporis  ac  san- 
guinis unici  servatoris  nostri  Jesu  Christi  refocillatus ,  pie  in  domino  vita  defun- 
IMIji  gituri   die  nionumentis  non  consignato,    anno  a  partu  virginis  millesimo  quingente- 


M     Fabian  Thiame,  Johann  Halbbrodt  oder  Hemiartus  und  Benedict  Fischer.    S.  Worba 
Qaach.  Vt  Sagan  p.  5k95  ff^ 


26.    SMon  n.      BlelelbseÜlgtt.  491 

•  •         • 

simb  et  ^adragesiitao  quarto,  anno  rem  soi  regiminis  nono  et  fmiptionis  laereti- 
Goram  in  templütn  sammtini  sextb,  dub  Romano  pontifice  Paulo  tertio  et  impera- 
tore  Carole  qainto*  Cnjas  corpus  dominus  prior,  frater  Andreas  Rupertus  5cul- 
teti,  annis  aliquot  post  ejus  successor,  caeterique  Ibrabes,  sblenni  exequiamm  ritu 
in  ambittt  templi  sepeliri  cnrarunt,  ubi  et  ipsi  hodie  lithotaphioii  piae  ac  gratae 
recordationis  ergo  a  reverendo  admodum  domino  abbate  domino  Franeiscp  primo 
positm.  temitar»^}' . 

PostFmnum  phcuit  et  baec«  licet  parerga^  naip^atls^  adscril^l-e« 

Anno  ä  pärtu  virgineo  1539 ,  nono  calendas  Septemliris  mortem  obiit  reve-   issa 
rendissimus  dominus  episcopus  Wratislaviensls,    dominus  Jacobus  de  Sultza,   cui  m.a«(|. 
successit  in  episcopatu,  decimo  quarto  calendas  Octobris  ejusdem  anni  1539,  do-  la«  Scpt» 
minus  Balthasar  de  Promnitz. 

Anno  1B40  ipsiä  Idibuä  Octobribus  venit  Saganum  illustrissimus  dok  S(a-  IMO. 
xoniae  Henrifcüd  una  cum  filio  Mauritio,    a  quo  Saganensesi,    interüellante  dttiiiino^*^^ 
döctore  Weneeslao  Neandro  Saganensl,  ducis  ipsius  Henrici  cancellario,  .modasie- 
rium  templumque  Franciscanorum  petendo  obtinuerunt.  ^3 

Anno  1541  illustrissimo  Saxoniae  duce    Henrico  die  19*   August!  Aiortid  lau. 
intempestiva  e  vivis  sublato  obvenit  haereditas  dncatuum  Saganensiam  filiis  ipsius  ^^«^^^ 
fratribtts  germanis  illustriasimis  principibus  electoribus,  dominis  dominis  MauritiO 
et  Augusto. 

Anno  1542  aestate  per  universam  Silesiam  inaudita  et  admirandk  sdborfa  lati. 
est  locustarum  cöpia,  quae  magnum  cum  herbis,  sementibus  messibtisque  tum  an!- 
mallbus  quibusvis  armenlisque  intulit  nocumentum. 

Anno  demum  Christ!  millesimo  quingentesimo  quadragesimo  et  tertio,    die  11145» 
Martis  post  festum  sancti  Vit!  martyris ,    illustrissimus  Saxoniae  princeps ,   elector  ^*  ^*>^* 
Mauritius,   magno  obvallatus  satellitio  Saganum  civitatem  ingressus,    Saganensium 
dacali  diplomate  confirmavit  privilegia. 

Baec  digna  narratu  mihi  visa  fuere,    quae  adhuc  ipso  domino  Simone  vi- 
vente  acdderunt,    nunc  ad  res  in  interregno  quaM,    hoc  est,    cum  domini  fratrea 


L)  Nicht  unwichtig  ist  noch,  dass  am  15.  Sept  1536  Bischof  Jacob  von  Breslau  mit 
Genehmigang  Herzog  Georgs  von  Sachsen  dem  Saganer  Stifte  eestaitete^  die  zürn 
Kloster  eebörigeii  Probsteien  anf  einige  Jahre,  bis  die  Sacheit  aer  Kircben  wiedfe^ 
hergestellt  sejn  nviirdeii^  an  Weltpriester  zu  ikbergeben«  Doch  soHteP  heiiie  aniPalleild 
Abtrünnige  oder  ansserhalb  der  Obediens  Heramstrafende  den  Probsteien  TorgeselM 
werden.  Am  22.  April  1841  gestattete  der  Cardinal  Lerat  Gasnar^  auch  Perfonen 
anderer  Orden  aufzunehmen ,  nur  heine  Abtrünnigen  j  da  bei  den  widrigen  Zeitisii 
nur  wenige  gefunden  würden  y  welche  in  den  Orden  treten  wollten.  Der  Abt  l^imon 
erhielt  auch  ^wischen  lttS6  und  1544)  einen  Magdeburger  SchöflTenbrief  mit  folgendem 
Urtel.  Indem  die  ans  dem  Orden  getretenen  Brüder  (welche  sich  Terheirathet  haben) 
binnen  16  Jahren  an  das  Kloster  heine  Anforderune  gemacht  haben^  so  dürfen  sie  es 
auch  femer  nicht  thun.  Eben  so  wenig  darf  das  Still  Anforderungen  an  die  ausge- 
tretenen Ordenbrüder  machen ,  wenn  es  das  seit  16  Jahren  nnterluaea  hat. 

>)     VergL  Worbs  Sagan.  p.  S97  f* 

62* 


i 


493  IV.     Caiahjfus  ^hbatum  Sagimentkim. 

daro  illo  dominataa  Saxonici  cea  servilatis  jogp  per  aliquot  aimos  miser^  afflieti 
clam  delifescentes,  monasterio  praeficiendo  (^mortuo  domino  Simooe}  Dovam  abba- 
ten! eligere  prohibebantur  et  tandem  sab  regimine  domini  abbatia  Andreae  primi 
ad  res  Qoquam}  gestas  stylom  narrationis  convertemus.  ^} 

XX  FIT.    JDe  venerdbUi  admodum  ae  reverendo 
dotmino  paMre  Andrea  pritno,     Stuperto 

cognotnenio, 

Jastis  rite,  tertio  ab  obitu  die,  funeri  reverendi  admodam  patris  domini  Si- 
monis solutis  necesse  foisset  a  domiiio  priore  aenioribusque  sacri  collegii,   nulla 
interposita  mora  agi  fralmm  conventum,    ad  novum  monasterio  praeficiendo  abba- 
tem  eVgendum  ac  ecclesiae  Saganensi  jam  vidaae  nee  non  ab  incorsantibaa  illis  in 
ovile  Christi  lupis  rapaclssimis  primis  lUius  novi  evangefii  praeconibas  haereseos 
Lutheranae  seminatoribos  ministrisque  Sathanae  penitns  vastatae  succarrendae  ac 
administrandae  pastorem  subrogandum,   nam  maxime  verendum  erat,   ne  mooaste- 
rium  in   libero  suo  jure  eligendi    abbatem  exeqaendo  quid  detrimeoti  pateretar. 
Verum,  ut  paulo  ante  innuimos,  siquidem  novum  eligi  abbatem  vetitum  erat,  reve<» 
rendus  Interim  dominus,    pater  Andreas  Rupertus,    sub  titulo  prioris  post  ex  bac 
vita  decessum  reverendi  domini  Simonis  quatuor  continuos  aonos,  licet  citra  inter^ 
missionem  valetudinarius,  pro  virili  laudabiüter  monasterii  gubernacula  administra- 
Vit  usque  ad  annum  1549,  quo  haereditas  di^catus  Saganensis  per  commutationem 
aliarum  ducalium  possessionum  ope  et  opera  reverendissimi  domioi  episcopi  Wra- 
tislaviensis  domini  Balthasaris,  a  ducibus  Saxoniae  devoluta  est  ad  sacram  regiam 
majestatem  Qelicis  et  sanctae  memoriae^  serenissimum  dominum,  dominum  Ferdi- 
nandum  Bohemorum  regem  archiducemque  Austriae  etc.,   missis  primum  Saganom 
1540.  decimo  quinto  calendas  Augusti  ab  illustrissimis  ducibus  Saxoniae  commissariis, 

18»  Jviu  Saganenses  liomagio  domui  Saxoniae  facto  solutus  pronunciantibus ,  magnificis  vi- 
delicet  et  nobilibus  viris  domino  Fabiane  de  Sclioeneyche  equite  et  arcis  Saga- 
nensis praefecto  et  domino  Simone  Pistore  juris  utriasque  doctore  nee  non  ducam 

10.  JiU«  Saxoniae  cancellario.  Deinde  vero  legati  regis  Ferdinandi  die  postero,  14^  calen- 
das Augusti,  illustres  magnificique  domini,  domini  Christophorus  burckgraphius  de 
Donaw,  dominus  Joannes  de  Schlieben  in  Pelsnitz  et  dominus  Nicolaus  de  Metz- 
rode  venerunt  Saganum,  suscipientes  a  Saganensibus  homagium  regi  Ferdinando 
et  post  Romanorum  caesari  faciendum.  A  quibus  reverendus  dominus  prior,  prae- 
fatus  dominus  Andreas,  nomine  totius  conventus  obnixe  petendo,  ut  pristino  et 
catholico  more  in  choro  superiori  horas  canonicas  tanto  tempore  intermissaa  illis 


1)     Im  Originale  steht  noGb  neben  dem  Namentznge  des   Schreiben  ^    wie  oben  p.  488: 
finUt  27.  Oct.  1606. 


Zr.    Andreati,  .    .  493 

• 

liceat:  cwtare  w  reiterare  saeramqae  missae  officiam  peragere  nee  nbn  ad  novam 
legitimamqae  abbatis  electionem  procedere,  idibas  Septembris  obtinuit  Qaare  non  is«Sepc. 
dio  caactandum  domifias  prior  ratus^  convocatis  in  locd  eonsaeto  eonventas  fra« 
triboa,  iibi  implorato  dei  spirilna  saneti  nomine  rita  perveteri  ac  solenni,  per 
modani  scmtinii  riteque  peractis  peragiendis,  concordi  omnium  suffragio,  nnaniorf 
Tooß  canoniee  electos  coenobiarcba  renunciatnr,  reverendus  admodum  pater  «c  do- 
minas,  Andreas  Rapertus^  octavo  calendas  Octobris,  qui  honestis  parentibus  Sa-a4*Scpt 
gani  ortas,  vir  oerte,  cum  pietate  tum  eruditione  praestans,  verum  asaidua  cor- 
poris invaletudlne  laborana«  lade  fortassis  evenii,  ut  reverendissimo  episcopo 
Wratislaviensi^  domino,  domino  Balthasare,  electionem  ejus  ratam  sartamque  esse 
approbante  et  pri vilegiis  caeterisque .  onuiibus  ad  jus  monasterii  pertinentibus  confir- 
mandis  regio  diplomate  confirmatis,  insignia  illa  abbatiab'a,  ut  pednm,  infulam  et 
id  g^ias  alia  hujuseemodi  dignitatis  omamenta,  quibus  ejus  praedecesseres  fuerunt. 
inattgurati  sibi  donari  iisqve  se  ([tali  honore  band  se  dignum  ratus3  initiari  minime 
pelierit..  Obortum  esse  quoque  relatu  didicimus  die  sabbathi  noctu,  sub  vene* 
randi  hujus  patris  regimine  in  monasterio  ingens  incendium,  pridie  ante  quum 
dnoäw^QiW  in  horto  fratrum  fulmine  fuisset  ictnra,  quo  in  restinguendo  maximus 
e  plebe  quaeqne  sibi  obvia  depopulante,  fratribus  Interim  in  ceUis  cobilibusque 
suis  delilescentihus  fiebat  concursus.  Unde  monasterium  plus  tulit  dispendii  atque 
damni  a  civibus  expilatoribus ,  quam  ex  illa  balnei  conflagratione.  Hoc  demum 
Vigilans  ac  maxime  solicitus  de  ovibus  suae  curae  commissis  quam  diligentlssime 
elaboravit  scribendo  apud  reverendissimum  dominum  episcopum  Wratislaviensem 
dominum  Balthasarem  atque  regiam  majestatem^  serenissimum  Ferdinandum,  ut 
haeretici  et  haereseos  propagatores  severissimo  edicto  regio  lemplo  nostro  die 
stato,  quarto  videlicet  nonas  Octobris  ocyos  cedere  jnberentor.  .Sed  dominus  «•  Ott 
Fabianus  de  Schoeneyche,  arcis  capitaneus,  haereticis  favens  illud,  quo  mandatum 
regium  pro  voluntate  regia  non  exequeretur  procrastinando  propalare  impedivit 
Haec  Visa  memoratu  digna. 

At  ne  longius  abeam,  quam  proposueram  brevi  narrandi  iinem  faciam,  si 
unieum  duntaxat  dixero,  quod  hie  devotissimus  paler,  ingravescente  jam  morbo 
vitaque  ejus  ad  occasum  vergente'  ao  desperata  ejus  sanitate  per  aliquot  dies  plane 
mutus,  Qti  elinguis,  lecto  decubnerit  nee  mori  valuerit.  Quo  ex  facto  fratres 
fliagnttm  caepete  dolorem  et  'trisliilam,  nescieates  quidnam  in  tali  casu  essent 
facturi  ne  vita  cederet  sacratiasimo  lUo.  viatico  sanctissimi  sacramenti  eucharistiae 
desiitutus»  Inito  consilio  fralves  unanimes.  ipsum  adeuntes  coram  flexis  genibua 
ad  deum  devotissimas,  utpote  psalmos  poenitentiales ,  sacras  litanias  et  id  genus 
alias  coram  mortis  agona  agentibus  fundi  solitas  preces  fuderunt,  insuper  ei  quo- 
que monstrando  venerabile  sacramentum,  ut  deus  famulo  suo  misericors  et  pro- 
pitius  esse  eumque  preciosissimo  tali  cibo  dignari  velit  ostendendo  signum  aliquod. 
Quo  viso  vir  veneratione  dignus,  manu  indice  ostendens  os,  sibi  illud  porrigi  ac 
dari  tacite  eflflagitavit^  Quod  cernentes  fratres  non  veriti  sunt  ipsi  illud  sumendum 
porrigere.  Quo  sumpto  ac  consumpto  aliquantulom  ingemiscens  ultimum  vale  fra- 
tribus precando.  sie  profatus  est:    o  fratres,    o  filioli  dilectissimi ,    servite  deo  in 


ifili  IV.     Catalo0u$  aUmium  SdganmHum. 

aanctitate  et  jsstitia  omnibiis  diebns  Testris!  Quo  fiaUo  semone^  Ao  creatori  sao 
two«  reddens  aiumam  expiravU  qaarto  idus  Maiüas,  qai  dies  domiiio  Gregorio  magno 
l9.Min»  |i0||iaBorain  pontiiei  sacer  est,  anno  vbrgioei  partus  millesinio  qningentesimo  et 
qirinquagesiaio.  Gessit  aatem  mmms  abbatiale  laudabHiter  menses  dantaxat  quin« 
qiie  et  dies  sedeeim.  Corpus^  cujus  amoM  jam  caekm  incolente  in  medio* 
n  wdei»  (empli  liuni  conditom  tectumque  lapide  ä»Q)tog  Ävasvaoi¥  expbetaos  re- 
qiuescit 

Paueala  diotis  subjongenda  censeo  scita  utilia,  qaae  sub  boo  domino  Andrea, 

com  priore  tarn  abbate  huic  monasterio  praesidente  coniigenint. 

1M6»  Anno  Jesa  Christi  1546  initium  concilii  Tridentini,^}    indicente  poatüloe 

RoBnano  Paulo  tertio  et  infoelix  perditisflsaii  liaeresiarcbae  et  monachi  apostotae 

Latheri  interitas^ 

\wt.  AiuMi    1S47    capitmr    Friderieus   dax    Säxoniae    m    R^manonm    iaipera- 

ai.  Apni^tm^e   Garölo  quinto  juxta  of^idum   Milbargium ,  ^3     V^^  dominica 


istto.  Anno  deniqne  1530  diem  obiit  papa  Romanos  einii  sedisset  in  pontificata 

annos  quindecim  et  dies  viginti  octo,  videlieet  Panlus  tertius,  post  cnjas  obitui 
vaeasse  sedem  Romaaam  menses  doas  diesque  riginti  novem  et  in  cujus  locum 
Jttlium  tertiom  Ar^inum  fuisse  subro^atum  legimus.^3  Haeo  oMter  aanotasse 
aequi  bonique  consulat  anagnostes* 

* 
* 

JEJCFUn«     MBe  revercHdo  admodun^  %n  ChritMo 
paire,   domino  Cfeorgio  pritno,   eognomine 

Mraehero. 

Dominus  Georgius  Krkckerus,  genere  Polonus,  nobili  Krackeroram  patri- 
ciorum  urbis  Crackovienais  familia  orjundus,  vir  magoi  nominis  atqne  auctoritatis, 
literatissimus  et  accerrimus  catholicae  fidei  adversus  Lutheranae  haereseos  secta- 
tores  defeusor,  Wratislaviae  eelebri  conventui  fratmm  monasterii  ad  deiparam  in 
insula  vel  (ut  vnlgo  dicitur}  ^tk  Arena  praefnit  magna  laude  et  fructn  prior. 
Deinde  ob  merita  donatus  praepoaitura  in  Gorckauw^3  t^ndem  mortuo  coenobii 
Saganensis  ejosdem  ordihis  Augustiniani  canonioomm  regularinm  abbate  domino 
Andrea  Ruperte ,  concordi  omnium  voluntate/id  neeessitate  ob  frequentes  baerefi- 


1)     Diese  Iclzle  aligeaieine  Ü^ircheoverHrnnUnng  wurde  eigeullicli  i3.  Dcc.  tMff  eröffnet 

und  4.  Dee.  lo63  geschlossen. 
*)      Mühlberg  an  der  f  Ibe  oberhalb  Torgans. 

>)     Paul  III.  St.  10.  Nov.  iSitf ,  und  Jnl'ins  IIL  wurde  8.  Febr.  VSSXi  gew&hlt. 
^)      Gurkan  am  Zobten,  eine  ebemalige  Probstei  de»  AugustiBcr-Cliorherrenatifts  auf  dem 

Sande  bei  Breslau.  « 


28.    fiMiy  J.      JSiteaimit  4»».  läUheralkem.  4M 

ennUk  Htqie  civiliiii  {nsdltui  urgeaie^i  rite  p^ratitia  peragendb  pro  vctcri  coBsoe* 
tadivß  kfpitime  eleclua  eat  ahlm»  Sn^neKia  «bsenaL  Missis;  igitor  mooasterii  coa«* 
vwttta  Sa£atiieBsi&  senionba9.finfttribu&  jkgatiajyirogftain,  iit  n«fv»  dWetoa  legUimae 
ati^ae .«tobpioie  eleatienil  asäcaüii  di||pnretvr^i'{pri9».laipen  a^eptis  in  team  domim 
abbatia.  Wi«lü^9\ieii]sjb'ejus^  pvoleäsioiiem  erat 

dQYinctas  i^iima  flnaatapia  aaaoisii^  Idcirco.  eaoäa  ladventua  «dominonuB  iratnim  JSar 
gamenaiuai  inlellepla,  doBtioiia  iGeorgioa  £gnita|tiaii  aibi  ulti-o  oblatam  band  averao 
captaos  aniBiOy  atUl  .moraqdmn  t atas ^  maturatoj^^Dim  opus  erat,  moxram  ffatribna 
aeaß  aoeersentibos,  ad  inibus  abbatiae  oapnotedno  preficiaekor  Saganam.^}  Ad^  tino. 
W^^OB  idlboa  XpriUs  aaaa  .aillesima  ^ngenteauM  et  quinqaageaiaw  Saganm;  is  *'•  ^P"^* 
«iMaat^o  abrootoibas, .  coBcnisHnti^.iplefaer,  hilari  tultu  et  Toce  gratoiabundä  eo^ 
clpUnri  Abhinc.  iihco  aalenm  pompa  aeaioiihis  fratribus  drcamvaliatea,  insignif 
btia  abbatialibaa  im  facie  ecckaiae  ante  aiumBam  altare  danandtts  introdacitar  m 
Umflkwau  €anlata.  dehide  byrnao  Ambroaiano^  aliiaqiie  aacris  oaaremoiriia  aoUüa 
fiaitia,  templo  edacitov  ad  aedem  atque  palatiam  abbatiae,  ubi  d  a  domino  prior» 
totoqoe  eonveotit  provinoia;  perdilficilia,  ifuaiB  jam  dei  anxilio  et  eomm  benefioia 
aactim  faerat,  eojwBittebatur  adoraaada^  inax{nie  apectaBB  ad*  DaaciaoeBdaiB  joria 
noaaaileiü  aaealaria  ejoaqae  jroditaaai  ae  proventiunn  a  regia  anj^atate  oonfimu^ 
tjonem  y  jiee^  mo  ad  impetmodam  a  domino  epiacopo*  Wratialaviense  aacri  tiarae  aa 
pedojii  paatoriilia  iaaugarationem*  Quae  onnia  dbi  a  fratribna  exeqdenda  deaMUH 
data  opmione  dtioa  atnenueque  exeeatas  «güabbatem  severan,  magno  aemper 
Polonoram  atipatos  eomhatu  incedeos,  aaiiltoni  aenatii  Saganenai  atqae  eivibtts  fa-* 
cessivit  negotii  ob  jos  eccleaiäe  parochiale^  8ibi^8oli  uti  vero  ao  legitimo  ab 
opiacopo  dioeeeaioa  dvitatis  Saganenaia  pastoii  arrogandaai.  Prinnm.  namque  sta- 
tim  ab  fidveata  ejua  in  Saganbm  ^bdmo  qaarto  die,  boc  est  ad  quimtiim  eälendäa  97.  AprU. 
M^i  y  ad  qaod  piua.  anteoeasor  ejua  dominiia  Andi^Ha:  feneatram  jam  aperwrat 
viaaiqne  atraverat,  com  baereticis,  et  dviboa  iniit  certamen^  capiena  a  praefecto 
arda  edicti  regü  celere»  fieri  execntionem ,  quam  matando  moleate  obtimiit,  ut 
quaiB  oeysoime  oa|ntanei  juaaan  obaequenteo  ex  atandato  regio  liaeretiei,  iiaere«» 
9ia  Lntheranäe  aaaeelae  et  aoggertu  .at  toto  tempia,  qtiod  annoa  cfeoem,  men« 
aea  aeptem  et  diea  viginti  trea  occapwrerant,  oedera  cogerentor.  Qvß  annos  ^At 
^e  diea  apcd  CMrea.  haeresi  addictoä'  propter  emigrationem  e  noalro  in  Fraii^ 
cjaeanorum  temphun  publida  «t  paiwühia«  amptia  ater,  funestaa  atque  lamen«- 
tabüia  eat  notataa»  Alteruaa'  dd^de  eandem  ob  eanaam  cum  haeretida  adbät 
conflictnnu 

AiHKi  1551  VteBBam^    Anatriae  metri^poürn  profidscena  ad   aereniaaimani  laai. 
Ferdinandum,  Bohaemiae  regem,  archidacemque  Austriae  etc.,  obnixe  petendo  et 
haereticoa  templo  Frandscanonim  excladi  et  concione  babenda  interdici.     Qaod  et 


^)  Am  5.  »April  bestttigte  bardU  Btacbof  BaMuiMr  TOn  Bicslaa  den  naefc  dem  Tode 
des  Abti.  Andreta  Ftahal  ([so  wird  er  liier  genannt)  postnlirtcn  Abt  Georg  Krakauer } 
dasselbe  gescbak  yom  Könige  Ferdinand  am  lOu  April  in  Wien.     CrUi. 


496  IV.     CatalöffUM  abtatma  Sag 

pro  voto  a  regia,  majestate  obÜBuit^}      At  noUlis  dofluni»  Fabianus  de  Sekoen* 
eycfae,  arcis  tunc  tempoiis  praefeetas,   m  eodeoi  regio  mandato  exeqaendo  tardus^ 
minis  qaibaadain  a  proposito  at^ae  ab  incepto  desiatere  dominoHi  abbatem  deter- 
ruit)  inquiens,  si  eeptum  prose^ai  pergat,  eom  a  niitlieribaa  aoleis  cm^dime  pe«* 
titam  iri.      Jam  eteaim  praeoeptvn  luerat  fabr»  morariq  parenü  Cpite  menoriae^ 
meo  fares  tempU  iUius  calcc/  et  lateribuay  •  quae  jam  ia  proaiptu  addueta  erant, 
intercludere;  tanta  namque  erat  bajos  pii  doiaini  in  baeretieos.  extorbandos  BMigiia- 
lümitas  et  seltts.    Qui  tandem  perspecta  re  cedente  in  pejus  atqoe  visa  vol^  ple- 
bisque  tnrba  tumultaante ,  ejuscemodi  meta  «t  t^rore  vietus  flebili  maliercnlamm 
petitioni  templam  illud  Franciscanonim  baerelicis    satbanae   miniatris   incdendüm 
eoaeedi  amrnens  paüehter  tulit.      Hie  vir  raagnanimaa, »  si  ei  deus  vitam  (eerte 
lon^ore  dignos}  prerogasset,    maxino  faisaet  iMmameiito  decorique  et  monasterio 
et  templo,  jam  enim  constituerat  nova  extnii  orgäna,  quoram  adhac  prototypon  in 
tabala  depictam  et  veotilabrum  in  monasterio  est  videre.     Organion  quoqae  minaSy 
quo  nonnunquam  bilares  redduntor  convivae^  suis  impensis  emi  curavit.      Ad  ex- 
tremnm,  ne  quid  non  commemorando  praeteream,   boc  addain,    quod  suae  adaüni« 
atrationis  anno  altero  borologium  supra  roaouofieiop  extracto»  ex  incuria  eujasdam 
infimi  gradus  fratris  ntömine  Joannis,  cujus  carae  erat  commissum,  candelä^casa 
relicta,    fuerat  imflammatum;    ex  cujus  incendlo  toti  non  modo  momsterio^    verum 
etiam   urbi  impendisset   excidiüm,     ni   ope  divina   et   opera   domini   Fabiaai  da 
Scboeneycbe  arcis  praefecti,    temerariom  vulgus,   ad  dolia  vinafia  evacaanda  pa-* 
ratissimum,   a  cellis  cerevisiariis  scipione  abigentis  ignique  restinguendo  ad  aceuc- 
rendum  impellentis,  hac  flamma  nocturna  moaasterium  fuisset  liberatum. 

Administravit  reverendus  dominus  Georgius  non  sine  laude  abbalialis  cel- 
altttdinis  munus  annos  ab  obitu  domini  aatecessoris.  duntaxat  duosi,  menses  qaatuor 
issa.  et  dies  novem,  obiens  mortem  undecimo  calendas  Augosti,  anno  Jesu  Christi 
^  ^^*  BüUesimo  quingentesimo  quinquagesimo  et  secundö,  temporibus  Romanae  ecclesiae 
pontifids  Julii  tertii,  RomAiorum  imperatoris  Hispaniarumque  regia  Garoli  quinti, 
nee  non  Romanorum ,  Bohoemorumque  regia  Ferdinand!  etc.  Causa  vero  perceleris 
ejus  obitus  certa  ignoratur,  quae  soli.deo,  arcanorum  investigatori  est  cognita. 
Nam  aliqiii  (ut  rumor  erat!  credebant^  ipsnm  veueno  sublatum,  nonnuUi  vero, 
aiquidem  ipsum  aromathite*J  Cretico  Hiapanicoque  vino  accepimus  magnopere  iuisae 
delectatum,  quod  propius  fidei  rei'que  veritati  magis  est  eonsentaneum ,  pro  certo 
aibi  ipsi  ex  assidua  ejuscemodi  generis  vini  potatione  morbum  civisse  assevwa- 
vere,  quo  aequo  citius  (quod  deplorandum^  misere  periit.  Ejus  sepulchrum  eztat 
in  choro  templi,  juxta  subsellium  domini  abbatis^  in  quo  corpus  ipsius  saxo  tectom 
in  pace  qaiescit. 


1)  Er  erhielt  hier  auch  14.  April  1581  Tom  Könige  Ferdinand  einen  besondem  Geleits- 
und  Schutsbrtef  (itr  daa  Stift  und  alle  llnAertbanen  desaelben  auf  3  Jahre.     Urk* 

*)  So  im  Originale  5  es  lat  gewürzter  Wein  gemeint,  ia  dieaer  Zeit  unter  dem  Namea 
Ciaret  aehr  bekannt,  auehi    yiniun.confectnm* 


29.    Franz  I.  497 

Hoo  eodemque  ([ut  obiter  dicam}  anno  millesimo  quingentesimo  et  quin-  %M^. 
quagesimo  secundo,  die  octavo  Julii,  sanctis  Arnolpho  ac  Bfaterno  episcopis  Ger- 
manfae  apostolis  sacro,    fuit  natas  Viennae  Serenissimus  archidnx  Anstriae,    do- 
niinos  ftudolphas,    nunc  temporis  invictissimus   atque   gloriosissimus   Romanorum 
Imperator« 

Item  Sagani  pestö  absumpti  fuere  bomines  bis  mille  et  quingenti  uiia  cum 
magfstro'  Joanne  Zandero  Lutheranorum  apud  {Saganenses  coneionatore  acceptis- 
simo,  die  3.  Novembris. 

Haec  narrasse  modo  suffieiat. 

^JCf  JC«    JDe  «eitera&ill  ac  reverendo  admodutn  patre 

dotnino  Wirancitco  EfUdavico. 

Exequiis  solenn!  ritu  peractis,  paucis  post  diebus,  anno  a  Christo  nato  tßiss. 
millesimo  quingentesimo  et  quinquagesimo  secundo,  unanimi  voce  parique  consensu 
a  fratribus  monasterii  professis,  in  loco  solito  in  unom  coUectis,  in  demortui  do- 
mini  abbatis  locum  sobstitutus  est  reverendus  dominus  Franciscus  Ludovicus, 
eognomento  Lehmannus ,  ^3  ^ulae  tunc  temporis  monasterii  Saganensis  praepositus, 
ex  oppido  inferioris  Lusatiae  Soravia,  parentibus  vilis  licet  conditionis  attamen 
honestis  oriundus,  vir  provectioris  aetatis  et  multis  circa  monasterium  mnniis  ac 
officiis  cum  laude  perfunctus.  Qui  illo  miserrimo  turbarum  anno  1339  et  1540 
ab  Henrico  duce  Saxoniae  haeresios  Lutheranae  assecla  strenuo  atque  defensöre 
acerrimo,  inter  cives  Saganenses  atque  monasterium  concitatarum  tempore  O^ua- 
rum  superius  meminimus^^  reverendi  admodum  domini  abbatis  domini  Simonis, 
quidum  concordissime  vixerat,  indefessus  et  laborum  et  periculormn  ejus  extitit 
comes  atque  socius.  Quare  omnis  doli  sciens  monasteriique  cum  civibus  actionum 
non  ignorans,  uti  longo  vitae  usu  atque  consuetudine  edoctus,  magno  et  inveterato 
in  kaereticos  ac  cives  haeresi  mancipatos  odio  inflammatus,  animo  suspenso  ante- 
cessores  quidem  suos  ulcisci  avebat.  Nam  ajunt,  illum  natura  cupidissimum  fuisse 
injuri^rum  et  araiulatorem  et  ultorem,  sed  perparum  in  ipsos  edidit  ultioui?,  prae- 
posteris  ttteiis  coBsiliis,  omnia  invita  Qat  adagio  dicitur^  *  N^nesi  egit  Quam* 
obrem  non  mims  tpse  quam  dominus  Simon  apud  cives  et  ardi^  capitaneum  in 
odium  atque  offensionem  incurrebat;  quibus  moti  de  integro  elaboravere,  qua  oc- 
casione  rerum  nostrarum,  maxime  vero  templi  valeant  potiri,  quorum  optatis  qua- 
diJcniM^  post,  fortunam  ipsis  amicam  respondisse  satisque  fecisse  .  inteUigemua. 
Verum  enim  vero  anno  Uhristi  millesimo  quingentesimo  et  quinquagesimo  tertio  itf^. 
ex  voluntate  seremssimi  Hungariae  et  BohoMiiae  regia  Ferdinand! ,   concesso  du- 


>)     Am  IS.  Sept.  HSSi  prisentirte  das  Stifk  den  Franciacus  Ladovieidem  Bischöfe  Bal- 
thasar zur  besIMtigane,  welche  dieser  am  2S.  Sept.  d.  J.  erlheilte.    IJrhk. 
«)     S.  oben  p.  489  f. 

63 


498  IV.     Catalogus  abbatum  SaganenHum. 

catu  Silesiae  Opoliensi  ^  quem  ob  Gertam  pecaniae,  summain  sibi  otmignoratviii  pos-- 
sederat  ]llustris3imus  princeps  elector,  marckio  Brandeburgicus  Georgim  Fride- 
ricus,  Lutheranorum  studiosissimas,  caidam  profugo  vel  potius  regno  sao  ab  hoste 
christiaui  nomiuis  Turca  pulso  waywoda6,  Joanni  Sigismundo,  Transylvaniae  pria- 
cipi,^3  V^^  ^^^^^  marcfaioni  jam  nominato  ex  hypolheca  ducatas  Saganenas,  loco 
OpoliensiSy  missis  legads  regiis  tradilur  possidendusy  quo  baereticis  civibus  Saga- 
neusibus  nil  optatius  cadere  potuit.-3  At  perpauca,  licet  parerga,  notati^  tamea 
uon  iuutilia,  anteqaam  rem  prosequamur ,  placuit  scriptis  inserere. 

i^M«  Anno  Christi  1554  Lignitii  in  urbe  ducali,    iu  locum  vita  £ancti  Lathera- 

nonim  pastoris  subrogatum  fuisse  legimas  fratrem  (^quod  perdolendum}  monasterii 
nostri  professum  olim  praepositum    Novi  eastri  ad  fliimen  Boberam,    cai  noineo 

itf5B«  Henricos  Theodoricas  ab  Hilpershauaen,  Franco^^3  ^^  ^'^^  iiiseqiieiite  1555 
Romae  diem  in  domiao  obiisse  pontificem  Jaliam  tertium,  qui  dictus  ante  Joannes 
Maria  Montanas,  qai  pontificatui  praefuit  annos  quinque,  mensem  unum  et  dies 
unde viginti ,  ^3  ^^  paucis  diebus  interpositis  post  saccessit  Marcellas  secundus 
Cervinus,  Politianensis  Thuscus,  per  paacorum  dierum  pontifex  Romanos,  viginli 
nempe  et  unias,  quem  postea,  vacante  sede  dies  viginti  et  daos^  excejut  rir 
magni  Hominis  et  existimationis  gente  Neapolitanus ,    dictus  Paulus  qaartus,   Jo: 

Petrus  Carafia.^3 
1556«  Anno  1556   iovictissimas  juxta    ac   gloriosissimus   Romanonim  imf^erator 

nee  non  Uispaniarum  rex  Carolas  quintus  cessit  imperio,    babeuis  regendicom- 
missis  serenissimo   regi  firatri   sao  Ferdinando^    salcando  maria  oonjtttU^  se  in 

Hispaiiias.^3 


1)  Der  Sebn  Johanns  yon  Zapolia  und  der  Isabeila ,  Tocbf er  KSnig  Sigiamonds  I. 
Ton  Polen* 

s)  S.  aber  diesen  Pfamdbeaito  des  Markgrafea  Georp;  und  de^ea  Sohi|9  Geoig  Friedrich) 
Ton.LancizoUe  Gesch«  d.  Bildang  dea  PreaKSiscben  Staats  I.  p.  358  ff«  o.  367  ff. 
Hier  folgen  einige  Berichtigangen  aus  den  Acten«  Es  ivnrde  nicht,  wie  dort  steht, 
li>52,  sondern'  bereits  15ol  die  Brandenbargische  Pfandschaft  anf  Oppeln  nnd  Ra- 
tibor  gehändigt,  auch  bereits  16.  Januar  ioS9,  nicht-  erst  im  April  ItfKS^  dem 
Johann  Sigismnad  in  Oppcln  gehuldigt,  im  J.  tSBSt  sabke  König  Ferdinand  die 
Hälfte  der  Pfandswune  an  den  Marl^rafen  baar  ans,  wollte  indbaaen  nvn  aueh 
ausser  Opj^eln,  was  er  sonach  fräher  erhielt,  auch  Ratihor  haben,  i|ahm  daher  die 
schon  entrichtete  Hälfte  der  Pfandaumme  wieder  zurüch'und  verschrieb  dem  Mark- 
erafcn  Sagan  nebst  Zubehör. 

s)  S.  über  Heinrich  Dietrich  aus  Hildbvrghausen,  sait  I5tt4  Pastor  zu  St.  Pttee  P^nl 
in  Liegnitz,  at  1571.     Bhrhardta  Presbylerologie«  T*  I¥.  p«  S6& 

4)     Julius  lU.,    TOfher  Johann  Maria  del  MoAte^   sU  15SS,   23«  Mars. 

A)  MarccUtts  U.,  Cer?Inus,  geh.  in  Montepulciano ,  wurde  9.  April  iS8S  gewählt  und 
St.  1.  Mai,  Paul  IV.,  Caraffa,  wurde  S3.  Mai  iSS&  erwählt. 

^}  Die  deutschen  Angelegenheiten  hatte  Karl  Y.  bereits  seit  dem  Kriege  mit  Moriix 
Ton  Sadisen  faftt  sans  anX Ferdinand  fiberlassen,  im  J.  iSSÜ  trat  er  aeinena  Sohne 
Philipp  die  Kiederiande  ab  und  verstchtete  im  oeptemhcr  iSSß^  auf  die  Reichniwgic- 
rtine^  zu  Gunsten  Ferdinands. 


29,    Franz  L       Georg  Friedrieh  von  Brandenburg.  499 

Anno  1557  Saganenses  votis  potiti  magno  et  nostrorum  laeta  et  adversa-  1557. 
rioram  tripudio  ab  marchione  Brandebargico  Georgio  Friderico  templam  diVae  3.  Aai^. 
virglnis  theotoci  monasteni,  domino  abbate  interea  temporis  in  «irce  castodito,  re« 
ceperant  fei-tio  nona^  Augudtf.  Dies  eerte  monasterio  illa  illaxit  infelix  alque 
gemebunda.  Quo  red^pto  vir  quidam  senatorius  nomine  Henricus  Rettel,  infen- 
sissimos  nostris^  monamentam  illad  fivrjinoüvyov  de  restitutioae  tcmpli  tempore  ab-* 
batis  reverendi  domini  Geor^i  ab  haereticis  facta  parieti  sinistrae  juxta  Organa 
inscriptum,  peniclllo  seu  setaceo  atramento  satorio  infecto  circamlinens  penitas 
obliteravit,  quo«  deleto  ratas,  se  non  modo  memoriam  Iianc  sed  et  speni  omnem 
calliolicfs  et  monasteiio  futarae  reeuperationis  esse  sublaturum.  Quod  bic  sub- 
jungere  et  annectere  antmi  relkxandi  gratia  operae  pretiom  fieri  samas  arbitrati, 
veuiam  dato  amabo,  lector  benevole. 

Aimo  a>  Christo  Jesu  nato  1539,  illnstrissimo  principe  ac  domino,  domino  1^39. 
Georgio  duce  Saxoniae,  landgraphio  Thurlngiae,  marchione  Mi^niae  domino  Sägani 
defancto,  succedente  fratre  soo  Henrico,  conventai  hojas  monasterii  silentiam  tarn 
in  praedicando  verbum  dei  quam  decantandis  in  hac  aede  horis  canonicis  missis- 
que  celebrandis  est  impositum  aliique  mandäto  praedicti  dacisi  concionatores  et 
ministri  ecclesiae  veterem  et  orthodoxam  rfeligionem,  usque  huc  egregie  excultam, 
piornm  ex  eordibus  evellentes  növantqae  doctrinam  seminantes  sdnt  instituti,  Si- 
mone abbate  et  fratrlbus  ordinis  ih  coenobio  magria  formidine  interim  latenlibos 
osque  in  annum  millesimum  qningentesimam  et  quadragesimum  nonüm,  pro  sere-  im9. 
nissiiho  et  christianissimo  prindpi  ac  domino,  domino  .Ferdinande,  Rom.  \Jhg.  et 
Bohoemiae  regi  Saganum  ab  lUustris^mo  principe  Mamilio  duce  electore  haere- 
ditarie  est  resignattrm.  tibi  demuih  conventus  pristinäe  libertati  est  feÜciter  resti- 
tutus,  rc^^erendo  patre  domino  Georgio  abbate  gabernante.  Ubi  et  venerandas 
senex,  reverendus  dominus  abbas  Franciseus,*  coactus  Ulis  lupis  pseudopastoribus 
et  iSathanae  pedissequis,  utpote  M.  Andreas  Montane  (^qui  id  temporis  apad  Sa- 
ganenses  mystagogus  istiusque  illicitae  in  templum*  nostmm  irmptionis  primi]ßlas 
erat3  ejusque  collegis  haereseos  propagatoribus  certam  pecuniae  summam^  trecen- 
tos  et  vighiti  florenos  hnperiales  loco  annoi  solarii  sustentandi  causa  solvere, 
quae  annua  pensio,  licet  valde  gravis  et  plane  ioiqua  domino  abbati  et  fratri- 
bus  Visa  fnerit,  attameo  tollerabUior  extitit  illa,  auam  dux  Saxoniae  'Henricus 
amio  Christi  1540  domino  Simoni  haereticis.  dependendam,  neppe  sexcentös  et 
tnginta  flörenös,  injunxerat  sub  edicto  ducali  audita  horrendo  poenae  bonorum 
onmittm  apissipnis. 

.  ,  Eotdejgnqoe  fere  anno  maxima  bonorum  dades  importata  foit  monasterio  ab 
arcis  Saganensis  capitaneo,  a  marchione  Brandeburgico  Geordo  Friderico  huic 
olficid  praesidendo  constHuto,  Bomiae  nobili  Bartholomaee  de  Knie,  viro  rapacid- 
siino ,  qui  depopulans  pagnm  Kunizfendorff  tantnm  damni  in  fortunas  incolarum  ejus 
pagi  intulit,  quantum  bis  mlUe  talef onun  vix  pöterat  solvi.  Qcdbus  in  rerum  tur- 
bis  atqae  angostii«^  ^onunn»  abbas-  aiente  atuda.omniiio  €OBstem(n39  de  injuria 
hac  sibi  monastmequcf  irrü^ata'  idiisque  iniquis  neti  non  gravissimig  exactionibus 

pendendis  impositis  apnd  regiam  majestatem  conquaei^endis  magna  pariter  ac  diffi- 

63* 


900  IV.     Catalogus  abbatum  Saganensium* 

cilia  taiii  decrepitae  aetati  itinera   faciunda  sibi  constitait.      Bomam  etenim*  (^ut 
ajanQ  pedes  bis  contendit  sanctissimo  patri,  domino  nostro  ponüfici  maximo  Paulo 
quarto,    ejuscemodi  tollerata  äc^vaT«  et  religioni  et  monasterio  iUata  supUcando, 
offereDs  sibi  concedi  literas  ad  RooiaDoraoi  et  Bohoemlae  regein  Ferdinandom^   ut 
is  et  religioni  avitae  atqae  catholicae  hocce  in  mundi  angnlo,  ne  ipsa  pemtns  pes- 
aani  cat  atqae  eradicetar,  patrocinari  dignaretur,  qui  non  modo  tarn  laadabüis  pe- 
titionis  repulsam  non  tulit  verum  id,    quod  voluit,    pro  votis,   tertio  abhinc  aono 
itftSB.   (^ut  audiemus}  obtinuit.^3      Namque  anno  155S,   vendito  dominio  in  Lusatia  {So- 
rano  reverendissimo  episcopo  alque  capitulo  Yratislaviensi ,    domino  Qnquam^  epi- 
scopo ,  Balthasari  libero  baroni  de  Promnitz,  nee  non  in  Bohoemia  dominio   sea 
Castro  Fridelandt  baroni  Friderico  de  Raedern,    omnibus  jam  debitis  marchioni 
Brandeburgico  religionis  catholicae  hosti  a  rege  Ferdinando  solutis,    devenit  da- 
catus   Saganensis  in   potestatem   et   possessionem  reverendissimi   domini   episcopi 
domini  Balthasaris  et  capituli  Wratislaviensis.  *3      Quod  postquam  Sagani  percre- 
buit,  Saganenses  terrore  percolsi  animum-  parumper  deponere,    sibiqae  de  templi 
amissione  metuere,  quod  omen,  licet  a  sese  averti  deum  precabantor,  eorom  tarnen 
preces,  nt  haereticorom  ^  non  sunt  exaudilae.     Nam  posteaqaam  eodem  anno  glo- 
riosissimus.  atqae   multaram    yictoriaram    maxime   insignis    Romanoram   imperator 
Carolas  quintus  mensis  Februarii  die  24,  quo  die  in  hanc  lucem  editas  &dt  Gan-- 
davi,    quod  est  maxinmm  fere  totias  Earopae  oppidum,    anno  jubileo  a  virgiois 
partu  millesimo  .quingentesimo ,  qui  fait  annas  gratiae,  tertia  post  mediam  noctem 
hora  et  deinde  anno  Ctiristi  1530  Bononiae,    (^quae  est  insignis  et  ampla  et  vel 
maxime  populosa  Italiae  arbs  a  Pipino  et  Carole  magno  Franciae  regibas  tradita 
Romanis  pontificibus,    quibus  hodieque  paret}  a  demente  VII.  incredibili  spien- 
dore  imperii  insignia  acceperat,  missa  insigni  legatione  ad  principes  electores,  qui 
Francofurti  ad  Moenum  convenerant,   imperium  in  fratrem  suum  regem  Ferdinan* 
dum  se  impeiiali  majestate  abdicans  transtulisset,    inde  die  13.  Martii^^  pnncipes 
electores  Ferdinando  maximi  imperii  digoitatem  deferentes  ipsom  Romanoram  im- 
peratorem  salutant  et  venerantur,    qai  catholicorum  fuit    studioi^ssimus  nostrique 
monasterii   fautor  atqae  adjator   indefessus^^   ^uique  paululom   sedatis  religionis 


1)  Am  9.  Mai  iSS6  qaitiHe  Friedrich  TOn  Redern,  Konigl.  Bath  und  yifxdomb  in 
Ober-  und  Niederselileaien^  dem  AbteJPranz  über  1000  Duetten,  nvelehe  dieser  sa 
des  Königs  jNothd urfiten  Torgeliehen»     Urk. 

2)  Hieraus,  nie  ^nch  ans  mehreren  ungedruehten  Actensliichen  ergiebt  sieh  die  Rich- 
tigkeit dessen,  nas  Lancizoll«  a.  a.  O*  p.  368  aus  Curena  nnd  Worbs 
anfuhrt. 

>)     Diese  .Feierliehkeit  wurde  wiirklieh  erst  am  14»   März^     (nieht  ISten,   noeh  ^eni* 

§  er  wie  mehrere  der  neueren    SchrifUteller  .angebeji ,    2S.   Febr.)   1SS8  rollzogen^ 
I.   des   ausfiihrliehen  und  genauen  Häberiin.   Neueste  ReicJis- Geschichte«    T*  111. 
p.  404.  • 

«)  Schon  14.  März  I^IS&  nrhnndete  König  Ferdinand,'  das«  das  Appeltatrons- Gericht  in 
Prag  genrtelt  babe,  'dass  die  Schnsler  in  Naumbttfg  sich  des  fiirstiieh  Sächsischen 
gcsprocheneii  Urtels  gegen  den  Abt  zu  Sagan  nicht  gebrauchen .  raöc[hten.    Uils. 


29.    Franz  L      Gleichzeitiges.  501 

tumultibiis  atqae  ventoram  persecutionis  turbinibus  aniiunm  säum  appulit  ad  red«* 
deodam  nobia  avitae  reUgionis  cultoribus  tempiam,  tunc  temporis  ab  haeretiois 
occapataoi.  Veram  enim  vero  anteqaam  ulterius  pergainus^  annalibus  hisce  per- 
paaoa  obiter  notanda  inserenras. 

.  Mrasis  Aprilis  die  16.  reverendissimns  domions,  dominns  Melchior  Zobel,   (i»ö8.) 
ex  antiqaa  et*nobili  familia  omnibus  charus  princeps  et  cpiscopas  Herbipolensis/^^'^^"'*^ 
ne&ndo  latrodoio  a  GaUhelmo  Grampach  in  ipsa  urbe  Herbipolensi  et  Moeni  ponte 

crudeliter  ioterficitar.  ^3 

Hocqae  eodem  aono ,  die  decimo  octavo  Junii ,  moritar  reverendissinias  ta.  Jmi. 
archiepiscopas  Antonius  Coloniensis  princeps  elector  e  comitum  a  Schauuenburg 
ütmilia  oriundus,  germanus  frater  antecessoris  ipsius  archiepiscopi  Coloniensis 
Adolpbi,  qui  diem  obierat  vigesimo  die  Septembris  anno  1556,  quiqae  suffectas 
fuerat  in  locam  Hermanni  a  Vaeda,^3  archiepiscopata  ob  baeresim  exuti  anno 
1547.  Hie  Heraianiius  successor  fuit  Philippi  comitis  ab  Oberstein,  viri  sane 
longissima  vita  digni.  '  Hujus  antecessor  fuit  Hemiannus,  Uassiae  landtgraphius 
et  archiepiscopus  Coloniensis,  vir  venerandus,  qui  obiit  anno  Christi  1505,^3 
cum  praefujsset  illi  sedi  annis  viginti  et  octo.  Haec  brevissime  de  quibusdam 
archiepiscopis  Coloniensibus  dixisse  (^si  tarnen  etiam  notaverint,  Antonium  comitem 
de  Schauuenburg  archiepiscopum  Coloniensem  habuisse  successorem  Joannem  Geb- 
hardum  e  comitibus  Mansfeldjcis3  sufficiat' 

Porro  in  Hispaniis  obiit  £leonora,  «Caroli  quinti  soror,  Galliarum  regina, 
ejus  exequiae  Lutetiae  Parisiorum  diebus  13.  et  14.  Aprilis  in  summo  beatissi-» 
mae  Mariae  virginis  templo  celebratae  sunt. ^3  ^^^  deinde  21.  Septembris^  cum 
jam  aliquot  dies  acutissima  febre  tertiana  laborasset,  e  vivis  feliciter  excessit 
piissimus  et  celeherrimus  princeps  Carolus  quintus,  Romanorum  Imperator  poten*. 
tissimus»  Unde  illi  maxima  in  rebus  gerendis  felicitas  et  tarn  insignes  victo« 
riaCj  adeo  ut  ob  mülta  fortissime  gesta  Galli  eum  Herculi,  Gcrmani  Carolo 
magno,  Itali  David! ,  Siculi  Africano,  Hispani  Alexandre  magno,  Turcae  Julio 
Caesari^  AM  Hannibali  compararint. 

Anno  1559,  gravi  exorta  tempestate,  Soraviae  vi  valida  turbinis,  fastigio  10^9. 
chori  summi  templi  dejecto,    subito  tali  casu  magister  Lucas  Leschius,   haereseos 
Lutheranae  non  contemnendus  propagator,    Soranorum  ecclesiastes,   una  cum  ali- 

J[uot  scholasticis  obrutus  misere  periit.      Anno  deinde  subaequetati  1560,    13.  ca-  t^^M. 
endas  Maji  mors  haeresiarcbae  Philippi  Melanthonis  est  subsecuta ,  multis  lamen*«  ^9.  AprU« 
tabiüs  suis  Qntelligo3  asseclis. 


i)     Uflsermann  epiae.  Wiiceb.  p.  14S  giebt  i4tea,  der  sorgfältige  HSberlU  a«  a.  O. 

E.  M)3,  iS.  April, 
[ermann  Graf  v.  Wied ,   wurde  abgesetzt  ItMß  •  verzichtete  ISA7* 
')     Hermann  lY.   starb  SO.  Oetober  1S08,    nachdem  er  seit  1180  Ersbiachof  gewe- 

sen  war.  * 

^)     Eleonore 9  Geroalin  Franz  I.  von  Frankreich,  st.  18.  Febmav  1K58. 


/ 


502  IV.     Catalogm  aJbhatum  Saganensium. 

Ilocque  anno  pie  in  domino  diem  obiit  snnm  Paulus  quartus,  antea  Joan- 
nes Petruä  Caraffa  dictus,  cum  Romanae  cathedrae  magna  cum  lande  insedisset 
quadiäennium  9  mense3  duos,  dies  Septem  et  viginti.  Cujus  post  obitum  Romae 
puulifex  maximus  renunciatus  est  Joannes  Angelus  Medices  Mediolanensis  et  Pins 
.  quartus  vocitatus,^^  4^^  maxima  cum  laude  pontificatom  administravit.  Haep  quasi 
parerga  inseruisse,  aequi  bonique  consulat  lector. 

Quo  et  in  anno*}  illuxit  tandem  dies  illa  Omnibus  exoptata  et  maxime  do- 
mino abbati  Francisco,  in  qua  suorum  hoc  in  gravi  negotio  pertractando  exanthla- 
tonim  laborum  atque  mukarum  in  itineribus  obeundis  difficultatum  superatamm 
praemium  persentiscens  verum  uti  bostimentum  adeptus  pro  opera  ingenti  fuit  per- 
fnsus  laetitia,  dies,  inquam,  illa,  nempe  prima  Deceiirf)rfs,  divo  episcopo  Bligio 
(1560.)  Franciae  occidentalis  apostolo  dicata,  perpetuitaii  temporum  a  nobia  scriptis  con- 
i.  Dec.  secranddj  in  qua  baeretici  templo  nostro  dxire  et  emigrare,  quod  vi  occupanles 
illudque  prophanautes  annos  tres  totidemque  menses  et  dies  viginti  .septen>  posse- 
derunt,  ex  jussu  atque  mandato  invictissimi  et  catbolicissimi  Romanorum  impe- 
ratoris  Ferdinandi  sunt  compulsi,  et  civitas  resque  publica  Saganensis  submi- 
nistratis  sumptibus  ecclesiae  suae  pseudoapostolicae  pastores  eorumque  colle- 
gas  sustentare  est  coacta.  Orandus  idcirco  deus,  ut  ejuscemodl  malum,  tergo 
et  cervicibus  nostris  imminens  avertat  et  concedat  hie  ita  vivamus,  ne  pec- 
catis  nostris  Irritatus  poenas  de  nobis  sumat  debitas  atque  fenestras  in  nos 
irruendi,  quas  ipsi  nostra  vita  offensAonibus  referta  patefacimus  haereticis  sinat 
^sse  reclusas. 

Anno  1561  nihil  relatu  dignum  habebamus. 
imsu  Anno  ^1562,    decimo  tertio  calendas  Februarii,    pie  in   Christo  decessit 

ao.  Jas.  reverendissimus  episcopus  Wratislaviensis  Balthasar  de  Promnilz ,  "  suorum  amans 
atque  studiosissimus  quique  suos  multis  auxit,  et  honoribus  et  beneficiis,  cni  suc- 
cessit  dominus  Caspar  de  Logaw,  vir  insignis,  et  eru£tione  et  nobilitate^  qni 
anno  insequenti  ab  abbate  Francisco  et  venerabili  conventu  accersitus  veniens  Sa- 
ganum  templum  nostrum,  ^quod  fuerat  ante  feriis  natalibus  divo  Joanni  evangeli- 
8tae  sacris  anno  vldelicQt.  1562  fuso  humano  sanguine  prophanatum  omnique  peni- 
tus  religione  exutum}  deo  reconciliavit  atque  de  integro  tempore  quadragesimali 
consecravit.  Authores  hnjüs  prophanationis  extiterunt  adolescentes  nödnulli  effrae- 
nes  haeresi  Lutherana  inescati,  consularium  et  ipaius  consulis  Bemardi  Martinii 
fifii,  genus  hominum,  quo  nullum  in  urbe  Sagano  nobis  monastcrioque  fuit  estque 
iofensitts.     Qui  sese  in  templo .  lascive  gereutes  ab  aedituo  modestiae^    pudoris.  at- 


1)     Pari  IV.  8f.  18.  Aogvst  lt(B9,   Plus  IV.  wurde  tnfikM  S6;  Deeemhe^  WSS9^   und 

St.  9.  Dec.  1B05. 
*)     Worbs  in  s.  Geseh.  v.  Sft«ik  p.  300  gtebt  das  J.  i&SB,    aUein  da  der  Verflisser 

oben  p»  499.  ängegebea,    daas  die  Byangdischeii  die  Kircfa^e  seitj^ugnst  VSSIf  drei 

Jahre  hindurch  Seaasaen,*    ao  mnaa  1S60  richtig  aeyn,    wenn  er  auch  zu  wenige 

Monate  angiebt. 


29.    Frdnz  L      KirchenstrtWgkeUen.  503 

que  pietatis  admonUi  hisce  verbis:.  meminerint  templam  hoc  esse  domnm  orationis 
et  non  lupanar ,  ira  statim  excandescentes  ipsum  ^  dexlra  excipientem  ictum  sica 
valneraverunt.  Quo  viso  fratres  animosiores  et  corpore  robustiores,  arreptis  sa- 
dibas^  ejuscemodi  aicarios,  excussis  e  manibas  pagionibusT,  capita  eorum  demal«  * 
efentes  bami  prostraveruot  temploque  armis ,  qaibu&  et  cantorem  sauciarunt  et  bireto 
boloserico  spoliatos  et  imdatos  ejecerant»  Quo  audito  lumulta  ejasqae  causa  intel« 
lecta  consul  ipse  Martinias,  foria  quadam  percitus  una  cum  conjuge  e  vestigio  ad 
scholam  advolavit,  rectorem  scholae  nomine  Nicolaum,  virum  bonum,  in  suo 
musaeo  tragoediae  bujus  plane  ignarum,  stricto  gladio  improvise  obruens,  lethale 
ipsi  inflixit  vubius  et  certe  nisi  objecta  mensa  ictum  retardasset  caput  medium 
ei  dissecuisset.  Tanta  etenim  fuit  borum  bominum  injustae  humani  sanguinis  effa- 
sionis  sitis. 

Mortoo  (]at  intelleximus}  episcqM)  Wratislaviensi  Balthasare  jus  obpigno- 
ratorium  ducatus  Saganensis  obvenit  domino  Seyfrido  libero  baroni  de  Promnitz 
suo  patrueli ,  bomini  domino  abbati  ITrancisco  et  monasterio  non  amico ,  qui  in  initio 
suae  possessionis  multas  monasterio  intulit  molestias. 

Ilocque  eodem  anno  Serenissimus  archidux  Austriae,    Ferdinandi  impera-  twta. 
toris  filius,     eb'gitur  a   septemviris   principibus  sacri  Romani  imperii  Romanorum  ^*  ^^^* 
rex,   postea  Pragae  in  metropoli  Bohoemiae  rex  Bohoemorum,    tandem  Presbur^ 
in  Hungaria  Ungarorum  rex.      Qui  anno  1563  pridie  calendas  Januarii  vesperi  iws. 
Saganum  veniens  mane  ipsis  calendis  Januarii  anno  1564^3  homagion   siiseepit  a'^*^^^ 
statibus*  ducatus  Saganensis  et  ipsis  civibus,    quo  suscepto  et  supipto .  prandio  Sa-«  1861. 
gano  discessit. 

Viennae  in  Austria  *  octavo  calendas ,  vel  (vA  alii  volunt}  quarto  calendas  as.  JoU« 
Angnsti,^3  ^^^^  cum  morte  commutavit  piissimus  Romanorum  imperator,   Ferdi- 
namias,  pater  patriae.     Post  obitum  ejus  in  imperio  legitime  a  principibus  electo- 
ribus  subrogatlis  est  filius  Maximilianus ,  de  Lutheranismo  (^sed  parieti  sit  dictum]) 
Donnihil  suspectus.  ^3     Q^^  ^9^  illecti  Saganenses,  usi  soasöre  dlque  autore  do- 


1)  Maximilian  kam  6.  Dee.  I80S  iiaeli  Breslau  und  war  S8.  nni  90.  Dec.  in  Lie^iiitz. 
Die  obige  BceeicknvBe  Ut  in  so  iei«  wichtig',  alt  sin  ein  aasdviieUiehcs  Zeilen 
des  sar  Zeit  des  Verfassers  im  Anfange  des  VI.  Jabrii*  »wöhnUcbcn  Anfangs  des 
Jahres^  mit  1.  Januar  giebt^  da  früher  der  Anfang  mit  2o,  Decemher  begann ,  wie 
denn  in  Schlesien  die  alte  Art  zu  rechnen  lange  beibehalten  wurde.  Z.  o. :  Dien- 
stag nach  dem  heil.  Chriattage  im  angehenden  64sten  Jahre  (also  5t8.  Dec. 
ISttS)  TerBfir^ch  nrkondlich  Herzog  Friedrich  Kasimir  Ton  Teschen  Frioiein  Katha« 
ri^a  Ton  Liegnits  nnd  Brieg,  Tochter  Friedrichs  III.^  zn  heirathen,  was  auch  noch 
am  88.  Dec.  1565  Tollzogen  wnrde.    Vorgl.  Hallans  Calendarinm  p.  63. 

«)     Ferdinand  L  St.  9i$.  Jnli  1564.  also  VUL  eaL  Ang. 

s)  Dass  Maximilian I  ehe  er  Kaiser  wnrde,  wesentlich  lutherisch  gewesen  und  dafür 
viel  gelitten  hatte»  ergicbt  sich  ans  dem  von  neneren  Geschicbtschrcibern  öfters 
übersehenen  geheimen  Gutachten  des  Markgimfen  Johann  Ton  Kilstrin  vom  9.  Not. 
1865  an  denselben,  ob  dieser  Fiirs.t  die  eyangeliache  Religion  annehmen  solle,  in 
Hausens  Staats- Materialien •   T.  I.  p.  8  tt. 


504  IV.     Calaloffus  abbalum  SagunenHnm, 

mino  Seyfrido  dacatas  Saganensis  donihio  hypothecario  apud  novom  electam  im- 
peratorem  de  novo  (entant  coocedi  in  nostnim   invadere  templum,    ast  incassam 
laboravere. 
iWB.  Anno  Christi  1566,    ae^tate  sua  vergente  ad  occasun),    sibi  coUega  sea 

coadjutor  in  regenda  abbatia  fratram  unanimi  assensu  ante  ascito,  viro  perdocto 
et  magnae  existimationis ,  reverendo  domino  praepösito  in  Korkaw^}  fratre  pro- 
fesso  monasterii  Wratislaviae  ordinis  dive  Aognstini  canonicoram  regalarioih  dei- 
parae  in  Arena,  ut  appellant,  postquam  laudabiliter  magno  fractu  rexisset  monas- 
terium  Saganense  annos  quatuordecim  et  dies  sedecim,  deo  ereaton  sno  tradens 
10.  Ane^.  animam  placide  in  domino  Franciscus  Ludovicus  abbas  obdormivit  quarto  idas 
Angusti,  die  divo  Laurentio  arcbimartyri  saero.  Nuncio  obitas  domini  abbalis 
perlato  ad  dominum  eleclum  collegam ,  praepositum  Korcensem  dominum  Frandscum 
secnndum,  legitimum  ejus  successorem,  extemplo  Saganum  advola^t  praesens,  at 
more  solito  demortui  corpus  sepulturae  mandaret,    cujus  funebrem  pompam  magna 

{debis  Saganensis  concomitante  caterva  condecoravit  senatus  Soraviensis  usque  ad 
ocum  sepulchri,  quod  in  medio  th  dSeiH  templi  monasterii  saxo  supertecto  situm 
est.  Haec  satis;  ipsius  ergo  et  omnium  animae  fidelium  per  misericordiam  dei 
requiescant  in  pace.    Amen. 

< 

XXX.    M0e  reverendo  admodum  domino  S^aneiico 
»ecundo,    cognomine  Cratt»ero»    SUiavienH 

MAitaUo. 

* 

Franciscus  Cratzerus,  Zittavia,  Hexapoli  Lusatiae  superioris  oriundus, 
adolescens  morum  integritate  insignis  nee  non  literis  apprime  eruditus,  cum  anno- 
nun  nondum  e^set  undeviginti,  amore  monasticae  vitae  flagrans,  difficilibus  et  mul- 
tis  itineribus  confectisy  quae  studiorum  vacandorum  causa  susceperat,  tandemWra- 
tislaviam  Silesiorum  metropolim  venit  anno  Christi  1547,  ubi  disciplina  illa  sane 
laudabili  allectus  (^sub  qua  olim  degebant  canonici  reguläres  ordinis  divi  Augu- 
stini monasterii  ac  deiparae  extra  muros}  in  numerum  adscribi  suplex  petiit  Cur 
jus  justam  piamque  petitionem  reverendus  admodum  dominus  Hellas,^}  id  tem- 
poris  ejusdem  monasterii  abbas,  hujus  vitae  instituti  illi  fortassls  et  suasor  et 
autor^    assensu  dignam  judicavit  et  ne  tantae  spei  adolescens  repuba  praeteriretur 


&)  Gnrhau  am  Zobtenberge  9  eine  vom  Aogustinet-GIiorherren«  Kloster  xa  St.  Marii  io 
Breslau  abhängige  Probstel^  dereo  in  d*  j.  l4S5^bi9  88  bescbiossene  und  urkundlich 
festffesetzte  Yerfegung  nach  Zobten  doch- nicht' Tollzoejen  würds.  Vergl.  Stenzels 
Aufsatz  darüber  in  den  Schles.  Prov.  -  Blättern.    Band  9&.  p.  1  ff. 

^)     Elias  Schwanberg  war  Abt  des  Breslaner  Sandstifts,    wie  es    gewöhnlich   genannt 
wird,    in  den  Jahren  1^95^-1983,    nicht  wie    Zimmermann.    T.  X.         *'^'^ 
bis  1968. 


30.    Franx  IL  '  SOS 

*  .  *  * 

ettm  in  probam  {yX  valgo  loqmniiir}  sosdpi  praecepit      Qoi '  ^  ingresra  in  mo«- 
nasterium  dignitaite  presbyteratus  jam  dooatua  ahno  abUnc  qmnto , .  hoe  «st  anno 
Christi  1553[    octavo  calendas  Julii  die  divo  Joami  oaptistae  sacra,    ob  tesigne  iraa*^ 
obedieotiae,    qua  vigait  in  siios  saperiores,    promeruit  benefido  revereodi  dunim '^*''**^' 
Heliae  ecclesiae  Gqrcensi  ejaaqiie  piaepbsUarae  regendae  praefici«  quam  com  lau- 
dabiliter  annoa  tredecim,   mrases  tres  diesque  septemdeeim  administrasset,  faetas 
certior  per  literas  nono  ealendas  Jalii,  aono  a  sotere  Christo  nato  1S6Ö,    ab  ipso  tooB.  ^ 
prifliuin  revereudo  domino  abbate  Saganense  doinino  Francisco  Ludovico  de  sna  ^  ^^* 
invaletadioe,  tarn  a  venerabili  fratnlm  ejus  coUegio  de  ofiieio  coadjotoratus  in  ad--. 
mioistranda  abhatia  suscipieodo,    qaod  com  ioteilexisset,  se  legitime,  unanimi  et 
voto  et  voce  in  coadjatorem  j    spe  certa  mortuo  saccedendi  poslaläri  atque  nitro 
accfersiri,  petito  lubens  aa^ensit  iinpetrataque  (ut  juris  est}  a^  abbato  sao,x  scilicet 
domino  Helia  et  monasterii  Wratislaviensis  fratribus  miasione  ^    hac '  tamen  condi- 
tione,  ut  aliquando  reyocatas  ad  altius  dignitatis  eulmen  eveheüdi  causa,  sine  omid 
mora,    tergfversatlone  et  iniiciatione,   eorum  votis  teneretor  assentiri,    proficisdtur 
Saganum,    ubi  in  monasterio  com  ab  ipso  domiiMi  abbate  Francisco  sene  capnlari 
tum  ab  Omnibus  totius  conventiis  fratribus  hilari  ihiUu  et  voce  gratulabunda,   nen 
modo  ut  hospes  fiiit  exceptus,    verum  etiam   postero  die,    quarte  videlicet  idus 
Octobris,   in  adminiatracione  abbatiae  ipsius  collega  et  legitimus  successor  dliectns  19.  Qcl 
et  salutalüs,  agens  aonum  aetatis  tricesimum  octavnai  et  viCae  suae  in  monasterio 
actae  decimom  octavum.^3     0^1  postquam  certas  successor  a  Saganensi  convenfu 
fuerat  renunciatds,   reoepit  se.  domum,    expeditum  ea,   quae  essent  opus  ad  red-    ^ 
dendam  in  manus  sui  coUatoris  praeposituram,    quam  multos  annos  ejus  benefido 
possederyt.    Qoibus  rebus  nöndum  ommno  et  rite  peractis  et  expeditis,  insequente 
anno  1566  morbo  reverendi  domini  Franciad  in  dies  invalescente ,   revocalus  Sa-  laoo. 
ganum,  ubi  tradita.est  illi  summa  et  totalis  potestas  regiminis  tarn  In  spiritualibns 

3uam  secularibus  quarto  nonas  Julii.      Quo^  lacto.  brevi  statim ,  mense  videlicet  et  4.  Jdi« 
iebus  quinque  completis,    dominus  Frandscus  hac  .terreaa  corporis  moie  exntus 
ad  caelum  migravit  quarto  idus  Augosti ,    die  divo  Laorentio  archimartyri  ^sacro,  Ui.  a«s. 
postquam  abbatiam  j^exisset  annos  quatuovdedm  et  dies  aliquot/  Post  cujus  obitmn,  . 
cum  corpus  defuncti  solenni  et  funebri  pompa  sqiulturae  tradi  curasset,    eodem 
s^tim  anno,    die  tricesimo  mensis  OctoMs,    negotium -Mscepit  pertraötandum  de  so.  oh. 
injusta  illa  irruptione  (vel  potius  ktrocinio}  a  Bartholomaeo  de  Mite,   arcis  capi- 
taneo  facta,   de  qua  super  ins*}    fecimus  mentionem,    in  qua  pagum  Kuntzendorff    . 
misere  populando  incolis  ejus  et  ipsi  monasterio  maximum  intulerat  damnum,  quod 


0  I 


I 

» , 


i)  Am  11.  Oct  1565  prisenlirten  der  Abt  Vrans  I.  und  der  Convent  den  nen  erwähl- 
ten Coadjutor  Franz  Kmlzer:  qui  sUtim  abluiti  snecederet,  ne  propler  aeetat  nndt« 
qne  circnmftrcnienlea  monaateriom  paatore  orbatnm   quid   detriinentt  eapiat,    dem   Bi- 


achofe  Caapar  von  Breslau  znr  BeatAtiffnne,    welche  dieaer  fi.  Nov.y   ao  wie  Kaiaer 
Maximilian  10«  Dec*  d«  J«  ertheilten»    iJrhK» 
S»  oben  p«  489* 

64 


/ 
.J 


ao6 


IV,     Caialognuk  aUßkm  Saganentium. 


i|L  pRa(tie«(aA  regfomm  ao.  caeMr^d^iiP)  oomatisstriomui  moauterio  oeitai»  pecniie» 
yi4Mlicc^*  qiMidtringmiMrnia  talerocum.  smnmaoi  solvendo  se  •  resartwanf  est  poHki* 

ii^^jL  ^^  4Wam»  t^BdiQ»-.  aegpe  aAnodwi  in  naxtaa  anno  pMt  itSGT,   die  dedmo  tertio 

^^  ^^-JMlii  «jb  ipw  ßwe  (iqiii  EuölieM  tenacior  eratp>  coitoiBit;  Praeterea  in  ipse 
et^  mv  rc^epoia  mite  pagim  Grc^enbain  in  dialiicila'  Prihasiensi  aitom,  neUli 
%ß  l^e^roao  dottiinQ  Vdelrioo:  de.;  Kiljits  pro*  tep  miUe  et  dveeatis«  taleris'  per« 
sejpepniiini  hypothecaa  aea«.]pignen8  lece  pesaidendonii  tradKim^  nooierata  peonna 
r«d«ni)(  moMatedoqoe^.jMmrdi  reatitett..  ksaper.  et'  pagi  in  traeta  SagMienBi  feiii* 
lisBunl  Galliacurene^  valgo.fiHchoeiibrun  vodtataa^  -  et  Primte,  afo  eodem  anteeee« 
afNre;  soft  domiiiQ  Fraa6isce>  gicavi  exactiona  oqerate ,  coneenaa  et  jnsaa  regiae 
camorae  Wrajüalavieosia.  opfBgDOcati  domine  Fabiane  de  Scbaeneyebe  vms  9t^^ 
nenm  capitapeOy  saa^^dilfgenti  enra.  et  opera  dTecit^  nt  ex  mandato  regio  canera 
Wratislavifuiais  e^geretur-dmino  EahianQ  de  Sohoeneyciie  pecnnian  scMvere*,  qua« 
s(duta  ipse  de  by|tatbecia,  deceasit  et  eaa  nonaaterio  tradidft  atqite  in  integram 
nßi^boaX^  qiu^m.ob  remnon.  aininiaai  apod  posteritateoi  pMnieniit  landem,  dominas 
a^baa  Fraeeisciifli  seModa»^  Et  Idem .  f eci^et  cmi<  praepoaitnrli  in  oppide  Bentin 
ni.b^c  ioipedimeatnm  obatitaaset^ .  quöd.  aateeeasor  ipaiua  domintts  Franciscus  primoa 
eain.  consenaa-saeri.coaveotuaiiiBa.cnat  emmbaapriyilegiis,  anao  mortem  ipaina 
piaißcedente^  aempe  IBfö  noDs  ^e.  Martii^  ei4em>  domino  Fabianode  jScnoen» 
'  eyebe  plane  haer/MUtane  poaaidendaaa  taadi^aseti  Num  <  bme  lecerint^  jodieent 
p^atßri^    .  . 

isee.  Anno  ejoa  gnbörnationia'priaMK^' nipote.  1S66^   die  dnedeeimo  Deoembris 

ta.  Dec«  tnnria  basiUoafa  ad»  ABipasam.  fulminp  i^ta.didtnn 

laer;  AMo.deiade/poatenose^  die  deaime  none  ApriUs^  carca  horav  nonam  ante« 

^'^^  ^'^- meridiaeani  ex,  ioeoria  liomimim  inoendtnin  ortnm  fait,  qnod  statim  aecnrrentibna 
monaaterä.  mimatriay  eoünm  diligenü  opera  et  iabore  est.  resCinctvniw  Qni  casns 
inf^lieea,  ^  sabManel  naB>  parom  dMunam  electnm-  pertermerant^  ut  oranino  in- 
fanatam  sibi.  fore  ref^men  abbatiae  emioaretur«  Vera«  enim  vero  solatio  a  fira« 
trlbfia  ^ffectus/  obtenta  et  oMseoaUt  epiacopali  in^spiritvalibns  et  rej^a  caeaareeqne 
ia  aeicnlaribua  regiminia.et.  privilegiomnaaiitentiea  confiramtione  ffofieidntnr  Wra** 
tialaviam  anno./salutjs.  repaiatae  1567^    ttt:solenni  solitaipie  pompa  saero  tiara  in- 

a*.y«iL  aaguraretnr,  cul  solennitaU  dioatns  dies  foit  octavns  idiram  Jalii.  Qne  tempore 
Wratislavia^  com.  degeret.  aMiaa  initiaadaa.  emit  novam  dalmaticaai»  daraascemM» 
vel  nndnlatam  rabri;  fitlviqde  crieris,  ^cakeos  sandaliaqne  ex  minro  holeaerieo^ 
noyas.  ebirotheeas«,  annulum  cui  inserta  erat  aiqp|iyras.  permagni  praedi  viddioet 
septuaginta  taleromm  tiaramque  episcopalem  seu  iniulam  refici  et  renovari  etiravit, 
quae  expensa  pro  hisce  jam  narraüs  rebus  emendis  et  renovandis  praeter  gemmam 
constitit  octuaginta  et  sex  nommis   aorels   Uogaricis.      Qui  redlens-Wratislavia 

a.  J«ii,  Sagann«,  die  aeennde  Jalii,  itioid  divae  viipnia  Mariae  per  montana  ad  Blisa- 
betl,  sa^ro  episcopali  pileo  ornatus  saarosanctum  celebravit  missae  officium.    Brat 


0     PUuti  Anlnlaria.    Argnneninmt    Senex  tTaras  sibi  Vix  credeos  Bnelio. 


M.    ^Frmm^Mi      fItniMn. 


MV 


ceite  vir^  au  Magm6  eroditioliifli^  4vni  ^efa^erianljae,  moüiiis  iätfiie  awtovitatis  wptä 
reverendissimon  epiflcopui  WiMislAvieasem  donmam  Cajpwuui^  uigeiis  tpiMterat 
aui^erdiDifl  et  iniMiasterii  decas,  anxit  eäim  fnieter  jain  svpn  nonimtaii^  res ,  wm^ 
tos  eaoriqab  iisns  causa  aerie  toafaratas^  dUidraB  divibutts  argenteis  praecM  hök 
4eiifMDdi  trignla  et  oeto  lalereranr^  catenolaqae  anrea  um  cnin  odhaereirte  ^ethOfc 
craoe  anrea,  foaiii  entit  aorais  nmBlnia  Uagaricis  4L      . 

MMasteriam  iasuper  moUB  m6wv^  ceodeeeravit  aedifitiis*,  «am  failatfcm  eeii 
domicilium  lUastre  illad,  qoo  dominas  abbas  habitat  eseepto^ilifbrtori  ^ypoe$ns9ö^ 
eaUna«,  «iytheipe60B^}^([qaod  Tidgatker  prasatariam  DtaiieiipaMf } ,  nosoeomeion  et 
aiqieriora  edbkala,  um  eam  tectcr,  eqdilia^  hjf«icaustuai  peiies  fortam  ipaimfift 
pMtaai,  qtta  eatinlreitils  in  ndiasteriimi,  praeterea  etia«  meenveito  frstrlm  '4or^ 
mtorittm  saperottni  nenon  eeilam  'sdi  *  hypteau^lo  eenoiaim  'diaeabitorä  Mu  ve^ 
leetorii  (vit  voeaat}  eeretisianam  plane  novitet*  enravit  taaedifieait ,  umhm  fM 
Ipage  Gffeffeobaya  in  critepolio  conehve,.  in  quo  ipse  eo  yenMis  ab  litstteia  M^ 
luncttts  eoviqiie  enis  maaeat;  in  molendfoio  etiam  extra  muros  in  rfpa  flaaülte 
Zebimaw  sito  bakem.  Taoeo  praedia  Immt  iode  vetntate  fere  celiapsa ,  i^Vf^ 
Lnthriett ,  Diebaw  et  in  fiteboedbran  ah  ipae .  rfeataurata  et  a  'naim  vindioati»  Syt^ 
Tannm  splendküus  ueddidit,  Itgneo  aedtfcto  pvleherrimo  eiMivctO)  in  ^  «MMW^ 
fum  ceosaeverat  aaian  rdaauMdi  gratia  peniaeiare;  ^  ilM  in  4i«ota  jSoravfliim^ 
qood  est  in  Knntaeedorff,  iaoredfliilis  cat  ioBetsnilailfs  ob  loci  sithm,  fertittlaMftt 
^erisy  aquae  dnctam  piaciMique  oainis  g*neris  cn^ian,  est  nini  multla  pfmlMk 
pisdmilisqae  cbnaunsepUim ,  qnaa  noannllas^  ipse  conatraxit,  noonntta«  etiatn  aü«H 
eessore  constrnctae  memorantnr,  litneffito  ilhid  appellaveiim  delieliB  B^rMiolMl, 
•bi  Bon  modo  doflridlinin)  in  que  domeatica  luidfia  dies  wietesqM  teoratnr, 
vernn  et  dcaiuin  fuditea  iateritim  sibi  aüsque  aoecestroiibM  inbabitandäm-  £KbV6 
fecit,  iit  iBMsinente  pericula  aliqao,  u^te  i^assante  ^M»,  tala  fai  ao  pbsMt  Ä^ 
versariL  Übt  et  tote  iUe  tempere  amio  Chiistt  1679^  qun  Sajgaii  pMte  !ntetf«KMt 
bomines  (nt  oerta  ex  jrelatione  babemas^  miile  qobigentt  et  'septttaglota)  ^rtjMH 
Iraaaegit,  ama  fratribna  in  eenventn  akari  iniierticriiA  ^jwitta»  «liqttia^fe  «ealiWUte 
et  scbolae  ministrif  in  urbe  manentibas,  abunde  satis  ea,  qnaead  victum  neces- 
saria  videbantnr,  snbministrans  atque  suppeditans.  Insoper  et  ipsis  in  hoc  peri* 
cdoMsnmo  pestls .  regimine  in  urbe  degentibua  ex  pharmacojpoeia  aa(id«ta.  aiexi«> 
caca*)  et  id  genus  aUa  medieamenta  aere  suo  aolvedda^  ^uibda  n  pttte  ineolomes 
priieservarentur,  jussit  dari,  insigne  eerte  etga  aobs'ft  fratra^ '  cenyeMuales  et 
acbolae  coUegas  pietatis  atque  muniflcentfae  monuiik^ntulfi.  Qm  M  in  jtraMlö  ex- 
truxit  praxatorium  omni  genere  vasorum,  qulbns  opus  eit  ngos  dvov  nv(ftvor^  .boc 
est.  ad  cerevisiam  Iriticeam  coqaendam  refertum,  ubi  et  in  moate  joxta  titteam^ 
moiam  alatam,  vento  agitabilem,  mirae  indastriae.eeadidit,  quam  geierasaa  do- 
ttinns  de  Promnitz,  ducatm  Saganenaia  ditaiiMa  by^cHheeariiB,  miaiAs  ex  8#ravia 


I^MM 


I)     iA&OQ,  Gerstcadeeoct«  Bier. 

<)     AlexieacDSy   aalataria^   aA^Eixaaoff,   in  laalia  a^JAtat!.    D«  Csngcw 

64« 


•^ 


L> 


fiH» 


tV,     CatutoguM  tMahm  Sagmieruhan. 


labm  lignariifl  et  aliis  id  geoas  ,ex  plebe  openriis  ad  tale  quid  perpetrandui 
paraüaauniS)  vi  maxima  et  impeta  sammo  radieitas  demolitos  est,  ^3  ^  mniis 
tantae  molia  nuna  praecipiti  citos  Sagani  in  monte  extra  moros  penes  perticaai 
(ßt  perhibent)  aviariam  foerit  exaoditus.  Cojos  in  loemn  ira  inter  dominun  de 
Promnite  et  reverendam  dominnni  abbaten  jam  sedata,  *re  jodieata  et  padione 
focta,  molendinam  aquariom  jaxta  sylvam  Kantz  vocilatam  aedificari  ab  abbate 
assMsIt,  qnod  nnlla  interposita  mera  est  aedificatom^  nam  tau  in^casn  onnis  mora 
et  onnctatio  est  detrimentosa. 

Porro'slngolaris  extitit  inopnm  stadiosonun  patronos  et  fimtor^benevolas  et 
omnificus,  in  suos  moiiasterii  ministros  liberalis,  laute  can  suis  vivens  mm  per» 
flu«t  at  ainima  inter  ipsos  de  victa  necessario  illis  praebendo  oriretor  qaaerela. 
Vir  integer,  adnlatoribus  et  delatoribns  valde  infensas  non  fiieile  crednlns,  aon 
euspiqiosas,  honio  certe  omni  lande  dignus,  nisl  unnm  (cnm  homo  fnerit  et  nemo 
erimine  sine  nascitor,  nee  Yirit}  hanc  snmmopere  defoedasset,  ob  qnod  apnd 
omnes  male  andivit.  Nam  vix  did  polest,  quantopere  hie  abbas  delectatus  fiierit 
tiiactis  lasoriis,  non  perpendens  tritam  ac  vulgarem  paroemiam:  aleam  multis 
exitio  fiiisse;  qnicum  perfliulti  nobiles  ex  vicinis  pagia  aleam  sequentes  tantam 
contraxerunt  familiaritatem,  quae  persaepe  praeter  contcmptum  peperit  et  vitaa 
periciDum,  nt  saepissime  dies  continuos  tres  totidemque  noctes,  parvo  interstitio, 
quo  corpus  paululum  reficeretur,  lassitodiais  istins  ex  tali  assiduo  labore  contraetae 
adimendae  gratia  interposito  f .  ludendo  ludum  cbartaram  non  sine  magno  monasterii 
dispendio  contriv^rit.  Verissimum  namque  est  illod  et  Gatoni  notnin:  quaestnm 
quis  ut  &ciat,  impensum.et  faciat  necesse  est 

Quare  a  domino  priore,  tune  temporis  domino  Petro  Grosmamio  Glogoyiena^ 
viro  summae  integritatb  et  domino  Melchiore  Bartsch  Laubensi,^}  ^sn  viro  non 
nemendae  gravitatis  extra  muros  sancti  Spiritus  praeposito,  austerioribus  verbis 
ODJurgatns,  ut  a  tali  (^sui  sacri  l^udabilis  monasticique  instituti  necnon  profesmonis 
memor}  repraehendendo  et  plane  in  ejusmodi  viro,  in  tanto  bonorum,  abbatialis  nempe 
d^oitaiis  colmine  coUocato  detestando  desisteret,  ni  potius  aleator,  bonorum  mona- 


') 


0 


Am  19.  Hai  1868  Tergüdien  Matbes  ron  Logau^  KaUerl.  Kimmerprisident  In  SeUe* 
aien,  und  Fabitn  von  Scliiinaich  den  poslolirCen  Abt  Frans  mit  Sigfricd  tou 
Promnits»    Pfandeaberm  des  Saganiacben  Fnratcnthoma,    wegen  Pflicht  und  Huldi- 

Eng  der  Stiftagnter  im  Soraniachen  und  auch  wegen  der  Mablgaatnng.  Drfc. 
a  1.  Febr.  1872  trat  der  Abt  ein  Stncb  Feld  bei  der  Nanmbnrger  Probstei  an 
Sirfried  Ton  Promnitx  ab,  nm  ein  Hammerwerk  dort  aufbauen  cn  können.  Am 
SC.  Mai  f8B0  wurde  dnrck  kaiserliche  und  biscköfliche  Rithe  der  Abt  mit 
Sigfried  Ton  Promnits  über  die  Erbauung  der  Muble  in  RnnEcndorf  rerglicken, 
daaa  ea  dem  Stifte  freiatebn  aoUe  dort  oder  in  Zedcl  (nahe  dabei)  eine  Muble 
mn  bauen.     Urkk. 

In  einer  Urk.  r.  8^*  April  1869^  Tcrmöge  deren  der  Abt  ftSOO  gvte  f^angbain  Tka- 
1er,  jeden  an  34  Wetasgr.,  auf  aekn  Jahre  Ar  40  Rflr.  jihrl.  Zina  lieh,  aind 
Melchior  Bartsach,  Prior,  und  Petrua  Groaman  Zeugen*  Dieaer  wfr  1879^  1878 
und  1885  Prior  und  jener  Probat. 


90.    Frtm%  IT.      SjiM. 


SO» 


Blerii  dilapidator,  bellao  et  vorago,  quam  aeqoos  eleemosynaram  dispensator, 
tnonastice  disciplinae  amator,  aaimarum'  suae  curäe  spirhaali  commissarani  pastbri 
bonoram  monaslerii  auctor  et  conservator  vellet  appellari.^  Visus  enim  ipsis  est, 
aerariim  «ommain  redituom  monaaterii  una  bora  yelle  exbaurire.  Accidit-enim,  ut 
semel  Sagano  evoeatus  nd  eonvivinm  lo  Buchwalde  belluando  ita  indulgens  genio^ 
coidam  noIuK  luagnae  auctoritatis  viro,  camerae  Wratislaviensis  regiae  praesidi,^) 
levi  de  causa,  ebrios  (ut  fieri  solet}  nobilitati  gratificandi  causa  se  duo*  milia« 
taleroruin  promiserit  datnrum,  quae  quo  promissioni  ratae  salisfaceret  mntuo  acce» 
pit  a  quodam  nobili  N.  de  Haugwitz,  ideo  buic  pignoris  loco  pro  ejuscemodi  pe-^ 
cmdaram  sumna  usumfructum  pagi  in  tractu  Glogoviensi  siti  proventuum  omnium, 
eerto  Jtaiuen  lu  solutfonis  termino  praescriplo  capiendum  ccncessit.^3  Praeterea  et 
Soraviae  apad  doninuin  Seyfridrfm  de  Promnitz  convivans  conjugi  ipsius,  Lutbe« 
raDorum  fautrici  et  interventrici ,  ut  uso  venit,  quod  semper  ejuscemodi  foemineus 
Sexus  a  praelaüs  soleat  aliquid  emendicare,  templum  saiicü  spiritus  in  suburbio 
coeraiterio  contigmim  in  eo,  nt  tempore  aestatis  funebres  baberent  conciones  se 
ooneessonm  fiierat  pöllicitus.  Hoc  conctoso  fortassis  et  majus  non  modo  concedl 
petüss^nt  sed  et  nolenti  demun^  vi  extorssissent,  nam  ([nt  loqnuntur  philosophi) 
concesso  nno  absurde  seqnnntur  plura  et  infinita,  ni  reverendi  domini  seniores, 
dominos  Petrus  Grosmannus  et  dominus  Melchior  Bartzch  tnaximopere  restitissent 
doninumque  abbatem  de  tali  non  toleranda  temeritate  gravissime*  objurgassent, 
asserentes  non  esse  suae  potestatis  et  juris,  inscio  conventu  Imo  iieqne  ipsius  con- 
ventns  fratribus  senioribus  assentientibus  minimnm  quid  monasterii  vendere  et  alie- 
nare, ,  täoeo  templum  baeretiei^  inhabitandum  et  penitus  prophanandum  trader^. 
Qua  ex  au^lera  justaque  suorum  fratrum  seniorum  repraehensione  factus  paululum 
pmdentior,  fiicti  et  promissi  temerarii  ipsum  poenituit,  nam  et  piscator  ictua  sapit, 
exeusans  se  appd  domlnam  de  Promnitz  et  causans  promisso  stare  non  esse  suae 
potestatis.  Attamen  ne  nomini  suo  aliqua  ignominiae  nota  inureretur  loco  pro- 
missi dominae  de '  Prcrmnltfe  ouaiuor  suos  cantherira  '3  Ungaricos ,  quibus  vebe- 
bator,  dono  misit;  ita  templum  sancti  Spiritus  equis  redemit.  Animadverten* 
dum  hie  est,  ne  quis  nobilibus  et  magnis  dominis  inter  epulandum,  maxime  ebri- 
etate  onustus  et  vino  obi^tus,  temere  et  tale  quid,  quod  non  est  suae  potesta^ 
tis  poUieeatur,    sed  potius  quaotum  fieri  potest  eoram  convivia  et  commercia  vitet 


1)  Also  wahrscheinlich  Mathias  ron  Logao ,  welcher  auch  in  der  eben  asgeführten  Uf» 
hande  t.  J.  1508  eracheii^t. 

^  Am  19.  April  1576  erlaubte  Kaiser  Maximilian  dem  Abte,  daa  Stiftügiit  Klopachea 
im  Glonnischen ,  ßr  ihm  zur  Polnischen  Expedition  rorgesehoasenes  Darlehn  tob 
4000  Fl,  Rhein,  sn  60  Kr.,  oder  30  Schles.  Weissgr.^  K^K^n  6  P.  C.  Zinsen,  ^a 
Tcrpftnden.  Am  19.  Oct.  d.  J.  erhielt  der  Abt  Qmttnng  fiber  Töllige  Entrichtung 
^  jener  Summe  j  und  an  demselbrn  Tage  yerpflichtete  sich  R.  Rudolf,  die  genannte 
*  Summe  in  3  Jahren  snr&ekzu2alilen ,  gestattete  aneh  dem  Heinrich  tou  Haugwits 
atfsser  Klopseh^  noch  (H»er-Brieanils  sn  Tcrpfanden.    Urhk. 

s)     Cantarius,  ciintarinusj    cantherius,    equus  castratua  a.  anmarius»     Du  Gange. 


Üqae  fugiat      Nam  obstinate  et  peraeveranter  defeodont  Catonis  diotuin:^}    V^ 
iBiasa  esse  servaada. 

Klopscbeir  autem  pagmn  ob  duo  milia  taleroram  ([cajus^  rei  solvendae  tue* 

^  rillt  mutao  accepta  me  lafet,  sapiens  judicet}  nobili  doaiioo  N.  de  Haugwitz  fignori 

positum  numerata  pecania  solvit  ac  redemit,/^}    ^^  discedens  &igaiio  tali  debito 

monasterio  solvendo  relicto  maeula  quadam  infamiae  authoritate«  suaai  apad  qaos- 

TIS  maximi  ponderis  inspei^eret  atqae  defoedaret.      Moliebator  enim,    jam  iatel- 

iecto  doiDini  Eliae  abbatis  Wratislavieosis  grävissimo  morbo  abitiin,  sperafls  se 

jDortuo  illo  atrique  abbatiae  peroportune  posse  praeesse,-  nam,  ut  aadiviiBSs,   re- 

vereodos  dominos  Elias  adiiuc  vivens  cmn  consensa  sai  totias  eonventtts  (teste- 

•mento  quasi}  ipsuon  fratribus  legaverat,  quia  non  solutus  et  über  erat  eerBm  pre» 

jfessiofie,    ut  sibi  jam  vita  fuscto  in  abbatia  Wratislaviensi  e  vestigio  sucoederet 

Nuncio  itaque  domini  Eliae  abbatis  obilus  ad  ipsan  periato  acta  tam  Wratisla- 

Fiam  advolai  et  abbas  ad  diyam  virginem  in  Arena  eligitur,    prönunciatar  et  ap- 

probatur.    O^apropter  rediens  Saganum  coaetus  est  se  abbatia  «bdicaie,   ^li  poat 

abdicationem  Jiajusce  dignitaiis  eäausto  et  evacuato  aerario  friunentaria  in  awase 

isas.  Febrnario  anno  Christi  millesimo  ^uingentesimo.  octuagesimo  tertio,    enni  Ab  obitn 

fti^nn.  ||0|||i|||  Francisci  Ludovici  monasterio  nostro  ut  abbas  praeliiiaset  asMs  aedeeim, 
meoses  quinque,  hebdomadas  tres  et  dies  duos,  discessit  Sagano  Wratislavuai 
ad  eapesseodam  extra  muros  in  Arena  abbatiam ,  quam  postquaoi  \ix  Mmam  et 
juenses  duos  inauapicatQ  reufrat,  nam  quotidianis  comessationibus  et  Boetaniis 
potationibus  vacans,  (secundum  Diogenianiim  adagium:  semper  Leonllni  juxta  crt- 
leresi}  non  sine  firatrum  quaerela  et  magno  bonorum  monasterii  Wrati^vienais 
dispendio  et  damno  in  quandam  mentis  fHLpiw  redactus  misere  periit,  unguibas  et 
tS84.  capillis  bruto  non  absimilis,    ultima  die  Martii  anno  a  Cbristo  so(ei:ie  nato  15S4^ 

31.  Man»  ^^^  ultione  divina  et  justo  dei  judicio  punitus,  an  vero  ([ut  aliqui  autnmaut}  petu 
ioxicato  eo  ameotiae  adductus  meum  non  est  decemere,  sed  sapientis  csim- 
mitto  jttdieio  decemendom.  Qui  sepultus  in  teqiplo  divae  virginis  deiparae  Ma- 
riae  ante  hierothecam  seu  (u(  vulgo  appellant}  dborium  tali  emi  mnemosyno  et 
litbothaphio: 

Reuerendo  patri  et  domino  dominO  Francisco  Craczero  Zittauiensi,  ab- 
bat! bttius  monasterii  trieesimo  nono,  qui  obiit  anno:  MDLXXXIIIL 
vltima  Marliiy  cui  deus  sit  propitius  suecessor  in  ordine  secundus  pie 
posuit 

*  » 

Adjiciamus  quaedam ,  quae  acciderunt  sub  regimine  domini  Fnmcisci  seeunfi| 
licet  parerga,  attamen  notoui  digna  et  lectu  baud  injucunda. 


« 

t)     Catenis  diaticha.   lib.  1.  di$t.  2Sr  ed.  Erft«mi  Roterd.  p^  tf09.  N.<  2, 

<)     Yefgl.  die  obige  Anmerk.    Am  24.  Jnni  1880  lieh  der.  Abt  nad  CoBTenf  ron  eüaein 

fiürgeir  in  Sagan  1000  Rtlr.  gegen  8  P«  C.  Interesse  auf  1  Jabr  zur  Aualösang  des 

veipAndelen^  Dorfs  Klopscbea.    IJrk. 


30;    F^Mi»  n.      GUiditemges.  511 

Anna  Jesn  ChtisA  \9ß6j   septimo  idas  Janaarii  eligitar  pDntifex  IComanns   V6M. 
Michael   6isse(eriQ9)    montfcbas  dominicanas   ASexandrioas  cardiiialis^    qui  dictasf 
est  Pias  quintas. 

Boden  anno,  dfe  13.  Decembrfs  torris  monasterii  icta  fulmine  dicitnr,  naila 
tamea  inde  exoriente  incendio;  ^ 

Anno  1567,    die  19.  Aprilis  exm-tdm  est  incendium  in  monasterio  cireaf  iiW7« 
horam  neimin  antepomeridiaDam.     Item,   die  31.  August!  Bobera  flunren  subito  in 
sammam  excrevit  altitudinem. 

Anno  CBristi    1570  Sagani   grassata   est  jiestis,     qua  ifiterlenint  bom!-*  i)i70. 

nes  1570.  *"  «  «    • 

Anno  1572  Saganenses  tentarunt  nostrum  occupare  templum ,  per  dominuttr  1079. 
Seyfridttin  de  Promhitz,  sed  finistra. 

Anno  1573,  die  7.  Maji  Henricus  Valesius,  regis  Gallianim  fratetr,  eligi*  %67Zu 
tor  rex  Polonia^ 

Anno  1574,.  die  SU.  Januftrii^}  «oritar  episcopos  WraüsIavienM^  Cas-  1^74« 
parns  de  Logaw,  cui  successit  Martinns  Gerstmannus,  Boleslaviensis ,  vir  döctus, 
arehidacnm  Austriae,  ut  Rudoipbi*,  qvi^  amny*  1W2^  unctus  fuerat  ia  regem  Unga-- 
riae,  et  Emesti  paedagogus  et  niagister.  Eodem  nempe  1574,  die  18.  Junii 
Henricus  Valesius,  rex  Poloniae,  mortuo  fratre  Carole,  Gallianim  rege,  fit 
perfaga. 

Anno  1575,  Rüdölpfaus,  Maximilfanf  secmidi  Komanorum  imperatöris  filfüs,  iWSr 
elt^tar  etiam  rex  Bohaemiac.  Eodemque  anno ,  die  12.  Decembris ,  facto  tran-^ 
fttga  rege  P6lononim  Henrico,  eligitur  a  qnihusdam  nobilibus  in  successorem 
regn!  MaximHiaflus  iihperator  et  ab  altera  parte  Stephanus  Bathoraeus,  waywoda 
Transylyaniae.  Eodem  anno  Augustus  dux  Saxoniae  vult  Saganenses  redimere 
sed  frustra.  Item,  latro  quidam  insignis  et  homicida,  Petrus  Wolphgangüs ,  vulgo^' 
Pusefapeter  coghominatus  palo  est  infixus. 

Arnio  1576,   venit  Saganum  legatio  Moschovit1ca.^3      Item,    eodem  anno,   iSHk 
die  9.  Augusti,  noctu  bore  11.  iterum  fufanhie  tcitur  turris  monasterii.     Item,  d?e 
131  Augusti  post  Marcos  Schober,  civis  Saganensis,  patria  extorris ,  quatuor  horrea   / 
fmmento  plena  }n  suburbio  igne  inflammaviL 

Anno  1577,  die  12.  Octobris,  divo  Maximiliane  sacro,   Ralisbonae  in  co-*   i»77, 
mitits  moritur  Mäximilianus  secundus  Homanorom  imperator,     Mörtuo  successit  in 
imperio  Rudolphus  filius. 

Anno  1578^,  fuit  Sagani  Baur  Michael,  vulgo  proplieta  habitus.'3     Eodem  iU7a. 
anno  tholus  tollitur  de  torri  Saganensi,  qui  suprapositus  fuerat  anno  €bristi  1498, 
die  divo  Petro  in  vincnlis  sacro,.  in  quo  reperta  fueruut   nomina  dominij^bba« 


.^mtmimim 


1)     Bisehof  Caspar  st.  4.  Jnni  1874. 


8.  dsraber  Üäberllds  Reichshist.    T.  X.  p.  18S.    Es  war  eine  Gesandtschaft  a« 
den  Kaiser,  deren  auch  Fori  z.  J.  1876  ervrllint. 
>)     S.  über  ihn  Pol  s.  J.  1578.    T.  IV.  p.  03.  ' 


t   » 


512  IV.     CatahjfUi  abbahan  SaganenHixm. 

tiSy  Pauli  de  Uaogwitz,  arcis  capitanei,  Gasparis  de  Recbenberg  et  Mattham 
Salinutbs,  consalis^  qui  inaoratas  taudem  repositas  est  die  3.  Septembris 
anno  1580. 

isao.  Anno  Christi  1580,  Glogoviae  LutherAni  occnpaverunt  templmn  parocUale. 

i58S.  Anno  1583,  Sagani  magna  fuit  annonae  Caritas.     Hocqae  anno  mortous  esc 

abbas  Wratislavien^is  Elias,    cujus   in  locum  a  fratribas  conventus   electus  est 
Franciscus,   abbas  Saganensis,  quo  se  contulit  anno  inseqtteote,^^  rc^ign^to  regi- 
'    mine  abbatiae  Saganensis,  ut  dictum  fusius  supra. 

Haec  de  hocce  domino  abbate  dicta  sufficiant,  modo  hoc  obiter  notent, 
qnod  casu  omissum  est:  Romanum  pontificem  Pium  qointum,  cum  cathedrae  sedis 
Romanae  laudabiliter  praefuisset  annos  sex,  roenses  tres  et  dies  23,  in  domino 
ihortttum  faisse  anno  1572^  cui  successit  in  ponlificata  Hugo  Bononiensis,  dictos 
Gregoritts  ilecimus  tertius.^    TVAo^  ^ 

XXXJ.    He  reverendo  uämodum  domtno  J/deobo 

»eeundo  abhate* 

Jacobus,  cognomento  Liebigk,  Sagani  honestis  parentibus  natos,  paer  in 
monasterio  nutritus  ejusque  in  schola  praeceptis  grammatices  imbutus,  provectioiis 
aetatis  factos,  postpositis  literis,  pistrino.  addicitor,  pistora  erudiendus,  qua  per- 
eepta  ejus  exereendae  gratia  (yi  moris  est  apud  id  genus  hominum^  peregre  pro- 
ficisdtur.  Sed  cum  igniculus  quidam  naturalis  animo  ipsius  insideret,  quo  (^uü 
equus  caicari  ad  currendum  adigitur}  sie  ipse  ad  peregrinarum  gentium  mores 
perspiciendos  imflammatus,  perlustratis  Germaniae  provinciis  atqne  urbibüSi  venit 
in  Italiatn,  ubi  visis  et  invisis  regionis  illius  nobilissimarum  urbium,  ut  Medio- 
lani,  Genuae,  Romae,^  Neapolis  et  Venetiarum  reUquarumque  neaion  monaste- 
riornm  basilicis,  templis,  coriis,  pajatiis  et  id  genus  aliis  aedificiis^  visu  raris^ 
pulchritudine  admirandis  et  antiquitate  venerandis,  zelo  pietatis  motus  atque  de- 
votione  ibidem  religiosorum  incensus  revertitur  in  patriam,  defuncto  abbate  Fran- 
eisco*  Ludo vico  secundo  ^  Francisco  monasterio  nostro.  praesidente  ^  plenus  desiderii, 
mundo  valedicendi,  deoque^  serviendi,  quoad  vixerit  solitariam  vivendo  vitam. 
Qui  cum  hoc  suum  laudabile  cupiens  voto  quod  mente  deo  nuncupaverat  satisfa- 
cere  .  propositum ,  literis  supplicibus  domino  abbati  et  sacri  conveiitus  fratribas 
pro  consuetudine  recepta  aperuisset,  petitionis  suae,  qua  in  album  fratmm  admitti 
petiit^  haud  passus  est  repulsam.  Qui  expleto  sub  discipUna  monasticae  piroba- 
•  tionis  (ut  vulgo  appellant}  anno,  nomen  dedit  sacro  ordini  professionem  fidei 
taciens,  in  quo  probe  vivens  ad  singulos  pedetentim  ordinum  graJus  eveetus,  ea 
obivit  munia,    quae  professum  deeuerunt,    ut  suggestüi  concionuiasque  ad  popolnm 


i;     Für  d«8  «osgestricbene :     iosequenle)    ist  etwas  spiCer   richtiger:    eodemi    gesetst 
worden. 


Imtoldis  [Hra^i  digniia  jadk^qtiur«  Qüibos  aüqacrt  aimasi  noii  iuiiior!  ImAe  qaan  ^ 
ffhieta  iovif^ilans  meroit  4d  parocldam  Calljcrraaeani^}  pröoioveri^  ex  qua  tandem^ 
cnm  ob  diligentem  rd  -  eccleaiasücae  cturain  tum  ob  gnavam.  rei:  domesticae  ^admi- 
idsrtrationeia  arbitrata  praesujis,  eccdaslae  quae  eat  io  O^tUü&v  pastor  ut  praesit 
est  vocatos^  ubi  tamdiu  hae9it,  donec  mortito  abbfite  WraÜslaMien^  Elia,  eoi 
S^ranciaeiis  noster  (ut  supra  insinuaUuii  ^i)  succe^sU,  a  s^cro. .  fratrum  eoliegio 
vidao  et  pastore  orbato,  abbati  spoate  sua  coenobiarohatu  abdjeato  tanquam  nier- 
cenario  cujiis  oves  non  erant  propriae,  subragatus  postidaretur.  *3  Ooi  dicto  et 
poatttlationi  aequae  parens  properat  Saganooi^  ubi  ealeodis  Martiis  anno  Christi  iisss. 
miliesimo  quingentesimo  octuagesimo  tertio  pro  recepta  a<p^  v^teri  monasterii  con«»  ^*  ^^"^ 
sttetudine,  praesentibus  comoiissariis  episcopaUbus,  coqcordi  et  unanimi  omttium 
isOAsensu,  rite  servatis  servandis,  canonice  abbas  eleetua  post,  more  aolita  ia 
templaih  concomitautibus  fratribu^  introductus,  a  seniore  abbatiae  insignibus  deco« 
ratus,  summa  eidemque.  demum  ac  plenaria  tarn  in  spirituaUbus  quam  secularibu» 
regend!  monasterium  tradita  est  potestaa.  Quo  factof  nihil  morandum  esse  ratus 
propere  dominus  electus  ablegavit  seniores  primum  Nissam,  rogatum  ab  episcq)0 
electionis  suae  approbationem ,  deinde  Pragam  more  veteri  et  recepto  monasterii 
sai  privilegiorum  confirmationem.  ^3  >  Quibus  quidem  utrisque  obtentis,  iUa  non 
magna  cum  difficultate  perbenigue^  hac  vero,  licet  facilipri  inodo  ut  nunc,  noa 
tarnen  haud  parva  enumerata  peeunia,  seeundum  iilud:  plaeant  homineaque  deos^ 
que  monera,  domom  se  recipiunt,  non  sine  gaudio  accepto  a  subditis  homagio. 
Dies  interea  inaugurationia  Wratislaviae  indicitur,  ubi  pileo  episcopali  seu  infula 
erat  decorandus,  qua  feliciter  peracta  Sagani,  dominica  sanctissimae  triados  sacro,  t^M* 
Insignitus  tyara  sacrosancta  missae  solennia  celebravit.  27«  Mai: 

Tenente  ecclesiae  Roipanae  imp^rii  clavdm  Gregorio*  decimo  tertio,  anno 
pontificatus  sui  penultimo,  qui  sub  finem  anni  millesimi  quingentesimi  OQtnagesinii 
quarti,  postquam  summa  cnm  laude  praefuisset  sedi  apostolicae  annos  duodecim,'' 
menses  decem  et  dies  viginti  sex,  pknus  annorum,  inpredibili  totius  ecclesiae  cum 
luctu  naturae  reddens  debitum  ad  coelnm  immortaliter  victurns  migravit,  cui  statim 
(sede  vacante  dies  quatuoi-decim^  substitutus  est  Sixtua  quiatus  de  lilonte  alto, 
iiatione  Thuscus.     Unde  paulisper  digressua  revertor. 

Hie  abbas  in  iuitio  suae  administrationis  a  seni^n  populoqae  Saganensi  im« 
petttose  impelitus  ob  cessionem  templi,  suis  concionatoribus  faciendam,  causantes 
esse  templum  urbis  parochiale  illudque  Franeiscanorum  tion  esse  omnium,  aucto 
jam  auditorum  numero  eorum  capak,   cui  recusanti  idque  pacti^  conventisque ,   lite 


>)     NebmlieL  Schönborn. 

9)     Bereits  am  SB*  Febr.  ISßS  prasentirfe.  der  Convent^    der  aus  zeLn  Mitgliedem  be- 

dland,    nater  welchen   auch  Jacob  LiLlch,    Pfarrer  Ia  Qoilitz,    nach  oer  Yerzichf- 

leistnng  Frana  11.^  den  nenerwäbllen  Jacob  Libick  dem  Bisdiofe  Marlin  cur  Bestati- 

*  gung , .  welche  dieser  80.  M&rz  crtbetite«    Urhk, 

>)     Am  7*  Dee.  nahm  Kaiser  Rndolf  II.  den  Akt  nnd  das  Stift  in  ettnen  Sehnte  und 

bestätigte  am  8.  Dec«  alle  Pmilc^ieii :de«sdboiir.     Udu 

65 


ftiier  VBthem  el  nonasterifiiii  oütti  eomposita,  ircterilMii  Umfwt  praeAeoeMonui 
sfaoram  4piDiiionuii ,  dominoniin  abliataiii  piae  nenoriae  Georgii  et  FVaadsd  La* 
dovici  factis,  regiis  caesareisqae  diploaniills  eonfinnatia,  adveraari  et  iis,  f«aa 
legibus  et  jari  praestant  non  permanere  aed  ea  iiitervertere  et  iafiraMire  trolle, 
ioscio  legitlmo  magistrafu  fieri  haod  posae  affirmaBti,  inatare  mitios  agendo  e^eperey 
eoDiitate  ipsias  freti,  qaa  vivens  in  monaatorio  erga  aiios^  populäres  mVmicipesqiie 
usus  fuerat,  denegatis  caeteris,  idduntaxat  ah  ipso  peteado  impetrare  posse  existi'» 
nabant,  nt  alternis  horis^^  ne  nostris  sint  impedimento ,  reformatae  (nt  appeUaitt]) 
religionis  exercitium  haberi  admitteret.  Quorum  petitionem  com  aurdis  omnino 
auribus  accepissct,  ut  ittiqnam  et  repulsa  dignam,  causam  baue  interposita  impe- 
ratoria  uti  supremi  magistratus  auctoritate  definiri  debere  illis  respondit  Quo  ia- 
lellecto  eam  transmittunt  Pragam,  iutemuncio  et  actore  generoso  domino  Sigfrido 
Kbero  barone  a  Promnitz,  ducatus  Saganensis  eo  tempore  bypotheeario,  viro  in 
au)a  caesaris  magnae  existimationis ,  civibus  addictissimo  pj^movendam,  certo  sfe^ 
rautes,  sese  petita  hoc  modo  a  caesarea  majestate  perfacile  posse  obtinere,  sed 
spe  frustrati  sna.  Haec  itaque  illis  agentibus  dominus  abbas  inito  cum  suis  con- 
silio  festinanter  sese  Pragam  contulit,  seipsum  camerae  (^ut  vocanf)  reg&6  exhi- 
bens  causam  suam  defendendo  objectaque  infirmando,  technas  adversariorura  mira 
versuti  sui  ingenii  dexteritate  ita  elusit,  ut  Qon  sine  eorum  dedecore  et  cum 
rubere  patroni  tota  a  causa  caderent,  nisi  perpaucis  precario  obtentis,  ut  videlicet 
oonquerentibus  de  angustiis  templi  ad  toUendum  abortus  prae  nimia  coaretatioae 
praegnantibus  periculum,  in  eo  dilatando  sui  monasterii  subditorum  advectnris  ma*- 
terialium  necesaarionim ,  quo  ad  illud  amplius  et  satis  superque  omnium  capax 
redderetur,  esset  adjumento.  In  quod  annuens,  reversus  domum,  statim  coravit, 
ut  a  subditis  supra  centena  lignorum  lapidumve  sarraca^^  adveberentur.  Quae 
Quidem  brevi  temporis  intervallo  sunt  advecta,  rerum  sedatis  sublatisque  querelis 
et  difficültatibus  ant^actis  in  alia  aedificia  sparsim  stmt  adhibita,  ita  templum  ne- 
que  dilatatum  nequ^  unquam  dilatabitur  neque*ideo  imposterum  tale  quippiam  pe- 
tentibus  petiturisque  concedi  fas  aequumve  censendum  erit^ 

(jkiapropter  controversiis  Omnibus  inter  plebeqd  senatumque  Saganenaem  diu 
^ctis  penitus  decisis  totas  curas  suas  eonvertit  ac  impendit  in  rem  domcsticam 
agrariamque  excolendam.  AUodiorum  primum  praediorumve  aedificia  <;ollabescentia 
refecit  et  restauravii,  eorum  agros  cum  restibiles,  cönsitos  pascuosque  multis  no- 
valibus  auxif,  tum  piscinas  monasterii  veteres,  longo  aliunde  rivulos  adducendo, 
non  modo  collatavit  verum  ötiam  novas  insuper  duodecim  numero  diversia  annorum 
temporibus  tam  in  districtu  Soraviensi  quam  Saganensi  condidit^  spaciosa  earum 
quibus  contineiitur  loca  numerata  pecunia  coemens;  quarum  quaedam  a  locomm 
possessoribus  ^  quaedam  ab  eventu  quodara,  quaedam  ab  ipsia  demum  locis  nomina 
sua  et  appellationes  sortitae  sunt  utpote  pisdna  Georgii  Scbolzs^  Georgii  LangeS; 


t)     Sanaea,  ^^gcnns  reUcoli^   ^e  tenmfmr  iapidea  eLlIgna.    Du'  CaBga. 


31,   ,^04^9^^"  v,:'.^^'lßMeke,,-  ^^aulif^  (|||| 

• 

BttllliMari»  PUa^^  Ifova  ot .  Ck(mao&  ia-  Coatzendoif^  Jücolai.  Wxayia^  Joanida 

Ra4o]^i    Georgü  Teichers,,  j&of^r^i.  Henrichs 9    Gewgii  Ertopu^n^s,   MichaeUa 

Fiaehei^  et  Nova  in  aIlo4|o.,Li|koeU6^  /^riplm  Saganensis,^)   ejE  q^furum  (am  et 

oayaraai  ae^^cfUiwe  0t  vetepum  i^ogipAeAto^    ^am  gnava  oeeonomiae.  reifue  .agra«^ 

liAe  earatione ^inag&a  eerto  anmiioruia  jiravent^iun^    cum  ex  fi$Gata,.itum  bx  fru« 

m^itonim  teeseioiie  monasierio  &cta  «at,  acces^.      Quare  pon   immcoitQ,  a  pia 

posteritate  grata  perpetaae .  memoriae  recordatione  colendus  erit»  « 

Deiiide  ad  relfgionem  conversus  templam  Yarüs  mömuDentia  exaraari  f^uta-* 

Vit     Nam.  ia  cbore  ex  q^adratip  lapidibns  exiraiit  ciborium.)  exadverso  ejoa  ailif 

inattratum  et  variia  elegaotibus  |iietaris   excultiim  epi^phium  uae  et  miiiora  tti^ 

altai:la  pumme  c^liateralia  eirexU^.  femn)«  tarn  rtaaipU  tum  cbori  vetoatate  et  i^p 

denigratoa  dealbari,  püas  laittdeis  im^gipibas  do^decim  apostolorum  exQrnari,  aq^ 

gestamqiie  a  fiandamento  ej^  siiapa}ibmi  lapidibua  exs(n|i,  ^>ratoriiim  aanm  sdte  pictis 

diyorum  patrum  templique  pfitEoaoram .  figuria  exoultus  ia  eoqoe  altari  novo  cqi|» 

dito 9   quod  maximo  tenpb>  est  deoori,    arcu  aubducto  lateritio  hyppcaasto  abbatiaa 

SQperiori  adjungi  coravit  et  infeiii^  Cqo^od  aulae  vocapt}  bypqcaustiun  cubi  aiipe- 

riori  novo  podio  adauxit,    ia  quqd  canccUariam  transt^it  aecMu  et.siM  suaeqod 

familiae  in  ultimo  templi  pa riete  ^x  utlroqiie  lat^e  dlegaMibus  et  visu  i'aris,  dex;'* 

tro  coenae  dominicae,    siaiatro  .  generalis  mandi  catpclyaüii  picturis  eondeporatmD 

posuit  epitaphium.  *    In  qhoro  etiam  aedilia-  fratrum  wajora ,    siagaUs  singalorum 

•bbatum  effi^em  impingendo,  idem  faciens  in  vestibulo  refectorii  byemalis  reddidit 

augoatüora«    Exüa  urbem  eis  flumen  in  mente  ar^noso  tenquhim  divae  virgini  thee- 

(oeo  dicatum^3  mui?o  ea^enfitio  cUcamdedit,    aiicto  ejus  caemiterio  empta(  farta 

vkieae  eivis  Saganiensid  Gregwil  Hoffeciptzes ,   in  quo  non  sine  mag^js  sumjH^Dy 

duos .  annos  ante  obitum   sepulcbrum  Christi  instar  Hierosolymitani  et^  Gorlicensis 

incoepit  exaedificare ,  quod  moi*te  praeventus  reliquit  imperfectum.      Ui:gente  vero 

et  diligenter  instantß  domina  Georgio  Fabro,    tunc  temporis  priore,    ad  dlspositio- 

nem  domini  hujus  ac  praelati  pie  daiiincti  dominus,    dominus  successor  Fridericua 

videlicet,  ut  modo  vi^tur^  extruxit  «tque  cpmpl^vjt«    Haec  £ere  sunt^opera  diverse 

tempere  stii  regiminis,   ut  in  inseriptfoiiibus  legitur,    qmbns  et  onoBasteriom,  magia 

aactum  et  templüm  reddidit  dlebHtts« 

Maximam  certe  tarn  iure  d'omestica  quam  ecclesiastica  admiPistjcanda  pro« 
memisset  laudem,  iiisi  unka  sui  ^omiuis  lal^e.  eam  defoedass^t.  Nam  .sintstre, 
aed.falso,    (ytt  reliqui  rainea  Silasiae  abbatea}  .apud  q^esai^  taadttctus  adigi- 

^  tnr   nolens   contribuere    debitis    solvendis    expedidoni   militari    adversos    Turcam 
ehristiani  Hominis   hostem  contraetis  ifkindecim  milia  thalerorum,    qttae,^^t  i>arva 


^  %  ■      I    I   ■     I    ■■  i*  ^1-  ■■       I    ip 

•  •» 


.!••  :    •  ..    j        *  •         '  r    '1 


-        • 

•     4, 


1)     Einige   tregcn  Anlegung  der  Teiche  /gf^cUossene  Vcrtnige  abid  oxuii    uraifldKcli 

Torhandtp.  o  o  •  *    .  •    ^  .-^  -    ^ 

'Wnrae 

4747 

erbauet.  T  •        »     '  u  / 


Tornanatyi.  •         "         ^^  i         '  i.      '-       ./    ./    4.  .-^  -. 

9)    ,pia  Ksreba  «d  liaaer  lU^^em^^^rauen  nuf  Jom  .Bei^'^    das  JeCange  GfBMiuU/^ 
t.  -  ii^k.;Z;inMB;eniiaiH!  ßaicbreibufg   iKp«  SejiieaiGa«  VIL    p,  7^ ,. •  .^a .  J«|i«f 


516  IV.    aHatahgus  aihalum  Soffonemium.' 

Vel  potios  nnlla  temporis  mora-  concessa  camerae  regiae  Wradslaviensi  enunie* 
raret,^3  ^^^^  addactas  neeessitate  Glogoviae  matao  aecepit  aliquot  milia  Aalero* 
riiin  a  fomiHa  Senftleberina^  allodkmi  xenodocheii  in  Diettersbach  praeclaro  viro 
domino^  Tkeophilo  Raettelio  civi  Saganensi  primario^^  ^^  'praepentaram  Novi 
castri  jiixta  flumai  Boberam,  piimam  sedem  ördinis  nostri  et  quasi  asylom  fratram 
tempore  pestis  tatissimum,  pro  certa  pecaniae  somikia  illastri  ac  magnifico  dofliiiio 
Heni;ico  Anshelmo  libero  baroni  a  Promiiilz,  Seyfiidi  filio  natu  maidmo,  ad  sta- 
tum  tempus  oppignoravit,^3  V^^^  deploranddm  deoque  vindici  conunittendum,  enm 
tamcn  multis  abhinc  aiinis  ex  annonae  caritate  annuatim  ingraveseehte  multa  milia  . 
aureorum  Ungaricomm  eorrasisdet,  qnos  'lagenia  stanneis  inclusos  partim  amieia 
pari^m  cdnsanguineis  inscio  conventu  praeter  fas  usurpaAdos  clanl  eoocredidit)  quos 
Kendidem  nonnulli  moi-tuo  ipso  cum  dedecore  et  pudore  sub  sepibns  ^ossos  et 
ex  fim!  palndibtts  emtos  r^ddere  monasterio  sunt  coacti.  ^  Qui  aetate  sna  vergente 
in  Senium  et  deficientibus  corporis  viribus,  renim  terrenarum  tandem  pertaesus^ 
aucto  in  pd^us  morbo,  anfimae  saluti  multorum  cum  admiratione  matui-e  consulffls, 
accersito  ad  se  proprio  confessario,  sanae  omnino  adhuc  mentis,  synoero  corde 
dolens,  suorum  peccatomm  fecit  exomologesin«  Qua  facta,  sacrosancta  synaxi 
reliquisque  ecclesiae  sacramdntis  proVisus,  snos  conventuales,  singuUs  nummo  aureo 
dato,  ad  sancte  dacendam  vitam  mire  adliortans  et  suis  amicis  eognatisque  multa 
extincto  se  pie  peragenda  comn^ndans,  infer  manus  adstantiifm  et  ioter  loquen* 
dum,  €x  improviso,  invocato  servatoris  nomine,  placidissime  expiravit  anno  a 
1600«  nafo  Christo  sotere  millesimo  sexcentesimo^  calendis  Junii,  die  augustissimo 
t,  Joni.  Christi  corpori  dicato,  administrationis  suae  abbatialis  decimo  septimo  et  mense 
tertio,  ponlificatus  sanclissimi  domini  nOstri  Glementis  octavi  nono,  imperii  invictia^ 


1)  Schon  friiher,  am  17.  März  1^87  yersprach  Hlifser  Rndolf  1000  tttlr.  (zu  36  Weis»* 
groschen  oder  1200  Gkildcn  gerechnet)  '■  welche  ihm  das  Stift  Sagao  tnr  BeEablong 
'  der  Tom  Mark^afen  Joachim  Friedrich  von  Braadenbiirg  en (lehnten  180,000  Gulden 
geliehe»,  baldigst  zuriiciszuzahlen.  Im  NoTcmber  d^aciljen  Jahra  versprach  der  Kai- 
ser dem  Stifte  schadloshaltong  für  4000  Rhein..  1?L,  für  .welche  sich  dasselbe  Ter- 
bürgt  blatte.  Am  6.  Januar  iBOS*  yerspracb  der  Kaiser  dasselbe  eben  so  nber  3000 
Rtlr.,'  am  23.  April  ISOO,  eben  so,  da  sich  der  Abt  nnd  mehrere  Andere  gegen 
Niciaa  Rottenberg,  S&chsisch.  und  Rrandcfiibttrgischen  Ratb,  wegen  S0,000  Rllv. 
verbürgte.  .  Grhh. 


9 


») 


Am  Snu  Febr.^  1S89  TerpTäodete  der  ^bt  an  Theophilag  R&ftel,  wegen>  Fortatellong 
des  Türkenkrieges  ^  das  Stifts -Spital -Vorwerk^  zwei  Hufen  enthaltend,  mit  den 
Erbzinsen  zu  Dittersbach  für-^SOV  Rtlr.  Am  4.  März  d*  J.  gestattete  die  Kaiserl. 
Kammer,  nnd  13.  Juli  der  Kaiser  ans  demselben  Grunde  dem  Stifte^  die  Güter  Qnililz 
,nnd  Klopschen  an  Johann  Mencelins,  der  Arznei  Doctor  nnd  Stadtphyaicns  Ton 
GrosB-Glogau,  ttSv  8000  Rtlr.  zu  Tcrpfänden/    Ürkk.  ' 

Das/geachah  19.,  Mai  1599,    nebst  den  Dörfern  Alt -Kienen  nnd  Zeddftdorf ,    t;egm 
'  SßMKr  RtTri  auf  (3  Jah^e,    am  18»  Ang.  d.  J/  gebehmtgte  ebendeahalb  die  Kuouner 
die  Verpflndang  der  Erbzinsen  zn  EcMrAdoif  Br  000  Rtlri  tat  dtA  Jahre  ra  den 
R|ith  Ton  Sagan«  /Urhht 


31.    Joeoft  U.      33.    B^rkOrteh  I. 


517 


0 

wittA  Romanonmh  imperatöris  Radolplii  secahdi  vigesimo  sexto,  sede  episeopaÜ 
([deliiiicto  jam  Paolo  primo  anias  aoni  episcopo3  Wratislaviensi  vacante;  Haeb 
pro  scitu  de  Vita  ejus  vitaeqae  gestis  et  actis  propointo  loogius  me  scripsisse 
mifficere  pato^  omnia  et  singiila  saperiorom  jadldo  llmae  litaraeqae  dljadicandai 
äUmanda  atqae  toUenda  labenter  sabmittens,  spe  ideo  coinpenaationis  mercedisque 
oerta  faltus,  me  et  jqssis  paniisse  et  haeo  qaaDtaläcanque  licet  syncero  tarnen 
ex  animo  et  omjaSs  ofTeosioniB  inimico  deprompta  legenti  band  displicitora  esae 
confido.^} 

Hie  obiter  seriem  Romanoitmi  pontificnm  notari  operae  precittm  esse  duco^ 
tempore  r^minis  abbatis  Jacobi  2^  post  Gregoriam  13.  anoo  Christi  1584^3  ^^ 
afpostolieae  praefoissiö  Sixtam  quintum  aanos  qainqae,  raenses  qaataor  et  dies  tres. 
Hunc  insecati  sunt  tres  alii  äh  anno  Christi  1590,  Qsqae  ad  annom  1592  incln«» 
«ve,  Joannes  de  Cästanea,  eafdinalis  sancti  MarcelB)  Urbänns  VII.  di^tas, 
Gregorias  XIV.  Mediolanensis^  Innocentius  IX.  Bononiensis  brevisshni  ob  seniom 
pontificatas,  qaos  statim  excepit  Clemens  oelavus  Fiorentinas,  Germanis  addictis* 
simus  laadabiliter  pontificatni  praesidens  sapra  annos  ondecim  et  aliquot  menses. 
Quo  beate  mortuo  creatas  papa  fait  anno  Christi  1605  die  primo  Aprilis,  Leo 
imdecimus  Medicaeus  Florentinas  ^  sedens  in  cathedra  Romana  dies  dontazat  viginti 
qnataor,  cai  ^  vestigio  eodemqae  anno,  decimo  sexto  calendas  Jonii  saccessit 
Paulus  quintas  antea  Camillas  Borgkesins  dictas  cardinalis  .sancti  Chrysogom 
S.  D:  N.  papae  vicarias,  protector  regni  Sidliae,  aetatis  suae  quinqaagesimi  se» 
condi,  summa  jam  sanetae  ecclesiae  catholicae  tenen»  gubernacula  annos  novero, 
Gui  ut  reipublicae  ehristianae  bono  salutique  aevitemae  MethusaöUs  (deo  dantej 
aevum  incolumis  vivat,  deum  humili  prece  orans  exopto;  fiat^  fiat,  die  16.  calendas 
Janias  anni  1614.  f 

XXX  WM,     De  abhoMe  EtideHeo  htin§u§  naminU 

Demotiaaih  excepit  Fridericos,  cogooniae  Tsdiaanis,  Boleslaviae  Sileao* 
mm  oatoSjO    Qoi  oom  pver  domini  Melchicnis  Bartzhs,   xaiodoch<ii  aaluirbam 


i)  Im  Texte  steht  noch  von  derselben  Hsnd  geschrieben:  scripta  ipsis  calcndis  Jsnnsrii 
anno  Christi  1614,  dazn  steht  dersdbe 'Namens2«ig  wie  n.  4S3  o.  492. 

0  Gregor  XIII.  st.  10.  April  188S;  Sixtus  Y.,  gewählt  13.  April  ItfSS,  st.  S7.  Ang. 
iraO-,  Urban  YII.,  (Castagna)  gewihlt  Itf.  Sept.,  st.  27.  Sept.  1880$  Gregor  XIV., 

Swxyt  tf.  Dee.  1S80,    st.  Itt.  Oet.  1»9I;,  'innoeens  IX.,   gewiUt  29.  Oct.,   sU 
).  Dee.  lS91j   Cleuena  VUI.,    gewiUt  30.  Jan.  1S82,  st.  3.  oder  «.  Marx  IGOtfj 
Leo  XI.,  gewihk  1.  AprU«  st.  27.  April  lOOS;  VuA  V.  (Boighes^  gewiUt  16.  Mai, 
U.  28.  Jan.  1621. 
)    Am  3.  Jali  1S91  stellte  der  Ma^strat  von  Bnndan  für  FUedricfc  Tfehaocr  «aen 
CSebuHsbricr  •■•)  aadi  welchem  er  dentttlhcn  Stamm«  war.  ' 


•18  IV.    CMhßu  ät^ithm  fUftmnamiL 

saned  spfritm  praeposifi  «Jomiiit»  erat|  ki  sclKda  nostri.  nmaiterii  Tome  pietatfa^ 
religionis  et  literamm  jedl  faBdamenta,  ex  qua  ad  altiora  aspirana,  stodia  €^dter 
ioclioata  loagias  contiouandi  ac  promovendi  gratia  Oloaratium  Moraviae  metrapo^ 
profeotos  est,  ubi  homanioribi^  literia  peraeveranler  inrambepa,  aoopulis  earm 
aaperatia  cursuni  philosophicum  quam  felieissioie  nagno  cum  frncta  adbarivit 
Kmenso  jam  tafn  immeoso  philoscfphiae  pelago  ad  per^rftias  regionea  eaniaiq^ 
nniv^raitates  inviaendas  animam  ^palit.  Ouare  ut  votis  oannodiiis  potiretur 
anctor  extitit  illastris  quidam  baro  Ausfriacas  de  Cayn,  enjas  in  famulata  erat, 
cum  terrestri  ac  marhimo  (^pro  ratioae  loci^  itiMre  Italiae  eiqae  adjacenüam  in« 
aalamin  Siciliae,  Sardiniae  atqae  Bfeliles  kern  fii^abiae,  GalUanun  ac  Germa* 
niae  urbes  üisigniores  et  metrepoUfS  perluatraret,  in  quibas  faic  et  illic  pro  nego- 
tiis  suis  expedieadis  fiicta  oommoratione  dicto  dondoo  baroni,  sihi  totique  €^ 
coinitatai  nihil  non^  reliquiaram  saadornm,  rerum  ob  antiqnkatam  admirandanua 
necnon  aedificioram,  templonim  ac  palationim  visa  raroram  fiiit  OBtenaaBi,  soiato 
(^honorarii  loco}  praetio  nt  assolent  ejasmodi  domini  iter  fadentes  peconia  conitei 
quod  avide  ab  isthac  gente  nnimnoniin  copida  deaideratar  et  aliis  peregrinia  aoa 
nummatis  non  modo  raro  contingit,  verum  etiam  penitas  deaegatitr.  Unde  is  ex 
diatina  dictaram  regionnm  atque  insalarom  eammque  imtveisitatinn  doctoram  viro- 
ram  eonversatione  et  convictn,  tarn  linguaram  tarn  theologiae  peritiaslmns  ad  pa- 
trios  domini  baroais  lares  eo  etiam  inc<4umi  et  sano  rediit^  Quoram  ex  redita 
aaperstites  parentes  iogeatl  perfasi  laetitia  famulos  ejus  mnltia  benefieiis  omaront, 
collato  singalis  lionorario  Testibnsqne  datis  praedoais  quemque  liberum  C^^^i^™* 
quidem  pace  cum  spe  tamen  reveraionia,  ne  illis  de  aingalis  uti  fidis  eomitibus  et 
senis  rursum  bene  merendi  occasio  toUeretor^  abire  ad  suos  in  patriam  aiverant 
Qua  intellecta  abeundi  licencia  statim  domino  suo  modeste  insinaans,  ae  aulicae 
vitae  istins  ac  tantorum  itinerum  esse  pertaesum,  proposuisse  sibi  vitam  ducere 
impostemm  religiosam,  petiit  dimitti  revertendi  liber.  Qui  annuente  domigo  suo 
dimissus,  regressaa  eat  ^aganum,  aumma  certe  cum  pmdentia  doctriflaqQe  tum 
multo  rerum  exoticarum  usu  et  scienlia  excdlens«  Sic  itaque  mundo  penitns  ab- 
dicato,  Votum  mente  deo  nuncupatum  opere  complens,  nihil  amplius  morandum 
esse  ratus.  rite  praemisaia  praemitteodia  in  albudi  frfttrum  a  domino  pradiato  lubens 
aosccylus  est  et  suis  saecalaribus  vestibns  exutus  in  monachalem  se  inaoit  et  in- 
clusit  amictum  atque  sacro  nostro  ordini  nomen  suum  seque  quoad  vixerit  (^deo 
dante}  constanter  in  eo  perseveraturum  sanete  profitendo  dicavit  juramentoque  pro 
luoss.  nfore  obstrinxit  die  tricesimo  mensis  Decembris  anni  ad  finem  decurrentis  mille-- 

so.  Dcc.  gjini  quingcntesimi  et  nonagesimi  quinti.      In  quo  eruditione,    sapientia  et  pielalc 

reliquos  anieiens,    singulis  sacramenti  ordinis  gradibus  successo  tcmporiai  citra  dif- 

lieultatem  obtentis,    presbyter  faetos  praebuit  ae  in  audiendis  confessioiubus  gna* 

Tum,     in   faciendis    concionibus   atrentium    et   in   operandis    sacrosanctae   missae 

iGOO.  officüs  quam  devotissimum ,    ut  prae  caeteris  aano  millesimo  et  sexeentesimo ,  a 

9o.  .1  am.  professionis  die  quatuor  annis ,  qninque  mensibns ,  diebus  viginti  et  sex  eUpsis, 
aeptimo  calendaif  Julü^  rite  servf^a  aer^andis  üqaqimi  fratram  cansensu  iu  de* 
mortui  domini  abbatis  aiMf eeagrefn  ^Ugeretjir.  ^    Dui  vac^te  sede .  ab  admioistra- 


32.    ArMMdk/.     Sek^  Rebfiu     BrtoMiungen.  lUß 

imOms    egiacopaUm   WratUai^eiiais '  ebctioiiis   haäe   apprabatirae   sacratiawie 
^e  eaesaieae  «ajeataib  manasteni   prii^legiorofla  et  j^risdictioiiis  coBfirnatioae 
adepta^O  Wratislaviae  episcopali  tyära  inaagnratus,  Sagaai  io  fenia  dm  Attgu-^-A^r 
atioi  ordiiiis  nostri  patroni  iafiaia  ioaigiiitas,   sacram  misaae  officiam  aolenni  ponpa 
decantavit 

Visus  Gerte  in  initio  sni  legiAunis  femdos  recti  aequiqae  caltor  et  ma* 
aarain  faator^  magnam  coique  fatarae  mooaateria  felicitatis  spem  focieas^  sed  hie 
fervor  ob  prosperam  fortoaae  in  rebus  agendis  aleam,  coi  pks  nimio  arridebat, 
paulatinii  reonttere  coepit,  magna  ardaaqae  äbi  adeunda  insolescenti  aiümo  poUi-* 
eendo«  Nam  demortui  donÜDi  antecessoris  snmmae  relicturum  illorum  soperias 
memoratonun  Ungaricorum,  qaamvis  matolatae,  redditionem, .  summis  precibos 
obtestando  a  caesarea  majestate,  licet  dlfficnlter,  tarnen  felidter  obtinuit,  allegäna 
aes  aUenam  magnnm,  ab  eo  contractum  et  praepositnrae  Novicastrensis  allodiiqne 
xenodocbdi  in  Diettersbach  bypotbecas.  Insoper  dominos  defonctas  mnlta  et  magna 
apad  snbditos  binc  inde  in  pagis  reliquerat  debita,  qnae  ex  redditibus  annoalibos 
tarn  peenniariis  qnam  firamentariia  ob  gravem  annis  superioribos  annonae  carita« 
tem  non  aolntis  snbditi  contraxerant^  inde  ingentem  coliegit  pecnniamm  snmmam, 
anetore^  'sine  tamen  sw  colpa,  sed  exactore  gnavo  monasterii  tone  temporis  se- 
cretario  Hieremia  Czimbell,  reclamantibas  etiamnum  uonnnllis  et  sese  nifas  paü 
affirmantibns,  od  omnino  nihil  obtinere  valnerunt.  Praevalnit  namque  codex  ac- 
cepti  non  ifttenitna  fidei  probatae  sobditomm,  qnibus  partim  pecuoiis  tarn  ex 
anmma  illa  Ungaricorum  reddita  quam  ex  jam  dictis  debitis  coliectis  monasterio 
bona  illa  pignoratitfai  redimendo  recuperavit,  praeposituram  videlicet  in  Naumborgk 
ad  Boberam  domino  Georgio  'Fabro  priori  et  allodiom  in  Diettersbach  domino 
Joanni  Lucae  parocho  in  Brisnitz^  praeposito  sancti  spiritus  desigpato,  regenda 
nsnrpandaqoe  recommitteus^  partim  eciam  monasterii  proventns  fruoienticios  ad* 
anxit  coemendo  ab  imperatore  annaatim  pendendos  ex  pagis  Schoenbrun,  Brisaitz, 
Kalckrente  atque  Diettersbach  sapra  viginti  duos  coros  hordei  et  avenae,  olim 
arei  regiae  Saganensi  addiclos,   una  cum  perpetua  imposterum  omnis  juiis  docalis 

;    qao  ntique  facto  posteritati  sempiternam  sui  reliqmt  memoriam»      Cam- 


Am  20.  Juni  bestätigten  die  Verweser  des  Bistlams  Bresbm^  und  am  10.  Juli  Kaiser 
Rudolf  die- Wall  des  Friedrich  Tschaaer  zum  Abte.    Urldk. 

Am  29.  Sept.  iOOi  verkaufte  Kaiser  Rudolf  zur  Beförderung  des  Kriegswesens  mit 
den  Türken  dem  Stifte  'erblich  einen  Theil  seiner  Kammergüter^  so  Heinrich 
Anshelm  Freiherr  von  J^romnifz  bisher  im  Fiirstenthume  Saean,  Priebna  nnd 
Naumburg  inne  gehabt ,  namentiieh  Ober»  nnd  Nieder- Gerichte  m  Grafenhain^  auf 
7  Bauern  zn  Diltersbach  nnd  In  den  Dörfern  Schönborn,  Ober-Briesnitz,  Reichen« 
back,  Nenwaldau  nnd  Kaikreuth,  femer  alle  fiirstl.  Geschösser^  Renten  nnd  Zinsen, 
welche  die  StiftsnnterChanen  dem  köntd.  Hanse  in  Sagan  zn  entrichten  haben,  fer- 
ner alle  Dienste  nnd  Robothen,  mit  Yorbehalt  der  Regalien  an  Bergwerken  n.  s.  w. 
fir  8000  Rdr..  jedes  n  36  Gr.  ScUeriseh  oder  12  Kr.  gerechnet»  welche  18,  Harz 
1002  der  Abt  bereits  bezahlt  hatte.     Uilc. 


990  IV.    CatahfUiaibatimSaganendmL^ 

panm  etimi  a  naxiiiia  seeandanl,  plfan  tempore  iimM  aUialis  FruMisd  piiai 
vi  qaädam  disraptam  ponderosltate  ejus  sesqdtertio  äena  centeoario  aactam 
aomptibas  monä^rii  templiqae  refondi  cnravit.  Insaper  piscfnam  in  distrieta  pagi 
Bengersdorf  sitam  miranda  latitudine  adampliavit  suiqne  regiminis  aevo  Tarcam 
qnindecim  fere  annoram  natam  (^impensa  in  enm  faciens  poeaitenda}  solennibos 
adinbitis  c^renioniis  infala  episcopali  insignitus  baptizavit,  auo  enm  appeUans  no^ 
mine  Fridericon.  Tandem,  anno  antet  Qt>itum  opus  certe  laudabile,  qnod  mon»- 
sterio,  magno  est  omamento  in  ingressa  xystom  octo  rotandis  colomnis  lapideis 
snffultam  exaedificavit,  et  aHa  quamplurima  non  minus  landanda  extruxiaaet  aedir 
fifila,  si  deus/eum  longius.  vivere  placüisset  Praeterea  in  cqnmiissioiiibus  obemH 
dis  a  Sacra  caesarea  majestate  ad  monasterium  Dobrabick^}  ^^  missos  fint^  ütes 
inter  subditos  et  dominum  ortas  dirimendi  compouendiqae  gratia,  qaas  non  minus 
optato  exita  quam  singulari  sui  nominis  laude  pacando  expedivit  Qui  dum  boc 
mnnere  commissorio  laudabiliter  perfungeretor,  illustribus  ob  multarum  Üngn»« 
rum  peritiam  innotescit  heroibus,  iniens  cum  eis  {amiliaritateoL  Ideo  elatim 
animo  factus,  defervescente  in  religionem  ardore,  genio  plus  solito  (nam  bomo 
erat  imbecillis  naturae^  fortia  potando  indnigens  inei^it  in  morbum,  quo  in  dies 
ingravescente  se  arcbiepisoopatus  aliosve  bonorum  titulos  ^depturnm  obltummqoe 
in  Mos(A)viam  legati  munia  somniabat  Quibus  somniis,  pbantaaiis  alüsque  vanis 
imaginationibus  band  remisse  inhaerens,  licet  praestantissiniorum  medicorum  usus, 
fuerit  consiliis  et  medicamentis ,  sibi  mentis  quandam  conciliavit  corriiptelank 
Cui  medendae  causa  ex  suasn  illustris  ac  generös!  baronis  domini  Adami  de 
Stemberck .  Bohoemi ,  casu  in  monasterio  diversantis,  adüt.therma?  Carolinas  in 
Bohoemia,  quae  certis  anni  temporibus  ab  omni  hominum  genere  omniura  natio-» 
nam  frequentari  solent,  tibi  pristinae  sanitati  reeuperandae  strenuam  operam  na- 
vans  octo  circiter  bebdomadas  commioratus  est,  multis  impensis  et  simiptit)us 
frustra  factis.  Quiimvls  enim  convaluisse  visus  fuerit,  in  reditu  tarnen  non  ba- 
bita,  ut  debuit,  recuperatae  valetudinis  ratione',  eam  laedens,,  eundem  quo 
ante  üsum  Ihermamm  laborabat  sibi  rursus  procuravit  morbum,  ita  ut  longo 
languidior  et  imbecillior  quam  abiens  domum  reversus  fu^it«  Qui  quötidie  in- 
valescens,  cum  cura '  meoicornm  diligentissima ,  innumeris  etiam  adhibltis  med!- 
eamentis  etsi  praesentissimis  curari  uequivit,  admonitus  a  senioribus,  morti  ven* 
turae  se  idoneüm  praepararet,  quibus  lubens  paruit,  magno  animi  desiderio  mori 
exoptans.  Sacramentis  igitur  necessariis  rite  perceptis,  vi  morbi  accedmite,  epi- 
loos.  lepsja  exlinctus  est  die  vigesimo  secundo  mensis  Decembris  anni  1603,  annos 
^  ''^'  natus  triginta  Septem,  menses  undecim  diesque  viginti,  postquam  monasterio  ut 
abbas  praefuisset  annos  tres,    menses  quinque  et  dies  yiginti  sex*      Cujus  «corpus 


0  Dobrilugk  ia  der  Nieder- Lausitz*  Das  daselbst  im  12.  Jabrh.  gesliUete  Klosler 
norde  im  Iß*  Jshrb.  yerlassen  und  mit  den  Gätern  als  Herrscbdft  4.  Mai  1602  vom 
Kaiser  Rudolf  an  Beinrlch  Ansbelm  von  Promnitz  verkauft.  S.  die  in  Wotbs 
Inventarinm   T.  L  p.  446  aogef.  Urkk. 


I 

•% 


99.    Xafhßriai.t    ^     ■'•'■  531 

io*  odeio  anlip  ^frUM'e  ramniiiiii  sepidtiutf  MMtnin  Melesiiä  vHae  eftm  reliquis  fitfe^ 
.Born  praeatolabttorresorrecüoDeffit         *  *  '^    ' 


*   I   ;ii'j..   .■     .•■  '      ■  '•  :i. 


1    '  l   •  •  I      •! 


-  Patria  SprottaTiemis  eiiai  bemo  perspScads  ingenfii  et  'ammi,  a'  puero  sem«» 

pdr  ad^aUa  aspirantis,  noatrae -sditolae  aaditor,   Olomdticv  kimarifbribü^  litetfe  ap« 
tariiiie  tinidilii8/>   reveraoa  amid<>€)hrf8^'lS9l/  dicl.^ciaif^  9äM^^    pi^emttois  rite  laai. 
]iro  mon  priiemittendia^  ordiMn'liöstrum  iiigi^dHttt'/.^oMite''^rilk<|<^amiO',  quae  eraiyC  ^  ^^* 
«aeri  tyrOnis  mmia  4ecttfl»r'oMMii>}»''inoitieii  iiiutii  mFÜKtäe^^lnMastffae^  jni^mentd 
^ratfesaionis  stohsttihgBndAieiiii  ^^SAigalls  'tom*  sae^aial^nli  orrfthiir^  ^^^^  säe* 

iceaaai  teaf^m  liaad  c(ifri0t|ker''^M!fe|]iti8,    pr^sb^t^ir  fa«(uä^  qualeVia  t^ffida  prüfest 
Jia  €0|iiinhteiida  aollicttc»  athMiens  #u|ge!ltem  adeptoa  esty  cnieqiüdenl  ghaviter  pro 
o^bila  sme  eniAtimis  praeMty  nt^^fci  dbtniiHf'  atilecifssore  prae'  caeferis'^siri  aequa^ 
bii6  prioratwi  sortiretw,  w  quo  a^^fimrtbM  kib  iringolaf^ni  "f^jrufa^     ^l  statuta^ 
amii^duw  obMiraiiUam  Jtf'iiiagDaiibabekHtar^^  jHDnttat  tirihqiie  gra^      ., 

^iaU  ei  aeveritate  et  ii^ilrt  iwaef^'ih:']!^^  ^otn^heahatar^    delicti 

elMU»  vteiam  fetenHbas  nmidaraa^'^r^^^  '     ^  '    -      i;  i:  ; 

iQiii  BMrbo  domiai'ptlielätiwi^Moaj  qtHbeaVb' li^et  adhibitis  a)ei(icaei$  lit^-^ 
deri  mm  pöaseiaidaiadvertMB^  emsiM'^M  centtäs  cogHütidiieaqiie  anhelanti  aiiimo« 
in  mpceasiOBem  rai  cenjedt  -  Ideö'^feMaätaiprante  aegm  dailiiao  in  thermf^  G^il-oiinist,^ 
amnnani  npain  adaiinisitaiNkiraia'  MOtiaMeM  ^ea^M  Ie^^  rafasy  üütgeiitiä'  ^ü'asf 


adnifMatratöria  .muiiia  fex0Mtiwitoty>ipfagolk,^iälfc^  praedla'et  üllodia  GircumVthetido 

>    ne  quid  int^i^di'MnMl^^Ka  IMM  etiatii'^^ifcc^ 


mvisendoque, 

quasi  interregni  teinpore,  xysto  nondam  omnino  eompleto  colopbonem  imponf,  hy- 
pocaostam  elegans  opas  cracamecataia  portae  saperstrai)  «f  orticH«  eoenobii  tomplo 
contigaam  fratram  sepultihretttin  dealbarf,  ejus  ^aiimentiiiii  binc  iiide  protritum 
Dovis  lateribus  qaadratis  Kstaarti)^  JogiMsin- e*i"w*be  per  illam  in  templom  (do-, 
mam  ex  ea^  spacio  condere  volens  capitolarem}  occiodi,  curavit  et  in  ea  pro  de- 
votlone  fratro»  ia*  siä  rMordationiikii  Aam^^xmkHHipiitäm^^  est  inserU 

tabula^  iinagine  CbriäaaerMifliii  pdlitd  d«pie(iL  ^H^^l^^ant  qtiae'fn  prforafa  laada- 
biliter  gessit  et  sibi  inde  populärem  auram  fratmnqae  gratiam  aucupando  gradum 
saccessionis  et  regiminis  futari  fieri  vere  aatomatas  est.  Nam  post  obitam  domini 
anteceasoris  ernenn  iqctiipiaraiyas  apadp^  .rito  aenratia  aenundis^.  naanimi  firalrani 
consensa  electas  est  in  abbalem  dia  dttioiO'tartio  ealendaa  i  Febraiirü ,  anno  a  t004« 
parta  virgineo  niiUeaiiiio  aezcenteaioM  et  ^ar^o/adie  profeasrionia  aoae  ttonac^ami  ^'  '^**' 


^)  Jobaiin  Lobenstein,  Reetof  der  Sodtlitas  b.  M.  Tirgw  in  Olm&fs,  ttellle  6;  Joni  1^1 
dem  Zaeharias  Ursintfa,  einem  ScUeaier^  ftber  sweyabrigea  AnfenAalt  daaelbat  ein 
SittenieogniM  ans« 


532  IV.     Catälo§iu  «ihMim 'Sa^anenHum. 

dedmo  tertio. .  Qoi  ut  erat  in  cwwlttNpd«  oeleK  postonam  se  diu  ^esoptatai 


qaod  facto  opus  erat  proer asiiiiandam  ratus,  omnia  certe  aibi  de  plenaria  ael  in 
abbalia  confirmatione  obünenda  ex  sententia  cessere,^}  ut  die  san^tissvnae  triadi 
sacio^  jjtfola  .^piiui^ltli.  inajgakua*,  aoloim  t^aMpa  lafesam  deeatiCaref.  -  Sed  ut  lo 
humauis  nihil  est  diu  duirabile  et  ut^w^klil^  imperia  nemo  diu  tenuit,  acddit  deo 
sie  disponente,  ut  ira,  ad  quam  natural! ter  procli vis  erat,  praecipici  aductus, 
laealri  vix  eiapso,  v^lbu^  corporis  paulisperidefici^titibtta  in  gravem  »odium 

%ii94iiiaaiad0   eoiivakiit,     sed  nan  diu 


poat.cum  ad.  allo^iui»  ^,(4Hn^sf^dorf»|^ra«te>\.|iraMQi)ipilum  Jnedicj  evelier^vr,  ibr* 
tasais  .ob  agrap.ii^^aai^  .<v«l:.«b  inacundiam/  qua  esaiMral, 

domiun  i^evJersus  Ja  feundopi  .et  graviorem  MorbMa  cowurräite  cadoca^}  nlapsua 
eat,  quo  misere  c^J^cruciatus  nmUa^.et  inquielas  dwebat^noefes.  Quare^ex  eon* 
^lio  me^icor^ni  ei  potio  soporifera.  aumendä  daliir,,  qua.  epdta  ao^ratas  mcdici 
abierunt,  ajeotea  egm  jam  aomnum .  papeia  et  quietvErimi:  eaae. :  Qutevit  equldeat, 
ut  e  aoniQo  }$(jboC|nequiverit  .et|am  adbibito  .bueciiiaj0  dangore  auaritari;  fuevit, 
iiiquioj  iq  pi^pi.  mortem .  cippetenp  noB.aioai  magno,  ottnima  iuota^  -Jmgioria  .vitae 
digous,.  di^cipiQ  ^f^i»  ca)enft4«  Jwii»  JB  vigflia.iaMeiwdoiiia  dMiini,  anai»  Gbriatf 
1605.  aeiatis  suae  35.  Reimen  Josius  •  fuit?  umu^.aaai  fitiquattter.^Aensianu     Oiijjia 

viaHiir^   lytliolaphio  obteMMk 


mitae  erat  sacen    H^ec  i^l  laiidem  dpi  ter  ppUmi^jatsiMl/ boatae  Aliudae 
ac  omnium  aanctorum  fiuiit  3.  M^loBdariim  Juawi  161&^1  :• 


i' 


OXJTJtJF.     Mfe  domtno  Xicolao,   hvjut.  not»ini9 

MerH0  oMafe«     ... 

Vacaute  itfjgye  $ede  .fibliiatisU  C^^.diPtpi».  0at);djeb«l8;  vigiati  et  sex  per 
tem  nimia  ijniiiatiir.-»ai  T:enQr^)is  patria'  ae  domini  ZaohMiae  ^bbMia.    fratres 


1}  Homeri  Ilias.  II.  y.  436.  Bigenfltcli  die  Antwort,  trelebe  Alexander  der  Grosse 
'«af  di<  Fnf^  ^  ^  irio-  er  so .  Grosses  ^h abe  ^assri^ktea  konneti ,  ^  gA* 

*)  Schon  w  SO.  Jaooar  ImtAtiffle  Bise|ior  Joltffin  tm  firasIaMj  «ad  »27«  .Febr.  1604 
der  Kaiser  die  Wahl  des  Zacharias  Ursihus*     Urkk. 

*)     Enilepsie,    cadiCQs  und  cadacns,    epiieplicns,  .    . 

«>     Hier  endet  der  fite  Theil  der  Chronik  mit  demselben  Namensing^  wie  p.  488,    492 

*)  lüic^r'Ote  Tkcil  dor  Cbronik  durfte  ^g^en.  die  Mitte  .dea  17.  Jahrhunderts  t^eiTcrtigi  und 
etivas  sp&ter  geschrieben  seyn.    £s  ist  vieles  von  einer  etfvas  jiingerirlland  fonrigirt. 


94«.  ATtfto&iar  2 if. 


SS3 


omefo  SBtfd  imnvinuto  ad^  «ori  psstoris  proeessiiri  ekctioftem  petleritnt^ 
amiiiter  a  »vereiHii9Stma  diriwot-episcopo:  Wnttsl&vibnal'Sibl  «oiliitiissanos  tf^^ 
fiominari  ac  submitti.  Iiivaluit  mos  iste  apad  nos  ante  atltMm  prima*  mifaqua^hrta, 
Qaü  crcdendom  esty  licet  jieirfpe  .tempore  venerabHis  pa^<  ae  4otoiAi-FaoIi  Haug^ 
wita  jurisdietioni  epecopali  ex  iritegrb  ooeperimus  esse  aubjeeti,  nikftom&ius  ad^ 
iiaqae  tempora  domioi  aMwtis  FraneiMi  prtmi  aoffieiebat  ai  ratihabendam  ab  epi- 
seopo  electionem  factam  eidem  solvmmodo  interfuisse  publica  aotborftate'  caesarea 
aat  apostoliea  creatam  DOtarimn  et  testes  ad  hnnc  actum  apeciältter  reqaisitos. 
Hie  nemp»  venerandos  pater  domimm  Franciscus  primus  (^q^aemadmodam  ex  11t- 
teris  iaatrameoti  electionis  successoris  isai  cotpstat3  pro  illo  tarbalento  tempore 
tot  andjqqe  malis  haereseos  drednifremeiitlbas  ae  pla^lbab  lo  dies-  iniiiftineiifibas, 
aefalem  iiifrravescentem' saam  considerän^  seque  ad  porfaada  ampthis  o^era  abba-^ 
tiae  aaimadvertens  mkius  kalnleia  ^ac  isofficieiftem,  ecclesiae' aafem  qtiam  optima' 
volena  esse  provisom,  pefiü  *  conaepsam  domini  episcot»!,  accedente  iäd  id  conven* 
taa  vohmtate,  qualenus  sibi  adbac  vita  superstite  canonice  eligeretur  providos 
coadjator,  qui  non  tarn  in  vita  quam  post  vtortem  ia  bonore  et  onere  succederet 
abbatiae.  Cai  patitioni  epfsoopas  amiuens ,  temporf  et  Militatl  ecolesiae  nostrae 
▼olens  consulere,  pro  pastöridi  oara  ae  aollieltadine  qaa  poUebat  reverendam  ao 
exiauom  Tirma  doaiinam  Bfartiaam  Geratmaa,  j.  a.  doctorem  et  ecolesiae  cathe- 
dralis  ad  sanetum  JoanneiA  caoonicam  et  custodem,  (^dein  Wratislaviensem  episcö»  , 

pan  ac  sapremam  Silesfae  'capttaaeüm])  lit  actai  electionis  praeseria  lateresset 
ablegavit.^}  Exinde*  consaetodo  petendi  amplias  coanaissarlos  ad  electionem  ab- 
batam  Sagaaensiam  ab  episcopo  Wratislaviensi  obteata  ac  reteata  eat.  MlttebatH 
tar  ad  baue  instaatis  electioaia  aetam  ab  ejpiscopo  commissarii,  revereodissiinas  in 
Christo  pater  ac  dominus  CSeargiaa,  dal' gratia  episcoptts  Lideasis,'  safraganeus 
Wratislaviensis  et  ad  sanctum  Vinceatidm  abbas  ordinis  Praemonatratensis,  ad-^ 
modom  reverendus  ac  eximius  dominus  Gasparas  Hüdebrandt,  canonieas  Wra* 
tislavienais  ecclesiae  eatbedralfs,  item  roTereadus  ac  eximias  dominus  Gasparas 
Sellias  archidiaconus  GlogOTiensis,^}  Quibus  praesentibus  capitulariter  per  modum 
acimtinii^  14.  mensis  Janii^  anai  labeiitia  1609,  a  potiöri  ac  saniori  parte  capitali  leo^s. 
eleetas  est  la  abbatem  reverendas  pater  Nicolaap  Gatscbias,  monasteril  Saganen-  ^**  *'""'* 
aia  professaa  j^resbyter  et  pro  tanc  parocbaa  ia  Quillts^    aetftis  saae  41.      Firft  ^ 


») 


•) 


VergL  oben  p.  805.  In  dem  Watilinstraniente  Tom  If •  Oct.  fitffif  ist  wurkneb  ah 
Zeuge  snerst  engefvlirtt  Martinas  Geirstmannns  j.  a.  doctor,  cathedralis  s«  Joannia 
euatoa  et  andbaanni  yratia^Tien»)am  ecelesiaraascaeonieua.  Urk. 
In  der  WaUnrlsnnde  Tom  14.  Jani  iSOS  aiad  die*  oben  fienaäntca  all  btacb^iehe 
Commissare  aufgeführt.  Die  Bestätigung  dnreb  den  Biscbof  Johann  Toa  Breslau  er» 
folgte  23.  Juni^  und  die  des  Kaisers  14.  Juli.  Urkk.  Am  S».  Sept.  1006  verspraek 
der  Kaiser  das  Stift  schadlos  su  halten,  welehea  sich  nebst  Anderen  gegen  den 
KaisttL  Ratb  and  Kammerfiscal  Hicronymus  T^euttler  für  16000  Fl.  lUieui. 
birgt«    Urkk. 

66» 


m 


IV.    Calal^fitg  aiiaäm  StffanetuUm. 


ejqf  electip^  ratib«Ht4  m  feverendts&iiiio  doniiio  apisdtopd  Wi^tkTieui  et  de- 
!is.  j«ü.  super  2S^  Jiutii,.M«finii«tia  ab  .eodem  obtenta  yemwttidnwi  altera  a  eaera  caäarea 
14,  j«iL  nijye^late ,  14^  Jntö:  isulwHmta  eat^ 

.^Fn^^'iiio;  ycpievabitt^  pater  pitria  Silerin,  Glofrovia  mj^ori  temiibiis  ast 
honestjs  p^rentibas. 'oril^lAlls^  a  poeritia  apud  echolam  iiasiniai  parodrialefli  pfo- 
pediein  ita  idatrwUis^  ut  aÜbi  BdUdiora  entditionia  spedodiia  aaaeqiA  aos  dubitaiet 
090  proptece^.lmineiBor^.iit  «U  prinaei^avitae  auae  institutio  ooepta  ftierat  ftidem 
qaoqae  ior  spirita  .perfectias  excoli  desMferacet  Igitur  aelatia  aaae  aime  U^ 
18.  Aii£iisti;,19S8  coeiiobiam  hoc  postntn  iagreasoa,  aaeraai  reÜgionia  babilui 
aoacipieoa,,  aono  prohationia  elapso  prafesnoaem  ordiois  emiait^  reverendo  pairi  ae 
doipiiie  Jacobo,  hajoa  Qomioia  2"^*,  'SHoerdotio  dein  iaa^tw  aliqaaaidia  Sagaai 
auvma  cancioDaloria  obiMa  paatmodaai  eccleaiae  Ouilicenri  pastor  animaram  datoa 
eat  Exiode  i^  Abaitem  eiectcia  animam  aaam  totia  vMbua  eo  eonvertit,  nt  na» 
menis  eonventoa  adaogeretur;  prospieieoa  da  persoma  capaoibaa  qwoMdmodttai 
primo  aano  9u\  reghninis  fiiataor  ab  eo  ad  novitiatam  aaaoepti  aont,  ex  qai- 
hus  frater  Thomas  Mars^^  Cilcensis,  qai  postmodöm  laudabiliter  praepoaiUirae 
Novi-Caatrenai  ac  demoai  prieratai  rum  selo  religiooia  fniotuose  praefuit  rt  fra- 
ter  Gregorraa  Pi-ipetiaa  eorae^abimaraaei  praeseriim  Soecicia  temporibas  in  la- 
bore  et  sudorai  vuhos  aoi  aaepios  etiam  ia  aamaua  vltae  discriwattiia  oonataater 

•  ■ 

H^bqit  hie  venarabilis  pater  initid  regiamiia  sai  aat  ijaieta  ac  pacifica  tean 
'  pora,  praesertim  ob.  avabUeai  aai  ei^  aeaaUm  ac  civea  S^aoenaes  atqae  aiTa« 
bilem  aiodum .  agendi  atqae  pjrocedendi.  QfMie  affabilitas  ac  in  qaiboadam  petitis 
et  impetratis  epndeacendentia  spem  illis  faciebat  muilaar,  si  non  parochfalis  ab  eo 
eccleaiae  ad  nxinfnaai  obUnf^rent  partem  majoreai,  aaltem  certo  tempore  exend«- 
tinm  religioais  jn  ea  sine  condictionfe  aiot  impetratari;  veruai  abi  ae  per  annoS' 
trea  et  amptias  bac  ipsa  spe  aidmadverterent  delotes,  latenter  et  cläncalom  cepere, 
aese  insinuare  mttssitationes ,  aadiebatttrque  padsim*  lippis  tansoribnsqae  eoosaeta 
iosullatio:  dabis  coacte,  quod  lion  vis  röddere  sponte  etc.  Hatiebantar  conven* 
ticida  scabinomm  et  Iriboam  in  jnanifestam  et  päricalosissimMi  plebis  concita- 
tionem^  nee.  amplius  cUtm  aed  |)alam  plenis  baccis  effatiebant^  et  in  popi- 
ni$  et  in.  plateis,  ad  nemineln  etelesiaai  parochialem  niai  üd  senatum  et  cives 
pertinere  nullumque  in  eccieaiam  habere  jus  aboatem  et  mpnaehos  adeoqoe  opor- 
tere  illoSy  si  sponte  cedere  nolint,  tandem  aliis  ad  extradendam  ecclesiam  modisv 
adigei-e.  Cui  malo  tanquSm  providus  pastor  tempestivius  maluit  präevenire  vene- 
rabilis  pater  ac  domiflus  NicolauSjt.  quam  dubium^ac  p^ericulosttm  nimis  rei  ex* 
pe^tare  eventuro  neque  cunctanduia  ratus^  qao4  h^  ita  pfidem.  ante  meases  tr^s 
riimor  percriebuisset, .  Wrsitialavien^s  insAabUia  plebis  commotioaeai  eommunt  fu- 
rche eodelil  dfarOi  Adalbärto  sacraln  t^atauö  *  ebenohium  jmrasnMe  ei  penitas  expi-* 


-T 


»1  ui  •  • 
I..  /.  ,'»*  *  i 
•    .1    '      e- 


^    IM.-,.' 
^    I     -  ■ 


•Iti 


r  :, 


<  I« 


1)     Er  war  nach  eiaer  Urh.  im  J.  1637  Prolist  la  Naumborg« 


ft 


34.    Kieplatu  HL 


5^5 


las^e^}  jffacmnt  altenä  pericala  cautom}.  Exinde  in  bunc  ipsiim  finem  Cvenerabile 
capitalam  Wratislaviense  desuper  consuluit,  qaae  (empestiva  insinaatio  adeo  nobis 
opportana  extHk,  ot  quantocius  de  hac  ipsa  clandestina  machinatione  revefeiidis- 
siniom  ac  serenissimimi  dOTfiimini'  episcopum  Wratisläviensem^ ([qai  tanc  erat  Ca-' 
rolas  archidax  Austriae}  fiisias  informaret,  probe  illad  vonsiderans:  perditar  in 
puncto  quod  non  reparatur  in  anno.  Nee  mora;  statim  ab  eodem  venerabilica- 
pitiilo  nomine  serenfssimi  Ansfriae  arcbiducis  ad  omnes,  ad  qaos  pertinebat  pro 
tmic  Sagant  tami\ltibas  praecavere,  seriae  commonitionuiA  ac  comminationani  lU- 
terae  expcditaS  ae  redditae  sunt,  nee  sine  fructu;  licet  enim  se  aut  concives  snos 
nollins  macbinacionis  ant  seditionis  sMant  reos,  nibilominus  sedulo  se  curaturos, 
ul  coenobium  de  futaro  non  habeat  quod  sibi  metuat  pericolo,  venerabili  consi» 
storio  re^pondent.        '      ^ 

Circa  idem  fempus  varia  inter  statos  principum  SHesiae  Lntheranos  ad 
sapprimendam  catbolicam  veritafem  cudebantur  consilia  eo  primario  collimantia, 
qaomodo  potestatem  tleri  ejasdemque  autboritatem  diminatam  si  non  protritam 
conspicerent.  Petebant  et  impetrabant  a  Sacra  caesarea  majestate  supremam  Si- 
lesiae  capilaneatas  officium  in  amplius  non  debere  committi  episcopO  Wrafisla« 
viensi,  item,  ut  defnncto  episcopo  Carole  arcbidace  Aastriae  nemo  extranen»; 
praeterqnam  Sflesios  aut  Bohemus  in  episcopum  eligeretur,  petebatur  itidem  fä-  * 
caltas  erigendi   consistorium   Augustanae   confessionis ;     dein  majestales    litterae,  lOM. 

Soibus  Ifbenim  cniqae  concederetur  ac  tribueretur  exercitium  Augustanae  ejus- 
em  religionis,  insuper  omnes,  cujuscunque  demum  forent  conditionis,  se  bane 
Profiten  asserentes,  contra  invasores  sub  immediata  statuum  redperentur  pro- 
teetione.  Unde  factum ,  at  religiosis  et  monachis  ac  monialibus  ad  *  aposta- 
siam  omnis  omnino  porta  patens  facta  sit,  quemadmodnm  tunc  sibI  majesta-. 
les  pritoia  omnium  i»  apostasiäe  suae  confirmandae  speciosum  titnium  in  praeju- 
diciuih  totius  cleri  Wratislaviensis  novit  .  adjudicare  Maria  Luckin  abbatissa 
Trebnicensis.  *) 

Dum  haec  geruntur  et  omnis  modus  clerum  supprimendi  a  -sfatibus  prin- 
cipum Lutheranorum  exquirilur,  indicitur  a  camera  ingens  mutuum  dandum  clero 
et  abbatibus  Silesiae  pro  certis  sacrae  caesareae  majestatis  sublevaminibus ,  ad 
eyidentissimam  den  enervatiönem  eo  pötissimom'  nitentes  noviter  excogitato  fun-' 
damento  iniquo,  bona  cleri  et  monasteriorum  esse  cameralia  prindpum,  quae  nova 
non  parum  pro  hoc  tempore  etiam  cum  coeteris  abbatem  Saganensem  reddidere 
pcrplexum  ac  soliidtum«      Et  quia  causa,  omoibus  abbatibus  erat  communis  in- 


>)  Es  gescbah  Weibnaclifcn  <I608«  Yernnlasst  dareli  den  liiikafinfea  Forts^tzer  der  An- 
naleu  des  Baronius,  Abrftliain  Bzorins.     S.  Pols  Jahrb.    T.  V.  p.  tö  ff.   . 

')  S.''dber  diese  merkwnrdid^e  Frati,  welche  i.  J.  i610  evangefiscb  nurde  und  beira- 
tbeley  Torzfigt.  Focbs  ^Kirchen-  und  Rerorniaiions«>Ge8cnichte  des  Fürstenlboms 
Oels  p»  443,  wo  liberbaiipt  bis  ictzt  die  besten j/^  obwohl  noch  Immer  sehr  maugeU 
haften ,    Nachrichten  über  die  AcDlis^innen  ron  Trebttitz  zu  finden  sind. 


S2G 


IV.     Catahgüs  atbatum  Sagantnslum. 


dietas  loit  convaitas  cleri  et  abbatam  a  reverehdiaaimo  domino  saffraganeo  aUbate 
ad  sanctam  Vin<;eotiain,  ad  quem  quoqae  venerabilis  pater  Nicolans  citatas  fint 
'  sed  ob  angustiam  termini  praefixi  non  comparuit.  Tr^ctatom  est  in  eo  eonventa 
de  ablegatione  üacieoda  Pragam  ad  sacraoi  cae^aream  majeatatem ,  fuitque  in  hoc 
negotio  perqaam  ardao  ablegatos  ipse  revereodissinins  dondnos  abbas  Vincen* 
tinus , ,  sed  param  aot  nihil  ibi  actam  est.  Incosabantur  nihilominns  tone  aliqm 
ex  ipsismet  domiois,  dominis  abbatibas,  ([qaemadaodam  memoratns  dominns  9at* 
fraganens  in  redita  sno  re  infecta  qaenilabatar}  utpote  Lubensis  et  HenrichoTien* 
aia^  qni  praemataro  nimis  ad  ^stulata  camerae  consensn  dato  coeleris  praejndi- 
eaverant,  Lobensi  enim  novit^r  electo  dictata  fuerat  mnlcta  a  camera  decem  nil- 
linm  tbalerorum,  eo  quod,in  electione  ipsius  conventns  non  admisisset  coesareos 
commissarios,  qaae  mulcta  ex  gratia  illi  in  matanm  d3ndam  commutata  faerat 
alioquin  exetutionem  in  boriis  infallibilem  habitarus  et  accept»vit.  .  HenricboTien* 
sis  in  mutuum  thaleronim  6  miiliom  statim  consenserat,  inde  pessiraa  conseqaentia 

ad  ahos  facta  est.  ^3 

leooi  Hoc  ipso  anno  nono  videlicet  labentis  saecnli,    idem  venerabilis  pater  Ni*- 

c^lanfe  transactionem*  iniit  cum  domino  Henrico  Anselmo  libero  barone  a  Promnite^ 
ut  coenobiO)  nostro  templom  praepositnrae  Nanmburgensis,  in  quo  per  multos  an«« 
nos  minister  verbi  acatholicus  fabalam  agebat  et  proventibus  praepositnrae  ale^ 
batnr  denuo  restitueretor  haberentqiie  sibi  Lutherani  templnm  alternm  ad  sanctooi 
Bartholomaenm  pro  exercitiO|  ut  vocant^  Angustaoae  religionis  cessumque  est  jw 
patronatos  in  praedictam  ecclesiam  sancd  Bartholomaei^  qnod  pro  tnno  abb^i^i 
tennerunt ,  dominis.  a  Promnite,  salvo  tarnen  jnre  episcopali,  quemadmodum  n 
litteris  transactionis  patet  fusius^^3  ^^  qnam  reverendissimns  dominns  episeopm 
ipsosmet  Sttos  deputaverat  commissarios. 

Intra Vit  anno  isto  ad  nos  saecularis  quidam  presbyter^    Andreas  Severini, 
patria  Glogoviae  majoris,  concionatoris  munus  professione  facta  obiens.    Hie  altere 

e.  Dm.  anno  professionis  soae,   ipso  festo  sancti  Nicolai  ^  vesperi  circa  horam  9"**  cecidii 
'   per  gradus  abbaliae^et  cervicem  iregit      Variae  de  hoc  casa  iofortunalo  divnlga-« 


^> 


Am  S4.  Juni  1607  Terpfilndete  das  Stift  den  Banem  in  Briesniht  die  Toa  deasdbca 
bisiier  lone  gehabten  Aagärten  für  1000  Rtlr.,  Welche  dae  Stift  snr  Betahlong  de« 
Kaiferl.  Steuer  in  Rest  geblieben;  Am  29.  Sept.  1610  versprach  Kaiser  Rudoll 
das  Stift,  welches  sich  Tdr  ihn  wegen  6000  Rtlr.  TCrborgt  hatte/  schadlo&  zn  hal- 
ten.    Urhh. 

Am  86.  Ang.  1600  trat  Anselm  Ton  Promnitz,  als  Besitzer  der  Herrschaft  NannH 
borg,  dem  Stifte  die  Hals«  nnd^  Obergerichte  ab  auf  den  zur  Probiteji  gehörigem 
Gutem  zn  Nenwalde,  Reichenbach ^  Lentschen,  Alt- Kiepen,  Popowitz  nnd  Zedels* 
diorf,  ferner  das  Recht  des  Jahr-  oder  Land- Dings  auf  diesen  Dfirfem,  endlich  die 
Probstfcircbe  am  Fasse  des  Bergs  bei  Naumborg^  worin  statt  des  eyaagelischen  nni^ 
wieder  hsth'olischer  Gottesdienst  gehalten  werden  solle,  dagegen  erhielt  er  die  Bar* 
tholomioskirche  in  Naumburg  mit  dem  Patronatrechte  fiir  die  Etsngelischen,^  nnd 
diese  Kirche  erhielt  ein  n&her  bezeichnetes  Städk  Acker«  was  der  Bischof  Kail  Ton 
BresUn  20.  Juni  1610  bestätigte.    Urhh. 


34.     Nicolaur  UJ. .  527 

*  N  ■ 

{iaiitor  in  pleoe  relationes  pro  eo  tempore.     Oui39]ii  dixere  temulentiorem  ex  vino 

3aam'opolleb&  ca9i|iii  feeisse;  quidam  eum  ex  odio  bucusqüe  sapffi-esäo^(^aiqui«- 
em  eoneionibos  suiA  in  *  repreliendendo  üerttf  tiüorum  genere  ferventior«  fiiissell 
flOMtiiio  Iraudolenter  "detrustam  asserebant;  iftatVsit^  pro  certo  habetur  niliil,  sofi 
deo,  iitpote^üi'Mrda'S^erotatiir  et  cui  ultio  rösei'rata  est,  baec  cogtrita  .^antp. 

'Skb*t«gitt)firie  tlujttsr'-domifii  abbati»  imperator  Matthias  augustissümis  itaraa 
WratiBslaviam  traasivit  fi^gaiitim  fueruritque  ad  ejus  ädventum  omnes  abbates  per 
totant.  Slefanun  eitati  -WratislavSam  ad  17.  7^**'  anno  1611.  In  cujus  ingr^ssa  ijqik 
solemni  caoomd  Wratistavlenses  catbedrales  contra  antiquissimam  cousuetudioem  ^-  ^'-^ 
praeripuerant  ablmtibus  jus  praecedentiae,  de  qua  injuria  solentniter  apud  reve- 
rendissimum  dominum  episcopum  abbates  protestati  sunt  Ne/c  sibi  quiescendum 
pro  tarn  opportuno  tempore  putabant  civ^eis  Saganenses  in  transitu  sacrae  caesareae 
majestatis,   quin  omni  poasibili  submissione  ac  imploracione  templi  traditionem  im- 

Eetrarent,  licet  nihil  effecerint  Dilexit  hie  venerandus  pater  deoorän  domus  del 
abuitque  sacram  suppellectifem  sibi  in  multa  commendare.  Extant  pro  nunc  varia 
ab  eo  procurata,  videlicet  calix  argenteus  inauratus  sat  prefiosus.  Monstrantiam 
majorem  renovati  fecit  quemadmodum  et  minorem  de  novo  fieri,  item  crucem  ar» 
genteam,  quod  padficale  dicitur.  Dispositionem  pro  epitaphio  suo,  quod  post^- 
^  modum  pro  altari  rosarü  destinatum  est,  reliquit  in  vita,  post  obitum  iiT  opus  re* 
dactam.  Et  qiiod  in .  eo  mnitum  commendare  dignum  existit,  ipse  restauravit 
antiquissimam,  ab  baeresi  usque  intermissam  et  vix  abolitam  processionem  seu,  ut 
vQcant,  circuifum  cum  sacrosanctae  ac  venerabilis  eucbaristiae  sacramento  singulis. 
diebns  Jovis  extititaue  promotor  fandationis  400  thalerorum  Silesiticomm,  de  qui- 
bus  stabiliteip  in  ordine  ad  hanc  devotionem  conventui  et  scbolaribus  debitus  inde 
Ordinarius  census  persolveretur.  Nee  desidem  egit  patrem  famiiias  in  oecouomicis 
etenim  solers  et  ocularis  administrator  agriculturani  amans  et  promovens.  Ipse 
aedificavit  allodinm  in  inferiori  Brisnitz,  quod  postmodum  successor  ejus,  nulla  - 
necessitate  ad  id  praeventus,  abalienavit  et'^Gonventu  inscio  neque  prius  salutato 
,  tandem  consansu  ab  eo  extorto  curiae  suae  praefecto  Ghristophoro  Magno  a  Ro- 
tenbach  vendidit,^3  ^^^^  facilis  sequela,  rem  monasterii  pro  tempore  regiminis  sui 
fttisse  Omnibus  necessäriis  instructissimam»^3      Aedificüs  8upervacanei3  abstinebat 


1)  Am  9.  Juni  I6&0  Terhaufte  der  AbC  Paul,  tregen  grosser  Stcnern  und  wegen  Ans* 
^  riMiing  einer  grossen  Anzahl  Rosse  ins  Feld,  das  Vorwerk  2a  Nieder- Driesnils 
dem  Auenstino  Cornelio  Magno,  Stirtsunterthanen  zum  Scliönborn,  fiir  70U0  Mark 
Saeaniscii,  jede  zu  28  Wcifts|;r.  Schlesisch.  Urk. ,  wonach  die  obige  Angabe  zu 
berichtigen  ist.  Christoph  Magnus  war  IWo  Stiflrs- Amtmann. 
1  9)  Am  19.  Febr.  1609  kauHe  er  für  1750  Rtlr.  von  Georg  Niehelschiitz  die  Landbaide 
Qiit  der  Schalltift  und  Beize,  am  19.  Mär^  von  Balthasar  Scholz,  Erbrieh ter. zu 
Schöuhorn,  Bruder  Georgs,  Abts  zu  St.  yincenz,  das  Lehngut  und  die.  Scholtisei 
zu  Schönborn  Tür  7000  Rtlr.,  jrdrn  zu  36  Weissgr.,  zu  deren  Bezahlung  er  im  J* 
4611  4000  Rllr.  aufnahin.  Am  13.  Mai  1613  kaufta  er  des  Caspar  MasehkeGut 
und  Vorwerk  zn  Nieder •Briesnilz  für  (iOOO  Mark  Sapanisch,  jede  zu  28  Weissgr. 
Schlesisch.     Urkk. 


^y^B^^  ^i  W  %  ^^^B^^W^^^^»^^^      ^B^^^^VB^Wfl^V     ^^^ß^^m9/mwW^mw9^9^9t^W9 


et  noa  Biai  Mcesswiis  infeates,  utinui  «t  aio  conviviis,  ym—  ndtor  extkit 
q^antim  laigiory  mq  id  atteMeos  qaod  {iroverbio  didtar:  imoientM  donot^  ac 
exinde  post  obitni  snam  m»!  fu  imtabatair  substaatia  peauuria  leliela)  a^ci* 
SU  itt  slatera  iKTentas  est  wnas  iMbeas»  Pistriamt  giruaria  prauana  Ipae  cm- 
atnuit^  qoeaMdiMdiua  pro  oratorio  sso  ad  pedeat  ecdeaiae  liyideH  ei^afiri  et 
MlicaBMrari  fecit|  licet  e  nvis  soblates,  intofun  tatakaa.  pcHJnrrinafaa  spas  istai 
aeqpusiverit  Dearaai  abi  abbatiaU  boMre  et  oaere  aaws  denat  et 
aMaattMs  fimctes  Ibisset  ia  calidaai  febriat  iaeidity  aMAcaraat 
MIC  ad^otas,  post  paaeos  dies  et  ipse  Tita  defioMtas  est  aaao  1616,  l^'Fdmara, 
i.  Miw  |i3  9ue  5L  ia  cbaro  ecdesiae  aepaltas. 


1- 


1    • '  •  .        •     r  .        '  • 


Iniilialtg  -  TerEelclmiSJ» 

der  i^ichtigsten  Orts-  und  Personen -Namen  und  Sachen. 


AblMS.    fiOO.  SM»  Sra.  SQO.  S78. 

S80.  308.  MO  f.  319«  33i»  543, 

551«  5tt5.  599  ff«  446« 
AbkMJahr«    209«  ^29. 
Abfolation«    240.  267.  275  f«  501. 
AbteigebAude  i.  Sag.  185.  405«  m7. 
AaeUtfteia,  Gern«  Bolesl«  I«  t«  ScUes« 

17.  25  f.  98. 
Adelbeid,    Gern«   Dipold«  t«   Bf&br. 

27.  98.f.  104«' 
Adelsdorf«    459« 

Agaet,  G«Wladisl«n«    15  f«  22.  94« 
Agaei,  G«  Heiar«  I.  t.  Jaaer.  125« 
Aipiet,  G«  Bolko  II.  T.  Scbweida.  125. 
Agacs,  G«  Ladwig  I«  r«  Brieg«    140« 
Agaes,  Äbt«  t.  Treba«   28. 100«  106  f « 
AU>ert,  Hen«  t«  Miuift«    591« 
Alberas,  Pfiirr.  i.  Sag.     181« 
AUirecbt  U.  K6b«    509  f«  515«  559« 
AÜ»rc€bt,  Hcn«  t«  Sacbs«  559.  565. 
AleuaderV«  255  ff«  281.  365r«  579« 
Alga«    25  f«  98  f« 
Abaosea.  204«  248«  Anm«  574« 
Altie,  Wald.    427« 
Altkircbe«    425«  460« 
AndreiM  I.,  Raprecbt,AM  s.Sag.  491ff. 
Aadridiow,  Klasl.    19«  102« 
Aaleibe«    466  f.  525. 
Aaaa.  Gem.  Kaii«  Kaii  IV.    122«  f. 

154«  165« 
Aaaa,  G.  Hdar«  II.    28«  106«  109« 
Aaaa»  G«  Hetar«  VI«  .▼.  Brtü.    150. 
Aaaa,  G«  WeacciL  ▼•  Liega«    MO«  . 
Abb«.  ibU  n  Ttdm.    51«  lii« 


AaaiTenariea«    248«  445. 

Aatexeyeb,  Nie.»  Kloster*  Piabtt  a« 
Sag«    521« 

Apeesko,  Sebolast  a«  Breal»  152, 156^ 

AposUIca«    464  f. 

^nacastiflaag«    248«  Aam« 

JjroTaUe,^  177«  189.  242  f»  519  f« 
468  ff« 

Aagait  T«  Sacbs«    511« 

Augastia  I.,.Ffraaebe,Abt  a«Sag.318ffi 

Aagasüaer-Cborberrea^Slifl .  a«  Sag« 
248«  Begab.  178«  250.  Refor- 
fliaf«  202  ff«  Exemt  ▼•  Arro^ 
Taise.  520«  Wablslatifl«  322  f« 
Baatca«  329«  565«  447.  507« 
515.  520  f«  528«  NeaeEiaricbt 
561  t  570  ff«  Braad,  s.  B. 
Wiedererb.    581«  598.  402  f« 

B. 

Backgerecbtigkeit«    520«  428« 
Badttabe  a.  Sag.    589»    im  SÜfle. 
"\204,  565«  405«  495«  507« 
Baltbasar»  Qen.r«  Sagaa«   305« 541« 

545  ff«  558«  360«  565  C 
Baltbasar  t«  Promaita»  Bbcb.  i«  Br. 

467«  491  ff.  500«  502  f. 
Baaeat»  Nie.  T.»Caaoa«  a«BresL  129. 
Baag,  Mart«  Probst  a.  Sag.    ttl« 
Barbara,  G.  Heiar.  XI.  y.  Glog«  S80ff« 
Bartbolomäas  I.,  Steyaoi&sU,  Abt  a. 

Leab«    220. 
Bartsseb,  Mdeb«»  Hosp«- Probst,  a« 

Sag«    508  f«  517« 
Baratb,  Heiar»  T«,  Probst  a«fircsL  136« 


BaseU'  Goaeü«    279«  506  ff«  512  ( 
515  ff«  5«!  f«  955«  957«    * 


Beatrix«    170« 

Begribaiss»   aaebrl.    204« 

BeiebUagea»  Adam  Graf  ▼«  414«  420t 

Beicbtstabl«  "Sil, 

Benbard    ▼.    Scbwdda.     51«    lll! 

122«  128, 
Berabard»  Prior  a.  Sag« '  Sil. 
BerasUdt»  St«  119«    Geb«  119«  127. 
Ber^ieas,Brb?ogta«Sag«  186«  Aam. 
Berwigsdorf,    Ml« 

Bcsteaeraag  geistt  Giter*  266,27a 

507«  512,  584, 
Bete.    205« 
Beatbea  a.  O«     14«  81.  92.  177  f« 

182*  561  f.  508, 
Beataita«    228«  278. 
Biberstda,  N,  ▼«    150.  189  ff« 
HieroB,  T,    4W«  in  t  4m  t 
Weaa,  t,    527  f«    . 
Job«  n   527  f,  501.  401«  488, 
Job«  a,  Ulr,  t,    207« 
Ursal«  T«    4to. 
BtbUotbek  a.  Sag,    161.  505;  561li 

590.  464  f«  . 

Bierbraa-a:  Verlagoslriit..  S67fl;52€f« 
Bier,    Bred,   165.     Stdaaa.   147« 

•    Sag.  547, 
BlerbeUer,    507.  * 

Biersias«.    169. 

Bilder«    189.  574«  585.  591.  ,598. 
.      410.  415«  446«  515«  521«-  — 
Waadertbit   195,  299«  505. 
67 


830 


InnhaUi  -  Verzeieknia. 


Bitkaw,  Pet*  ¥•»  Caaoa.  s.  BmL 
Bobcrbette-Veriiid*    491. 
BAdefli,Baltli/,  Prior*  57i,AAm«405. 
Bohn«  CWiadiieli-).    4S0* 
Boletkai  l.  r.  Pol.  9. 34, 47  ff.  M.  00. 

Boletlaos  II. it.  58  ff.  65. 

Boleilaiuni. 12  ft;  03  El  05. 

97.  153.  130. 

BolethmsIV. 14  t  99.  93  t 

Boletloiu  I.  T.  Scblet.     10.  IC»  SS. 

9S.  94  ff.  97.  iOO. 
Boledau  II.  t.  Lieg««     SS*  S9  ff* 

iOO  ff:  ftiO  ff.  113.  101. 
BoletUvs  UI.  T.Brie^    119  ff:  134. 

137  ff. 
BoledAvfl  I.  T.  Oppda«    S3. 
BoImLiw  II.    .    ^     13a  141k 
BoledoM,  S.  Heivr.  L  S4. 100^  100. 
Boletkiu,  S.  WewL  r.  Lieg»*  14^  144. 
BoUiettbaia.    ISa 
Bolko  T.  pyjhenboif,    150.  158, 
Bolko  I.  T.  FinteiJi»    31«  Hl«  113 

f.  119  ff.  1S3. 
Bo&o  ILT.ScliwM4a»  ISS  1 145  CüMc 
Boüio  II.  T.  MAost.    ISS  ff: 
Bolko  lU.    -*    --      1S4  ff; 
Braifaciu  VUL    183. 
BontcsU,  MavI.»  Probfll,    347, 
BoBumMoMe,  Joh.,  DeccBtod,  13IK 

Bon,  m.  ▼«,  smK 

Bnad  s.  Sag.    SM»  S3a  S93.  8S9. 

801«  305  f«  574.  583:  588  S. 

405.  493.  490.  308.  311» 

Gr..61og»    S80.  401,. 

SprotUu.    SOO,  308  f. 

FicMidt:   39tt» 

BfeciL  199r« 
firanliau.  307, 
Bramaa.  301.  305.  587.  410»  415. 

4S7.  451.  437«  433  U 
Bniiipfaniie.    483. 
tattlow,  tiht^L^  fiaaftik  «•  Sagas. 

100.  SS7. 
AraiUv,  St.  ««.Bmgw    IS«  14»  SS. 

33C  03  ff.  83  f.  93.  100.  108. 

114  f.  118.  190  t   1S3.  ISO. 

ISO  ff:  134.  137  t  137.  139. 

lOS  ff.  107.  109  f.  171.  SS7. 

S77«  teO.  338.  541  ff:  344  f. 

318;  53t.  333.  501«  504. 
.310.384« 


Geb.  SS.  S4.  SO  ff.  00.  71.  OS. 
.   90.  99.  109  f.  113  t  U8.  101.' 

SM8.  494  f.  {{04  310« 

Butb.    130  ff. 
Brctulaas  II.  t.  Bobs.  00«  70. 
BVeriariaai«    194. 
Bricg,    St.   «.    SdüoM«    37^   ISO. 

131«  159  f.  144  ff 

Geb.  ISO.  134.  145.  140. 
flridnlu«    170«     Aan.    178.    ITSl 

Aaai.  189.  S93.  S90.  Aaai.50S. 

«10.,  417.  463«  300.  319«  387. 

Ob.  800 f. Soor.  S75.988.ABai« 
BrcBBsUdt.    ^3.  405.  481  t 
Brodtbiake  s.  Sag«    974« 
Bacbdrackerkantt«    834. 
BacbwaU.    14S. 
Bocbwalde«    300. 
BadUiia ,    Job.,    ProbtI.  s«  NavaJi« 

371«  Aaai.  41S«  4SS« 
Bftcber  u.  Scbriftoi.    187.  ik,  S04. 

SSO«  S8B.  S48.    Amb«   S3S  t 

937  ff:  S80  ff.  300.  303.  817t 

5S0  f.   545.  534«   537«  530« 

507.  57S  f.  578.  45S« 
BbOob.    307  I:  310.  350  f. 
Bnwla««  St.  HO  C  830. 301. 

Geb«  lia  ISO« 
Bwcbafd  L,  Abt  s.  Sag«  180  t  S41. 
Bnrcbardia»     -     -^      18S«  SU« 
Borg,  CaaoB.  B.  BfCfl«    179« 
BrttBB.    34S.  543.  338« 
BBiebmrwBffli,    EBbaa«    181.  Abm. 

185.  lOS«  187«  434«  437«  443« 

40S« 

c« 

CaBxt«ra.  888. 518« 391  f. 538.845« 
GapktraB«  Job«,  517.  555  f. 
Capitd,  (Gaaer.  b.  Ord.).  190b  S03. 

SS9.  S5S.  S91,  S95«  Abb.  508. 

519  t  500  f.  571«  87S.  JLnau 

300.  404«  440. 
CajB,  Bar.  ▼.  318. 
Cbor,  (i»  ABg.  S«.  Sag«).  804,  SSO. 

S09.    303.    303«    303.    300. 

405w  313« 
CbtitÜBO,  GeM.WlBdttI«  n«  14«  10« 

SS.  84,  OS. 
Cbfirtapb  I.«  Bfedul,  Al»t  b.  Say.  MO. 
Cmj,  Ulricb  6r«  ▼«    834  f. 
GipoiM,  ;KMk.  ¥^  Bviri«    MOi 


OaBtBV  s.  Sag.    188« 
Cleyakocb,  J^    S80. 
CleacBs  VI.    188.  SOS.  SIS. 
aemeBtiaa   coatütat«    188.  SOO. 
Clogay,  Kloft.    37. 
CoBtaiBaieaBteawciB«    S48.  Abbi« 
GoBipaclateB«    5IS.  515.  548. 
CoBoittonB«,  evBBg.   383.  - 
CofdebBg ,   Halb.«  bia^  Offidal  s. 

Pia.    S94« 
Coje,  Acker  b.  Wald.    ^7« 
CroflipbokB,  Pet.4t  Goadba,  Cbbw« 

B.  Br«    130« 
CaarBewaBB,  Rlost.    SO«  Abb. 
Caedi.    40. 

CatBibcll,  Jcteat.,  Sttilawcrtt    319« 
CairwiBtcsko.    574» 

D.- 

Daaibrowka,  G.  Miecbl.  I«  9«  53. 47« 
DccretalieB.    573. 
Dcderim,  Clerie.    170.  Aam« 
DiebaB,  (b.Sag.)   193.  ^7.  307« 
DeBticbe-OfdieBsrittcr«  37.  77.  134. 

108  ff.  830.  303.  350  t 
Deyv,  SiaiOB  t.,  CanoB.B.Pof«  SSO« 
DicBite..    191.  199.  505.  587«  Abbu 

WagcB-y  Otter-»  WeibBacktB-% 

193.  Abbi. 
Dietrieb  I.,  Abt  s«  Sag«  188  ft  S03Ci 

SS8.  S4S. 
Diciricb,    Heiar.«  eroBgel.  Prcd.  B. 

LicgB«    488« 
Dippold,  Markgr.  t.  MSbr.    S7.  98, 
Dittertbaeb«  419«  4M.  310.  319» 
Dobet .    93. 
DobfilBgk«    380« 
DobBa,  Abrab.  Barggiof«    84^« 
Cbristopb,    —         498. 
DomiaieBf,  9ogt  b.  Glog.    SOO« 
DoiBuukaBerklost.B.  BresL  137. 3SUl 

Bric|f.  140. 
BoBjB,  OttOT.«  CaBOB.B«Bre«L  15St 
Doba,  N.  T.    103. 
Durre,Hitae.  540. 304. 300. 588i39a 
UaleiariBS,  Job.,  Predig,  s.  S^g«  430  L 
Dosier  (Dwitter),   Job.,    DoBifiobit 

B«Bicsl«    5431.333. 

E. 

EdtefftdofC.    178.  108.  480.  198  f. 
Sri«  3M.  AttM.  480.  488« 


Jfmtetti-  VemeidMik. 


531 


Ehrwigen.  484.    kleine*  il. 

Bliat»  Sehwadiberff,  Abt  A.  Ang.-Sl, 

M.  BtetU    m>4.  510.  tfül  f. 
BlM»be4b»  a.  beU.    176. 
EiiwbflCb,  fieqy.  Katl  IV.    ii»$. 
miMbetb»  Gern«  Frzep^fU  ▼•  ^MCiit 

US.  106  f.   . 
Blisabetb,  G.  Ileiv,  Y.    US. 
Kliiabetb,  G.Heiiir.  I«ir.J«ii«r.  1513. 
^U»abetb,  1^«  Bmfd  T,  OcU.    ISO. 
Erfuib.  25. 98.  m^K7,  Umr.üSß. 
^•t,  Bwbiicb,  f *  Fnf »  i88u  195, 

109.  UL, 
Eifie|,Ka|f.T.Saebf.  SM. 565. 5651. 
Ea^eii  IV.,  P.    168.  506  ff.  510  ff. 

514  f.  549.  55t.  555.  585. 
ETagatioBfrerbolb.    fiS7  f* 
SnpmfiiBwcaara.     164.  .168.   191. 

fi06.  217.  958  t.  964.   867  ff. 
,    98t.  999.  Ann.  f.  984»  988  t. 

508.  55t.  545  ff.  555.  585. 
JjbLÜfmivmim.  t85»  986.  »7,  575- 

F. 

Fabcr«  Gewg,  ^nwtM^Smg.  515,510. 
Fabian,  Br..  d.  SM»    t7t. 
FaUieBb^r^!*    Kunr.  T«i    Hanftoi«,  tf. 

BretU    t56. 
Ferdinana  I.,  K.    50a  509.  . 
Filebne^  (Vclen).    79; 
Faacber,  6eoe4«,  er.  Pfed.  a.  Sag.  488« 
Fisebtakbe.     369   f.  497.   W7. 

5t4  t  590. 
yhbcbbtabe  M.  ,8ac».  974.  390. 447. 
Floyter,  in  Ncnwalda«.    t96, 
FvwbeMtein,  St    tt6.  t94.  559. 
Frans  h,  Biscb.  t.  Brest    t60. 
Knou  !*•   Ididvf.  Lebmann,   Abt  i. 

Sag.    40t.  497  ff.  505  f.  595. 
Frans  IL,  KraUer,  Abts.  Sag.  504  C 

S.  Breal.  5t9  f. 
Franz  T^Toledo,  ptball.  Gciandt.  54t. 
Frandskaoexbloft.  s.  Gr.-Gkig.  38t. 

s.  Sag.    t80.  959.   966.  975. 

988.  580.  48t. 
Fntret,  Nie,  Poln.  Pred.  s.  Sag.  998. 
Fmstailt,  St.    t88.  97Q.  396.  54^. 

550.    567.    57t.    579.    Amn. 

380  f.  588.  589.  585. 

Geb.  t5t.  976.  566» 


Fri^dlMd,  Hemdi,  (B«bm.)    500i 
Friedrieb  IM.,    Kais.    978.  510  ff; 

5t5.   556.    558.    S4t.  559   f. 

588  1.  588. 
Friedrieb,  H«.  ▼.  Snebs%    480. 
Friadrfeli  h  ?«  Liegn.,    Banptas.  ▼. 

Sebits.   :wi  f. 

Friedrieb  III.  t.  Liegn.    485. 
Friedricb  |.,   TscbAMcr«  A^t  s.  Sag. 

5t5.  5t7  ff. 
Fraebtb«4^it.    566.585.444, 
Pdhr^    527.  Amm.  58t.  448»  . 
FttUsCete,  Snfftag.  a«  Br.    416. 
Fttsaateig,  a.  Bober,  Sbdft.   498. 


Gabriel,  Job.»  SüftsTagl  s.  Sag.  465. 
Gangelpb,  Dr.  d.  Med«    ilTt« 
Gari>enyebnten,     t6t. 
Garten  d.  Fnincite.-KlML  s.  Sagan. 

975.  d.  Ang..Stills.  565.  Prab- 

•tei.  565. 
Gebet.    840. 

Geisse,  K.  t.  Uwg.    54.  46.  liO. 
GeistUebMlrertfeibeng.    465»  8t5. 
Gemibye,  a.  W14eR» 
G^i»  Vs.  n  Mft«i8|tab.    38t  ff« 
Georg,  Us.T.Saebs.  4801.484.488. 

Geeeg  Frif^'t«  linrf.  t.  Brdlic-  488t 
Georg,  Soffi^ig.  s.  Brcs^    585. 
Georg  I.,   Kmcber,  A>t  s.  Sog.  4M 

81  489. 
Gerlaebsdorf.    906.  999  f.  950. 
Genamaorf.    905. 
Gertmd,    Gem.    BoM.    v,  Mnaer. 

98.  tOO. 
Gertmd,  Abt.  t.  TrdNi.    55.  tOOi 
Genrarina,  Abt  s.  Arroya^M.   845. 
Gesanatseball,  Mosbowftt.    5tt. 
Gesang,   bircbl.    458.  956  #,  579. 

An«.  574  f.  45t. 
Gices,  j^Geseeb,  Gescbb).  9t.A7.A85. 
Gicsmansdorf.    5t.  MO. 
Gbts.  56.  t94.t3a  488.  485.  905. 

996.998.934.—  Gc4.t94.l50. 
Glawbu,  Georg,  Ha.  Glog.  Betb*  .878. 
Gloeke,  c.  Sag.    518. 
Glöckner  s.  Sag«   485. 
Glogän,  (Gr.-)  St.  »;  SebiMt.  44. 

95.  79.  8t  ff.  85.88  404.  t08. 

tt8.  Mf  9.  «68,JMI6,  Mt.  544» 


389  t  581  ff.  401.     Geb.  48. 

95  C  98.  88.  88.88.  t08.  t4^. 

976.  566.  588  f. 
Glogan,  (Ob.«)  486. 
Gnesen.    iO.  14.  t8,  45.  48  t  5t, 

55.  tot. 
Gaiewkow,    155. 

G6er,  Meleb.,  Hanplai.  «.Übe«.  9T81 
Goldberg.     95.    iB^  tt9.  488  ff: 

t4t.  145. 
GoUbergwqrke.    140.  148.  444. 
Goskow.    485. 
Gottesnrtek    905,. 
GolpaiL    30t, 
Grab,  beil.  s.  Sag.    5t5. 
Grslicn«  B.  Sag.    565. 
Grabig.    t86. 

Grabes.  Nie.,  SitftsTogt  s.  Sag.  187, 
Grifenbain.    189.  905  f.  886.  978. 

569.  497.  455  r.  586  f, 
Gransebils.    505.410. 
Granscbwite,  Job,  r.,  ScbJoaibae^Bi, 

s.  Sag.    488. 
Greifenbe^    54«  ttO,  . 
Grrifenbcvg,    J.»    Peobsl  a.  Gf«i4, 

988.  Anm, 
Grcifenstein.    50.  ttO, 
Greger  IX.,    80.  Anas.  •  ^ 

Gregor   XL,    888.  HO.  818.  997. 


Ge^oj  XIL    959.  878. 
GiAdllabcrg  (Geadeek,  GeedSs).    46. 

60.84. 
Groseianm,  Pet.,  Piaor  s.  Sag.  588 1 
Grosso^ts.    90.  Anas. 
Gneltkee.    55. 190.  t44. 488. 
Grünberg.  959.  876.888. 88t,  50t. 

874.  588.  585,  405.  415.  488. 

Geb.  978.  546.r.  Mt. 
Grtesan,  Rleat.    199  f.  145. 
Giften.    983.585. 
Gfiniber  I.,  Abt  s.  Sag.  t85  f.  949. 
Gftterr^terd!  S(Hlss.6ag.   S68.' 
Gnbran.    151.585.     GA.  i4». 
G«duin.    484.  504  f. 

H. 
■ai>att,.8t.  4t9  f.  4998^  t4t.  444. 

tdt.    Geb.  149  f.  168. 
Hekeidiani,  ▼.,  976.  Haes,  llUar.; 

Friedr., -Albr^  4;ebr^  ^.   465. 

67* 


633 


ImikaUi  •*  VeneUknlu. 


Halscliar»   Bum»   Bivg*-M»  s.  Sa|;. 

967.  271«  ÜTa 
BayBo,  Bisdu  ▼•  BiesL    ittS. 
Ha«gwits,  N*  T.  809  f.,  Mt.  305  f» 

rif,  dU  Keil,  SOf; Mff.  iOO,  i05ff. 

106. 106. 176.  StfO.  361.  363. 
Hedwig  T.  Aakalt,  Gern«  B«ktl.  IL 

31.  m.  ii3. 
fledwig,  G.  Koftr.  t.  Mmot.  5I«tii« 
Heaw%,  G.  WUdkl.  JagicUo,    916. 
Hedwig  T.  Pel.    57*. 
Hedwig,  GeM,  Heiar«  IV«    t06» 
Hedwig,  G.  Heinr.  VI.  t.  Sag.  148' 

9S9.  5KM.  S73. 
Hedwig,  G.  Jo^  T.  AvMbwits«  143. 
Hedwig,  G.  ReeiB.  IH.  t.  Pol.    133. 
Hedwig,  ShU  u.  SU  CUr.    86.  106. 
Beidenderf.    136. 
HeiMtnriiOTg  -  Meiiee  -  Peel.    MO. 
Beiaendorf  (Leage»-).    163. 
Heiaridi  II.,  Ridi.    9. 46. 
Heiaridi  III.    _    10.  64. 
Heiarick  I V.    -.    64.  7SL 
Heipridi  V.     -*•    13  ü;  60  C 
Heiarieb  r.  Seehe.    461.  488«  4M. 

497.490. 
Heiarielil.  r.Sddei.  18  flC  S8f.  Mf. 

34.96E  lOSff.  160. 176.  230. 
Heiarick  ü. fiO.Aaai.fil.Mr.fi7  f. 

34. 100. 103  ff   106.  106.  230. 
Heiarickm. 23.26 1 33. 106. 

106  ff:  115. 
Heiariek  IV.  r.  BreiL  23.  29  f^  54^ 

109  f.  113  ff:  146.  162. 
Heiariek  V.  t.  Uega.  a.  Br.    SO  t 
'     110  f.  113.  113  ff:  123. 
Heiariek  VI.  r.  Bml.  119  ff:  123  ff. 
Heiariek  III.   t.    Gleg.  u.  Sag.    30. 

109. 113  ff.  120. 126. 146  ff:  180. 

Heiariek  IV. 140. 146  ff.  187. 

Heiarick  V. 130  ff.  187.192. 

194  ff. 
Heiarick  VI.  >-  ^  131.  193.  204. 

206.  229  f.  236.  241. 

Heiariek  VII. 131.  193.  206. 

'     236  ff:  230. 
Hebriek  VIII.  t.  PMit.  a,  Spmlt 

131.  493.  206.  238  ff: 
Bidwtok  VLr.  Gleg.  273 f;  286v3BI. 

300.  378,  38i.i: 


Heiaridk  X.  t.  Gleg.  273  f.  266.  Aaai. 

HeiaridiXI. 349.  337.  367. 

369. 

Vn.  T.  Brieg.    143« 
I.  T.  Jaaer.  122. 

^    —    122  C  134. 
Heiariek  I.  t.  MiatU  a*  Gkita.  394. 
Hciariekll.    _    -    _    .      SM. 
Heiariek  V.  t.  Miaet.  Dealsck.  Ord.« 

Ce««.    123. 
Heiariek  r.  Seadoai.  14. 16.  M.  96. 
Heiariek,  BlMk.^r.  WUdiil.  Itt.  144« 
Heiariek  tv  Wiriiae,  Bl^k.  T.  Breel. 
123.  162.  162. 


Hriariek,  BiMk.  t.  Wladiel.  142. 144. 
Heiariek,  Akt  d.  Aag.  a.  Br.   227. 
Heiariek  I.,  Akt  s.  Sag.  179  f.  241. 
Heiariek  II.,  Uaderiiug,  Akt  s.  Sag. 

233,  268.   266.   271.    274  f. 

267  ff. 
Heiariek  IH.,  StuUw.  —    -.   292. 

Ab».  293  f.  300  ff.  316.  484. 
Heiariekaa,  Rloel.  103. 124. 160. 326. 
Bekseädarf  (k.LiUi.).    131.229. 
HeUeakold,  Ratkai.  a.  Br.    137. 
Henaaaa  I.,  Akt  "«.Sag.  166. 166 ff. 

194.  2tt. 
Henaaaasdoif  (i.  Ser.).  803,  826 1 

362;  473.  485. 

Hemederf  (Laag.).    «75. 
Heaackreekea.    167.  576.  iSS.  491. 
Hieroayaiai,  Bisek.  t.  Br.    136. 
HieroBjmns  T.Prag.^  16a  280.  283. 
HieroBTmns,  Erik.  T.Creta.  341. 344. 
Hildckraadt,  Caap.,  Caaoa.  s.  Br.  323. 
Hmekfeldc.    457  f. 
HinfeUer,  Geerg,  Prior.  441, 448. 
HoBiiUea.    60.  167.  239. 
HoBorias  in.    178. 
Homackloti  (Horaikerg).    127. 
Hoipifala.Nciese.  164.  Beatkea.lTT. 

Sagaa.  161   f.  ik.  188  f.  226. 

241. 273  287. 299.  Freiet  326. 
Hoepis.    267.  Aam.  484. 
Halfageld.    544. 
Hafea.     (30.  k.  Naaak.)  17a  200. 

im  Lekat.   178. 
Haadtteld  (PrifHile).    14.  92« 
HaagersBotk.    33.  167. 
Bast,  Jok,    166.  2go.  283. 


Hasritea.  168  f.  280C  300  f.  8Sa 
Haseiteakrieg.    170. 

I. 

Jisekkeadarf.  327.  f.  449.476.  MS. 
Jakok  T.  Salsa,  Btack.  t.  Br.  172. 491. 
Jakok  I.,  Grilfe,  Akt  a.  Sag.  460'ft 

Jakok  II.,  Uekigk, 312  C  324. 

Jakokaklott.  s.  Br.    132  f. 
.laackaa  (k.  Oklaa).    127. 
JanMlaaa,aaeektS.Bolesl.IL  82.111. 
Jarotlaaa,   Ha.  t.  Beaieea.    73. 
Jareslaua,  Bitck.T.Br.  17.  19.  251: 

«98  f.  102.  ^37.  160. 
Jaaer,  St  116.  541.    Gek.  122  t 
Jeltflck.    SO.  110.  115.  129. 
Iglaa.    512« 
Igaia  Persieae.    580. 
lalal.  103.  253  f.  511.  411  t^JIA^ 

430.  493.  306.  315. 
laaoecaa  VI.    210.  212. 
lateidiet.  152  ff.  159. 170. 234. 267  f. 

271  f.  277. 291.  292.  Aam.  293. 

298  f.  526.  531.  543  ff:  585. 
JoaekioB,  Hs.  t.  Ocli.    463. 
Jodeeai,    r. -RosCBb.,    Bitek.  s.  Br. 

169  i:M2.648.  332;  353.  361. 
Jbdoeae  L,  JekU,  Akt  a;  Sag.  409. 

426  ff: 
JokaBB  22,  P.    373. 
Jokaaa  25,  P.    236^  277  f. 
Jokaaa,  R4b.  t.  Bdkai.  125.  ISOff. 

141.  1«  f.,  165.  529.  S9a 
Jokaaa,  Ha.  t.  Sacks.    480. 
Jokaaa,  Afa^ligr.   d.  Ijaasita'.    19^ 

212.  216  f. 
JokaBBy  Markgr.T.Brdkg.  107.581. 
Jokaaa  Alkert  t.  Brdkg.     172. 
Jokaaa  Sigai*,  P&rstr.Siekeak.  496. 
Jokaaa  HaBaiades.    555  ff. 
Jokaaa,  S.  Boleri.  alt    99. 
JokaBB  I.,  Hs.  T.  Sag.  266.  Aaai,  ff. 

274  ff.  287ff.  501ff:  504  f.  526. 
Jokaaa II,    -     >    503.544ff:530. 

339.864  f.  576.580ff.  583. 391ff. 
Jokaaa  ▼.  SieiBaa.     148  ff. 
Jokaaa  L,  BIsck.  t.  Br.     13a 
Jokaaa  II.,  Jaaic,  Bisck.T.  Br.  2,139. 
Jokaaa  HI.,  Roiaka,  Bisck.T,Br.l62. 
Jokaaa  IV.,  Botk,  Bisckr,  Br,  170  f. 

371,  366. 


InnhaJh  -  YiirxeUshnUt. 


538 


Joktna  V*9    Uano»    BItck.   t«'  Br.|Ratiinir  ▼•  Beatben*    S5. 

171  f.  Jim.  Kaspar  r.  Logau,  Biicli.z.Br.803.511« 


Joliann,  Biicli.  t»  Wladitl.     S77. 
JohaaB,  Abt  (L  Aag.-St.  s.  Br.  SIS. 
Jobann  I.  Abt  i.Saff.  183.18^.189.242. 
Jobai»  IL 183.  Id9  ff.  99S. 

«»f.  S98.935.  848«  S50.  324. 
Jobaiin,  Prior  s.  Sag.    863  f. 
Jobano,  Probst  s.  Glatc*    834* 
Jobanna,   Gem.  Wencesl.  IV,,  K«  r* 

QSbm.    168« 
Jobannes  Scolastici,  Hosp.-Probst  s* 

Sag,    898.  Anu. 
Jobannes  Anilreae,  Deeret.  dr,   188, 

187.  804. 
Jobannes  Sebulrect  Ji.  Sag,  186.  Anm* 
JobanneSy  Arzt,    190  f, 
Jobeljabn    316.  319  f.  331,  399  f. 
Jnden.  188.  143. 811.  814, 313. 8$4, 
Juditb,  G.  B,  Rolom.  t.  Ung.   98  f. 
Jnlian,  Card^    311  f. 
Jntta»  6.  Heinr«  HI.    109.  11^, 

K. 


Rilte,  beft  885  t  383*    ger.  393. 

419.  444.    ' 
Kalender.    416« 
Ralbrent£.    186;   888.   An».  483, 

433.  319. 
Rameni,    Borg,    Kloster.     70.  83, 

161.  416. 
Rari  ]V„   Kais,  183  f.  134.  136  ff. 

141. 143, 180. 134. 163. 163.184. 

193,  806. 810  ff.  861.  883.  339. 
Karl  d,  kleine,   6ön.  r.  Ung.    817. 
Kari;  Hz.  T,  Munst,    391. 
Rari;  Biscb.  t.  Br.    383. 
lUrlstein,  Barg.    810^ 
RaroUna.    Sil. 
Kartenspiel.    468.  306. 
Rasimir.    36, 
Rasinir  I.  t,  PoL    10.  36  ft  60  f^ 

99,  136  f. 
Rasamirn.  -1  —    14.    98.   96   f. 

100  f.  133.  - 
Rasimir  DI. 133.   130.  138, 

134  f,  163.  818. 
Knsimir  IV. 310.  389,  844  f. 

377  f.  418. 
Rasiklr  T.  Itatibor.  '  83.  96. 
Rasimir  II.  ▼•  Opp.    18; 


Katbarina,  Tocbt,  Bolesl.  II.  118.  f. 

Katbarina,  Gem.  BolesL  HL  140. 143. 

Katbarina,  Gem^  Job,  I,  t.  Sag,  873, 

Katbarina,  jbt.  r.  Trebn.     143* 

Raas,  Wald.     308,  . 

Ketzerei.    833  f.  880.  883  ff.  899. 

Ketzerrerbrennttog,  '  36. 

Kiebel,    376. 

Kig^es.    13.  93. 

Kiew.    9  f.  34.  30,  38.  ÖO, 

Rirdiendienst- Ander,  im  St.  z.  Sag. 

361,  489, 
Ritüitz.    17  f.  97.  101. 
Rittlitz,  ülr.  T.  306,    ElU,  ▼,  197, 
KlarenUost  z,Br.  88.106.109.130, 
Rleinodien,  (Stifts-)  z.Sag.  305.367. 

410  f.  488.  307,  387. 
Rlepen  (Glepan).    178, 
Kleynicz,  Nic^  Probst  z.Nanmb,a.ff. 

898.  Anm. 

KliUcbdorf,  Barg,    180. 
Klopteben  (Clobnebina).  178  f.  369. 

419.  484.  434.  437.  309  f, 
Rlosterrefonnation  (im   Ang. -St.  i. 

Sag.)  178:  883.  848.  334. 
RlostcTzacbt  das.    861  ff, 
Knobeloeb,    Mieb.,    Probst  i.  Sag, 

371.  Anm. 
Rnobelsdorf,  Otto.    196. 
Knobelsdorf,  Bembard,     870. 

Knoffel,Valent.,  Scbalrect.  z.Sag.  478. 
Köiaigsfeld,  Georg  T.,  Obcrbanptm.  d, 

Fürst  Sag.    448  t 
I  Rfiselicz,   Job.,  Pfarr.  i.  '^.    188. 

804.  886. 
Koldits,  Timotb.  t.,  Biscb.  i.  Meiss. 

848,  Anm. 
Koiilet.    340.  364, 
Konitz.    170.  330. 
Konrad,  K.    17.  83  f.  98. 
Ronrad  ▼.  HasoT.  18  ft  83.  86. 88. 

iOI  ff.   106.  109.   111.    (s.  a, 

Masovien.) 
Ronrad  r.  Glog,  16  f,  88  f.  98,  93  f. 
Ronrad  III,  >  88  f.  106f.  187. 146  f. 
Ronrad  t.  Sag.    180, 


Ronrad  HI.  v.  Gels,    138. 

Konrad  IV.,  Biscb,  ▼.  Br,  168.  8ft7. 

890.  898.  Anm.  894.  338. 
Konrad  r.  Gels,  d.  Scbw.  348,389f. 
Konrad    ->  ~    d.  Weisse.  348, 397. 
Konrad,  S.  Hcinr,  I,  r,  Scbles.  84  /• 

98  ff.  103  r, 
Konrad,  Oflicial,    186.  Anm. 
KonsUdt,  119.     Geb^  119.  187. 
Konstantia,    Gem.  Rasim.  T.  KujaT^ 

88.  106. 
Kontribution.     330, 
Koiel,  Vest.    74.  78. 
Kostnitz,  Coneil,  168. 838,886.8661 

877  ff.  885.  306  ff.  316  f. 
Kotbus,    343.  \ 

Kotzenau.     180. 

Krakan,  4f*  10. 16 ff.  88. 37. 41  f. 33« 
61.  63.  84,  93. 101  ff.  183. 
Geb,  14,  81.  86  f.  66,  68,  OS^ 
97,  106.  108. 
Rrankenstnbe,  (Ang,  s.  Sag.).    WT. 

'889,  363,  391,  307. 
Rreidelwitz.     180. 
Kreaz  (iad.  Stiftskirebe  z.Sag.),  194, 
Rrehzbnrg,    119.  144  f.    Geb.  119; 

187,  143, 
Rrenzfabrer,    33, 
Krenzgang  (z.  Sag.)    187, 
Krcttzzng.    330.  343.  $30  f, 
Krossen, .  81.  87,  30  f,  103,  108. 
110.  889.  301,  380  388.  401. 
Geb,  131,  876.  366.  393* 
RraaswiU,  8,  18.  44.  66.  j^ 
Runstler,    384. 

K&ppcr  (Gnpra)  (b.Sag.)  179,166. 479. 
Rubnan,  488, 
Kummeran.  867.  Anm, 
Rnnignnde,  G,  Bemb,  t.  Forst.  134. 
Raazendorf  (im  Sor,),  387  ff.  346. 
869.  487.  449.  468,  466.  47€f. 
488.  499,  303.  307.  313.  388, 


L. 


Ladislans,  Rön.  t,  Böbm.  169. 884. 
510. 313  ff,33a.  834  ff.  333, 443. 
Libabaas»  (Lca),  17. 88. 31. 110. 113. 
Lager,  (statin)     867.  Aam.  387, 
Lampea.    191.  848.  873. 


Ronrad  t,  Steinaa«  80.  100.  146  C 

Ronrad  I.  t.  Geis,    130.   138.  138,{Landesbat.    181,  183. 

Koaradll,   ' 138,  880«  838.     ImUb«    800. 


im 


InnhaUi  -  Verxeiehniii. 


189«  fi05.  47e.   ' 
LaveBtiss,  Biscb.  t.  Br.  160. 178. 
ItaurcBtins,   Biscli.  ▼•  Lebns.     178. 
UbsUs.  Sf8.  i04.  Slfi.  340. 578. 383; 
Lebu».  7.  ai.  25. 27. 36. 44.i05f.i07. 
Leipzij;.  UaiTen«    886. 
Leo  X.    446. 

Lctdiiiifl,  Loc»»  er,  Pred«3LSor.  30i, 
Lctk«  d.  Waa^e,  Hz.  t.  Krak.  i^.  i53. 
Leiko  d.  Schwarze   —   —   i34. 
Leabas;  Klost,  Ort.    i7.  84.  26  f. 

99  f.  i05.  i39.  i47  ff.   i52. 

159  f.  i6i.220.  526.  Geb.i27. 
^tlcii.    U7  f. 
Liegnitz,   St.  n.  Borg.   i7«  23.  83. 

99.  ii2  f.  ii9.  i2i.i23ff. 

i3i.  i37f.  i4i.  i43f.  273. 498. 

Geb.  82»  24.  29.  96.99.i07ff. 

186.  i28  f.  i3i.  i40  ff.  i60. 
Lobetias,  Pebder.    i92, 
Uter.  Heiar.    4i4«  447,  460. 
Uirenberg.    293^ 

EABBWitB        i48 

Lvbesow.    i79.  Aun. 

Lobtinits  (Lablncz).    37. 

Lwxf ,   Gapell.   s.  Sag«    422.  424. 

426.  43i.  433:  437. 
LHckin,  Mar.,  Abt.  a.  Trebn.    323. 
LvdoU  I.,  Abt  s.  Sag.    230  ff.  242. 

249  ff.  288.  299.  305.    320. 

524.  330. 
Ladwig  IV.,  Bau.  183  /.  i88.  2iO. 


Margaretba,  G.  BoUw  UI.  t.  ^ikmaU 

123  f.  131. 
Margaretba,  Bravt  LadoL  r.  Ung.  336. 
Margaretba,   Geai.  Alberts  t.  Baienu 

143.  163. 
Margaretha,  Abt.  s.  St«  CU  i.  Br.  130. 
Markold  ▼.  Womticz,  Jobaan,  Prior, 

KftB.  Böhm.  Ratb.    217. 
Bfart,   Tboai.,  Probat  s«  Naambarg, 

Prior.    324. 
Mandorf.    527  t.  4M.  485  f. 
Maria,  G.  Sign.«  M  arbgr.T«  Brdb.  183. 
Marieoborg.    57.  236. 
MarieBBBBi,  Raap.,  CaBOB,B.Br.4i5. 
BlartiB  V.,  P.    168.  232.  278.  L 

506.  551. 
Martin,  GeritiwiBii«  Bifcb.  t,  Bretl* 

311.  323. 
Martia  I.,   RiBbeaberg,   Abt  s.  Sag. 

249.  520.  525.  527  ff.    343. 

547  f.  537  f.  405.  412  t 
Martinna',  Borg.  M.  i.  Sag.     302  L 
Maaorien,  Hersoge  t.     133  ff, 
aiatbiaa  II.,  Kais,    327. 
Matbiaa  KorriBoa  ▼.  Uag.  170. 553.  f. 

359.  532  t  339,  563,  376  ff, 

584  ff.  587.  596.  509, 
Matbiaa  I.,  Abt  a. Sag.    182  f.  225, 

223  ff.  252.  242, 
Matbiaa,  Probat  s.  Sag.    201, 
Matbiaa,  Sob^rior  B.Sag,  292,  An». 
I.,  K.  578. 


Ludwig,  KöB.  T.  Uag,    134  f.  217.  MaximUiaB  II.,  K.    308. 
.  Ludwig  I.  T.  Brieg»  38.  151.  158  ff^lMecbtild,   Gem.  HeiBr.  lU.  t,  Glog. 


Lübon,  St.,  Scbloäa.  99. 141  ff«  146  ft: 
Lstbeiaaer,    431  ff. 
Lotold,  crwAblt.  Biacb.  t.  Br.    165. 
Lottrötba.    198.  420  f.  307.  313. 
L^fBOTia,  Otto  u.  N*  T,    113*  Anm« 


Macben.    179.189« 

Minae,    593, 

Biagdalener.  Kloat,  i.  Spfott  567. 

MagBua  Y.  MaaoTiea.    12,  63.  79, 

Magona,  Cbriatopb  ▼.Roteabacb,  Sag, 

Stiftaamtai.    327, 
Magiiaa,  Biacb.  t.  Br,    138,  160, 
Maler.    3.  4ia 
Margaretba,  G.  WlAdial,  t,  Tctcb,  v, 

Glog,    582, 


109.  148, 
Mebe,  Job«,  Hoap,-ProbatB.Sag.299, 
Mclcser,   ?9ic,.    Probat  s,  Beutbcm. 

292.  Abb, 
Merbot,  CaBOB.  s.  Br,    413, 
Mersdorf  (b.  Oblao).     129, 
Meaerits,  Veat  67.  248.  566,  871  f. 

413.  424  f.  450  f.  444. 
Meaacn,    185.  191.  198,  201,  204. 

240,   248.    366.   571  U   413. 

«24  f.  430  f.  444.  Hersoga-  183. 

187,  204,  230,  248.  Anm.  273. 
Metsrode,  Nie,  t.,  Kgl.  GeaandC  492. 
Mezbore  (MexebcBC,  Meabose).    20, 

26.  103. 
Miedslana  I.  t.PoI.    9.  83  t  46  ft 
MieciaUnall, 9  t  33,  36. 


Mie«äalam1U,T.PoL  t4,iaU.96  f. 

101.  133. 
Mieaeo  i.nOpp.  17.  SfeS.  24,  92.93 S: 
Blieaeo  II.  ▼.  Ratib,    28.  96, 
Mile,  Bartbol.  t.,  Sag,  QitfgbAvptB, 

4M.  303. 
MiUUcb.    132  ff:  163« 
MiiUts,  Beiur,  m.    339, 
Molleoadorf,  t..  Bürg,  s.Bc  129. 
Mofaier,  Nie.,  Stiftarogt  au  Sag.  268. 
Molaer,  Georg,  Goal,,  Prior  s.  Sag. 

389.  402  f,  403.  lU.  414  fL 

420,  425, 
Moaebbcrg,   Tboaa,  t^    Sag»  Sliftf- 

Probat.    419, 
MoBlaBva,  ABdr.,  er.  Prcd«  X,  Sag,  409. 
MoriU  T.  Sacba,    491, 
MrofibcL    179.  AbIb, 
MAbldamm  ror  Sag.    442  ffl 
MöblcB ,  t.  b.  Brcalaa ,    BaipBaatadt, 

BrleaBits,  Sagas«   Kaät^  Naa» 

bu^,  Quilits,.  Cir.-.GlogaB. 
Mtaaterbeig.  53.124.S32.  Geb.  122, 

NamalaB,  119.  541  f,  Gek  119. 127. 
Naaker,  BUcb.  t.  Br.  132  ff.  168  f. 
NawBbsrga.B.,  St.  «.  Scblooa,  176  C 

180  ff.  189.  191 X  207,  267. 

503.  548.  562.  566.  583.  388. 

421  f.  316.  319.  32a.  Geb.  131. 

303.  346. 
rifeaBder,  Wcbx.,  KaBzier«    4ftl, 
NecbeTB  (Necberlio),  S^gfjr.  t.    180. 

Aom.  HaaptBi.  z.  Sag.  444.  449« 

433,  465.  481.  485.  483.  488. 
NecberB,  joage  Grabia  r.    198« 
Neebem,  Jobc  t.    270, 
Necbem,  Baltb«.  CaaOB,  s,  Br.  444» 
Neitae.    33.  99,  113,  134.  136  t 

165  f.  168.  170.  50i«  Geb.  17. 

24.  98  1 137.  160« 
NeoMarbt.    81.  107.  UQ« 
Neawaldau.    178.  196.  267«  208  t 

278.  288.  Abb. 
NieoIaBS  T^  Tiopp.   113«  Aav.  124» 
Nicolaua,  Notar  HeiBy.  I«   103. 190> 
Nicolmna  L,  Wetatrad,  Abt  b.  Sag. 

183. 187  f.  194  ff.  204. 230. 2tf« 
fücolBBalL«  FraBkeBateia,Abt«.Sag« 

201  f,  222  ff«  223.  242. 


f nnXatt»  -  VerzeieAnüi. 


535 


Ffieoh«!  ni«,  Gvttdkiiif ,  Ahi  s.  Sag» 

mcokiu,   SÜfttTogt  s.  S«g*     988* 

SMfü«  Attm. 
racolans,  ScliBlr^t.  b.  Sag.    IMKS, 
NicoUu  deSanlao,  fjnterriclit.  S99« 
Nikopolif»    168.  817. 
NiMptscK    18*  98.   M.  IM«  ISM), 

198.    Geb«l98. 
Ifoftits,  Katp.    596,  Abb« 
160. 


o. 

Oelf«  189«    Geb.  149. 

Oelf  (Langen-).    138. 

Ollui,  Gem.  Bolko*f  t.  FalkenK  180. 

Olaa.    151.  140.    Geb.  143. 

Ol^ftfaar  Friede.    576. 

Opferang-MariA-Fett.  381. 861.  398. 

Oppeln.  Geb.  17  f.  99  r.9a  88  f.  496. 

Organist  i.  Sag.    tt8. 

Orgeln  in  d.SHfUkircbei.  Sag.  184. 

805.  874.  588«  588.  409. 464. 

496. 
Ornat  (Rircben-),  s.  Sag.  184.  904. 

961.  804.   396  f.   830.  Aam. 

545  t  567.  574.  580  f  «  409^ 

419  f.  451  ff«  807» 
Oifraw,  Vcat    48.  88« 
Oswald»  Canon,  i.  Br.    171. 
Ottasaeban,  St.  n.  Scbloss.  115. 137« 

164.  168.  ib.  974. 
Otto  III.,  Kais.    8.  48  C  86« 
Otto  T.  Gnesen.    16  1^  18  f.  96  f. 

87.  lOi  f.  104.  185. 
Otto  III.  T«  Brandenb«    107« 

P. 
Pak«    180. 

Pak»  N.  T«,  Herr  t.  Sor.  188. 181 1 
Pak,  Ulricb  r.  180.  Anau 
Pakoslans.    116  ff. 
Pannwils,  Otto  n.WolfraaT.»  180. 


PanAenan  (b.  Hain.).    llH« 
Panl  lir.    516.  530.  881.  576« 
Panl  IV.    800. 
Panll.,  Hangwitk,  Abt  i.  Sag.  886ff. 

430.  819.  895. 
Panl  II.  Lemberg,    -.    —     480  K 
Peiscni  (PiMrc,  Pysdre).    97«  104. 


Pelastiefeln.    187. 

Pest.  167.  180.  939.  509.518.381. 

360.  388.  416.  40.. 493.  496. 

434.  447.  497.  807.  811. 
Peter  I«,  Bisch,  t.  Br.    188. 
Pefer  II.,  Nowag^.r.  Br.  169.391. 
Peter,  Biscb.  r.  Lebus.  ^199. 
Peter  I.,  Abt  s.  Sag.    189.  ib.  941. 
Peter  T.iiegn.,Priors. Sag.  998«  939. 
Petersdorf  (b.  Hmin.).     181« 
Peterspfenaig.    10.  88.    . 
Petras.  Enpriest     968. 
Pfflugbafer.    903.  Ann. 
Pforte,  Rlost.  16.  99.  94.  98«  99« 
Philipp  I  Legat.    58« 
PbiUpp,   Dr.  d«  Med«  s«  Sag«    499« 

450«  479« 
Piast.    8«  48« 

Plseia.  Baltb.To  p«bstL  Orator.  588. 
Pistor,  Sim.,  Kanaler.    499. 
Pistoris.  Greg.,  Hosp.- Probst  a«  Sag. 

571.  Anm.  584« 
Pitans.    184  t 
Pitseben.  119.  144«   Geb«  119.  197. 

148. 
Pins  II.  906.  509.  513. 541  f.  580  f. 
Plock«  18.  91.  96.  68  f.  98.  105. 
Podiebrad,   Georg,  K.  t.  B.    169  f. 

984.  515.  556  ff.  540  ff.  548t 

581  t  588.  566«  599« 
Pdnitena.    964  f. 
Polkwits.    Geb.  976« 
Ponito.    15.  76. 
Popowita.    176.  Anas.  178« 
Prag,  St,  10.  46.  86.  156.  168  f. 

909.  910  ff.  917.  99a  996.980. 

519. 556.538  f..  578«  —  Uairers. 

195.  198.  911«  985.  986.  300« 
Preiin,  Bnrg.    30  f.  110. 
Preealans  t.  PogareÜ,    BÜMb.  ▼.  Br. 

138  ff.  163  f.  166  f.  189. 
Pienssen«    57.   49.  M»  76  f.    88« 

184.  169  t 
Plrenssiscbe    Kriege.     986    f.    508. 

596  f.  530. 
iPriebns.  904.966.  Anni.  308.  568  t 

—  Geb.  976.  846.  549. 
Prinaessinstener.    196. 
'Privilegien  d.  Stadt  Sag.  49I.,  d.Attg. 

Ord.  943  £,  d«  Stifts  s«  Sag. 

501.  589« 


Procession  s.  Sag.    428.  897. 
Promoitz,  Pet.    560. 

Heinr.  Ansb.,  Bar.  t,  816.  896^ 
.    Sigfr.  T.  805  f.  807.  800  f.  814L 

Qebrud.  t.    494« 
Proban.    58.  110.  119. 
Prsemislnas  t.  Auscbwiti.     95. 
Praemislans  t.  Gnesen*  98.106.10QL 
PrxemisUns  r.  Sag.    148  f.  180« 
Praemislans  ▼.  Sprottan«    50.   100"« 

146.  148« 
Praemislans  t.  Tescben.  564  f.  585^ 
Praemislaas,  S«  Dippolds«    97.  lOK, 

Q.  ! 

Qnilita.  905. 980. 568. 588. 415. 418« 
494«  456.  444  t  815«  599  ff« 

IL 

Rabenow,  Pet.  t.,  Febder.  188. 18T^ 
Baeka«  üanptmann.    454. 
RAdem,  Friedr.  Bar.  T«    800« 
Rattel,  Tbeopb«,  Bfiigema.  s«  Sag« 

816. 
Ratibor.  114.  Geb«  17«  99«  94.  86« 
Randnito.    188.  996« 
Raadten.    147« 
Reehenberg«  Job.  r.,  458. 
Recbenberg,  Rasp.,  Scblossbai^tM« 

>.  Sag.    819« 
Refeetöria  im  Ang.-St  s«  Sag.  188  f« 

188.  900  t  904«  998«  940« 

988.410. 
Rebfeld«    588; 

Reicbenbaeb,  St«  in  ScbL    116. 
Reiebenbacb  (Dorl).  178.  967.  909; 

975.  988.  Annu  494.  463« 
Reliqoien.   48«   iZ.  155«  185«tt0l 

818. 
Rengersdorf.    178«   188    f«  569  t. 

465;  890. 
Reneblitt,  Dr.  d.  Med.    171« 
Rbodiser-Ritter.    980.586« 
Rittarpferd«    869. 
Robert,  Biseb..  T.  Br.    188. 
lUgawiU,  Ueiaae.    897. 
R:oklcaan,  Job.    556«  558  t  506.   ' 
R6mer,  Nie.    968. 
N^menins.    918. 
Rotcnberg,  St«  «,  Geb.    181« 


536 


InnhaUs  -  YerxiskfmisK 


Rosentlidi  (im  Brdbg.)  5UI0. 

Roasdienste.     121. 

RoÜiliircli  (Stadioicx,  Rvffm  ecdesU). 

S».  104. 
Rotolf,   NicsscHy    Bürg^enn*   >•  $•£[. 

198. 
RvbriliTerftnder.  im  Aa^.-Sl*  s«  Sa^. 

41^  f.  4S9. 
Rubos,  I«  ButcliTorwcrk* 
Rudolph,  Biick.   T.  Br»    170,  551« 

348  f.  552.  361.  384*  f. 
RndolpU  T.  Sftff.    305;  330»  330. 
lla4oIph«  H^.  T.  Sachs«    860.  276. 
Rückertdorf.    479. 
Rtttzen.    157. 
RnDcrt  T.  LiegmCs«    59.  i4S.  144. 

S41.  275  t 


S. 


Sacbsen«piqreL     260. 

Sagan.  147.  150. 152.  176  ff.  180  ff. 

185  ff.  191  f.  198.  202  ff.  204. 

207.  226.  229  f.  232.  240  U 

261. 267. 273. 275  f.  287«  298  f« 

301.  303  ff.  319  ff.  326.  Anm. 

542»  344.  346    ff.   350.  360. 

363  t  366  f.  374ff.  385.  389f. 

396.  400  f.  418.  423  f.  430. 

443.   446.    464.   481.    489  f. 

495  f.  498  ff.  504«  506,  509. 

1(12  ff.  521.  524«  527  f« 

Geb.  148  f«  151.  229. 238«  300. 

305.  305.  346«  549«  565  f« 
Sagan  (AU).    181« 
Sagen,  ülte&te  Pols«    2  f«  59  f« 
Salmotb,  Mattb«,    Burgenneister  g. 

Sag«    512. 
Salomc,   Gern«  Ronr«  t«  Glog.   29« 

109.  146. 
^alpme  ▼•  Bergen«    92. 
Safomon,  Kasp.«  Pred.  im  Ang«<*Stifte 

z.  S|ig«    447«    . 
SaltM,  'Ja£.  ▼*»  HanpfmaBB  s«  Glo- 

,  gan.    438. 
Sandewalde  (Sandneli)«  15«  76. 119. 
Sanlbok.    68  f. 

Sbignens.    12  f.  65  ff.  85  t  88  f* 
Scarbimerus.    75.  80«  87« 
SdiaUsow,    Gaaczko  t«,'  Omon«  a« 

Br.    132. 


Schanbe.     327« 

Scbeffelgeld.    468.    . 

Scbertclczan ,   Merkel«,  Ratbmami  s. 

Br.     137. 
Scbillingy  Job.«  Astronom.    364. 
ScblsmaU.  208  f.  215.  218.  252  ff. 

277  ff.  283.  909.  315  f«  355« 
Scblesien.   *21. 

Trennung  t.  Pol...  14.  22.  92. 

Tbeilang«    28.  108.  126« 
Scblieben,  Georg  t.,  UaQptm.s.Sag. 

426  f«  436« 
Scblieben,  Job.  t.,   Rönigl.  GetaiidC 

492. 
Scbmogran«    157. 
Scbnee.    235.  585« 
Scbobcr.  Mark«,  Febder.    511. 
ScbolCcs,  Pbil.,  Febder.    420. 
Scbdnbmnn.  178.  267  ff.  275. 288. 

Anm.  297. 518.  Anm.  436. 506 1 

513.  519. 
Scböneicbe,  Fab.  t..  Sag.  Burgbanptm, 

492  f«  496.  506. 
Scbolaatica,  Gem,  Job.  t«  Sag.  276. 

305.  345»    Geb.  122.  145« 
Scbriften,  s.  Bucbcr« 
Scbrim«    27.  104« 
Scbüler«    572.  Anm.  450.  527. 
Scbubbinke  je.  Sag.    274. 
Scbule.    503. 

Sebnlkantor  s«  Sag.    572«  Anm« 
Scbnlldirer  z«  Sag«    507« 
Scbnirector  s.  Sag«    425.  505«  507« 
Scbnttboden  s.  Sag.    195.  591« 
Scboltcc,  Job«y  BörgermeUt«  s«  Frei- 

itadt«    592« 
Scbirenkfcldy  Jol|«  t«    155« 
Scbweidniti«    56.  125,  341. 
Scbweinitx»    464. 

Scbwtebns.  381«  595«  Geb.  151.276. 
Sculteti,  Nie«,  Gan«  s.  Br«    585. 
Seelbad«    424. 
Seidenberg«    500« 

Sellins,  Kasp^  Arebid«  i.  Glog.  525« 
Senffrcyber,  Laurent.,  Pfe&pr  z»  Sag. 

547.  567« 
Siegersdorf    (tüIb   Zigardi}.      181. 

572«  Anm« 
Siewierz  (Seror)..    146«  148. 
Sigifmund,  Kais.  168.  ib«  499.  212« 

917«  278  ff,  507  ff« 


,  Probst  I.  Gri^i^    405« 
Simok  I.,  Amoldi,  Abt  z«  Sag«  252« 

518  ff.  5|S2  ff.  561« 
Simon   II.,    Petzold,     Abt  s.   Sag. 

478  ff.  499. 
SUtas  V:    576.  ^585. 
Skala:    20.  26:  1Ö5« 
Sobeslans  t.  Böbm«    16«  97« 
Sommerfeld:    582. 
Sommerfeld,  Ueittr.,  Senior  i,  A^g»* 

St.  z.'  Sag.    292«  Anm« 
Sonnen«    509. 

Sopbia,  Tocbt«  Heiw.  I.    24«  100« 
Sophia,  Gem«  wladisL  I«    64« 
Sorau«    185.' 198«  206«  250.  589« 

595«  501«    Geb«  150«  500. 
SprotUn.  286«  566  f.  594  f«  455  f: 

Geb.  151.  276« 
SpjtkonTiee  (Spinteouicz)«  21«  26« 

Stanislaus,  Bisch«  t«  Kxak«    il.  60« 

.  62  C,  158. 
SUtnten.    406. 

Steinan  (N.Schi.).  IIM  f«  Geb..  149. 
Steinan  (Ob.-Scbl.)«    20.  Anm. 
Stengel,  Nicol.,   Canon,   z.  Glogan« 

259   f« 
Stephan,     Kon«  ▼;  Ung.     54«    48. 

56  f.  89. 
Stephan,  S.  Miecisl.  III,    16«  96. 
Stephan  (Virer).    154» 
Stephan,  Ketzer,    251  X. 
Stemberg,  Zdenko  T.    555. 
Steuer«    591. 
Stob.    51«  110.  113. 
Streblcn«    116. 
Striegaii.    51«  110.  llOi 
Strosa.    51.  110. 
Sturmwind«  56«  57«^  166.  552«  Aam« 

419«  501. 
S&rchen  (Sirkaw)«    148. 
Supane.    5« 

Snrrianns  (Figellator).    28.  107: 
SrantawoL,     Gem.^Wratislans  IL  ▼« 

Bdhiifu  58«      .  .f 
Svaiithopolc  ▼,  Mährenl .  71«  84  L 

90   f. 
Sweldenitcz,  Andr..    Hau|iimAiiA  «• 

Freist    579. 
Sjupde  zu  Br.    257«  584. 
Szrod«..  ßeb,  .27«, 


'   ,. 


N 


Tans«    SMM.  919» 

Taniaa»    25.  IM. 

Tartem-ScliUdit«  Sl*  S7.'  54«  106. 

Tetkawir,  K^.  Ung,  Hanptm«  503  ff. 

Theodoricli,  Maxkfpr*    SO*  100  f. 

Thesoliener,  Pet.,    Pfarr*  k,  Eclierf- 

aorf*    271»       . 

TbeneniDg.    250.  540.  588.  512. 

Thiemc,  FaB«,  ct.  Pred.  s.  Sag*  480  f. 

Tbomai  I.,  Bisch*  t*  Br.    29*  109* 

101  f.  179* 
Thomas  H*«  Bisch,  t*  Br*     115  f» 

162.  180* 
Thomas,  Prcd.  s»  Sag*    292«  Ann* 
1t>iino,  Sigm.    171. 
Tharm  d.  Pfavrk.  s*  Sag*  504.  565. 

506.  511* 

a.  d.  Berge  h*  Namnh.  a.  B*  505. 
Trehnits,  Rlost^  n*  Kirche*    21*  25* 

27  f.  50  f*  104  f*  106»  110* 

152.  161» 
Trii>bel.    204* 

Tradwin  I.,  Aht  s.Sag*  184  ff»  242. 
TnemessBO»''  226»  247,  265» 
Tschlmdorf»    19§. 
Türkenhriege*    168  t  '217,  279  f* 

515  f*  529  t  552  ff*  556  f* 

577.  586  f. 
Turkenstener.  465*  466  ff.  482»  485» 
Turhentaiife.    520* 
Turgaw,  N.  t*    142» 
Turniere*    206.  219» 
Tjlemann  I.,  Aht  s.Sag.  180  f.  241. 
Tylemann»   Snffrag*  s»  Breal.     264. 

287»  Anm. 


IrmhdUs  -  Vm^zeichniss» 

Urhan  IH»  245» 
Urhan  V*  211  f» 
Urhan  VI*    165*  208*  ih*  f»  212* 

217  f.  252. 
Urfehde.    200.  Anm.  454  f» 
Uscz*    79» 

V. 

Vergiftnng.  5»  8*'  12*  29  f.  44*  62. 

100  f.  114*  146.  149. 169. 171* 

210.  217.  220.  281..  509.  558. 

555.  579.  595.  481.  496.  510. 
Verklamng- Christi- Fest»  545*  598. 
Vestiarins*    201» 

Victorin,  S.  Georg  Podiehr*  552»  596* 
Viehsterhen*    168* 
Vincens,  Rellermeist«    429/ 
Vincens^Still  b*  Br»    160*  167« 
Vitns,  Bisch*  t*  Br.     165* 
Vlhericht,  AlhrechiQ*Andr.»  Fehder» 

454  ff* 
Yorfrittestreit    527* 


ü. 

Ueherschar»    485» 
Ueberschwemmnng»  56»  167*  418  f. 

421*  511* 
Uhr  im  Aag*-St*  s*  Sag*  204»  496* 
Ulbersdorf  (h*  Hain.)*     181. 
Ulrich  VI.«  Gr.  T*  Würtemb*  51*  111* 
Unruh,  Clem»  t»    479» 
Unruh,  Math*  t»    571» 
Unruh,  Balth*«    Stillt-Vogt  s.  Sag* 

420*445* 
Unterthanendruck«    486» 
Urhnn  ü. .  24S. 


Wahlttntt*    55.  106» 
Waldbrände*    566» 
Walfil,  Hauptm*  z.  Glati*    544« 
Walfirdorf,  Kasp*«  Hauptm»  B»  Sag» 

414»  ' 

WaUonen  (GaUici)»    127« 
Walter,  Sim.,  Pfarr*  i.  QuUits»  424. 
Walther,  Btsch*  t*  Br.    159« 
Waltsachse,  Fehder.    225» 
Wanda*    4*  41* 
Wamsxdorff,  Frans  t.    270. 
Waschhaus»    485»  447» 
WarUid  (Bardo).     70. 
Waynknechty    Pet»,  Subpr»  s*  Sag* 

571»  Anm. 
Weigel,  Nie*«    Canon»  s»  Brett;«. 

Uegn»    260* 
Weinberge»    205*  588»  515. 
WeUersdorf»    198*  425» 
Wenceslaus,     Bisch»  t»  BresI«    58. 
'      l^*i|A*  165  f.  168.  215,256* 

251*  255»  257*  260« 
WenceslaTa.  G.  Bolesl.  I*    98» 
Wenzel,  Kais.  125. 150»  154*  165  t 

212*  219*  279  f*  285»  285« 
Wcud  y«,  K.  T«  B«hm»    154« 


807 

Wensel  ▼*  Liegn*    151*  158  ff*  142. 
Wenzel,  S.  Lndw*  I*  r.  Br*    145* 
Wjnzel  T.  Sag*    275  f.  505* 
Wettersehlag  z.  Sag*    *506*  511/  Ib. 
Wiclef,  Joh.  252  ff*  285.  Tergl.500. 
Wiese.    561* 

Wiesenbnrg,  Peregrin  t*  19.  26. 102. 
Wiesenburg,  Gebhard  u*  Timon*  26* 
Wilhelm  v.  Troppau.    592* 
WÜsnuck.    252  f* 
Windmühle,  besondere*    507» 
Wittelaus ,   Nicol.,  Probst  s»  Glog. 

275* 
Wittgenau.    177* 
Wittgendorf*    465* 
WUdUlaus  U»  T»  Böhm*  545.  577  f» 

580* 
Wladislaus  I.  t»    Polen»  11  f»    58. 

^  ff*  158» 
Wladislaus  11.     —     —     14  t  22» 

85»  92  ff» 
Wladislaus  V»    *-     .     256» 
Wladislaus  VI.  —     —     514  f. 
Wladislaus  Lokietek.    iS6*  154. 
Wladislaus  ▼*  Gnesen*  16  f*  96*  155. 
Wladislaus  Odonicz.    20  f.  25»  27» 

104.  155» 
Wladislaus  t.  Beuthen.    158.  145» 
Wladislaus  r*  Br*,    Erzb.  ▼»  Salzb« 

28  ff.  107  ff.  HO.. 162» 
Wladislaus  t*  Liegn»  119  ff*  125  ff« 

151» 
Wladislaus  r*  Oppdn.     20»     Ana» 

25*  96« 
Wladislaus   r«  Tetchea  n*    Glogutt» 

541.  582» 
Wlast,  Pet*    14  f.  22*  95  ff» 
Wohlan,     Geh»  127» 
Wohrin,  Aug.-Probstei«    178*  185» 

190»  226.  229.  250» 
Woyslaus,  Grat    67» 
WratislauSy  Hz*  t.  Böhm*    65^  161» 
Würben  (b.  Olan)»    127» 


z. 


Zachariai  I*,  Vrsinns,  Abt  s»  Sag» 

521  f* 
Zander,  Job*,     crang*  Prediger  s. 

Sag»  497» 
Zanche  (Csueha)«  181« 

68 


538 


InnhaUs  -  VerzeicKniss. 


ZbrotUiiSy  Graf«    SO*  Anm« 
Zcdelgdorf  (Sobelicx)*    £78  f.  36t. 
ZtApl  (GsadeUo)*  327  f.  449«  476.483. 
Zdesk»  Frans  ▼•  Krosten,  Priest.  fi07« 
Zelialaiu,  Graf«    7t» 
Zeter^sdirei«    903« 


Zieg^enbalfl.    t68« 

Ziemowit,  S«  BoletI«  t«  Maf  ot«  t33. 

Ziemowit  t.  Dobriiu  133.  - 

Zinskaiif«    33t«. 

ZitUu«    300.  30S« 

Zobten,  Biir£^,    tt9« 


ZftUiBg.    404.  4t0«  479. 
Zoll«    4  f«  4t«  369«  4t9« 
Z&Illdiau«  38t«    Geb«  876. 
Zweikampf«    13«  337« 
Zjrotlaua  I«,  Biscb«  t«  Br«    t38« 
ZjTOslaus  II«       -      —      £60« 


/  ^' 


J 


/ 


/ 


V 


y 


f/f  ^7 


^    3  blQS  011  7liQ  Sbli 


n 


c-v^ 


^9) 

6>    '^^ 


<:>f. 


'^'X*.^  , 


S